Қазақстанда адамның іргелі құқықтарын қорғау мәселесі құқықтық мемлекет дамуының негізгі аспектілерінің бірі болып қала береді.

Қазақстан Республикасының Конституциясы адамды, оның өмірін, құқықтары мен бостандықтарын жоғары құндылықтар деп жариялайды, ал мемлекет оларды қорғау міндетін өзіне алады. Алайда, іс жүзінде құқықтарды қорғау объективті және субъективті факторларға байланысты бірқатар проблемаларға тап болады.

Адам құқықтарын қорғаудың негізі Конституция болып табылады, онда өмір сүру құқығы, Бостандық, жеке басына қол сұғылмаушылық, сөз бостандығы, ар-ождан, Еңбек және әлеуметтік құқықтар сияқты негізгі құқықтар мен бостандықтар бекітілген.

Қазақстан сонымен қатар азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактіні, экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы халықаралық пактіні, сондай-ақ азаптауға қарсы конвенцияны қоса алғанда, адам құқықтары саласындағы көптеген халықаралық шарттардың қатысушысы болып табылады. Бұл мемлекетке ұлттық заңнаманы халықаралық стандарттарға сәйкестендіру бойынша белгілі бір міндеттемелер жүктейді.

Қазақстандағы адам құқықтарын қорғаудың негізгі тетіктерінің бірі сот жүйесі болып табылады. Алайда соттардың тәуелсіздігі мен сот төрелігінің қолжетімділігі мәселелері өзекті болып қала береді. Жүргізіліп жатқан реформаларға қарамастан, сот жүйесі азаматтардың құқықтарын тиімді қорғауға кедергі келтіретін белгілі бір проблемаларға тап болып отыр.

Сот жүйесінен басқа, елде адам құқықтары жөніндегі уәкіл (Омбудсмен) институты жұмыс істейді, ол азаматтардың құқықтарының бұзылуына қатысты шағымдарын қарауға арналған. Институт адам құқықтары мен бостандықтарының сақталуын бақылау үшін, сондай-ақ азаматтардың өтініштері бұзылған жағдайда оларды қарау үшін құрылған.

Адам құқықтары жөніндегі уәкілге мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл жасау, тексерулер жүргізу, ұсыныстар енгізу және әділеттілікті қалпына келтіруге жәрдемдесу құқығы берілген. Омбудсмен сондай-ақ құқық қорғау жүйесін жақсартуға бағытталған заң жобаларын әзірлеуге қатысады және халықаралық ұйымдармен белсенді өзара іс-қимыл жасайды.

Сонымен қатар, Қазақстан Республикасында адам құқықтарының сақталуына мониторинг жүргізумен, заң көмегін көрсетумен және осы саладағы халықты ағартумен айналысатын құқық қорғау ұйымдары жұмыс істейді. Қоғамдық құқық қорғау ұйымдары құқықтар мен бостандықтардың сақталуын бақылаумен айналысады, құқықтық білім береді, заңгерлік көмек көрсетеді және халықтың әртүрлі топтарының мүдделерін қорғайды. Олардың қызметі азаматтық қоғамды нығайтуға және халықтың құқықтық сауаттылығын арттыруға ықпал етеді.

Прокуратура сияқты құқық қорғау органдары да азаматтардың құқықтарын қорғаумен айналысады, заңдылықтың сақталуын қадағалайды және бұзушылықтар үшін кінәлілерді жауапқа тарта алады. Прокуратурада Әлеуметтік және экономикалық құқықтарды қорғаумен айналысатын бағыт жұмыс істейді, бұл азаматтарға олардың мүдделеріне нұқсан келген жағдайда қолдау сұрауға мүмкіндік береді.

Халықаралық ынтымақтастық елдің құқық қорғау жүйесін дамытуда да маңызды рөл атқарады. Қазақстан Біріккен Ұлттар Ұйымымен, ЕҚЫҰ-мен, Халықаралық Қызыл Крест комитетімен және басқа да ұйымдармен өзара іс-қимыл жасайды, бұл адам құқықтарын қорғаудың озық тәжірибелерін енгізуге мүмкіндік береді. Мемлекет адам құқықтары саласындағы халықаралық міндеттемелердің орындалуы туралы есептерді тұрақты түрде ұсынады және әлемдік қоғамдастықтың ұсынымдарына сәйкес өзінің құқықтық базасын жетілдіреді.

Осылайша, Қазақстан мемлекеттік институттарды, сот жүйесін, халықаралық тетіктерді және азаматтық қоғамның қызметін қамтитын адам құқықтарын қорғаудың кешенді жүйесін құрады. Бұл тетіктерді жетілдіру әрбір азаматтың әділдігін, теңдігін және құқықтық қорғалуын қамтамасыз етуге бағытталған.

Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/ombudsman-almaty/press/news/details/961550?lang=kk