Орталық Азия инновациялық университетінде Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясында бекітілген негізгі өзгерістерді талқылауға арналған профессор-оқытушылар құрамының кездесуі өтті.Жиынды ашқан университет ректоры Ақмалдин Әжидинов 2026 жылғы 15 наурызда бүкілхалықтық референдумда қабылданып, 1 шілдеден бастап күшіне енген заңнамалық реформаларға жан-жақты талдау жасаудың маңыздылығына тоқталды.-Жаңа Конституция мемлекеттік басқару архитектурасын түбегейлі өзгертеді. Бұл – Негізгі заңның жай ғана жаңаруы емес, адам құқықтары мен азаматтардың саяси процестерге нақты қатысуы басты басымдыққа айналатын мүлдем жаңа модельге көшу, -  - деп атап өтті Ақмалдин Әжидинов.Жаңа Конституцияға қатысты сарапшылық пайымын заң ғылымдарының кандидаты, кафедра доценті Ботабек Имашев білдірді. Ол Конституцияның жаңа редакциясы 1995 жылғы құжаттың күшін жоятынын түсіндірді. Басты өзгерістердің бірі заң шығарушы билікті реформалау болмақ.-Қос палаталы парламенттің орнына партиялық тізім бойынша сайланатын 145 депутаттан тұратын бір палаталы заң шығарушы орган – Құрылтай құрылды. Құрылтайдың өкілеттігі өткен кезеңмен салыстырғанда айтарлықтай кеңейтілді, бұл мемлекет ісіне араласуда халықтың рөлі айтарлықтай артқанын білдіреді, - деді ғалым.Реформаның тағы бір елеулі элементі – вице-президент институтының енгізілуі. Сарапшының пікірінше, бұл басқару жүйесін оңтайландыруға мүмкіндік береді. Жаңа Конституцияда «Халық кеңесіне» ерекше мән берілген.-Бұл – тұрақты жұмыс істейтін орган емес. Ол сессияларға жиналады және оның құрамына этнос өкілдері, мәслихат депутаттары мен азаматтық сектор мүшелері кіреді. Олар халықты мазалаған өзекті мәселелерді талқылап, қажет болған жағдайда заңдарға түзетулер енгізу туралы Құрылтайға ұсыныстар жолдайды, - деді Ботабек Имашев.Сондай-ақ, Ботабек Имашев жеке тұлғаның құқығын қорғауға қатысты нормаларды да ерекше атап өтті.-Сотта адвокаттар мен прокурорлардың өкілеттіктері теңестірілді, бұл тараптардың бәсекелестігі үшін өте маңызды. Сонымен қатар, Конституцияда ұсталған адамға оның құқықтарын міндетті түрде түсіндіру нормасы бекітілді: кез келген адам қамауға алынған кезде оған заңды құқықтары, соның ішінде үнсіздік сақтау құқығы дереу хабарлануы тиіс, — деп түсіндірді заңгер.Сөзінің соңында сарапшы білім беру саласындағы зайырлылық принципінің бекітілуіне тоқталды.-Зайырлылық – бұл діни сенім бостандығы. Мұндағы мақсат – діннің білім беру жүйесінен бөлінуі. Білім беру саласы бөлек, дін бөлек өмір сүреді, бұл қандай да бір дінге басымдық беруді білдірмейді, - деп атап өтті.Құқықтық реформалардың академиялық орта үшін маңыздылығы туралы Орталық Азия инновациялық университетінің Құқық кафедрасының меңгерушісі Ақмарал Жайлауова да өз пікірін білдірді. Оның айтуынша, университет студенттер мен оқытушылар арасында түсіндіру жұмыстарына белсенді араласқан.-Біз сапалы өзгерістерді, әсіресе адвокатураның рөлін күшейту бөлігін құптаймыз. Бұған дейін адвокаттың мәртебесі жеткілікті дәрежеде жоғары болмаған еді, ал қазір олардың өкілеттіктері прокурормен теңестірілді, бұл біздің мамандық үшін өте маңызды. Бұл студенттерімізге дұрыс бағыт-бағдар береді, — деді А.Жайлауова.Сондай-ақ, спикер жаңа Конституция білім беру ортасын дамытуға жаңа серпін беріп, цифрландыру процесін ынталандыратынын айтып өтті.

Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Конституциялық заңының 28-бабының 9-тармағында көзделген қоғамдық пікірге сауал салуды жүргізу және оның нәтижелерін жариялау тәртібіне ерекше назарларыңызды аудартамыз.Нақты айтқанда, осы заң нормасына сай бұқаралық ақпарат құралдары, онлайн-платформалар сайлауға байланысты қоғамдық пікірге сауал салу нәтижелерін жариялаған кезде, сауал жүргiзген заңды тұлғаны,  сауал жүргізуге тапсырыс берген және оның ақысын төлеген тұлғаларды, сауал жүргiзілген уақытты, ақпарат жинау әдiсiн, сұрақтың нақты тұжырымын, сауал салынғандардың саны мен сауал салу нәтижелерінің қателiк коэффициентiн көрсетуге мiндеттi.Қоғамдық пікірге сауал салуды Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес тіркелген, қоғамдық пікірге сауал салуды жүргізу бойынша кемінде бес жыл тәжірибесі бар заңды тұлғалар және бұл туралы Орталық сайлау комиссиясын жазбаша түрде алдын ала хабардар ете отырып жүргізуге құқылы.Қоғамдық пікірге сауал салу нәтижелерiн, сайлау, сайлауға байланысты өзге де зерттеулер, кандидаттарды не саяси партияларды қолдап дауыс беру нәтижелерiнiң болжамдарын дауыс берiлетін күннің алдындағы бес күн ішінде және дауыс берiлетiн күні бұқаралық ақпарат құралдарында, онлайн-платформаларда жариялауға жол берілмейдi.Сайлау күнi дауыс беруге арналған үй-жайда немесе пунктте қоғамдық пiкiрге сауал салуды жүргізуге тыйым салынады.Бұл ретте қоғамдық пікірге сауал салуды жеке тұлғалардың жүргізуіне және олардың нәтижелерін жариялауына мүлдем жол берілмейді.Осы талаптарды сақтамағаны үшін Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 120-бабына сәйкес жауаптылық көзделген.Мазмұндалғанды ескере отырып, Бас прокуратура заңдылық пен қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, құқық бұзушылықтардың алдын алу, сондай-ақ адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қорғау мақсатында сайлау процесіне қатысушылардың барлығын қолданыстағы заңнаманың талаптарын қатаң сақтауға және құқыққа қайшы әрекеттерге жол бермеуге шақырады.  Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының орынбасары Е. Өтегенов

Шымкент қаласында тұрғындардың, экологиялық таным көкжиегін кеңейту, қоршаған орта мәдениетін қалыптастыру іс-шаралары одан әрі жалғасын табуда. Бүгін Абай саябағында қалалық жастар ресурстық орталығы «Таза Шымкент» қалдықсыз қала тақырыбында жастармен кездесу іс-шарасын өткізді.«Таза Қазақстан» бағдарламасы аясында ұйымдастырылған табиғат аясындағы басқосуға ерікті жастар, студенттер, белсенді азаматтар қатысты.Қоғамда экологиялық сауаттылықты арттырудың маңызы зор. Кездесуде Шымкент қаласы бойынша Экология Департаменті басшысының міндетін атқарушы Дүйсен Құлтілеуов мекеме тарапынан жүзеге асып жатқан жұмыстар, ауаны ластамау, қалдықтарды қайта өңдеу, заңсыз қоқыс орындарын анықтаудағы негізгі көрсеткіштерді көпшілікке баяндап берді. Оның айтуынша, бүгінде қаладағы ірі кәсіпорындарда экологиялық ахуалды жақсартуда автоматтандырылған мониторинг жүйесі жұмыс істейді. Сол арқылы онлайн бақылау жүргізіледі. Департамент басшысының міндетін атқарушы заң талаптарына сай келмеген бірқатар кәсіпорындардың жұмысын тоқтатқанын айта келе, жастарға қаланы таза ұстауға, табиғатты аялауға шақырды.ASAA жастар қоғамдық бірлестігінің президенті Данара Саранова да қоршаған ортаны қорғау, табиғатты аялаудың маңыздылығын түсіндірді. Жалпы аталған қоғамдық бірлестіктің ерікті жастары сөзден іске көшіп, қоршаған ортаны қорғауға белсене үлес қосып келеді. Ұйым жетекшісінің мәліметінше, команда қатарында 200-ге жуық іріктеуден өткен ерікті жас бар.Қазіргі уақытта қалдықтарды қайта өңдеу, қоқысты сұрыптау - күн тәртібіндегі басты мәселелердің бірі. Бүгінгі танымдық кездесуде эко-тренер және экологиялық білім беру саласындағы сарапшы Владислав Голярко да бұл бағытта танымдық сабақ өткізіп, жастардың экологиялық сауатын арттырды.Сондай-ақ, іс-шара соңында ерікті жастар саябақта тазалық жұмыстарын жүргізіп, қоршаған ортаның жақсаруына үлес қосты.Айта кетсек, қалада эко сананы қалыптастыру бағытында тағылымды іс-шаралар ұдайы өткізілуде. Мектептер мен жоғары оқу орындарында арнайы экологиялық семинар, тренингтер, ашық сабақтар және эко экскурсиялар тұрақты ұйымдастырылуда. Жалпықалалық сенбіліктерде де тұрғындар тазалыққа үлес қосып, өзінің тұрғылықты жерін таза ұстауға дағдыланып келеді.

«Әділет» партиясында «Қуатты өңірлер – қуатты ел» атты стратегиялық сессия өтті. Онда сарапшылар, мемлекеттік органдар мен бизнес қауымдастығының өкілдері Қазақстан өңірлерін дамытуға қатысты ұсыныстарды талқылады.Жиынның негізгі тақырыптары аймақтар арасындағы айырмашылықты азайту, инвестиция тарту, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығын жаңғырту, сондай-ақ ауылдық аумақтарды дамыту, экология және энергетика мәселелеріне арналды.Сессия барысында сөз сөйлеген «Әділет» партиясы Саяси кеңесі бюросының мүшесі Рауан Кенжеханұлы өңірлік даму мәселелерін бүгінде тек экономикалық көрсеткіштер арқылы ғана емес, қабылданған шешімдердің халықтың күнделікті тұрмысына қаншалықты оң әсер етіп отырғаны тұрғысынан да бағалау қажет екенін атап өтті.«Өңірлердің дамуын тартылған инвестиция көлемімен немесе жүзеге асқан жобалар санымен ғана емес, әрбір қала, аудан мен ауылдағы тұрғындардың өмір сүру сапасының нақты жақсаруымен бағалау маңызды», - деді ол.Ұлттық экономика вице-министрі Асан Дарбаев өңірлердің дамуындағы теңсіздікті қысқартуға бағытталған мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарына тоқталды. Оның айтуынша, 2025 жылдың қорытындысы бойынша Өңірлік стандарттар жүйесі аясында елді мекендердің инфрақұрылымдық нысандармен және қызметтермен қамтылу деңгейі 68 пайызға жеткен. Дегенмен қала мен ауыл арасындағы айырмашылық әлі де байқалады. Бұл инфрақұрылымды одан әрі дамытып, базалық қызметтерді алу мүмкіндігін кеңейтуді талап етеді.Пікірталас барысында қатысушылар өңірлердің тең дәрежеде дамуына ықпал ететін қосымша тетіктерді талқылады. Ulagat Consulting Group директоры Марат Қайырленов өңірлерге инвестиция тартуға қолайлы жағдай қалыптастырудың маңыздылығына тоқталды. Ал Қарағанды облысы басқарушы және сервистік компаниялар қауымдастығының төрайымы Ирина Юртанова тұрғын үй қорын басқару жүйесін жетілдіру және инженерлік инфрақұрылымды дамыту жөніндегі ұсыныстарын ортаға салды.Басқосу барысында ауылдық аумақтарды дамыту, агроөнеркәсіп кешенін қолдау, сондай-ақ экология мен энергетика саласындағы өзекті мәселелерге де ерекше назар аударылды.Жиынды қорытындылаған Рауан Кенжеханұлы мемлекеттік өңірлік саясаттың басты өлшемі оның нақты нәтижесі болуы тиіс екенін атап өтті. Сессияға қатысушылар түскен ұсыныстарды жинақтап, оларды өңірлік саясатты жетілдіру мәселелерін талқылау барысында қарастыру туралы келісімге келді.

 М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университетінде Жаңа Конституцияны насихаттауға арналған «дөңгелек үстел» өтті. Қаладағы іргелі жоғары оқу орындарының бірі саналатын университетте бүгінде 22 мыңнан астам студент бар. Сондықтан, мұнда қоғамдық-саяси тақырыптардың жастар арасында кеңінен талқылануының маңызы зор.Жиынды саясаттану ғылымдарының PhD, «Саясаттану» кафедрасының меңгерушісі Ардақ Базарбекұлы ашып, қатысушыларды Жаңа Конституцияның заңды күшіне енуімен құттықтады. Ата Заңымыз еліміздің саяси-құқықтық дамуының жаңа кезеңін айқындайтынын айтып, мұндай өзгерістердің әділетті мемлекет құру жолындағы маңызды қадам екенін атап өтті.Заң ғылымдарының докторы, профессор, «Қылмыстық құқық және қылмыстық процесс» кафедрасының меңгерушісі Айсана Сман Жаңа Конституцияның мемлекетіміздің құқықтық жүйесін жетілдіріп қана қоймай, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғаудың жаңа тетіктерін қалыптастыратынын жеткізді. Профессордың айтуынша, Конституция қабылданған күннен бастап кафедрада білім алатын 2,5 мың студент арасында Конституциялық реформалардың мәні мен мазмұнын түсіндіруге бағытталған ақпараттық-түсіндіру жұмыстары жүйелі түрде жүргізіліп келеді. Мұндай кездесулер жастардың құқықтық сауатын арттырып, азаматтық жауапкершілігін нығайтуға ықпал етеді.Жиын барысында сөз алған өзге де қатысушылар Ата Заңды құрметтеу әрбір азаматтың басты міндеті екенін атап өтті.