Бар-Будва, 2026 жылғы 11 қыркүйек – Қазақстан Республикасының Черногориядағы Елшісі Дәулет Батырашев Бар теңіз портының өндірістік мүмкіндіктерімен танысып, «Luka Bar» A.D. компаниясының атқарушы директоры Александр Слабиджоревскиймен және Будва муниципалитетінің төрағасы Никола Йовановичпен кездесулер өткізді.Бар портына сапар барысында тараптар Қазақстан, Батыс Балқан елдері және Еуропа нарықтары арасындағы жүк тасымалдарын дамыту үшін Черногорияның көлік-логистикалық инфрақұрылымын пайдалану перспективаларын қарастырды.Қазақстандық дипломат Транскаспий халықаралық көлік бағытының (Орта дәліз) дамуы туралы хабардар етіп, Қазақстанның халықаралық көлік бағыттарын одан әрі әртараптандыруға және олардың географиясын кеңейтуге мүдделі екенін атап өтті. Осы тұрғыда Бар портын қазақстандық жүктерді ауыстырып тиеу және оларды Батыс Балқан мен Орталық Еуропа елдеріне одан әрі жеткізу үшін өңірлік логистикалық тораптардың бірі ретінде пайдалану мүмкіндіктері қарастырылды.Қазақстандық ауыл шаруашылығы және азық-түлік өнімдерін, оның ішінде астық өнімдерін тасымалдау перспективаларына, сондай-ақ контейнерлік және басқа да жүк тасымалдарын дамытуға ерекше назар аударылды.Мүдделі қазақстандық компаниялардың Бар портымен өзара іс-қимылының ықтимал форматтары, оның ішінде терминалдық және қоймалық инфрақұрылымды пайдалану, бірлескен логистикалық жобаларды іске асыру және инвестициялық ынтымақтастық мүмкіндіктерін зерделеу мәселелері талқыланды.Сұхбаттасушылар тікелей жұмыс байланыстарын жалғастыруға және ықтимал жобаларды олардың экономикалық тиімділігі мен қолда бар инфрақұрылымды ескере отырып, нақты пысықтауға уағдаласты.Сол күні Будва қаласында Елшінің Будва муниципалитетінің төрағасы Никола Йовановичпен кездесуі өтті.Кездесу барысында өңіраралық ынтымақтастықты дамыту, туристік алмасуларды кеңейту, бірлескен инфрақұрылымдық жобаларды іске асыру және іскер топтар арасында тікелей байланыстар орнату перспективалары қарастырылды.Д.Батырашев Қазақстан азаматтарының Черногорияға туристік бағыт ретінде қызығушылығының артып келе жатқанын атап өтіп, азаматтардың сапарлары үшін қолайлы жағдайларды сақтау, тікелей әуе қатынасын дамыту және өзара туристік ағындарды одан әрі ұлғайтудың маңыздылығына назар аударды.Н.Йованович муниципалитеттің қазақстандық инвестицияларды тартуға мүдделі екенін білдіріп, жергілікті билік органдарының құзыреті шеңберінде әлеуетті инвесторларға қолдау көрсетуге дайын екенін жеткізді.Тараптар сондай-ақ Будва мен Алматы арасында тікелей әріптестік байланыстар орнату перспективасын талқылады. Мұндай өзара іс-қимыл туризм, инвестициялар және кәсіпкерлік салаларындағы нақты жобалармен, сондай-ақ бірлескен іскерлік іс-шаралармен толықтырылуы мүмкін екені атап өтілді.Д.Батырашев Қазақстанның Будва қаласында Құрметті консулдық ашуға дайын екенін хабарлады. Құрметті консулдық Черногория жағалауындағы муниципалитеттермен, іскер топтармен және екі елдің азаматтарымен байланыстарды дамытуға ықпал ететін болады.Өткен кездесулер 2026 жылғы маусымда Қазақстан мен Черногория мемлекеттері басшыларының келіссөздері қорытындысында қол жеткізілген уағдаластықтарды практикалық іске асырудың жалғасы болды және тараптардың қазақ-черногориялық сауда-экономикалық, инвестициялық, көлік-логистикалық, туристік және өңіраралық ынтымақтастықты одан әрі кеңейтуге өзара мүдделілігін растады.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-zagreb/press/news/details/1290703?lang=ru

   2026 жылғы 13 қыркүйек                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Үндістан, Нью-Дели қаласы Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Нью-Делиде «аутрич»/«БРИКС плюс» форматындағы пленарлық отырыста сөз сөйледі. Жиын «Орнықтылықты, инновацияны, ынтымақтастық пен тұрақтылықты нығайту» тақырыбына арналған.Мемлекет басшысы қонақжайлық танытқан және БРИКС саммитін жоғары деңгейде ұйымдастырған Премьер-министр Нарендра Модиге алғыс айтты.– Біздің кездесуіміз Үндістанның бірегей бай мәдени мұрасын паш ететін Нью-Дели қаласында өтіп жатыр. Мұның өзі символдық мәнге ие. Бүгінде «Адамзат – бәрінен маңызды» қағидасына негізделген және халықтардың мүддесін көздейтін күн тәртібі аса өзекті. БРИКС аясындағы ынтымақтастықтың 20 жылдығымен тұспа-тұс келген Үндістанның төрағалығы бұл бағытқа айрықша серпін берді, – деді Қазақстан Президенті.Қасым-Жомарт Тоқаевтың айтуынша, жаһан жұртының жартысына жуығын құрайтын және әлемдік ішкі жалпы өнімнің 40 пайызын беретін БРИКС – айтарлықтай мүмкіндікке ие. Сонымен бірге аталған құрылым алауыздықты азайтып, нақты нәтижеге қол жеткізуге де жауапты.– Дегенмен халықаралық қоғамдастық алдында тұрған іргелі мәселелердің шешімін тауып, жетекші державалар арасындағы сенім деңгейін қалпына келтірмейінше, БРИКС әлеуетін толық іске асыру мүмкін емес. Бұл үрдіс 2026 жылы жарияланған Жаһандық бейбітшілік индексінде айқын көрініс тапты. Геосаяси қақтығыстар ушығып, милитаризация күшейген, көпжақты институттар әлсіреп, сауда кедергілері көбейген кезеңді сипаттайтын «Жаппай жікке бөліну» деген ұғым пайда болды. Былтыр қақтығыстардың салдарынан жаһандық экономика шамамен 22 триллион доллар зиян шекті. Яғни әлемдік ішкі жалпы өнімнің 10 пайызына парапар. Бұл – алаңдатарлық ахуал. Біз аймақтық кикілжіңдердің қақтығысушы тараптармен шектелмей, халықаралық экономикаға зардабын тигізе бастағанына куә болып отырмыз. Маңызды теңіз жолдарының үзілуі жаһандық энергетика, азық-түлік және сауда тізбегіндегі осал тұстарды анық көрсетті, – деді Мемлекет басшысы.Қазақстан Президенті трансшекаралық инфрақұрылымға төнген қауіп-қатердің ұлғая түсуін тағы бір күрделі проблема ретінде атады.– Дәл осы себепті бейбітшілік пен стратегиялық тұрақтылық экономикалық және орнықты дамуға қажетті алғышарттар саналады. Алайда бұл экономика шеңберіне де сыймайтын мәселе. Саяси диалог пен дәйекті дипломатия арқылы аймақтағы шиеленісті бәсеңдетіп, ұзақмерзімді тұрақтылық орнатуға басымдық берілуге тиіс. Кеңірек қарайтын болсақ, халықаралық қауіпсіздік архитектурасының күйреуі және ұзаққа созылған қақтығыстар жаңа қарулану жарысы мен стратегиялық қателіктерді, сондай-ақ жаңсақ шешімдер қабылдау қаупін күшейтеді. Сондықтан ядролық, соның ішінде жаңа технологияларға қатысты қатерлерді азайту мақсатында атом қаруы бар державалардың жоғары деңгейдегі диалогы өте қажет, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.Мемлекет басшысының пайымдауынша, жетекші державалар арасында сенім деңгейінің төмендеуі Біріккен Ұлттар Ұйымының тиімді әрекет ету мүмкіндіктерін шектейді.– Алайда БҰҰ-ға балама жоқ. Реформа Ұйымның қақтығыстардың алдын алып, ұжымдық шешімдер қабылдау әлеуетін нығайтуға тиіс. БҰҰ Жарғысы мүлтіксіз сақталуы қажет. Оны әркім өз бетінше қолдануына болмайды. Қауіпсіздік Кеңесін реформалау кезінде қазіргі әлемнің жағдайы ескеріліп, оның құрамында Азия, Африка және Латын Америкасы елдерінің өкілдері болуын қамтамасыз еткен жөн. Дамып келе жатқан орта державалар да жаһандық ауқымдағы шешім қабылдауға салмақты үн қосуы керек. Өйткені олар диалогты өрбітіп, геосаяси қайшылықтар мен келіспеушіліктерді еңсеруге ықпал ете алады. Қазақстан серіктес ел ретінде БРИКС-ті нақты ынтымақтастыққа арналған, БҰҰ-ның көпжақты жүйедегі жетекші рөлін толықтыратын әрі халықтарды, өңірлер мен нарықтарды өзара байланыстыратын ашық алаң ретінде қарастырады. Әрбір күрделі мәселенің шешімін іздеу – біздің бұлжымас ұстанымымыз. Бұл Қазақстанның барлық серіктестермен өзара тиімді ықпалдастыққа ұмтылатын теңгерімді, нақты нәтижеге бағдарланған сыртқы саясатына сай келеді, – деді Президент.Қасым-Жомарт Тоқаев былтыр Қазақстанның БРИКС-қа мүше және серіктес елдермен тауар айналымы 72 миллиард долларға жуықтағанын айтты.– Біз барлық БРИКС мемлекеттерімен сауда-экономикалық және инвестициялық байланыстарды әртараптандыруға ниеттіміз. Оған өнеркәсіп, транзит және технологиялық әлеуетіміз жетеді. Қазақстан Еуразиялық экономикалық одақтың қазіргі төрағасы ретінде БРИКС-пен экономикалық ынтымақтастықты кеңейтуді және Үндістанмен еркін сауда туралы келісім жасасуды құптайды. Еліміз негізгі шикізат көздерін жеткізетін сенімді серіктес ретінде дүние жүзіндегі тасымал тізбегінің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге үлес қосып келеді. Біздің ойымызша, энергетика, аса маңызды минералдар және ауыл шаруашылығы салаларында өнімді терең өңдеу бойынша серіктестікті дамытуға мүмкіндік мол. Бұл ретте технология мен білім алмасуға және бірлескен инвестицияға айрықша мән берген жөн. Бұдан бөлек, біздің ауқымды инфрақұрылым жобаларды, соның ішінде халықаралық маңызы бар бастамаларды бірлеске іске асыруға әлеуетіміз жетеді. Жаңа даму банкі БРИКС елдеріндегі, сондай-ақ Қазақстандағы коммерциялық тұрғыдан өміршең жобаларды қаржыландыру мүмкіндігін қарастыра алар еді, – деді Мемлекет басшысы.Қазақстан Президенті көлік қатынасын нығайту мүмкіндіктерге жол ашып, ортақ экономикалық өсімге тың серпін береді деп санайды.– Қазақстан Еуразиядағы басты транзит-логистика орталықтарының бірі ретінде теміржол желілерін, порттар мен цифрлық инфрақұрылымды дамыту арқылы трансшекаралық жүк тасымалын анағұрлым тез әрі болжамды қалыпқа түсіргісі келеді. Өткен жылы Қазақстан арқылы 40 миллион тоннаға жуық транзиттік жүк тасымалданды. Ұзақмерзімді жоспар бойынша осы көрсеткішті жылына 100 миллион тоннаға жеткізуді мақсат етіп отырмыз. Қазір Қытай мен Еуропа арасындағы құрлық жолдарымен жеткізілетін жүктің 85 пайызы Қазақстан аумағымен өтеді. Еліміз Транскаспий халықаралық көлік бағыты аясында Азия мен Еуропа арасын Каспий теңізі арқылы жалғайтын стратегиялық нүкте саналады. Бұл маңызды бағдарды «Бір белдеу, бір жол» бастамасымен және «Солтүстік – Оңтүстік» халықаралық көлік дәлізімен ұштастыру Еуразияның барынша интеграцияланған және орнықты көлік желісін қалыптастыруға мүмкіндік береді. Осы орайда, Үндістан логистика және жеткізу тізбегі салаларындағы ынтымақтастықты көздейтін БРИКС Негіздемелік бағдарламасын ұсынды. Мен мұны құптаймын. Өйткені ол БРИКС плюс форматындағы нақты ынтымақтастықты нығайтуға ықпал етеді, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.Мемлекет басшысы экономиканы, қоғамды және күштердің жаһандық теңгерімін өзгерте бастаған жасанды интеллектінің рөліне тоқталды.– БРИКС қарқынды дамып келе жатқан мемлекеттердің технологиялық әлеуетін олардың ауқымымен ұштастырып, инновация, инвестиция және тұрақты экономикалық өсімнің жаңа мүмкіндігін ұсына алады. Қазақстан үшін жасанды интеллект стратегиялық басымдыққа ие. Бұл ретте еліміз БРИКС плюс аясындағы тиімді ынтымақтастықтың аясын кеңейту үшін алдыңғы қатарлы есептеу инфрақұрылымын, сондай-ақ БҰҰ-ның ұлттық және цифрлық орталықтарын жұмылдыруға дайын. Нақты шара ретінде жасанды интеллект саласы бойынша БРИКС плюс серіктестігін іске қосуды ұсынамын. Оның аясында ұлттық ЖИ орталықтарын біріктіруге, зертханалар мен ғылыми жобаларды қолжетімді етуге, сондай-ақ бірлесіп көптілді шешімдер әзірлеуге болады, – деді Президент.Қасым-Жомарт Тоқаевтың пікірінше, орнықтылық технологиялық тұрғыдан алға басумен ғана өлшенбейді.– Бәріміз үшін зор маңызға ие су ресурстары мәселесін көтергім келеді. Жаһандық деңгейде су ресурстарын басқару ісі шашыраңқы жүргізіліп келеді. Осы орайда, әлем елдерінің күш-жігерін бір арнаға тоғыстырып, мемлекетаралық үйлестіру жұмыстарын нығайту үшін Халықаралық су ұйымын құруды ұсындық. Ол БҰҰ-ның арнаулы құрылымы ретінде қызмет етеді. БРИКС-ке мүше мемлекеттер мен серіктестерімізді осы маңызды жобаны қолдау үшін Қазақстан бастамашы болған халықаралық консультацияларға қосылуға шақырамын, – деді Мемлекет басшысы.Президент сөзін түйіндей келе, тиімді көпжақты ынтымақтастық болмаса, көпполярлы жүйе жікке бөлінуді одан сайын ушықтырып, адамзатқа қауіп төндіретінін айтты. Оның пікірінше, Қазақстан егемендікке, мүдделердің теңгеріміне және ортақ жауапкершілікке негізделген жасампаз көпполярлы жүйені қолдайды. Қасым-Жомарт Тоқаев Нью-Делидегі саммит нақты ынтымақтастық пен бірлескен прогресс арқылы осы көзқарасты ілгерілетуге ықпал етеріне сенім білдірді.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-sofia/press/news/details/1290694?lang=ru

Қазақстанда әр жылдың қыркүйек айының екінші жексенбісінде Отбасы күні аталып өтеді. Әскери қызметші үшін отбасы – оның басты тірегі әрі күш-қуат беретін сенімді ортасы. Осыған байланысты Қарулы күштерде әскери қызметшілердің отбасыларымен жұмыс жүйелі түрде жүргізіледі. Бұл бағыттағы міндеттер тәрбие құрылымдарының офицерлері мен әскери қызметшілердің отбасы мүшелерімен жұмыс жөніндегі мамандарға жүктелген. Әскери қызметтің ерекшелігі мен жағдайларын ескере отырып, отбасыларға жан-жақты қолдау көрсетіледі. Олардың әлеуметтік қорғалуын қамтамасыз етуге, балалардың білім алуына, тәрбиесі мен денсаулығын нығайтуына қажетті жағдай жасауға ерекше көңіл бөлінеді.Биыл республикалық «Балдаурен» оқу-сауықтыру орталығының филиалдарында әскери қызметшілер мен азаматтық персоналдың 800-ден астам баласы демалды. Ал «Мектепке жол» акциясы аясында көпбалалы және қызметтік міндетін орындау кезінде қаза болған әскери қызметшілердің отбасыларынан 4 мыңнан астам бала қамтылды. Қазіргі таңда еліміздің Қарулы Күштерінде 33 мыңнан астам әскери қызметшілер отбасы бар. Оның ішінде шамамен 9 мыңы – жас отбасылар, 7 мыңнан астамы – көпбалалы отбасылар.– Әскери қызмет жиі қоныс аударуды, ерлі-зайыптылардың ұзақ мерзімді іссапарларға жіберілуін талап етеді. Мұндай жағдайда біз отбасылардың жаңа ортаға бейімделуіне көмектесіп, әйелдерін жұмысқа орналастыруға және балаларын білім беру ұйымдарына орналастыруға қолдау көрсетеміз. Сонымен қатар бітімгерлердің, жас отбасылардың шаңырақтарына барып, отбасылық құндылықтарға арналған психологиялық тренингтер ұйымдастырамыз, – деді Қарулы күштердің әскери қызметшілерінің отбасы мүшелерімен жұмысты ұйымдастыру бөлімінің басшысы Тәтігүл Смағұлова.Мерекеге орай гарнизондарда ашық есік күндері, экскурсиялар, мәдени және спорттық шаралар ұйымдастырылды. Олардың барлығы әскери қызметшілер отбасыларының дәстүрлерін сақтап, өзара бірлігін нығайтуға бағытталды. Мәселен, ҚР Ұлттық қорғаныс университетінде жеті команда қатысқан «Әке, ана, мен – спорттық отбасымыз» атты спорттық жарыс өтті.– Отанға деген сүйіспеншілік отбасына деген махаббаттан, жақындарыңа қамқорлық жасаудан және отбасылық құндылықтарды құрметтеуден басталады. Жауапкершілік, өзара көмек пен адалдық сияқты маңызды қасиеттер ең алдымен отбасында қалыптасады. Барлық жарыс қатысушыларына зор денсаулық, спорттық жігер және жеңіс тілеймін. Әр шаңырақта махаббат, өзара түсіністік, келісім мен жылулық орнасын, – деді жарысқа қатысушыларға арналған құттықтау сөзінде Ұлттық қорғаныс университетінің бастығы генерал-майор Бауыржан Әбжанов.Отбасын қолдау Қарулы күштер қызметінің маңызды бағыттарының бірі болып қала береді. Өйткені әр әскери қызметшінің артында оның қызметтегі қиындықтарын бірге бөлісіп, қандай жағдайда да өзіне деген сенімін нығайтатын отбасы тұр. Сондықтан әскери қызметшілердің отбасыларына көңіл бөлу – тек қамқорлықтың көрінісі ғана емес, әскери ұжымдардың бірлігін нығайтып, ұйымшылдығын сақтаудың маңызды тетігі.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/press/news/details/1290679?lang=ru

Шымкент қаласының «Жұлдыз» индустриялық аймағында іске асырылып жатқан ірі инвестициялық жоба бюрократиялық кедергілерді бастан өткере отырып, прокуратураның тікелей ықпалымен жаңа серпіліс алды. 2026 жылдың 12 қыркүйегінде белгілі болғандай, Еңбекшін ауданының прокуратурасы «YUG PLASTIC KZ» компаниясының жолын кесіп тұрған әкімшілік тосқауылдарды жойып, 1,4 миллиард теңгелік жобаның толыққанды жалғасуына мүмкіндік туғызды. Бұл оқиға тек жекелеген кәсіпкердің жеңісі ғана емес — мемлекеттің инвестициялық ортаны тазартуға деген ерік-жігерінің айқын көрінісі.Жобаның ауқымы мен маңызы ерекше назар аудартады. «YUG PLASTIC KZ» компаниясы пластик өнімдерін өндіруге маманданған кәсіпорын ретінде «Жұлдыз» индустриялық аймағында орналасқан. Бастапқы жоспарға сәйкес, кәсіпорын аяқталғаннан кейін 100-ден астам тұрақты жұмыс орны ашылады деп күтілуде. Дайын өнім қоймасын салу үшін инвесторға қосымша бір гектар жер телімі бөлінген болатын. Алайда жер пайдалану және индустриялық аймақтағы қызметке қатысты шарттарды уақытылы рәсімдемеу салдарынан компания іс жүзінде жобасын толық көлемде жалғастыра алмай қалды. Бұл — жай ғана кешіктіру емес, нақты экономикалық шығын әкелетін жүйелік мәселе.Мамандардың пікірінше, Қазақстандағы инвестициялық ортаның басты проблемаларының бірі — жер мәселелерімен байланысты бюрократиялық кешігулер. Экономист Серік Жақсыбеков өз пікірін былайша білдіреді: «Инвестор ақшасын салып, жерді алып, құрылысқа дайын тұр — бірақ қарапайым шарт рәсімделмегендіктен ай бойы тоқтап қалады. Бұл жүйенің ішкі ақауы. Прокуратураның осындай жағдайларда іске кіріскені дұрыс, бірақ мұндай кедергілер алдын ала болдырылмауы тиіс». Шынында да, инвестициялық жобаларда рәсімдік тосқауылдар жиі кездесетін құбылысқа айналды. Статистикаға жүгінсек, соңғы үш жыл ішінде Қазақстанда тіркелген инвестициялық шағымдардың 30 пайызға жуығы жер мәселесіне байланысты болып шықты.Шымкент — Қазақстанның тез дамып жатқан үшінші ірі қаласы. Тәуелсіз мегаполис мәртебесін 2018 жылы алған бұл қала соңғы жылдары өнеркәсіптік инфрақұрылымын белсенді түрде дамытуда. «Жұлдыз» индустриялық аймағы — сол стратегияның тірегі. Аймақта жалпы сомасы 50 миллиард теңгеден асатын жобалар іске асырылуда, оның ішінде химия, тамақ өнеркәсібі, жеңіл өнеркәсіп салаларындағы кәсіпорындар бар. Шымкент әкімдігінің деректері бойынша, осы аймақтың толық жұмыс қуатына жеткен кезде 2 000-нан астам тұрақты жұмыс орны қалыптасатын болады. Осы тұрғыдан алғанда, «YUG PLASTIC KZ» жобасы жалғыз ізашар емес, ауқымды бастаманың бір буыны.Прокуратураның ықпалымен жағдай тез шешімін тапты. Еңбекшін ауданының прокуратурасы тиісті мекемелерге ұсыным жіберіп, қажетті шарттарды дереу рәсімдеуді талап етті. Аудандық прокурор Аскар Нұрланов бұл туралы мынадай түсіндірме берді: «Инвесторға тосқауыл болып тұрған әкімшілік кедергілер заңсыз болды. Бізге хабарластырылғаннан кейін аз уақыт ішінде барлық құжаттар рәсімделді. Прокуратура инвестициялық орта мен кәсіпкерлік бостандықты қорғауды өз міндетінің ажырамас бөлігі деп санайды». Бұл пікір мемлекеттің инвесторларға деген жаңаша көзқарасын айқын бейнелейді — бақылаушы рөлінен нақты қорғаушы рөліне ауысу.Осыған ұқсас жағдайлар бұрын да болған. 2023 жылы Алматы облысындағы логистикалық орталық жобасы да дәл осы себепті — жер шартының рәсімделмеуі салдарынан — бес айға тоқтап қалды. Сол жолы да прокуратуранның арасы ашып беруімен ғана мәселе шешілді. Сарапшылар мұны жүйелік проблеманың белгісі ретінде бағалайды: атқарушы органдар арасындағы үйлестірілмеген жұмыс, нормативтік базадағы олқылықтар және жауапкершіліктің шашыраңқылығы кез келген ірі жобаны кідіртіп тастауы мүмкін. Дегенмен 2024 жылы қабылданған «Инвестициялар туралы» заңға енгізілген өзгерістер осы тетіктерді жетілдіруге бағытталған болатын.Жобаның болашақ перспективасы да зор. Қойма пайдалануға берілген соң, компания өнімін аймақтық және халықаралық нарықтарға жеткізу қарқынын арттыруды жоспарлауда. Кәсіпорын басшысы Жандос Есімовтің айтуынша, «YUG PLASTIC KZ» жақын екі жылда өндіріс қуатын 40 пайызға ұлғайтуды мақсат етіп қойып отыр. «Бізге тосқауылдың алынуы — тек бір ғимараттың салынуы ғана емес. Бұл бізге болашаққа сеніммен қарауға жол ашты. Мемлекет бізге осы жерде керек екенін, бізді қолдайтынын іс жүзінде көрсетті» деді ол. Мұндай сенімнің экономикалық маңызы артып келеді — инвестор сенімі елдің жалпы экономикалық тартымдылығының негізгі өлшемі болып табылады.Жалпы алғанда, бұл оқиға Қазақстанда инвестициялық ортаны жақсарту жолында жүріп жатқан іргелі өзгерістердің шағын, бірақ нақты бейнесі. Прокуратураның рөлі мұнда тек заң қорғаушы ретінде ғана емес, нақты экономикалық нәтиже үшін жауап беретін мемлекеттік орган ретінде де көрінеді. «Жұлдыз» индустриялық аймағы дами берсе, оның артында тек инвесторлардың ерік-жігері ғана емес, мемлекеттің тиімді ынтымақтастықты қалыптастырудағы саяси еркі де тұр. Шымкент тәжірибесі — отандық инвестициялық саясатта дер кезінде шешім қабылдаудың қаншалықты маңызды екенін тағы бір рет дәлелдейтін нақты мысал.

12 қыркүйек 2026 жыл. Шымкент қаласының жедел жәрдем станциясы отандық медицина тарихында жаңа бет ашты: бригадалардың барлық мүшелері бүгіннен бастап бейнебелгілермен жабдықталады. Бұл шешім кездейсоқ туындаған жоқ — артында жылдар бойы жинақталған мәселелер, медицина қызметкерлерінің зорлық-зомбылыққа ұшырау жайттары және мемлекет тарапынан қорғауды күшейту талаптары жатыр. Бүгін жүзеге асырылып жатқан пилоттық жоба — Қазақстанның жедел жәрдем жүйесін түбегейлі жаңғыртудың алғашқы қадамы.Жедел жәрдем станциясы барлығы 240 бейнебелгі алды — әрбір бригадаға екіден. Құрылғылар бейне мен дыбысты жазып отырады, шақыру барысындағы барлық жағдайды тіркейді. Алайда бұл техниканың ең басты ерекшелігі — SOS батырмасы. Оны басқан сәтте сигнал тікелей құқық қорғау органдарына жетеді, олар бригаданың орналасқан жерін нақты уақыт режимінде анықтай алады. Жазбалар қорғалған серверлерде сақталады, оған тек уәкілетті қызметкерлер ғана қол жеткізе алады. Конфиденциалдылықты талап ететін медициналық манипуляциялар кезінде бейнежазба өшіріледі.Бұл бастаманың маңыздылығын толық түсіну үшін соңғы жылдардағы ахуалға үңілу қажет. Қазақстан денсаулық сақтау министрлігінің мәліметтері бойынша, 2022–2025 жылдар аралығында жедел жәрдем қызметкерлеріне қатысты тіркелген зорлық-зомбылық оқиғаларының саны жыл сайын өсіп отырды. Тек 2024 жылдың өзінде республика бойынша медицина персоналына шабуыл жасау фактілері бойынша 180-нен астам қылмыстық іс қозғалды. Бұл — тек ресми тіркелген деректер. Сарапшылар нақты санның екі-үш есе жоғары екенін болжайды, өйткені медицина қызметкерлерінің көпшілігі шағым жазуға уақыт пен рухани күш таппайды немесе жай ғана үндемей кете береді. Шымкент — ел бойынша жедел жәрдем шақыруларының ең жоғары жиілігі тіркелген қалалардың қатарында тұр. Тәулік сайын орта есеппен 1200-ден 1500-ге дейін шақыруға жауап беретін бригадалар жиі қиын жағдайларға тап болады: жанжалды ортада, есірткі немесе алкогольдің ықпалындағы адамдардың арасында жұмыс жасауға мәжбүр.Шымкент жедел жәрдем станциясының бас дәрігері Серікбол Дүйсенов бұл жайында ашық айтты: «Бізге жыл сайын жаңа кадрлар қажет болады, себебі тәжірибелі мамандардың бір бөлігі жұмысты тастайды. Себебін сұрасаңыз — психологиялық шаршаудан басқа, қауіпсіздіктің жеткіліксіздігін атайды. Бейнебелгілердің енгізілуі — алғашқы нақты қадам. Қызметкерлер енді өздерін аз да болса қорғалған сезінеді». Медицина мамандары да бұл жаңалықты жылы қарсы алды. Жедел жәрдем дәрігері Айгүл Нұрмағамбетова: «Бейнекамера бар екенін біліп тұрған адам екі рет ойланады. Бұл — тек техника емес, психологиялық тосқауыл», — деді.Жүйенің технологиялық жағы да назар аударарлық. Бейнебелгілер заманауи шифрлау технологиясымен жабдықталған, деректер бұлтты сақтауда сенімді түрде қорғалады. Полиция мен жедел жәрдем станциясы арасындағы байланыс жүйесі бірыңғай платформаға біріктірілген. Цифрлық трансформация жөніндегі сарапшы Дамир Әбенов бұл туралы: «Бұл — жай ғана камера емес. Бұл — медицина мен құқық қорғау жүйелерінің цифрлық интеграциясы. Болашақта осындай деректерді жасанды интеллект арқылы талдай отырып, қауіпті шақырулардың қай аймақтарда, қай уақытта жиілейтінін болжауға болады», — деп атап өтті.Халықаралық тәжірибеге жүгінсек, мұндай жүйелер әлемнің бірқатар елінде табысты қолданылуда. Ұлыбританияда медицина қызметкерлеріне арналған дене камераларын 2018 жылдан бастап енгізген. Нәтижесінде шабуыл жасау оқиғалары 40 пайызға азайған. Германияда ұқсас технологияны 2020 жылы жалпы ұлттық деңгейде қабылдап, медицина персоналына қатысты қылмыстардың санын 35 пайызға төмендеткен. Австралияның Квинсленд штатында бейнебелгілер соттық дәлелдемелер ретінде пайдаланылып, айыпкерлерді жазаға тарту тиімділігін айтарлықтай арттырды. Осы тәжірибені ескере отырып, Қазақстанның бұл бастамасы дер кезінде жасалған шешім екені анық.Пилоттық жоба қазір Шымкент пен Жамбыл облысында сынақтан өтуде. Жыл соңына дейін жүйені бүкіл республикаға таратып, барлық жедел жәрдем бригадаларын бейнебелгілермен қамтамасыз ету жоспарлануда. Денсаулық сақтау министрлігі өкілінің мәліметі бойынша, ел бойынша жедел жәрдем бригадаларының жалпы саны 3500-ден асады, яғни 7000-нан астам бейнебелгі қажет болады. Бұл — елеулі қаржылық және логистикалық міндет. Алайда мамандар атап өткендей, болашақта болдырмаудың болашақта болатын шығынды азайтатыны сөзсіз.Бастаманың айналасында қоғамда да белсенді талқылау жүруде. Бір жақта — медицина қызметкерлерінің қауіпсіздігін қолдаушылар. Екінші жақта — деректердің жеке өмірге қол сұқпауын алаңдайтын азаматтық белсенділер. Адвокат Жанар Сейткали: «Конфиденциалдылық кепілдіктері заңнамада нақты бекітілуі тиіс. Деректерге кімнің, қандай жағдайда қол жеткізетіні ашық айтылуы керек», — деп ескертеді. Бұл сындар негізді, алайда тәжірибеде жазбаны тоқтату мүмкіндігі медициналық конфиденциалдылықты сақтаудың белгілі бір кепілі болып табылады. Жалпы, бейнебелгілердің енгізілуі — медицина мен қоғам арасындағы жаңа келісімшарттың белгісі. Бұл технология тек қызметкерді қорғап қана қоймайды — ол науқасқа да сапалы және есепті қызмет алуға кепілдік береді. Шымкенттегі бастама — өмірді сақтаудың жаңа тілі.