Шымкент қаласындағы «Тассай» индустриялық аймағында орналасқан «Green Cross ECO» ЖШС кәсіпорнының басшылығы мен қызметкерлері Жаңа Конституция жобасына қолдау білдірді. Кәсіпорын ұжымына негізгі өзгерістер мен жаңашылдықтар түсіндіріліп, маңызды құжаттың қоғам өміріндегі маңызы жөнінде ақпараттық-түсіндіру жұмыстары жүргізілді.Инсулинге арналған шприцтер мен медициналық инелер шығаратын өндіріс орнының атқарушы директоры Гүлия Жүзенованың айтуынша, Ата заңның жаңа редакциясында азаматтардың құқықтарын қорғауға, ғылым мен инновацияны дамытуға бағытталған бірқатар маңызды өзгерістер қарастырылған.Қазіргі таңда кәсіпорында 50-ден астам қызметкер еңбек етеді. Өндіріс процесі тәулік бойы үш ауысым бойынша ұйымдастырылған. Жұмысшылар сағатына шамамен 15 мың инсулин инесін шығарады. Кәсіпорын басшылығы алдағы уақытта өндіріс көлемін кеңейтіп, қызметкерлердің әлеуметтік қорғалуын күшейту бағытында бірқатар шараларды жүзеге асыруды жоспарлап отыр.Кәсіпорынның атқарушы директоры Гүлия Жүзенова Жаңа Конституция жобасының маңызына тоқталып өтті.«Жаңа Конституция жобасын қызметкерлерге түсіндіру бойынша тұрақты түрде ақпараттық жұмыстар жүргізіп келеміз. Құжатта еңбекті қорғау мәселесі жаңа деңгейге көтерілген. Сонымен қатар жасанды интеллект пен ғылым жетістіктерін өндіріс саласына енгізу де маңызды бағыттардың бірі болып отыр. Бұл біздің кәсіпорын үшін де басым міндеттердің бірі. Еліміз дамудың жаңа кезеңіне қадам басты. Ұсынылып отырған өзгерістер қоғамдағы әділеттілікті нығайтып, азаматтардың еңбекақысына, еңбек сапасына және қауіпсіз еңбек жағдайына ерекше назар аударуға бағытталған. Біз бұл бастамаларды толық қолдаймыз», – деді Гүлия Бексұлтанқызы.Жалпы, Ата заңға енгізілетін өзгерістер азаматтардың құқықтарын қорғауға, еңбеккерлердің жағдайын жақсартуға және қоғамдағы әлеуметтік әділеттілікті нығайтуға бағытталған. Медициналық бұйымдар өндіретін кәсіпорын ұжымы алдағы уақытта өндірістің бәсекеге қабілеттілігін арттырып, жаңа технологияларды енгізу арқылы сала дамуына өз үлесін қосуды мақсат етіп отыр.

Шымкент қаласында ардагер шахматшылар арасындағы Қазақстан чемпионаты басталды. Аталған жарыс 50 жастан асқан және 65 жастан асқан спортшылар санатындағы елдің ең мықты шахматшыларын анықтап қана қоймай, халықаралық деңгейдегі беделді турнирлерге қатысатын ұлттық құрамалардың құрамын айқындайды.Чемпионат барысында қатысушылар шахматтың үш түрі бойынша сынға түседі: классикалық шахмат, рапид және блиц. 1962–1976 жылдары туған спортшылар 50 жастан асқан ойыншылар санатында, ал 1961 жылға дейін туған шахматшылар 65 жастан асқан ойыншылар санатында бақ сынайды. Турнир қорытындысы бойынша үздік ойыншылар Италияда өтетін командалық әлем чемпионатына, Сербияда өтетін жеке әлем чемпионатына және Азия чемпионатына қатысу мүмкіндігіне ие болады.Биылғы чемпионатқа еліміздің әр өңірінен келген 97 спортшы қатысуда. Олардың қатарында 50 жастан асқан әйелдер санатында 13 қатысушы, 65 жастан асқан әйелдер санатында 9 қатысушы бар. Ал ерлер арасында 50 жастан асқан спортшылар санатында 34 шахматшы, 65 жастан асқан спортшылар санатында 41 қатысушы өнер көрсетуде.Жарыс форматына сәйкес, 50 жастан асқан әйелдер арасында турнир 7 турдан тұратын швейцариялық жүйе бойынша өтеді. 65 жастан асқан әйелдер арасында 8 турлық айналмалы жүйе қолданылса, ерлер арасындағы екі жас санатында да 9 турдан тұратын швейцариялық жүйе пайдаланылады.50 жастан асқан әйелдер арасында негізгі фавориттер қатарында Алматы қаласының өкілі Виктория Иржанова, Астана қаласынан Альфия Туребаева, Павлодар облысынан Елена Анкудинова және Алматы қаласынан Елена Гайченя бар. Дегенмен мамандар шахматта күтпеген нәтижелер жиі кездесетінін айтып, басқа да қатысушылардың жеңіске жету мүмкіндігін жоққа шығармайды.65 жастан асқан әйелдер арасында дебютант Ирина Буланова (Алматы) басты фавориттердің бірі саналады. Оған өткен жылғы чемпион Инна Матвеева-Попрукайло (Алматы), сондай-ақ Ақтөбе облысынан Зайтуна Туралиева мен Жамбыл облысынан Елена Деревянко лайықты бәсекелес болмақ.Ерлер арасындағы 50 жастан асқан спортшылар санатындағы бәсеке де тартысты өтеді деп күтілуде. Былтырғы көшбасшылардың қатыспауына байланысты басты үміткерлер қатарында рейтингтері 2000-нан асатын тәжірибелі шахматшылар бар. Олардың қатарында Ерлан Тикжанов (Алматы), Абай Ақшибеков (Жамбыл облысы), Нұрлан Досов (Астана), Олег Головчук (Шымкент), Ғалымжан Ибраев (Қызылорда облысы) және Нұрлан Тілеубай (Қостанай облысы) бар.Халықаралық арбитр, чемпионаттың бас төрешісі Сергей Кимнің айтуынша, 65 жастан асқан спортшылар санатында да қызықты өзгерістер орын алған.«Қонақжай Шымкент қаласы ардагер шахматшылар арасындағы Қазақстан чемпионатын қабылдап отыр. Қазіргі таңда шахмат федерациясында бұл санаттағы жарыстар “сеньорлар” чемпионаты ретінде өткізіледі. 65 жастан асқан спортшылар санатында бірқатар өзгерістер болды. 2025 жылғы Азия чемпионы Марат Примбетов бұл турнирден босатылды. Ал 50 жастан асқан ойыншылар санатынан гроссмейстер Серікбай Темірбаев (Ақмола облысы) осы топқа ауысты. Сонымен қатар жеңіске үміткерлер қатарында Владислав Насыбуллин (Астана), Александр Звягин (Шымкент) және Қуанышбек Жұмадуллаев (Түркістан облысы) бар», – деді бас төреші.Чемпионат келесі кесте бойынша өтеді:12–18 наурыз аралығында классикалық шахмат партиялары ойнатылады. Әр партияға 90 минут уақыт беріліп, әр жүріске қосымша 30 секунд қосылады.19 наурызда жылдам шахмат (рапид) турнирі өтеді. Мұнда әр ойыншыға 10 минут уақыт беріліп, әр жүріске 5 секунд қосымша уақыт қарастырылған.20 наурызда молниеносный шахмат (блиц) жарыстары ұйымдастырылады. Әр партияға 3 минут уақыт беріліп, әр жүріске 2 секунд қосымша уақыт қосылады.Чемпионаттың жалпы жүлде қоры 3 миллион теңгені құрайды. Жеңімпаздар мен жүлдегерлер медальдармен қатар ақшалай сыйақыларға ие болады. Классикалық шахмат бойынша бірінші орынға – 250 мың теңге, екінші орынға – 150 мың теңге, үшінші орынға – 100 мың теңге көлемінде сыйақы қарастырылған.

Шымкент қаласындағы В.Терешкова атындағы №31 жалпы орта мектебінің акт залында тұрғындармен кездесу өтті. Іс-шара барысында Жаңа Конституцияның негізгі ережелері жан-жақты түсіндірілді.Кездесуге қатысқан арнай сарапшылар жаңа Конституцияның негізгі қағидаттары мен бөлімдері туралы баяндап, әлеуметтік мемлекет тұжырымдамасының маңызына тоқталды. Атап айтқанда, бұл қағидат азаматтардың әлеуметтік құқықтарын қорғауды, халықтың осал топтарын қолдауды және қоғамдағы әлеуметтік әділеттілікті қамтамасыз етуді көздейді. Сонымен қатар мемлекет азаматтарды жұмыспен қамту, білім алу, денсаулық сақтау және әлеуметтік қолдау жүйесін дамыту үшін қажетті жағдай жасауға міндетті екені атап өтілді.Кездесу барысында Шымкент қалалық Қазақстан халқы Ассамблеясы жанындағы Ақсақалдар кеңесі төрағасының орынбасары Батырбек Жалмұрзаев сөз сөйлеп, Жаңа Конституцияның қоғам өміріндегі маңызына тоқталды.«Жаңа Конституция халықтың әл-ауқатын арттыруға бағытталған мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын айқындайды. Құжатта азаматтардың өмір сүру деңгейін көтеру, әлеуметтік теңсіздікті азайту және қоғамдағы тұрақтылықты қамтамасыз ету мәселелеріне ерекше мән берілген», – деді Батырбек Жалмұрзаев.Жиын барысында ішкі саясаттың басым бағыттары туралы да айтылып, әлеуметтік тұрақтылықты сақтау мен нығайту әрбір азаматтың жауапкершілігі екені атап өтілді. Сондай-ақ 15 наурызға жоспарланған республикалық референдумға қатысу және өз таңдауын жасау қала тұрғындары үшін маңызды азаматтық міндеттердің бірі екені түсіндірілді.Кездесу соңында қатысушылар өзара пікір алмасып, тұрғындардың сұрақтарына жан-жақты жауаптар берілді. Жиын қорытындысы бойынша қатысушылар жаңа Ата заңды қолдайтындарын жеткізді.

Шымкент қаласының Қаратау ауданында орналасқан №80 IT мектеп-лицейінде сарапшылар мен аудан тұрғындарының қатысуымен ашық диалог алаңы ұйымдастырылды. Кездесудің негізгі мақсаты – Жаңа Конституция аясындағы конституциялық шешімдер мен құқықтық реформаларды жан-жақты талқылау.Іс-шара барысында қатысушылар ел өміріндегі маңызды саяси оқиғалардың бірі – алдағы республикалық референдумның тарихи маңызына тоқталды. Сарапшылардың айтуынша, жаңартылған Конституцияда адал еңбек етіп жүрген әрбір азаматтың әлеуметтік қорғалу құқығы нақты кепілдендірілген. Бұл қағидат қоғамдағы әділеттілік пен теңдік принциптерін нығайтуға бағытталған маңызды қадам ретінде бағаланып отыр.Жиын барысында Ж.Шанин атындағы академиялық қазақ драма театрының директоры Дархан Балажанов сөз сөйлеп, заң үстемдігін нығайту, азаматтардың құқықтарын қорғау және қоғамдық келісімді сақтау бағытында жүргізіліп жатқан жұмыстар туралы кеңінен тоқталды. Сондай-ақ ол қолданыстағы Конституцияға өзгерістер енгізудің себептері мен маңызын түсіндірді.«Жаңа Конституция – уақыт талабы. Қоғам үнемі дамып, жаңарып отырады. Сондықтан жаңа талаптар мен жаңа көзқарастардың қалыптасуы заңнамалық өзгерістерді қажет етеді. Бұрынғы Конституцияны 13 адам әзірлеген болса, қазіргі конституциялық реформалар жобасын еліміздің барлық өңірлерінен келген түрлі әлеуметтік топтар мен қоғам өкілдерінен құралған 130 мүшесі бар комиссия дайындады. Бұл – барлық саладағы мәселелер жан-жақты қарастырылып, халықтың ұсыныстары ескерілгенінің айқын дәлелі», – деді Дархан Балажанов.Сонымен қатар спикер Конституцияға енгізілген маңызды жаңашылдықтардың бірі – вице-президент лауазымының енгізілуі туралы да пікір білдірді.«Вице-президент институты әлемнің 70-тен астам мемлекетінде қолданылады. Енді біздің елімізде де осы басқару тетігін енгізу арқылы мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіру көзделіп отыр. Мұның барлығы Қазақстанның тұрақты дамуын қамтамасыз етіп, халықаралық аренадағы позициясын нығайтуға бағытталған», – деп атап өтті ол.Кездесу соңында тұрғындар өздерін толғандырған сұрақтарын қойып, сарапшылардан жан-жақты жауап алды. Жиын қорытындысы бойынша қатысушылар жаңа құжатқа қолдау білдіретіндіерін жеткізді.

«Белсенді ұзақ өмір» орталығында Жаңа Конституцияның негізгі ережелерін түсіндіруге арналған кездесу өтті. Іс-шара барысында «Ізгілік елшілері» волонтерлік қозғалысының жетекшісі, қоғам белсендісі Жасмин Әшімова баяндама жасап, конституциялық өзгерістердің маңызы туралы кеңінен айтып өтті.Кездесу барысында қатысушылар Жаңа Конституцияда қарастырылған негізгі жаңашылдықтарды, олардың саяси жүйеге, ғылым мен білімнің дамуына, сондай-ақ цифрлық ортаның қалыптасуына ықпалын талқылады. Жасмин Әшімова жаңа құжат азаматтардың шешім қабылдау процесіне қатысу мүмкіндіктерін айтарлықтай кеңейтетінін атап өтті. Бұл ретте қоғамдық диалогтың көпдеңгейлі жүйесі қалыптасып, оның құрамына Халық кеңесі, қоғамдық кеңестер және жергілікті жиналыстар кіреді.Сонымен қатар азаматтардың құқықтарын қорғау тетіктері күшейтіліп, Конституциялық сотқа жүгіну мүмкіндіктері кеңейтілгені айтылды.Жаңа Конституциядағы маңызды өзгерістердің бірі – II бөлімнің, атап айтқанда жеке өмірдің қолсұғылмаушылық құқығына арналған 21-баптың жаңаша қарастырылуы. Бұл бапта алғаш рет адам құқықтарына төнетін негізгі қауіптердің бірі цифрлық кеңістікпен байланысты екені конституциялық деңгейде атап өтілді. Бұған дейін Конституция жеке өмірді қорғауды қарастырғанымен, цифрлық шындықтың ерекшеліктері толық ескерілмеген болатын. Ал бүгінде жеке хат-хабар, дербес деректер, қаржылық ақпарат және цифрлық әрекеттер тарихы ерекше назар аударылатын маңызды ақпараттық ресурстарға айналды.Жасмин Әшімованың айтуынша, жаңа редакцияда азаматтардың жеке өмірге, жеке және отбасылық құпияға қолсұғылмаушылық құқығы, сондай-ақ дербес деректердің заңсыз жиналуынан, өңделуінен, сақталуынан және пайдаланылуынан, соның ішінде цифрлық технологияларды қолдану арқылы жасалатын әрекеттерден қорғалуы заңмен кепілдендірілген.Жаңа Конституцияда азаматтардың құқықтары, бостандықтары мен міндеттері біртұтас жүйе ретінде қарастырылып, классикалық конституциялық құқықтар мен қазіргі цифрлық қоғам шындығы арасындағы бұрынғы айырмашылықтар жойылған. Бұл цифрлық технологиялардың адамдардың қарым-қатынасына, ақпаратты сақтау мен тарату тәсілдеріне, сондай-ақ бақылау механизмдеріне түбегейлі өзгеріс әкелгенін ескере отырып қабылданған маңызды қадам болып табылады.Сонымен қатар құжатта жеке және отбасылық құпияның, банк операцияларының, салымдар мен жинақтардың құпиялылығының, сондай-ақ хат алмасу, телефон арқылы сөйлесу, пошта және басқа да хабарламалардың, оның ішінде электрондық байланыс түрлерінің құпиясын сақтау кепілдіктері нақтыланып, күшейтілген.Кездесу соңында Жаңа Конституцияда елдің болашақ дамуына негіз болатын идеологиялық және құндылықтық ұстанымдарға ерекше мән берілгені атап өтілді. Бұл құжат Қазақстанның даму бағытын айқындайтын өзіндік «жол картасы» ретінде бағаланып отыр. Атап айтқанда, ел дамуының негізгі төрт тірегі ретінде білім, ғылым, мәдениет және инновация салалары белгіленген.Кездесу барысында «Белсенді ұзақ өмір» орталығының келушілері өздерін қызықтырған сұрақтарын қойып, мамандардан жан-жақты жауап алды. Жиын қорытындысы бойынша қатысуышлар жаңа Конституцияға қолдау білдірді.