Зейнетақының жеткіліктілігі ұғымы Жеткілікті зейнетақы табысы – бұл адам зейнеткерлікке шыққаннан кейін бұрынғы өмір сүру сапасын сақтап, елеулі қаржылық шектеулерді сезінбей өмір сүруіне мүмкіндік беретін төлем мөлшері. Зейнетақы жүйесінің жеткіліктілігін айқындайтын негізгі көрсеткіштердің бірі – кірісті алмастыру коэффициенті (КАК). Бұл көрсеткіш зейнеткердің бұрынғы жалақысының қандай үлесін зейнетақы ретінде алатынын көрсетеді. Халықаралық еңбек ұйымының (ХЕҰ) ұсынымдарына сәйкес, егер кірісті алмастыру коэффициенті еңбекке жарамды кезінде алып отырған табысының кемінде 40%-ын құраса, зейнетақы жеткілікті деп есептеледі. Қазіргі уақытта Қазақстанда бұл көрсеткіш орта есеппен шамамен 41% деңгейінде.Еске сала кетейік, бүгінде Қазақстанда көпдеңгейлі зейнетақы жүйесі жұмыс істейді. Ол базалық және ынтымақты (мемлекет есебінен қаржыландырылады), міндетті және ерікті (салымшылардың жеке зейнетақы жинақтары, инвестициялық кірісі және жұмыс берушінің жарналары есебінен қалыптасады) деңгейлерден тұрады. Мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылатын ынтымақты зейнетақының көлемі біртіндеп азайып келеді. Өйткені оны тағайындау кезінде тек 1998 жылғы 1 қаңтарға дейінгі еңбек өтілі ғана есепке алынады. 2040 жылдардың басында зейнетке мұндай еңбек өтілі жоқ адамдар шыға бастайды. Бұл азаматтар ынтымақты зейнетақы алмайды. Сондықтан олардың зейнетақысының мөлшері тікелей жинақталған қаражат көлеміне байланысты болады. Зейнетақының жеткілікті мөлшерін қамтамасыз ету үшін үш негізгі фактор маңызды:жинақ қалыптастыру кезеңі;жарналардың тұрақтылығы;жарналардың толық төленуі.Енді осы мәселелерді есептеулер арқылы рет-ретімен қарастырайық. Жинақ қалыптастыру кезеңі Салымшы зейнетақы жүйесіне қаншалықты ерте қатысса, оның жинақтау кезеңі соншалықты ұзақ болады. Бұл өз кезегінде жинақталған қаражаттың көбірек болуына және жинақтаушы компоненттен алынатын төлемдердің ұлғаюына мүмкіндік береді.Төмендегі кестеде салымшының қанша жыл бойы жарна аударуына байланысты зейнетақы қаражатының қорытынды сомасы қалай өзгеретінін көрсететін салыстырмалы есеп берілген. Есептеу кезінде орташа айлық жалақы мөлшері ескерілді. ЖЗЖ-ға қатысу мерзіміЗейнет жасына жеткендегі жинақ сомасы (инвестициялық кіріс есебімен), теңгеЗейнетақы алатын алғашқы жылы БЖЗҚ-дан ай сайынғы төлем, теңге20 жыл  17 687 11395 80530 жыл34 087 138184 63840 жыл57 422 226311 037        *барлық сомалар 2026 жылғы бағамен көрсетілген  Зейнетақы жарналарының тұрақтылығы мен толықтығы Зейнетақы жарналарының тұрақты түрде төленуі де аса маңызды. Егер қызметкердің міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ) және жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары (ЖМЗЖ) бүкіл еңбек қызметі барысында жылына 12 рет тұрақты төленсе, орташа табысы бар салымшы ХЕҰ белгілеген ең төменгі стандарттан (40%) төмен болмайтын табысты қамтамасыз ететін жиынтық зейнетақы төлемдеріне үміт арта алады. Жиынтық зейнетақы (жеке зейнетақы жинақтары мен базалық зейнетақы есебінен) бойынша жүргізілген есептеулер жарналардың тұрақтылығы болашақ зейнетақы мөлшеріне тікелей әсер ететінін көрсетеді: жарналар неғұрлым жиі төленсе, төлемдер де соғұрлым жоғары болады. Тиісінше, кірісті алмастыру коэффиценті де өседі.  Зейнетақы жарналарының жиілігі (жыл ішінде жарна төленген ай лар саны)Жұмыспен өзін өзі қамтыған адам жарнаны тұрақты төлеген кездегі алғашқы жиынтық зейнетақы төлемінің мөлшері   Совокупный КЗД, при условии уплаты взносов с СМЗ                       6                  251 59529%                       8                    318 50932%                       12              452 33835%                                                   *барлық сомалар 2026 жылғы бағамен көрсетілгенОсылайша, міндетті зейнетақы жарналары орташа жалақыдан ай сайын төленген жағдайда, жинақтаушы және базалық құрамдауыштар есебінен жиынтық кірісті алмастыру коэффициенті кемінде 35% болады. Бұл кезеңде зейнетке шығатын азаматтар ынтымақты зейнетақы алмайды. Алайда болашақта бұл бөлікті жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары (ЖМЗЖ) арқылы төленетін қаражат алмастырып, халықаралық стандарттарға сәйкес кемінде 40% деңгейіндегі кірісті алмастыру коэффициентіне қол жеткізу күтілуде.Жинақтау кезеңі мен жарналардың тұрақтылығы базалық зейнетақы мөлшеріне де тікелей әсер етеді. Бұл төлем зейнет жасына жеткенде тағайындалады және адамның зейнетақы жүйесіне қатысу өтіліне байланысты болады. 2023 жылдан бастап бес жыл ішінде минималды базалық зейнетақыны кезең-кезеңімен арттыру жүзеге асырылуда: еңбек өтілі 10 жылға дейін болған жағдайда – күнкөріс минимумының 70%-ына дейін; ең жоғары мөлшері – 2026 жылы күнкөріс минимумының 118%-ы, 2027 жылдан бастап 120%-ы (жалпы еңбек өтілі 34 жыл және одан көп болған жағдайда). 1998 жылдан кейінгі еңбек өтілі тек тұрақты төленген міндетті зейнетақы жарналары арқылы ғана расталады. Зейнетақының ұлғаюына немесе азаюына тағы не әсер етеді? Жалпы зейнетақы көлеміне инвестициялық кіріс елеулі үлес қосады. 2026 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша салымшылардың жиынтық зейнетақы жинақтарындағы орташа жинақталған инвестициялық кірістің үлесі 41,4% болды. Халықаралық тәжірибе көрсеткендей, жинақтаушы зейнетақы жүйесіне толыққанды қатысқан жағдайда зейнетке шығу сәтінде жеке зейнетақы жинақтарындағы инвестициялық кірістің үлесі 70–80%-ға дейін жетуі мүмкін.Салымшы зейнетақы жүйесіне неғұрлым ерте қосылып, жарналарды тұрақты әрі толық төлесе, инвестициялық кірістің тиімділігі де жоғары болады. Сонымен қатар салымшылар өз жинақтарын инвестициялық басқаруға қатыстыру мүмкіндігіне ие. Бүгінде БЖЗҚ салымшылары міндетті зейнетақы жинақтарының 50%-ына дейін, ерікті зейнетақы жинақтарын 100% -ын өз таңдауы бойынша жеке басқарушы компаниялардың (ИПБ) басқаруына бере алады. Қазақстандықтар зейнетақы жинақтарын ерікті зейнетақы жарналары (ЕЗЖ) арқылы да айтарлықтай арттыра алады. Мұндай жарналарды өзіңіз, жақындарыңыз, соның ішінде кәмелетке толмаған балалар үшін де төлеуге болады. Заңды тұлғалар да өз қызметкерлері үшін ерікті зейнетақы жарналарын аударып, оны әлеуметтік пакет құрамына енгізе алады. Ерікті жарналар үшін заңнамада салықтық жеңілдіктер, толық көлемде басқарушы компанияларға беру құқығы, төлемдерді зейнет жасына дейін – 50 жастан бастап алу мүмкіндігі қарастырылған. Ал зейнетақы жинақтарын мерзімінен бұрын алу болашақтағы зейнетақы табысын едәуір азайтуы мүмкін. Жинақтарды алу кезінде шотта қалуы тиіс минималды жеткіліктілік шегі – бұл болашақта ай сайынғы төлемдердің ең төменгі зейнетақы мөлшерінен кем болмауын қамтамасыз ететін зейнетақы жинақтарының ең төменгі көлемі. Бұл ретте болашақтағы міндетті жарналардың тұрақты төленуі болжанады. Басқаша айтқанда, ең төменгі жеткіліктілік шегі – бұл салымшы зейнет жасына жеткенде базалық зейнетақымен бірге ең төменгі зейнетақы мөлшерінен кем болмайтын төлем мөлшерін қамтамасыз ететін ең аз жинақ көлемі. Салымшыларға қолайлы болу үшін БЖЗҚ «Зейнетақы калькуляторы» және «Дербес зейнетақы жоспары» қызметтерін ұсынады. Бұл құралдар болашақтағы төлем мөлшерін алдын ала есептеп, жинақтау стратегиясын түзетуге мүмкіндік береді. Аталған қызметтер БЖЗҚ сайты мен мобильді қосымшасында қолжетімді. ҚорытындыЗейнетақы – ұзақ мерзімді қаржылық жоспарлаудың маңызды бөлігі. Оның тиімділігі салымшының белсенділігі мен жауапкершілігіне тікелей байланысты. Салымшы зейнетақы активтерін неғұрлым ерте қалыптастыра бастаса, болашақта алатын зейнетақы табысы да соғұрлым жоғары болады.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/enbekshikazakh-shelek/press/news/details/1179743?lang=kk

2026 ж. 12 наурыз, Стокгольм – Қазақстан Республикасының Швеция Корольдігіндегі Елшісі Олжас Сүлейменов Стокгольм қаласындағы ұйымның штаб-пәтерінде Демократия және сайлауға жәрдемдесу жөніндегі халықаралық институттың (International Institute for Democracy and Electoral Assistance, International IDEA) Бас хатшысы Кевин Касас-Саморамен кездесу өткізді.Әңгімелесу барысында Елші Қазақстан Республикасында жүргізіліп жатқан конституциялық реформаның қазіргі кезеңі туралы, оның институционалдық тепе-теңдікті нығайтуға, тежемелік әрі тепе-теңдік жүйесін дамытуға және мемлекеттік басқаруды жаңғыртуға бағытталғаны жөнінде ақпарат берді.Реформаның негізгі бағыттары туралы кеңейтілген мәлімет ұсынылып, сондай-ақ Қазақстан қабылданатын өзгерістердің құқықтық айқындығы мен демократиялық легитимділігі қағидаттарына берік екенін атап өтті.Бас хатшы жүргізіліп жатқан өзгерістердің жүйелі сипатын атап өтіп, Қазақстанның демократиялық институттарды одан әрі дамытуға бағытталған күш-жігерін оң бағалады.Тараптар институционалдық даму мен электоралдық үдерістер саласында кәсіби және сараптамалық диалогты жалғастырудың маңыздылығын атап өтті.Кездесу сындарлы жағдайда өтіп, тараптардың ынтымақтастықты одан әрі тереңдетуге өзара мүдделі екенін растады.Анықтама: International IDEA – 1995 жылы құрылған үкіметаралық халықаралық ұйым. Оның мақсаты – орнықты демократиялық институттарды дамытуға жәрдемдесу, сайлау үдерістерін жетілдіру және әлемнің әртүрлі өңірлерінде конституциялық құрылысты қолдау. IDEA халықаралық үкіметаралық ұйым мәртебесіне ие және БҰҰ, ЕО, ЕҚЫҰ және басқа да халықаралық құрылымдармен ынтымақтаса отырып, демократия және мемлекеттік басқару мәселелері бойынша сараптамалық әрі консультативтік алаң ретінде қызмет атқарады. Ұйым құрамына Еуропа, Азия, Африка, Латын Америкасы және басқа өңірлерден отыздан астам мемлекет кіреді.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-stockholm/press/news/details/1179690?lang=kk

    👤 Кім қолдана алады:Жеке кәсіпкерлер;Қазақстан Республикасының резиденті болып табылатын заңды тұлғалар (тыйым салынған санаттарды қоспағанда).     💸 Табыс:Жылдық табыс тиісті жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша 600 000 еселенген АЕК мөлшерінен аспауға тиіс;Шаруа және фермер қожалықтарының табыстары есепке алынбайды.    🌱 Қызмет түрлері:ҚР Үкіметі бекіткен тыйым салынған қызмет түрлерінің тізбесіне кірмейтін қызмет түрлеріне ғана рұқсат етіледі.     🚫 АСР қолдануға құқығы жоқ тұлғалар:Басқа заңды тұлғалардың қатысу үлесі 25%-дан асатын заңды тұлғалар;Құрылтайшылары/қатысушылары АСР қолданатын немесе АСР-дегі басқа заңды тұлғаларға қатысатын заңды тұлғалар;АСР қолданатын заңды тұлғаның қатысушысы болып табылатын жеке тұлғалар мен жеке кәсіпкерлер;Коммерциялық емес ұйымдар;Арнайы экономикалық және индустриялық аймақтардың, сондай-ақ «Астана Хабтың» қатысушылары;Бірлескен қызмет туралы шарттар бойынша салық төлеушілер.    🗓 Есеп пен есептілік:ҚР Салық кодексінің 20-тарауына сәйкес салықтық есеп жүргізу;Төлем көзінен ұсталатын жеке табыс салығы бойынша салық агентінің міндеттерін ҚР Салық кодексінің 43-тарауына сәйкес орындау;Салық және есепті кезең — жартыжылдық. Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd-vko/press/news/details/1179711?lang=kk

Нью-Дели, 2026 жылғы 12 наурыз - Үндістанның жетекші жоғары оқу орындарының бірі Джавахарлал Неру университетінде «Constitutional Reform and Democratic Transformation in Kazakhstan: Implications for Governance and Kazakhstan-India Relations» тақырыбында дөңгелек үстел өтті. Іс-шара Қазақстан Республикасының Үндістандағы Елшілігінің бастамасымен ұйымдастырылып, университетпен бірлесіп өткізілді.Іс-шара барысында Қазақстан Республикасының Үндістандағы Елшісі Азамат Ескараев Қазақстанда жүргізіліп жатқан саяси және институционалдық реформалар туралы айтып, олардың саяси жүйені жаңғыртуға, демократиялық институттарды нығайтуға және заң үстемдігін дамытуға бағытталғанын атап өтті. Сонымен бірге 15 наурызда өтетін конституциялық өзгерістер бойынша жалпыұлттық референдумның маңыздылығына тоқталды.Елші А. Есқараев сондай-ақ Қазақстан мен Үндістан арасындағы білім беру саласындағы ынтымақтастықтың маңызын және академиялық байланыстардың одан әрі дамып келе жатқанын атап өтті.Халықаралық зерттеулер мектебінің деканы профессор Шарад Сони және Ресей және Орталық Азияны зерттеу орталығының жетекшісі, профессор Прити Д. Дас реформалардың маңыздылығын атап өтіп, олардың екі ел арасындағы ынтымақтастықтың дамуына оң әсер ететінін айтты.Үндістанның Қазақстандағы бұрынғы Елшісі Қазақстандағы конституциялық дамудың тарихи кезеңдеріне тоқталып, елдің ұлттық бірегейлік пен аумақтық тұтастықты сақтай отырып әлеуметтік-экономикалық дамуға басымдық беретін жаһандық деңгейдегі белсенді ойыншы екенін атап өтті.Профессор Налин Кумар Мохапатра Қазақстан жүргізіп отырған рационалды саясат пен саяси тұрақтылықтың маңызын атап өтіп, елдегі даналықпен жүзеге асырылып саясат Қазақстан мен Үндістан арасындағы қатынастарды одан әрі нығайтуға мүмкіндік беретінін айтты. Профессор Санджай Кумар Пандей Қазақстан әлемдегі ең ірі теңізге шығатын жолы жоқ мемлекет ретінде демократиялық басқаруды дамытуда, ғылым мен технология саласында және нарықтық экономикаға көшуде айтарлықтай жетістіктерге жеткенін атап өтті.Chintan Research Foundation сарапшысы доктор Индрани Талукдар конституциялық өзгерістердің мақсаты саяси тұрақтылықты күшейту екенін атап өтті. Сонымен қатар ол Қазақстан мен Үндістан арасындағы жасанды интеллект, су қауіпсіздігі, технологиялар және жаңартылатын энергетика салаларындағы ынтымақтастық мүмкіндіктерін айтты.The Economic Times газетінің халықаралық қатынастар жөніндегі редакторы Дипанджан Рой Чаудхури Қазақстан мен Үндістан арасындағы цифрлық экономика, криптотехнологиялар, стратегиялық минералдар, уран жеткізу және қорғаныс салаларындағы ынтымақтастық перспективаларын атап өтті. Сондай-ақ ол Қазақстанда 100-ден астам этнос өкілдері бейбіт өмір сүретінін және Үндістан азаматтары үшін визасыз режим бар екенін айтты.Іс-шараға академиялық және сарапшылық қауымдастық, сондай-ақ талдау орталықтарының өкілдері мен университет студенттері қатысты.Дөңгелек үстел қорытындысы бойынша қатысушылар Қазақстан-Үндістан ынтымақтастығын одан әрі дамыту мәселелері бойынша пікір алмасты. Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-delhi/press/news/details/1179669?lang=kk

Бангкок, 2026 жылғы 11 наурыз – Қазақстан мен Таиланд арасындағы өңіраралық ынтымақтастықты дамыту аясында Қазақстанның Таиландтағы Елшісі Марғұлан Баймұханның Аюттхая провинциясына жұмыс сапары өтті.Сапар барысында Елші М. Баймұхан провинция губернаторы Чаванин Вонгсатитчираканмен кездесу өткізді. Тараптар Қазақстан мен Таиланд арасындағы ынтымақтастықтың қазіргі жай-күйі мен болашағын, сондай-ақ өңіраралық байланыстар мен экономикалық өзара іс-қимылды дамыту мәселелерін талқылады.Қазақстанның Елшісі М. Баймұхан губернаторды Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясын қабылдау мәселесі бойынша алдағы республикалық референдумның маңыздылығы, елде жүзеге асырылып жатқан саяси және әлеуметтік-экономикалық реформалар, сондай-ақ Қазақстан мен Таиландтың сыртқы саяси ведомстволары арасындағы саяси консультациялардың қорытындылары туралы хабардар етті. Әсіресе Қазақстанның экономикалық әлеуеті мен екі ел арасындағы сауда-инвестициялық ынтымақтастықты кеңейту мүмкіндіктеріне ерекше назар аударылды.Өз кезегінде губернатор Ч. Вонгсатитчиракан Қазақстанға сапар жасауға қызығушылық білдіріп, өнеркәсіптік кооперацияны дамыту үшін жоғары әлеует бар екенін атап өтті. Ол Аюттхая провинциясында орналасқан бес индустриялық аймақ туралы айтып, онда шетелдік инвесторлар мен халықаралық компаниялар үшін қолайлы жағдайлар жасалғанын жеткізді.Сапар аясында Елші провинцияның іскерлік қауымдастығы өкілдерімен, соның ішінде Таиланд өнеркәсіп федерациясы (FTI Ayutthaya), Аюттхая Сауда палатасы және провинция Банкирлер қауымдастығының басшылығымен кездесулер өткізді.Сондай-ақ Елші М.Баймұхан парфюмериялық өнімдер шығаратын тай-қытай бірлескен кәсіпорны «TCFF» өндірістік нысанын аралап, компанияның Орталық Азия нарығына шығу перспективаларын талқылады. Келіссөздер нәтижесінде компанияның биыл мамыр және қараша айларында Қазақстанда өтетін тамақ өнеркәсібі мен фармацевтика салаларына арналған халықаралық көрмелерге қатысуы жөнінде уағдаластыққа қол жеткізілді. Елші Қазақстан экономикасының басым салалары, сондай-ақ елдегі арнайы экономикалық және индустриялық аймақтарда жұмыс істеу мүмкіндіктері туралы ақпарат ұсынып, тай компанияларын ынтымақтастықты кеңейтуге шақырды.Бұдан бөлек, М. Баймұхан электротехникалық жабдықтар өндіруге маманданған халықаралық «Nidec» корпорациясының өндірістік алаңына барды. Келіссөздер нәтижесінде қазақстандық студенттердің кәсіпорында өндірістік практикадан өту мүмкіндігі жөнінде уағдаластыққа қол жеткізілді.Білім беру саласындағы ынтымақтастықты кеңейту аясында Елші Маха Чулалонгкорн Раджавидьялая буддистік университеті мемлекеттік университетіне барды. Аталған оқу орнында шамамен 25 мың студент білім алады, олардың шамамен 20 пайызын шетелдік студенттер құрайды.Университетте жоғары оқу орнының басшылығымен кездесу өтті, сондай-ақ Елші студенттер мен тыңдаушыларға дәріс оқыды. Дәріс барысында ол Қазақстанда жүзеге асырылып жатқан конституциялық реформалар, елдің конфессияаралық және өркениетаралық диалогты ілгерілетудегі рөлі, сондай-ақ Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлері съезі Хатшылығының қызметі туралы баяндады. Аталған бастама діндер мен мәдениеттер арасындағы өзара түсіністік, бейбітшілік пен келісімді нығайтуға бағытталған.Сапар бағдарламасының соңында университет аумағында Қазақстанның Таиландтағы Елшілігі атынан символикалық ағаш отырғызу рәсімі өтті.Өткізілген кездесулер Қазақстан мен Таиланд арасындағы сауда-экономикалық, өңіраралық және білім беру салаларындағы ынтымақтастықты одан әрі нығайтуға, сондай-ақ екі елдің іскерлік қауымдастықтары, академиялық мекемелері мен өңірлері арасындағы тікелей байланыстарды кеңейтуге өзара қызығушылық бар екенін растады.Анықтама үшін:Аюттхая провинциясы – Бангкоктан шамамен 80 км солтүстікте орналасқан Таиландтың орталық провинциясы. Өңір өзінің бай тарихи-мәдени мұрасымен танымал, соның ішінде Аюттхая тарихи паркі бар, ол ЮНЕСКО Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енгізілген. Сонымен қатар провинция Таиландтың маңызды индустриялық орталықтарының бірі болып табылады: мұнда ірі өнеркәсіптік және индустриялық парктер, автомобиль, электроника және тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары, сондай-ақ орталық Таиландтың маңызды логистикалық және өндірістік хабтары орналасқан.Nidec – электр қозғалтқыштары мен электротехникалық жабдықтар өндіру саласындағы әлемдік көшбасшылардың бірі болып табылатын жапондық жаһандық корпорация. Топ 40 елдегі 230-дан астам компанияны біріктіреді және 100 мыңнан астам қызметкерді жұмыспен қамтиды.«TCFF» – тамақ және косметика өнеркәсібіне арналған хош иістендіргіштер мен парфюмериялық өнімдер өндіретін тай компаниясы. Өнімдерін халықаралық нарықтарға, соның ішінде Қазақстанға экспорттайды. Компанияның жылдық айналымы шамамен 200 млн АҚШ долларын құрайды.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-thailand/press/news/details/1179661?lang=kk