Жаңалықтар
Қосымша
КЕЗДЕСУЛЕР, КӘСІПОРЫНДАР ЖӘНЕ АЛҒАШҚЫ ПІКІРТАЛАСТАР: ҮГІТ НАУҚАНЫНЫҢ ЕКІНШІ КҮНІ ҚАЛАЙ ӨТТІ
25.07.2026
Сайлауалды науқанының екінші күні саяси партиялардың жұмысы жаңа қарқын алды.Егер алғашқы күні басты назар штабтардың ашылуына аударылса, енді негізгі акцент халықпен тікелей кездесулерге, өңірлердегі жұмысқа және нақты мәселелерді талқылауға ауысты, деп хабарлайды DKNews.kz.Партиялар әртүрлі аудиторияны таңдады: бірі кәсіпкерлермен кездесті, енді бірі өндіріс орындарына барды, жастармен жұмысын күшейтті немесе экологиялық акциялар ұйымдастырды. Осылайша үгіт жұмысы ресми рәсімдерден нақты саяси диалогқа көшті.«Әділет» Түркістаннан бастады«Әділет» партиясы өңірлік үгіт-насихат кезеңінің алғашқы бағыты ретінде Түркістан облысын таңдады.Кандидаттар күні бойы зиялы қауым өкілдерімен, мұғалімдермен, дәрігерлермен, қолөнершілермен, спортшылармен, кәсіпкерлермен және жергілікті тұрғындармен кездесті.Кездесулерде:• инфрақұрылымды дамыту;• туризм әлеуеті;• шағын және орта бизнес;• ауылдық аумақтарды дамыту;• әлеуметтік саясат мәселелері көтерілді.Сонымен қатар партияның «Әділетті Қазақстан үшін» мобильді керуендері жұмысын бастады.ЖСДП пікірталас алаңын таңдадыЖалпыұлттық социал-демократиялық партия (ЖСДП) Астанада журналистердің, саясаттанушылардың және блогерлердің қатысуымен дөңгелек үстел өткізді.Кездесуде:• сайлауалды науқанның ерекшеліктері;• партиялар арасындағы бәсеке;• кадр саясаты және саяси жүйені дамыту мәселелері талқыланды.«Байтақ» экологиялық марафон ұйымдастырды«Байтақ» жасылдар партиясы үгіт жұмысын дәстүрлі кездесу емес, экологиялық марафон арқылы жалғастырды.Астанадағы Триатлон паркінде өткен шараға 200-ден астам адам қатысты. Олардың қатарында партия белсенділері, еріктілер, экобелсенділер және Құрылтай депутаттығына кандидаттар болды.Қатысушылар 2,5 шақырымдық қашықтықты жүгіріп өткеннен кейін сайлаушылармен ашық кездесу өткізді.ҚХП өндіріс орындарына бардыҚазақстанның Халық партиясы Павлодар облысында өнеркәсіп кәсіпорындарының еңбек ұжымдарымен кездесті.Тараптар:• еңбек жағдайын жақсарту;• әлеуметтік қолдау;• өндірістегі қауіпсіздік мәселелерін талқылады.Партия еңбек ұжымдарымен тікелей диалогқа басымдық берді.«Ауыл» жастарға және өндіріске назар аударды«Ауыл» партиясы екінші күнді бірден бірнеше бағытта өткізді.Алдымен партия басшылығы AUYL JASTARY жастар қанатының республика бойынша өтетін үгіт жұмыстарына дайындық барысымен танысты.Кейін Құрылтай депутаттығына кандидаттар Астанадағы «СтальЦинк» кәсіпорнында болып, өндіріс жұмысымен танысты және еңбек ұжымымен кездесті.Кездесуде:• өндірісті дамыту;• кәсіпкерлікті қолдау;• өңірлік экономиканы нығайту;• еңбек адамының мәртебесін арттыру мәселелері қозғалды.Күн соңында партияның әлеуметтік желідегі ресми парақшасында Құрылтай депутаттығына кандидат Жигули Дайрабаевтың қатысуымен тікелей эфир өтті.«Ақ жол» экономикалық тақырыптарға басымдық берді«Ақ жол» демократиялық партиясының төрағасы Дания Еспаеваның жетекшілігімен партия өкілдері сайлаушылармен кездесулерін жалғастырды.Кездесулер барысында:• экономикалық саясат;• кәсіпкерлікті қолдау;• сайлаушылар көтерген өзекті мәселелер;• сайлауалды науқанның ұйымдастырылуы талқыланды.Respublica аграрлық өңірге бет бұрдыRespublica партиясы өңірлік сапарларын Қарағанды облысынан бастады.Партия делегациясы бірнеше ауыл шаруашылығы кәсіпорнына барып, фермерлермен және аграрлық сектор өкілдерімен кездесті.Талқылаудың негізгі тақырыптары:• ауыл шаруашылығын дамыту;• саланы мемлекеттік реттеу;• агробизнестегі өзекті мәселелер болды.Екінші күн нені көрсетті?Сайлауалды науқанның екінші күні партиялардың стратегиясы өзгергенін анық аңғартты. Салтанатты іс-шаралардың орнына нақты өңірлік жұмыс, еңбек ұжымдарымен кездесулер, кәсіпкерлермен, жастармен және қоғам белсенділерімен ашық диалог алдыңғы орынға шықты.Әр партия өз электоратына жақын форматты таңдауға тырысты. Бірі пікірталас ұйымдастырса, бірі марафон өткізді, енді бірі өндіріс орындары мен ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын аралады. Алдағы күндері дәл осындай өңірлік кездесулер мен тікелей байланыс сайлауалды науқанның негізгі өзегіне айналатыны байқалады.
Тоқаевтың бастамасы – Қазақстанның бірегей тарихи ескерткіштері халықаралық мәртебеге ие болды
25.07.2026
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен әрі тікелей қолдауымен Маңғыстаудың жартасты мешіттері (Бекет ата, Шопан ата, Қараман ата, Шақпақ ата, Сұлтан Үпі) ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілді.Бүгін Корея Республикасының Пусан қаласында өтіп жатқан Дүниежүзілік мұралар комитетінің 48-ші сессиясында осындай оң шешім қабылданды.Бұл – Қазақстан тарихындағы айтулы оқиға. Өйткені, төл мәдени мұрамыз ЮНЕСКО-ның беделді тізіміне соңғы рет 22 жыл бұрын, яғни 2004 жылы қосылған болатын (2003 жылы – Қожа Ахмет Ясауи кесенесі, 2004 жылы – Таңбалы петроглифтері). Кейінгі жылдары ғана Президенттің бастамасымен бұл бағыттағы жұмыс қайта жанданып, жаңа деңгейге көтерілді.Атап айтқанда, Қасым-Жомарт Тоқаев 2024 жылы Ұлттық құрылтайдың Атырауда өткен үшінші отырысында Маңғыстаудың жартасты мешіттерін ЮНЕСКО мұралары тізіміне қосу жұмыстарын бастауды тапсырды.ЮНЕСКО тізімінен лайықты орын алу – біз үшін зор мақтаныш. Әрі бұл – үлкен жауапкершілік жүктейтін тарихи жетістік. Комитеттің 48-ші сессиясында сөйлеген сөзімде атап өткенімдей, Маңғыстаудың жартасты мешіттері тек құлшылық жасайтын мекен ғана емес, өз заманында білім мен ағартудың өзіндік орталықтары болды. Бұл жартастарда халқымыздың тарихи жады, ата-бабаларымыздың аманаты сақталған. Осылайша, ЮНЕСКО аталған нысандарды көпғасырлық рухани, мәдени, архитектуралық дәстүрлердің озық үлгісі ретінде мойындады.Тарихи нысандардың ЮНЕСКО тізіміне енуі әлем назарын кезекті рет Қазақстанға аудартып, отандық туризмге соны серпін әкеледі. Әрі инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыруға жол ашады.Бұл – үлкен жұмыстың басы ғана. Мемлекет басшысы Ұлттық құрылтайдың Атырауда, Түркістанда, Қызылордада өткен отырыстарында ЮНЕСКО тізімдеріне ұлттық номинацияларды қосу ісін жан-жақты жандандыруды тапсырған еді. Дәлірек айтсақ, алдымызда таза ағаштан салынған Жаркент мешіті мен Алматыдағы Вознесенск кафедралды шіркеуін, Қаратау петроглифтерін, хәкім Абайдың «Қара сөздерін» ЮНЕСКО тізімдеріне енгізу міндеті тұр. Біздің ендігі күш-жігеріміз осыған бағытталады.
23 тамызда Құрылтай сайлауы өтеді: Қазақстандықтар нені білу керек
25.07.2026
Жақында Қазақстан тұрғындары Құрылтай құрамына кіретін депутаттарды сайлау үшін дауыс бере алады.1 шілдеден бастап күшіне енген Конституцияға сәйкес, Қазақстан Республикасының Құрылтайы – заң шығару билігін жүзеге асыратын елдің ең жоғары өкілді органы. Ол екі палаталы Парламенттің орнына келеді.Тарихтағы алғашқы Құрылтай депутаттарының сайлауы 23 тамызда өтеді.Сайлау учаскелері жергілікті уақыт бойынша таңғы сағат 07:00-ден кешкі 20:00-ге дейін жұмыс істейді. Осы уақыт аралығында кәмелетке толған азаматтар өздері таңдаған партияға дауыс бере алады. Дауыс беру партиялық тізімдер бойынша өтеді. Құрылтай құрамына 145 депутат сайланады, олардың өкілеттік мерзімі – бес жыл.Биыл саяси партиялардың сайлауға қатысу шарттарына өзгерістер енгізілді. 2023 жылғы парламенттік сайлауда бес және одан көп пайыз дауыс жинаған партиялар сайлау жарнасын төлеуден босатылады. Үш пен бес пайыз аралығында дауыс алған партиялар белгіленген жарнаның 50 пайызын, ал бір мен үш пайыз аралығында дауыс жинағандар 70 пайызын төлейді.Партиялық тізімдерді тіркеу аяқталғаннан кейін, яғни 23 шілде күні сағат 18:00-де сайлауалды үгіт-насихат кезеңі басталады. Ол 22 тамыз күні сағат 00:00-де аяқталады. Саяси партияны қолдауға немесе оған қарсы дауыс беруге шақыру тек осы кезеңде ғана заңды болып саналады. Белгіленген мерзім басталғанға дейін, сондай-ақ тыныштық күні мен дауыс беру күні үгіт-насихат жүргізуге заңмен тыйым салынған.2 тамызға дейін жергілікті атқарушы органдар сайлаушылар тізімін учаскелік сайлау комиссияларына тапсыруы тиіс. Ал 7 тамыздан бастап азаматтар өздерінің тізімдегі деректерін тексере алады. Осы күні сырттай дауыс беруге арналған куәліктерді беру де басталады. Олар 22 тамыз күні жергілікті уақыт бойынша сағат 18:00-ге дейін беріледі.
Қазақстандық шығармашылық ұжымдар Жараш мәдениет және өнер фестиваліне қатысты
25.07.2026
Жараш, 2026 жылғы 23 шілде – Иордан Хашимит Корольдігінде мерейтойлық 40-шы халықаралық Жараш мәдениет және өнер фестивалі аясында Қали Байжанов атындағы Қарағанды концерттік бірлестігінің «Арқа сазы» фольклорлық ансамблі мен «Аққу» фольклорлық-хореографиялық ансамблінің концерті өтті.Іс-шара Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің, Қазақстанның Иорданиядағы Елшілігінің, Иордания Мәдениет министрлігінің және Жараш фестивалі дирекциясының қолдауымен ұйымдастырылды.Концерт Фестивальдің негізгі алаңдарының бірі – Жараш қаласындағы Hippodrome Theatre сахнасында өтті. Бұл алаң жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген танымал орындаушылар мен шығармашылық ұжымдардың басын қосады. Қазақстандық өнерпаздар Иордания жұртшылығына қазақ халқының бай музыкалық және хореографиялық мұрасын таныстырып, Ұлы даланың сан ғасырлық дәстүрлерін бейнелейтін дәстүрлі музыкалық шығармаларды, аспаптық композициялар мен ұлттық билерді орындады.Концерттік бағдарлама басталар алдында Қазақстанның Иорданиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Талғат Шалданбай құттықтау сөз сөйлеп, ҚР Премьер-Министрінің орынбасары – Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаеваның ресми құттықтауын оқып берді. Құттықтауда Жараш фестивалінің халықтар арасындағы мәдени диалогты дамытуға және өзара түсіністікті нығайтуға ықпал ететін беделді халықаралық алаң ретіндегі маңызды рөлі атап өтіліп, «Арқа сазы» мен «Аққу» ансамбльдерінің қатысуы Қазақстан мен Иордания арасындағы мәдени-гуманитарлық ынтымақтастықты әрі қарай дамытуға серпін беретіндігіне назар аударылды. Сонымен қатар, Фестивальдің барлық қатысушылары мен қонақтарына табыс, жарқын әсерлер және жаңа шығармашылық жетістіктерге жетуіне ізгі тілектер білдірілді.Бұған қосымша, Елші Т.Шалданбай қазақстандық өнерпаздардың қойылымдары Иордания жұртшылығының ыстық ықыласына бөленіп, екі ел халықтары арасындағы достық пен өзара түсіністікті әрі қарай нығайтуға ықпал ететіндігіне сенім білдірді.Қазақстандық өнерпаздардың концерті көрермендердің ыстық ықыласына бөленіп, ұзақ қол шапалақтау қошеметімен жалғасын тапты. «Арқа сазы» және «Аққу» ансамбльдерінің өнер көрсетуі көрермендердің зор қызығушылығын тудырып, фестивальдің концерттік бағдарламасындағы жарқын оқиғалардың біріне айналды.Еліміз ансамбльдерінің Жараш фестиваліне қатысуы Қазақстан мен Иордания арасындағы мәдени-гуманитарлық ынтымақтастықты әрі қарай дамытуға, халықтар арасындағы өзара түсіністікті нығайтуға және Қазақстанның бай мәдени мұрасын халықаралық деңгейде кеңінен насихаттауға ықпал етеді.Анықтама ретінде: Жараш мәдениет және өнер фестивалі Таяу Шығыстағы ең ірі халықаралық мәдени іс-шаралардың бірі болып табылады. 1981 жылдан бері өткізілудегі Фестиваль жыл сайын ежелгі Римнің Жараш қаласында өткізіліп, араб елдері мен әлемнің басқа да мемлекеттерінен келген танымал музыканттарды, театр және би ұжымдарын, сондай-ақ мәдениет қайраткерлерін біріктіреді. Осы жылдар ішінде Фестиваль мәдени алмасуды дамытуға, гуманитарлық ынтымақтастықты кеңейтуге және мәдениетаралық диалогты нығайтуға ықпал ететін беделді халықаралық алаң ретінде кеңінен танылды.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-amman/press/news/details/1263654?lang=ru
Маңғыстаудың киелі орындары ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді
25.07.2026
Пусан, 2026 жылғы 25 шілде – Бүгін Корея Республикасының Пусан қаласында өтіп жатқан Дүниежүзілік мұра комитетінің 48-сессиясында «Маңғыстаудың жартасты мешіттері мен олармен байланысты киелі орындарын» ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізу туралы шешім қабылданды.ЮНЕСКО-ның жаңа нысанының құрамына бес жартасты мешіті – Бекет ата, Шопан ата, Қараман ата, Шақпақ ата және Сұлтан үпі енді.Бұл шешім Қазақстанның батысында ғасырлар бойы қалыптасқан тарихи-мәдени ескерткіштер кешенінің айрықша әмбебап құндылығын, сондай-ақ өңірдің табиғи ортасы мен геологиялық ерекшеліктеріне бейімделген рухани дәстүрлер мен тәжірибелердің жергілікті сәулет өнеріндегі көрінісінің жарқын үлгісі екенін халықаралық деңгейде мойындаудың айғағы болды.Естеріңізге сала кетсек, Мемлекет басшысы 2024 жылғы наурызда Атырауда өткен Ұлттық құрылтай отырысында уәкілетті органдарға ҚР ЮНЕСКО және ИСЕСКО істері жөніндегі Ұлттық комиссиясымен бірлесіп Маңғыстаудың жартасты мешіттерін Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізу бойынша жұмыс жүргізуді тапсырған болатын.Комитеттің Пусандағы сессиясындағы отандық делегацияны Қазақстан Республикасының ЮНЕСКО және ИСЕСКО істері жөніндегі Ұлттық комиссиясының төрағасы, Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі Басшысының Бірінші орынбасары Ерлан Қарин басқарды. Делегация құрамына сондай-ақ Сыртқы істер министрлігі мен Мәдениет және ақпарат министрлігінің өкілдері, сондай-ақ мәдени және табиғи мұраны қорғау саласындағы жетекші сарапшылар кірді.Шешім қабылданғаннан кейін сөйлеген сөзінде Е. Қарин Комитет мүшелеріне, ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра орталығына және Ескерткіштер мен тарихи орындарды қорғау жөніндегі халықаралық кеңеске (ИКОМОС) номинацияны дайындау барысында көрсеткен кәсіби бағалауы, сындарлы диалогы және қолдауы үшін алғыс білдірді.Ол Маңғыстаудың киелі ескерткіштерінің Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілуі олардың бүкіл адамзат үшін маңыздылығының мойындалуы ғана емес, сондай-ақ қазақ халқының бай тарихына, рухани мұрасы мен мәдени болмысына көрсетілген құрметтің белгісі екенін атап өтті.Оның айтуынша, бұл шешім Қазақстанға осы бірегей мұраны келер ұрпақ үшін сақтау жөнінде ерекше жауапкершілік жүктейді және елдің 1972 жылғы Дүниежүзілік мәдени және табиғи мұраны қорғау туралы халықаралық конвенцияның ережелерін орындауға деген өзгермейтін бейілдігін растайды.Шешім қабылданғаннан кейін Пусан қаласының конгресс-орталығында Маңғыстаудың киелі орындарының ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілуіне арналған салтанатты рәсім өтті. Оның аясында Комитет сессиясына қатысушы делегаттар қазақстандықтарды осы айтулы оқиғамен құттықтады. Домбырашы Мейірбан Сейітбай мен жетігенші Сабина Бауыржанова Ұлы даланың тарихынан, Маңғыстаудың рухани дәстүрлерінен және қазақ халқының мәдени мұрасынан шабыт алған музыкалық шығармаларды орындады.Нысанның ЮНЕСКО тізіміне енгізілуі Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің, Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің, Маңғыстау облысы әкімдігінің, сондай-ақ ұлттық ғылыми мекемелер мен сарапшылардың 1972 жылғы тиісті халықаралық Конвенция талаптарына сәйкес номинациялық досьені дайындау жөніндегі көпжылдық бірлескен жұмысының нәтижесі болды.ЮНЕСКО-ның жаңа Дүниежүзілік мұра нысанына енген бес жартасты мешітінің ішінде ең танымалы – XVIII–XIX ғасырлардағы көрнекті тұлға Бекет атамен байланысты Бекет ата жартасты мешіті. Бүгінде ол Қазақстандағы ең қастерлі зиярат орындарының бірі болып саналады және жыл сайын әлемнің түрлі елдерінен келетін жүздеген мың келушіні қабылдайды.Аңыз бойынша, Бекет ата өзінің рухани тәлімін Қожа Ахмет Ясауидің шәкірті, орта ғасырлардағы көрнекті сопылық тұлға Шопан атаның жерленген орнында алған. Сондықтан көптеген зияратшылар Маңғыстаудағы маңызды жартасты мешіттерінің бірі саналатын Шопан ата мешітіне, сондай-ақ оның маңындағы көне қорым мен құдықтарға да арнайы барады.Қараман ата кешені өңірдегі ең ірі киелі орталықтардың бірі болып табылады. Оның құрамына жартасты мешіті пен ауқымды тарихи қорым кіреді. Ғасырлар бойы бұл кешен діни өмір мен рухани тәлімнің маңызды орталығы болып келеді. Борлы жынысқа қашалып салынған Шақпақ ата жерасты мешіті Қазақстан аумағындағы ең көне мешіттердің бірі саналады. Оның айқыш тәрізді бірегей жоспарлануы, бай сәндік безендірілуі және көптеген эпиграфикалық ескерткіштері ортағасырлық Маңғыстаудың рухани әрі көркем мәдениетінің жоғары деңгейін айғақтайды.Сұлтан үпі ерте заманнан бері жолаушылар мен теңізшілердің қамқоршысы ретінде қастерленіп келеді. Каспий теңізінің жағалауына жақын орналасқан аттас жартасты мешіті ғасырлар бойы жергілікті тұрғындар мен құрлық және теңіз сауда жолдарымен жүрген көпестер үшін зиярат және рухани медет орны қызметін атқарған.Маңғыстаудың киелі орындарының ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілуімен Қазақстандағы Дүниежүзілік мұра нысандарының саны жетіге жетті. Олардың қатарында Қожа Ахмет Ясауи кесенесі, Таңбалы археологиялық ландшафтының петроглифтері, Сарыарқа – Солтүстік Қазақстанның далалары мен көлдері, Ұлы Жібек жолының Чанъань–Тянь-Шань дәлізінің бағыттар желісі, Батыс Тянь-Шань және Қоңыржай белдеудің Тұран шөлдері бар.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-unesco/press/news/details/1263662?lang=ru
Қоғам
Қосымша
Су шаруашылығын цифрландырудың жаңа кезеңі: Қытай делегациясымен стратегиялық ынтымақтастық басталды
13.07.2026
13 шілде 2026 жыл күні Қазақстанның су шаруашылығы саласына маңызды оқиға болды: елімізге Қытайдың жетекші өндіріс орындарының өкілдерінен құралған алты адамдық делегация ресми сапармен келді. Бұл сапардың маңызы тек формальды таныстырумен шектелмейді — ол Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын жаңғырту жолындағы іргелі қадам болып табылады. Делегация өкілдері автоматтандырылған су өлшеу жүйелері мен кәріз желілерін телеинспекциялау технологиялары саласында елеулі тәжірибе жинақтаған мамандардан тұрады.Соңғы жылдары Қазақстанда су шаруашылығы жүйесінің тозғандығы туралы мәселе мемлекеттік деңгейде барған сайын өткір талқыланып келеді. Ел бойынша коммуналдық су құбырларының орташа тозу деңгейі 60–70 пайызға жеткен, ал кейбір өңірлерде бұл көрсеткіш 80 пайыздан асады деп бағаланады. Апаттық жағдайдағы құбырлар жыл сайын миллиардтаған теңгеге шығын әкеліп, тұрғындарды сусыз қалдырып, жол жамылғысын бүлдіреді. Мәселенің ауқымдылығы жаңа технологиялар мен инновациялық тәсілдерді іздеуді қажет ете отырып, Қытай тәжірибесіне деген қызығушылықты арттырды.Қытайлық делегация алып келген технологиялар екі негізгі бағытты қамтиды. Бірінші бағыт — жасанды интеллект пен цифрлық жүйелерге негізделген су өлшеуіш құралдар өндірісі. Делегация өкілдері берілген презентацияда осы құрылғылардың жұмыс принципін, нақтылық деңгейін және пайдалану артықшылықтарын кеңінен таныстырды. Заманауи сенсорлық технологияларды қолданатын аталған өлшеуіш жүйелер нақты уақыт режимінде су шығынын бақылап, ауытқуларды автоматты түрде анықтауға қабілетті. Бұл тікелей шығынды азайтып, ресурстарды тиімді пайдалануды қамтамасыз ете алатын инновация екені сарапшылар тарапынан атап өтілді. Қытай тәжірибесінде мұндай жүйелердің енгізілуі су ысырабын 25–35 пайызға дейін қысқарттығы тіркелген.Екінші, ерекше назар аударатын бағыт — кәріз құбырларын телеинспекциялау технологиясы. Делегация мүшелері бұл жүйені тікелей қазақстандық кәріз желілерінде іс жүзінде сынап көрсетті. Технология арнайы камерамен жабдықталған роботтық аппараттар арқылы құбырлардың ішкі жағдайын толық бейнежазбаға түсіріп, тозу деңгейін, жарықтарды, бөгелулерді және басқа да ақауларды дәл анықтайды. Алынған деректер арнайы бағдарламалық қамтамасыз ету арқылы талданып, жөндеу жұмыстарын жоспарлауға арналған нақты ұсынымдар береді. Бұл дегеніміз — жерді ешқандай қазбай-ақ, үлкен шығынсыз проблеманы бұрын-соңды болмаған дәлдікпен анықтауға мүмкіндік беретін тұтас цифрлық жүйе.Кездесу барысында жинақталған деректер мен сараптамалар тараптардың ортақ қызығушылықтарын айқын бейнеледі. Қазақстандық мамандар ресурстар мен уақытты үнемдейтін осы технологияның отандық жағдайларға қаншалықты бейімделетінін жан-жақты зерделеді. Қытайлық серіктестер өз тарапынан нарыққа шығуға дайын, сертификатталған өнімдерін ұсына отырып, жергілікті мамандарды оқыту мен қызмет көрсету мәселесін де қозғады. Болашақта бірлескен жұмыс топтарын құру, пилоттық жобаларды іске асыру және тәжірибе алмасу бағдарламаларын ұйымдастыру жөніндегі ауқымды ұсыныстар талқыланды.Сала сарапшысы, коммуналдық инфрақұрылым жөніндегі тәуелсіз маман Асқар Байжанов бұл серіктестіктің стратегиялық маңыздылығын атап өтті: «Қытай соңғы он жылда инфрақұрылымды цифрландыру саласында орасан зор тәжірибе жинақтады. Олардың технологияларын Қазақстанға бейімдеу — уақыт пен ресурс жағынан оңтайлы шешім. Бізге ғылыми-зерттеу кезеңін қайталаудың қажеті жоқ, дайын тиімді шешімді алып, жергілікті ерекшеліктерге икемдеу керек.» Маманның айтуынша, телеинспекция технологиясы апаттық жөндеулердің санын кемінде 40 пайызға азайтуға мүмкіндік береді, бұл бюджеттің тиімді жұмсалуына тікелей ықпал етеді.Коммуналдық шаруашылықты жаңғырту бүгін ғана күн тәртібіне шыққан мәселе емес. Қазақстан 2020–2025 жылдары «Нұрлы жол» инфрақұрылымдық бағдарламасы аясында су желілерін жаңарту бойынша бірқатар іс-шаралар жүргізді. Алайда жасалған жұмыстардың ауқымы жинақталған проблемалардың мөлшерімен салыстырғанда жеткіліксіз болып қала берді. Цифрландыру мен жасанды интеллект технологияларының белсенді ендірілуі жаңа мемлекеттік бағдарламалармен ұштасқан жағдайда ғана кешенді нәтижеге қол жеткізуге болатыны анық. Қытаймен жасалатын ынтымақтастық келісімдері дәл осы кешенді тәсілдің бір бөлшегі болуы тиіс.Болашақ жоспарлар жайлы айтатын болсақ, тараптар алдағы айларда пилоттық жоба шеңберінде бірнеше қазақстандық қалада телеинспекция жүйесін сынақтан өткізуді жоспарлап отыр. Бұл тәжірибенің қорытындысы толық ауқымды ынтымақтастық туралы шарт жасауға немесе серіктестіктің нысанын нақтылауға негіз болады. Су шаруашылығы саласын цифрландыру — тек техникалық жаңарту ғана емес, бұл елдің тұрақты дамуының кепілі, тұрғындардың өмір сапасын арттырудың нақты жолы. Қытай делегациясының бүгінгі сапары осы ұзақ жолдың алғашқы, бірақ маңызды қадамы болып тарихқа енуі ықтимал.
Жасанды интеллект жолды бақылайды: Шымкент – Алматы бағытында автономды камералар іске қосылды
09.07.2026
Қазақстан автожол инфрақұрылымын жаңғырту жолында жаңа бетбұрысқа жетті. 9 шілде 2026 жыл күні «ҚазАвтоЖол» ұлттық компаниясы Шымкент – Алматы автотрассасында жасанды интеллект элементтері бар бейнеаналитика жүйесін ресми іске қосқанын мәлімдеді. Бұл жоба тек технологиялық жаңалық қана емес — жол қауіпсіздігін арттырудағы түбегейлі өзгеріс ретінде бағаланады.Шымкент – Алматы бағыты Қазақстанның ең қауіпті автожолдарының бірі болып есептелетіні баршаға мәлім. Ұзақ жылдар бойы бұл трассада жол-көлік оқиғаларының саны жоғары деңгейде сақталып келді. Ішкі істер министрлігінің деректеріне сүйенсек, Қазақстанда жыл сайын жол апаттары салдарынан мыңдаған адам мертігеді, ал олардың айтарлықтай бөлігі дәл осы аралықта тіркеледі. Статистика мен ауыр оқиғалар жол тораптарында бақылауды күшейтуді, жедел ден қою жүйесін жетілдіруді талап етті. Осы жағдай жаңа технологиялық шешімнің іздестірілуіне негіз болды.«ҚазАвтоЖол» компаниясының өкілдерінің айтуынша, жаңа жүйенің ең басты артықшылығы — толық автономдылық. Камералар электр желісіне байланбай жұмыс жасайды: оларды қоректендіру үшін күн панельдері мен желгенераторлар қолданылады. Бұл шешім ерекше маңызды, себебі трассаның кейбір учаскелерінде орталықтандырылған электрмен жабдықтау мүлдем жоқ немесе тұрақсыз. Желтоқсан айындағы боран немесе наурыз айындағы сел — кез келген табиғат апаты кезінде де камералар жұмысын тоқтатпайды. Жүйе нақты уақыт режимінде деректерді диспетчерлік орталыққа жібереді және жол жағдайын 24 сағат бойы бақылайды.Технологиялық мүмкіндіктер тізімі де таңқалдырады. Жасанды интеллект алгоритмдері жол бетіне шыққан адамдар мен жануарларды, қарсы жолшыбайға шыққан немесе кері қарай жүрген автомобильдерді, тыйым салынған жерде тоқтаған көліктерді автоматты түрде анықтайды. Жүйе сонымен қатар мемлекеттік нөмірлерді, автомобиль маркасы мен түсін де таниды. Бұл мүмкіндік жоғалған немесе ізделіп жатқан көліктерді іздеуде де тиімді болуы мүмкін. «Жасанды интеллект тек бұзушылықтарды фиксациялап қана қоймайды — ол жол апаты болмай тұрып-ақ, қауіпті жағдайды алдын ала анықтайды. Бұл — алдын алу тұрғысынан мүлдем жаңа деңгей», — деді компанияның инфрақұрылым даму бөлімінің жетекшісі Бауыржан Сейітов.Пилоттық жобаның аясында камералар Шымкент – Алматы және Алматы – Қонаев ақылы трассаларында орнатылды. Бір мезгілде 134 шақырымдық Астана – Теміртау учаскесінде де жұмыстар жалғасуда: мұнда бағаналар, күн панельдері, желгенераторлар мен деректер беру жабдықтары орнатылып жатыр. Алдағы уақытта жүйе республикалық автожолдарды бақылаудың бірыңғай интеллектуалды желісіне біріктіріледі. Мамандардың болжамы бойынша, толық интеграция аяқталған соң диспетчерлер барлық республикалық трассалардың жай-күйін бір экранда бақылай алатын болады.Жол қауіпсіздігі мәселесімен шұғылданатын сарапшылар бұл бастаманы оң бағалайды. Астананың жол-транспорт зерттеулер институтының аға ғылыми қызметкері Айгүл Нұрланова: «Адам факторы жол апаттарының 80 пайызынан астамына себепші болады. Ал жасанды интеллект адам сияқты шаршамайды, назары алаңдамайды, эмоциясы болмайды. Демек, 24 сағаттық бақылауда объективтілік деңгейі анағұрлым жоғары болады», — деп атап өтті. Сарапшылар сондай-ақ мұндай жүйелердің жол жөндеу жұмыстарының тиімділігін де арттыратынын алға тартады: камераның жол бетіндегі зақымды немесе апатты уақытылы байқауы арқылы жөндеу бригадаларын дереу жіберуге болады.Қоғам тарапынан да алғашқы пікірлер жинақтала бастады. Ұзақ жылдар бойы Алматы мен Шымкент арасында жүк тасымалдайтын жүргізушілер жаңа жүйеге деген сенімін бірнеше бақылаумен растайды. «Бұрын трасса бойында бірдеңе болса, жедел жәрдем немесе жол полициясы кей кезде бір сағаттан кейін барып жететін. Енді орталық оқиғаны бірден байқайды деп сенемін», — дейді жүк тасымалдаушы Серік Қожахметов. Азаматтардың бір бөлігі жеке деректердің қауіпсіздігіне қатысты сұрақтар қоятынын да жасыруға болмайды: нөмірлер мен адам бейнелерін жинақтаудың қандай заңнамалық шеңбері бар деген мәселе де тиісті органдардың назарына ұсынылғалы отыр.Дамыған елдермен салыстыратын болсақ, мұндай технологияларды ең алдымен Германия, Жапония және Қытай жолдарында кеңінен енгізгенін айта кеткен жөн. Жапонияда интеллектуалды жол бақылауы жол апаттарының санын он жылда 30 пайызға дейін азайтқан деген деректер бар. Қазақстан осы тәжірибені өз жағдайына бейімдеп, орта мерзімді перспективада ұқсас нәтижелерге жетуді мақсат тұтып отыр. Республикада жол инфрақұрылымын дамытуға бөлінетін мемлекеттік қаражат соңғы бес жылда екі есеге артқан — бұл сандар үкіметтің жол қауіпсіздігіне деген жүйелі ықыласын дәлелдейді.«ҚазАвтоЖол» компаниясы алдағы екі жылда технологияны республикалық маңызы бар барлық негізгі жолдарда тарату жоспарын жасап жатқанын хабарлады. Жасанды интеллект пен автономды энергетиканы ұштастырған бұл жүйе Қазақстанның «ақылды» жолдар ғасырына ілесе бастағанының айқын нышаны. Ұзақ трассаларда жалғыз жүрген жүргізушіге де, ғибадаттан оралған жолаушыға да — баршаға ең қымбат нәрсе бір: аман-есен жету. Жасанды интеллект сол мақсатқа қызмет ете бастады.
Шымкентте дәрігерлер денесінің 94 пайызы күйген науқасты аман алып қалды
12.07.2026
12 шілде 2026 жыл. Қазақстанның оңтүстік өңірінде медицина тарихына енетін оқиға орын алды: Шымкент қаласындағы ауруханада денесінің 94 пайызы күйіп зақымданған науқас толық емделіп, үйіне аман-есен шықты. Бұл жағдай отандық медицинаның мүмкіндіктері туралы жаңа бетті ашып, бүкіл еліміздегі дәрігерлер мен мамандар арасында үлкен қызығушылық тудырды. Науқасты емдеу барысында жасанды интеллект негізіндегі диагностикалық жүйелер де белсенді пайдаланылды, бұл ем нәтижесіне айтарлықтай оң әсер етті деп есептеледі.2026 жылдың 4 маусымында науқас тұрмыстық жағдайда газ-ауа қоспасының жарылысы салдарынан ауыр жарақат алды. Оның денесінің 94 пайызы II–III дәрежелі жалынды күйікпен зақымданды, бұған қоса өте ауыр дәрежедегі күйік шогы да анықталды. Жедел жәрдем бригадасы науқасты аса ауыр жағдайда ауруханаға жеткізді. Медицина ғылымы тұрғысынан алғанда, денесінің 60 пайыздан астамы күйген науқастардың өмір сүру мүмкіндігі өте төмен болып саналады, ал 94 пайыздық зақымдану жағдайында тіршілік болжамы мүлдем қолайсыз деп бағаланады. Осы себепті дәрігерлер науқастың өміріне деген үміттің шамалы екенін алғашқы сағаттардан-ақ айтқан болатын.Ауруханаға түскен сәттен бастап науқас реанимация және қарқынды терапия бөліміне орналастырылды. Дәрігерлер тобы дереу кешенді қарқынды емдеуді бастады: сұйықтықты өтеу терапиясы жүргізілді, ауыруды басатын, инфекцияға қарсы және қан айналымын жақсартатын дәрілер тағайындалды. Ем барысында жасанды интеллект жүйесі науқастың физиологиялық көрсеткіштерін үздіксіз бақылап отырды, дозалар мен емдеу схемасын түзетуде дәрігерлерге нақты ұсыныстар берді. Бұл технология науқастың жай-күйіндегі ең кішкентай өзгерістерге де жылдам ден қоюға мүмкіндік берді.Күйік жаралары бар науқастарды емдеу — медицинаның ең күрделі салаларының бірі. Осындай ауыр зақымдану кезінде организм инфекцияға, дегидратацияға, ішкі мүшелер жеткіліксіздігіне бір мезгілде бейім болады. Дәрігерлер бұл қауіптердің барлығымен бір уақытта күресуге мәжбүр болды. Алғашқы күндері науқастың жағдайы аса сын болды, бірнеше рет жаны үзіле жаздады деп хабарлайды медицина қызметкерлері. Тәулік бойы ауысыммен жұмыс істеген дәрігерлер мен мейіргерлер науқасты тірі ұстап қалу үшін барлық күш-жігерін жұмылдырды. Кейіннен ем шараларының арқасында жараланушының жағдайы бірте-бірте тұрақтала бастады.Шымкент ауруханасының күйік бөлімінің жетекшісі нәтижеге қанағат білдіре отырып, оны бүкіл команданың ерен еңбегі деп бағалады. «Бізде мұндай жағдай тарихта бірінші рет болды. Денесінің мұндай үлкен пайызы зақымданған науқасты аман алып қалу — бұл жалпы халықаралық медицина тәжірибесінде де сирек кездесетін жетістік. Жасанды интеллект жүйесі бізге дұрыс шешім қабылдауда шын мәнінде көмектесті», — деді ол. Бөлім мамандары ем барысында жалпыға қол жетімді хирургиялық әдістер мен заманауи дермопластика технологияларын ұштастырды. Реабилитациялық іс-шаралар да емдеудің ажырамас бөлігіне айналды.Статистика тұрғысынан алғанда, Қазақстанда жыл сайын отпен күю нәтижесінде бірнеше мың адам ауруханаға жатқызылады. Тұрмыстық газ жабдықтарымен байланысты жарылыстар мен апаттар осы жарақаттардың маңызды бөлігін құрайды. Медицина статистикасына сүйенсек, ауыр күйіктер алған науқастардың мектеп жасына дейінгі балалар мен орта жастағы ерлер арасында жиі кездесетіні байқалады. Денесінің 40 пайыздан астамы күйген науқастардың өлім-жітім деңгейі дамыған елдердің өзінде де жоғары болып қалуда. Сондықтан Шымкентте болған осы жағдай халықаралық деңгейде де ерекше назар аудартады.Оқиға туралы хабар тарағаннан кейін қоғамдық желілерде де жандану байқалды. Мыңдаған қазақстандықтар «науқас аман қалсын» деп жазды, дәрігерлерге алғыс білдірді. Денсаулық сақтау саласының сарапшылары бұл жағдайды ел медицинасының дамуын айқын сипаттайтын мысал ретінде бағалап жатыр. Жасанды интеллектіні клиникалық тәжірибеге енгізу бойынша ел бойынша жүргізіліп жатқан реформалардың жемісін бере бастағанын атап көрсетеді.Науқас 3 шілде 2026 жылы стационардан шығарылып, амбулаториялық бақылауға алынды. Мамандар оны толық сауығып кетеді деп болжайды, алайда ауыр күйік жаралары алған адамдарда ұзақ мерзімді реабилитация жиі қажет болатынын айта кету керек. Психологиялық қолдау, физиотерапия және мерзімді медициналық тексерулер науқастың бұдан кейінгі жолсерігі болады. Бұл оқиға — адам өмірін сақтауда заманауи медицина мен жасанды интеллектің бірігуі қандай ғажайып нәтиже беретінін бүкіл дүниеге көрсеткен тарихи үлгі. Шымкент дәрігерлерінің ерен еңбегі мен кәсіби шеберлігі халқымыздың жүрегінде ұзақ сақталады.
Шымкент ауруханаларында CEREBRA жасанды интеллект жүйесі инсультты ерте анықтауға мүмкіндік береді
14.07.2026
Шымкент қаласының медицина мекемелерінде инсультты ерте диагностикалауға арналған CEREBRA жасанды интеллект жүйесін енгізу жалғасуда. 2026 жылдың 14 шілдесінде қала клиникалық ауруханасы №1 де бұл заманауи технологияны пайдалануды бастады. Бұл оқиға Қазақстанның оңтүстік өңірінде цифрлы медицинаның жаңа кезеңін бастап берді деп айтуға болады.Инсульт — бүгінгі күні адамзаттың ең ауыр медициналық мәселелерінің бірі. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша, инсульт жыл сайын он миллионнан астам адамның өмірін қиып, тағы да миллиондаған адамды мүгедектікке ұшыратады. Қазақстанда да жыл сайын инсультпен ауыратын науқастар саны өсуде. Шымкент сияқты ірі қалада халықтың тығыздығы мен тұрмыс ырғағының жылдамдығы ескерілсе, бұл ауру ерекше маңызды мәселеге айналады. Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, инсульттан кейінгі уақытылы медициналық көмек науқастың тіршілік қабілетін сақтап қалу мүмкіндігін бірнеше есеге арттырады. Дәл осы себептен CEREBRA жүйесін енгізу — медицина жүйесі үшін стратегиялық қадам болып табылады.CEREBRA жүйесі бас миының компьютерлік томографиясы (КТ) нәтижелерін автоматты түрде талдайды. Жасанды интеллект ишемиялық және геморрагиялық инсульттың алғашқы белгілерін анықтап, оны дәрігерлерге жедел хабарлайды. Технологияның басты артықшылығы — адам факторының ықпалын азайту. Дәрігер шаршаған немесе жүктемесі ауыр болған жағдайда да жүйе нақты және дәл нәтиже береді. CEREBRA жасанды интеллектінің диагностика жылдамдығы дәстүрлі әдіспен салыстырғанда бірнеше есе жоғары, ал дәлдігі клиникалық зерттеулерде 94–97 пайыз деңгейінде екені дәлелденген. Бұл деректер жүйенің тек қосымша құрал емес, нақты өмір сақтайтын технология екенін көрсетеді.Қала клиникалық ауруханасы №1 бас дәрігерінің орынбасары Асель Нұрланова бұл жөнінде өз пікірін білдірді: «CEREBRA жүйесін енгізу біздің мекеме үшін үлкен жетістік. Бұрын дәрігерлеріміз КТ суреттерін қолмен талдауға 20–30 минут жұмсайтын. Енді жүйе бірнеше минутта алдын ала нәтиже береді, ал дәрігер соңғы шешімді тезірек қабылдауға мүмкіндік алады. Инсульт кезінде уақыттың қымбат екенін барлығымыз жақсы білеміз». Оның сөздері жүйенің практикалық маңыздылығын айқын бейнелейді.Инсульт кезінде шындығында да уақыт өлшеуіш болып табылады. Медицинада «алтын сағат» деген ұғым бар — ол инсульт пайда болған сәттен бастап тромболитикалық терапия жүргізілуге тиісті уақытты білдіреді. Осы сағаттың ішінде нақты диагноз қойылып, емдеу басталса, науқастың мидың функциясын толықтай немесе ішінара сақтап қалу мүмкіндігі айтарлықтай жоғарылайды. CEREBRA жүйесі осы бағалы уақытты үнемдеуге тікелей ықпал етеді, себебі диагностиканың бірінші кезеңін адам емес, жасанды интеллект орындайды.Маңызды тұс — жасанды интеллект дәрігерді алмастырмайды, ол тек оның тиімді көмекшісіне айналады. Жүйенің ұсыныстары мен нәтижелері кез келген жағдайда мамандандырылған дәрігердің бағалауынан өтеді. Соңғы диагноз бен емдеу тактикасын тек білікті маман ғана белгілейді. Бұл тәсіл жасанды интеллектің медицинадағы орнын дұрыс айқындайды — ол клиникалық шешім қабылдау процесін жеделдетіп, дәлелдейді, бірақ дәрігердің жауапкершілігін жоймайды. Халықаралық медицина тәжірибесінде осындай гибридті модель — адам мен жасанды интеллект арасындағы ынтымақтастық — қазіргі заманның ең тиімді тәсілі деп танылуда.CEREBRA жүйесі бұрын Шымкенттің №2 қалалық ауруханасында іске қосылған болатын. Яғни, технологияның поэтапты енгізілуі жоспарлы және жүйелі түрде жүргізілуде. Медицина мамандары бұл үрдістің Шымкентпен шектелмеуін тілейді. Медицина және денсаулық сақтау министрлігінің мәліметтері бойынша, цифрлы денсаулық сақтау саласындағы инвестициялар жыл сайын артып келеді. Цифрлы диагностика жүйелерін ауруханаларға кеңінен тарату — Қазақстан үкіметінің «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасының ажырамас бөлігі болып табылады. Осы бағдарлама аясында медицинаның барлық салаларында жасанды интеллектті белсенді пайдалану жоспарлануда.Азаматтардың реакциясы да жағымды. Шымкент тұрғындарының арасында жүргізілген сауалнама деректеріне сүйенсек, респонденттердің 78 пайызы заманауи цифрлы технологияларды медицинада пайдалануды қолдайды. Адамдар дәрігерлік диагностиканың нақтылығы мен жылдамдығы артса, оған ықыласпен қарайтынын білдірді. Аурухана администрациясы да пациенттерден теріс пікір немесе алаңдаушылық келіп жатпағанын атап өтті. Тіпті, кейбір пациенттер CEREBRA жүйесімен тексерілгісі келетіндіктерін тікелей өтініш ретінде білдірген. Бұл деректер халықтың жаңа технологияға сенімі жоғары екенін аңғартады.Болашақта CEREBRA жүйесі тек инсультпен ғана шектелмей, бас миының басқа ауруларын да, оның ішінде ісік неоплазмаларын, демиелинизациялаушы аурулар мен травматикалық жарақаттарды диагностикалауда кеңінен қолданылуы мүмкін. Технологиялар компаниясының өкілдері жүйенің мүмкіндіктерін кеңейту бойынша жұмыстар жалғасып жатқанын растады. Осылайша, Шымкент қаласы Орталық Азия аймағындағы медициналық цифрландырудың алдыңғы қатарлы орталықтарының біріне айналу жолында тұрақты қадам жасауда. CEREBRA жүйесінің мекемеден мекемеге таралуы — бұл тек технологиялық жетістік емес, мыңдаған науқастың өміріне тікелей әсер ететін гуманистік жоба.
Алаяқтардан сақ болыңыз: «Киберқалқан Қазақстан» жобасы аясында Шымкент тұрғындарымен алдын алу жұмыстары жүргізілді
10.07.2026
Шымкент қаласында, 2026 жылдың 10 шілдесінде, «Киберқалқан Қазақстан» жобасы аясында тұрғындармен кезекті алдын алу жұмыстары өткізілді. Іс-шара барысында қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің өкілдері мен киберқауіпсіздік саласының мамандары ең кең тараған алаяқтық схемалар туралы егжей-тегжейлі ақпарат берді. Бүгінгі таңда бір ғана қоңырау бірнеше минут ішінде адамның бүкіл жинақ қаражатын жоғалтуына алып келуі мүмкін — бұл шындық Қазақстан азаматтарын ерекше алаңдатуда.Соңғы жылдары елімізде киберқылмыс деңгейі күрт өскен. Қазақстан Ішкі істер министрлігінің мәліметтері бойынша, 2025 жылы телефон мен интернет арқылы жасалған алаяқтық фактілері бойынша 47 000-нан астам қылмыстық іс тіркелген, бұл 2023 жылмен салыстырғанда 34 пайызға көп. Жалпы шығын сомасы миллиардтаған теңгені құрайды. Шымкент — еліміздің ең ірі қалаларының бірі, халқының саны жағынан үшінші орында тұр — осы статистикада айтарлықтай үлеске ие. Дәл осы себепті «Киберқалқан Қазақстан» жобасы бұл мегаполисті алдын алу жұмыстарының басым бағыттарының бірі ретінде белгілеген.Алаяқтардың ең кең тараған схемалары, мамандардың айтуынша, бүгінде де банк немесе полиция атынан жасалған қоңыраудан басталады. Классикалық тәсіл — жаппай қоңырау шалу, яғни жүздеген, тіпті мыңдаған адамға хабарласып, солардың арасынан кем дегенде бір адамды алдаудың мүмкіндігін іздеу. Бұл ретте жәбірленушіні оның шоты қауіп астында екеніне сендіреді, шұғыл түрде ақша аударуды немесе СМС-тен келген кодты айтуды талап етеді. Курьерлік қызметтер, коммуналдық ұйымдар, сервистік орталықтар атынан жасалған қоңыраулар да өте жиі кездеседі. Сауалнамаға қатысу немесе тиімді акцияға шақыру сылтауымен да алаяқтар жәбірленушілерге жетеді.Киберқауіпсіздік саласының маманы Қалилалло Байтасов іс-шарада зейнеткерлер мен балалардың ең осал топтарға жататынын атап өтті. «Олар беделге өте бейім. Балалар үшін бұл, ең алдымен, құқық қорғау органдарының өкілдері мен үлкендер болса, зейнеткерлер үшін медицина саласына және қызметтерге байланысты кез келген нәрсе сенімді болып көрінеді. Осы екі топты мүмкіндігінше қорғауға, олардың қаржы көздерін бақылауға алуға тырысу керек», — деді ол. Маманның бұл сөздері аудиторияда үлкен резонанс тудырды: қатысушылардың арасындағы зейнеткерлер мен жас ата-аналар бұл мәселені өздеріне тікелей қатысты деп қабылдады.Бүгінгі алаяқтар жай ғана қоңырау шалып, алдауға тырысып қоймайды — олар жаңа технологияларды да белсенді пайдаланады. Дипфейк, дауыс алмастыру, жасанды интеллект негізінде жасалған бейнелер — мұның бәрі қылмыскерлердің арсеналындағы заманауи құралдар. Алайда PR-эксперт Александра Волкованың айтуынша, психология — алаяқтардың ең негізгі қаруы болып қалуда. «Адамнан үлкен соманы ұрлау үшін олар тек схема ойлап табумен шектелмейді — болашақ жәбірленушінің портретін зерттейді, яғни сіздің әлеуметтік желілеріңізді мұқият қарастырады. Мысалы, жақында жұмысыңыздан айырылсаңыз, осы қиын кезеңіңізді пайдаланып, алдын ала дайындалған уәде мен жоспармен келеді. Сізге орасан зор соманы, мансаптық өсуді уәде ете отырып, ешнәрсе жасамай-ақ табысқа жетуге болатынын айтады. Сіз қуанышыңызда келіседі де, тұзаққа түсесіз», — деп ескертті сарапшы.Алаяқтардың тағы бір кең тараған тәсілі — жалған инвестициялар. Қысқа мерзімде жоғары пайда табу уәдесімен жәбірленушіге ақша салуды немесе банктік қосымшаға қол жеткізуді беруді ұсынады. «Барлық табысты инвесторлар дәл осылай жасайды» деген сендіру сөздерімен бірге келетін бұл схема соңғы екі жылда ерекше белсенді қолданылуда. Мамандар ескертеді: ешқашан телефон арқылы жеке деректерді, банк картасының деректемелерін және растау кодтарын бөліспеңіз. Тіпті телефондағы дауыс сізге таныс болып көрінсе де, асықпай өзіңіз қайта хабарласып, сол адаммен шынымен сөйлесіп тұрғаныңызды тексеріңіз. Бір минуттық тексеру бүкіл жинақ қаражатыңызды сақтап қалуы мүмкін.«Киберқалқан Қазақстан» жобасы 2024 жылы іске қосылған ұлттық бастама болып табылады. Жобаның мақсаты — елдің барлық өңірлерінде тұрғындарды киберқауіпсіздік мәселелері бойынша хабардар ету. Бүгінгі күнге дейін 14 облыста 200-ден астам іс-шара өтті, 80 000-нан астам азамат алдын алу кеңестерін алды. Шымкентте өткізілген акция осы жобаның жалғасы болып, қалалықтарға алаяқтардың жаңа тәсілдерімен, оларға қарсы тұрудың нақты жолдарымен таныстырды. Іс-шараға қатысқан азаматтар арасында жүргізілген сауалнама бойынша, 92 пайызы алынған ақпаратты пайдалы деп бағалады.Мамандардың жиынтық ұсынысы қарапайым, бірақ өте маңызды: телефон арқылы жеке ақпарат бермеңіз, шешімді асықпай қабылдаңыз, қысым сезінсеңіз дереу байланысты үзіңіз. Сіздің деректеріңіз — сіздің қауіпсіздігіңіздің кілті. Алаяқтар сізді үрейлендіруге, асықтыруға, сенімсіздік жаратуға тырысады — ал сіздің ең үлкен қаруыңыз сабырлылық пен білім. Ата-аналар балаларына, ересек балалар ата-аналары мен ата-әжелеріне бұл ақпаратты жеткізсе, қоғамдық киберсауаттылық деңгейі айтарлықтай өседі.