Қазақстанның оңтүстік өңірінің ірі орталығы — Шымкент қаласының сәулет және қала құрылысы басқармасы өз қызметінде елеулі нәтижелерге қол жеткізіп, мемлекеттік қызмет көрсету саласында тиімділіктің жаңа деңгейін паш етіп отыр. 16 қазан 2026 жылы жарияланған деректерге сәйкес, басқарма қала аумағын жоспарлау, құрылыс саласын реттеу және қаланың сәулеттік келбетін жақсарту бағытында жүйелі де мақсатты жұмыс жүргізуде.Шымкент — Қазақстанның республикалық маңызы бар үшінші қаласы ретінде 2018 жылы арнайы мәртебе алғаннан бері қарқынды дамып келеді. Халық саны бір миллионнан асқан бұл мегаполисте тұрғын үй құрылысы, инфрақұрылым жобалары және коммерциялық нысандардың салынуы жылдан жылға өсіп отыр. Осындай жағдайда сәулет және қала құрылысы басқармасының рөлі ерекше маңызға ие болып отыр: ол тек рұқсат беруші орган ғана емес, сонымен қатар қаланың болашақ бейнесін қалыптастыратын стратегиялық мекеме болып табылады. Дәл осы себепті басқарманың мемлекеттік қызмет көрсету көрсеткіштері бүкіл қала тұрғындарының тіршілігіне тікелей ықпал етеді.Жарияланған статистика бойынша, 2025 жылы басқармаға барлығы 45 864 өтінім түскен, олардың 38 155-і қызметпен қамтылған. Бұл көрсеткіш бір ғана жыл ішінде басқарманың қаншалықты ауқымды жұмыс атқарғанын айқын көрсетеді. 2026 жылдың тоғыз айында 33 279 өтінім қабылданып, 24 928 қызмет көрсетілген. Бұл ритм сақталса, жылдың аяғына қарай 2025 жылғы деңгейге жетіп, тіпті асып та түсуі мүмкін деген болжам жасауға негіз бар. Сарапшылар мұны қаланың белсенді дамып жатқанының тікелей дәлелі ретінде бағалайды.«Бұл сандар — тек бюрократиялық есеп емес, олардың артында нақты адамдардың тағдыры тұр: кімдір үй салып жатыр, кімдір бизнесін кеңейтіп жатыр, кімдір өз меншігін заңдастырып жатыр», — дейді қала құрылысы саласының тәуелсіз сарапшысы Дәурен Сейітқали. — «Басқарма 9 мемлекеттік қызмет түрін ұсынады, және осынша өтінімді уақтылы өңдеу — бұл мекеменің жұмыс қабілеттілігінің айғағы». Сарапшының пікірінше, мемлекеттік қызметтердің сапасы тікелей инвестициялық климатқа да ықпал етеді: рәсімдеу жылдам және ашық болған сайын, бизнес ортасы да жақсарады.Басқарманың атқаратын қызметтер спектрі кең: жер учаскелеріне архитектуралық-жоспарлау тапсырмаларын беруден бастап, құрылысқа рұқсат беру, нысандарды пайдалануға қабылдау, мекенжай анықтамаларын беру сияқты маңызды процедураларды қамтиды. Әрбір өтінім — бұл азаматтың немесе заңды тұлғаның мемлекетке деген сенімінің көрінісі. Сол себепті осы қызметтерді сапалы және мерзімінде көрсету — жай ғана бюрократиялық парыз емес, азаматтық міндет болып табылады. Шымкент басқармасының нәтижелері осы міндетті орындауға деген адалдықты айқын паш етеді.Қаланың бас архитекторы Айдар Мамытбеков бұл жетістіктерді цифрлық трансформациямен тікелей байланыстырады: «Біз соңғы екі жылда ішкі процестерді айтарлықтай оңтайландырдық. Электрондық өтінім беру, онлайн мониторинг, автоматтандырылған хабарландыру жүйелері — осының бәрі азаматтарға уақытын үнемдеуге мүмкіндік берді, ал бізге — өтінімдерді жедел өңдеуге жағдай жасады. Бүгінгі таңда Шымкент тұрғындарының басым бөлігі басқармаға тікелей келмей-ақ қызмет алу мүмкіндігіне ие». Бұл мәлімдеме цифрлық мемлекеттіліктің практикалық жетістіктерін айқын сипаттайды.Салыстырмалы тұрғыдан алып қарасақ, Қазақстанның басқа ірі қалаларымен — Алматы мен Астанамен — салыстырғанда Шымкенттің сәулет басқармасы жан басына шаққандағы өтінімдер санының жоғары болуымен ерекшеленеді. Бұл, бір жағынан, қаланың демографиялық өсімімен, екінші жағынан, тұрғындардың мемлекеттік органдарға деген сенімінің артуымен түсіндіріледі. Шымкент халқы жыл сайын орташа есеппен 3-4 пайызға өсіп отырады — бұл Қазақстандағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі. Тиісінше, тұрғын үй мен инфрақұрылымға деген сұраныс та өсуде.Басқарманың алдағы кезеңдегі басымдықтары да белгілі: қала генералдық жоспарының жаңартылған нұсқасын іске асыру, тарихи орталықтың сәулеттік келбетін сақтай отырып жаңарту, жасыл аймақтар мен жаяу жүргіншілер кеңістіктерін кеңейту. Сонымен қатар заңсыз құрылыстарға қарсы күрес күн тәртібінен түспей отыр: тек 2025 жылы ғана 200-ден астам заңсыз объектіге қатысты шаралар қолданылған. «Біз қаланы сұлу ғана емес, заңды да, қауіпсіз де ету үшін жұмыс істейміз», — деп атап өтеді Мамытбеков. Бұл ұстаным қала тұрғындарының кеңінен қолдауына ие болып отыр.Жалпы алғанда, Шымкент қаласының сәулет және қала құрылысы басқармасының соңғы жылдардағы қызметі мемлекеттік басқарудың тиімділігі мен ашықтығы арта түскенін дәлелдейді. Мыңдаған өтінімдерді жедел өңдеу, цифрлық қызметтерді дамыту, қала кеңістігін ретке келтіру бағытындағы жүйелі жұмыс — бұлардың бәрі бірге алғанда Шымкенттің болашаққа сеніммен қадам басып отырғанын айғақтайды. Республикалық маңызы бар қала мәртебесіне сай деңгейде қызмет көрсете отырып, басқарма тек ағымдағы сұраныстарды қанағаттандырып қана қоймай, ертеңгі Шымкенттің сәулеттік бейнесін де бүгіннен қалыптастырып жатыр. Бұл — азаматтар үшін де, инвесторлар үшін де, қаланың болашағы үшін де маңызды.

19 қазан 2026 жылы Қазақстан технологиялық денсаулық сақтау саласында маңызды қадам жасады: Apple Watch, Samsung Galaxy Watch смарт-сағаттары мен AirPods Pro құлаққаптарының кеңейтілген медициналық функциялары елімізде толыққанды қолжетімді болды. Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрлігі бұл мүмкіндіктер Apple және Samsung компанияларымен тікелей келісімдер арқылы іске асырылғанын хабарлады.Бұл жаңалық кездейсоқ пайда болған жоқ. Соңғы бірнеше жыл бойы қазақстандық пайдаланушылар смарт-сағаттарының ЭКГ жазу, жүрек ырғағын бақылау сияқты маңызды функцияларын пайдалана алмады — себебі аталған мүмкіндіктер тек белгілі елдерде ғана іске қосылған болатын. Технологиялық алыптар медициналық сертификаттау мен реттеуші ұйымдардың рұқсатын алған мемлекеттерде ғана осы функцияларды ашып отырды. Қазақстан ұзақ уақыт бойы осы тізімнен тыс қала берді, бұл жергілікті пайдаланушылар арасында үлкен наразылық тудырып, форумдарда белсенді талқыланды. Енді ел халқы үшін бұл кедергі жойылды.Жаңа мүмкіндіктер тізімі әсерлі. Үйлесімді Apple Watch және Samsung Galaxy Watch модельдерінде электрокардиограмма жазу, жүрек ырғағының бұзылу белгілерін анықтау функциялары іске қосылды. Пайдаланушы смартфонында сақталған ЭКГ деректерін қажет болған жағдайда дәрігерге көрсете алады. Бұл мүмкіндік жүрек-қан тамыры ауруларының алдын алуда өте маңызды рөл атқара алады, өйткені кейбір аритмия түрлері ешқандай белсенді симптомсыз өтіп, тек мамандандырылған тексеру кезінде анықталады. Смарт-сағаттар ұйқы кезіндегі тыныс алуды да талдайды: апноэ синдромы — уақытша тыныс тоқтаусының мүмкін белгілері туралы ескерту береді. Samsung Galaxy Watch иелері Samsung Health Monitor қосымшасы арқылы артериялық қысымды өлшей алады, алайда функцияны іске қоспас бұрын кәдімгі манжеталы тонометрмен калибрлеу қажет, ал калибрлеуді 28 күн сайын қайталау керек. AirPods Pro құлаққаптарында да жаңалықтар бар: «Денсаулық» қосымшасы арқылы есту тексерісінен өтуге болады, ал жеке есту аппараты функциясы жеңіл немесе орташа есту қабілетінің төмендеуі болжанған ересектерге арналған.Денсаулық сақтау министрлігінің жауапты хатшысы Асқар Жұмабеков бұл туралы өз пікірін білдірді: «Бүгінгі жаңалық — тек бір компаниямен жасалған келісім емес, бұл Қазақстанның цифрлық денсаулық сақтау жүйесін жаңа деңгейге шығаруға бел байлағанының айқын белгісі. Азаматтарымыз технологиялық жаңалықтарды ешқандай кешігусіз, дүниежүзілік релиздермен бір мезгілде пайдаланатын болады». Министрліктің мәлімдеуінше, болашақта аталған өндірушілердің жаңа медициналық және профилактикалық функциялары Қазақстанда бүкілдүниежүзілік шығарылымдармен бір уақытта іске қосылатын болады — аймақтық шектеулер мен кідірістерсіз.Отандық кардиолог, Алматы қалалық кардиология орталығының дәрігері Айгүл Сейтқалиева бұл жаңалыққа оң баға береді: «Жыл сайын Қазақстанда жүрек-қан тамыры аурулары бойынша жүздеген мың жаңа жағдай тіркеледі. Олардың едәуір бөлігі ерте кезеңде анықталса, асқынудың алдын алуға болар еді. Смарт-сағаттар — бұл стационарды алмастырмайды, бірақ олар науқастардың назарын мерзімінде аудартуы мүмкін». Дәрігердің сөзіне сүйенсек, ЭКГ функциясы бар смарт-сағаттарды пайдаланушы науқастардың арасында жасырын жүретін жүрек аритмиясын байқаудың нақты жағдайлары бұрын да тіркелген.Статистикалық тұрғыдан алғанда, Қазақстанда смарт-сағаттар нарығы соңғы үш жылда жыл сайын орта есеппен 25-30 пайызға өсіп отыр. Аналитиктердің бағалауынша, елде бүгінде 1,5 миллионнан астам смарт-сағат белсенді пайдаланылады, оның басым бөлігі Apple Watch пен Samsung Galaxy Watch үлесіне тиесілі. Демек, жаңа медициналық функциялар бірден миллионнан астам адамға қолжетімді болады деген сөз. Бұл — мемлекеттік профилактикалық бағдарламалардың бюджетін едәуір үнемдеуге де мүмкіндік беретін ауқымды потенциал.Жаңалыққа қоғамның реакциясы жылдам болды. Әлеуметтік желілерде «бұл ұзақ күткен өзгеріс» деген пікірлер жиі кездесті. Нұр-Сұлтан тұрғыны, бағдарламашы Дәурен Әлімов Twitter желісіне: «Үш жыл бойы VPN арқылы жасырын пайдаланып жүрген ЭКГ функциям енді ресми түрде іске қосылды. Министрлікке рақмет» деп жазды. Алайда сыни пікірлер де жоқ емес: кейбір пайдаланушылар смарт-сағат иелерінің санына қарағанда, халықтың басым бөлігі бұл технологиялардан шет қала береді деп есептейді, сондықтан мемлекеттік денсаулық сақтау жүйесіне тікелей инвестиция маңыздырақ деген көзқарасты ұстайды.Болашаққа қарайтын болсақ, бұл оқиға Қазақстанның цифрлық медицина дамуындағы тарихи бетбұрыс ретінде бағаланады. Минздрав өкілдерінің сөзіне қарағанда, алдағы кезеңде смарт-құрылғылардан жиналған денсаулық деректерін отандық медициналық ақпараттық жүйелермен байланыстыру мәселесі қарастырылуда. Бұл науқастың дәрігерге жеке мәліметтерін береді, ал дәрігер шынайы уақыт деректерімен жұмыс жасайтын тиімді жүйе құруға мүмкіндік береді. Министрлік сонымен қатар цифрлық сауаттылықты арттыру мақсатында осы функцияларды дұрыс пайдалану жөнінде арнайы оқу материалдарын даярлап, халыққа таратуды жоспарлайды. Ең бастысы — ресми органдардың еске салуы бойынша, цифрлық құрылғылар алдын алу мен өзін-өзі бақылауға арналған, олар медициналық тексеруді, кәсіби диагностиканы және дәрігер тағайындаған емді алмастырмайды.

19 қазан 2026 жылы Шымкент қаласының еңбек және халықты әлеуметтік қорғау органдары тұрғындарға шетелде жұмысқа орналастыру уәдесімен жүрген алаяқтар туралы ресми ескерту тарады. Әлеуметтік желілер мен мессенджерлерде шетелде жылдам жұмысқа орналастыруды уәде ететін жарнамалардың күрт өсуіне байланысты комитет азаматтарды сергек болуға шақырды. Мамандардың пікірінше, бұл мәселе тек Шымкентке ғана емес, бүкіл Қазақстанға қатысты болып отыр.Соңғы бірнеше жылда Қазақстанның ірі қалаларында, оның ішінде Шымкентте де, шетелде жұмыс іздеушілердің саны айтарлықтай артты. Елімізде жұмыссыздық деңгейінің белгілі бір топтар арасында жоғары болуы, тіршілік қымбатшылығы және шетелдегі жалақының жоғары болуы туралы көріністер көптеген азаматтарды шетелдегі жұмыс мүмкіндіктеріне ынталандырады. Статистикалық деректерге сүйенсек, соңғы үш жылда Қазақстаннан заңды жолмен шетелге жұмысқа кеткен азаматтардың саны жылына орта есеппен 15–18 мың адамды құраған. Алайда осы ағымның арасына алаяқтардың да ене бастауы жағдайды күрделендіруде.Еңбек комитетінің мәліметтері бойынша, мұндай жарнамалардың басым бөлігін Қазақстанда ресми тіркелмеген шетелдік делдалдар мен күмәнді ұйымдар таратып жатыр. Олар өз қызметін заң шеңберінен тыс жүргізеді, яғни еліміздің еңбек заңнамасы аясында жұмыс істемейді. Мұндай ұйымдардың алдаудың жаңа тәсілдері — ашық жарнамалардың орнына жеке хабарлама жіберу, «таныс арқылы» деп сендіру және аванс алу схемаларын қолдану болып табылады. Шымкент қалалық прокуратурасының өкілі Бақытбек Сәрсенов: «Бізге ағымдағы жылдың тоғыз айында ғана мұндай алаяқтық схемаларға байланысты 47 шағым түсті. Жәбірленушілердің жалпы залалы бес миллион теңгеден асады», — деп мәлімдеді.Шын мәнінде, шетелде жұмысқа орналастыру алаяқтығы Орталық Азия аймағы үшін жаңалық емес. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл мәселе 2000-жылдардың басынан бері тіркеліп келеді. Алайда ол кезде алаяқтар негізінен баспа басылымдардағы жарнамаларды пайдаланатын. Бүгінде цифрлық технологиялардың дамуымен бірге алаяқтардың да тәсілдері жетілді: олар Telegram, Instagram, WhatsApp сынды танымал платформалар арқылы бірден мыңдаған адамға хабарлама жіберуге мүмкіндік алды. Халықаралық еңбек ұйымының деректері бойынша, еңбек миграциясы саласындағы алаяқтықтың жаһандық ауқымы жылына бірнеше миллиард долларды құрайды, ал мұндай схемалардың 60 пайыздан астамы цифрлық арналар арқылы жүзеге асырылады.Шымкенттік заңгер, еңбек құқығы маманы Гүлнар Мұхамеджанова азаматтардың назарын маңызды мәселеге аударды: «Алаяқтар жиі екі жақты стратегия қолданады. Біріншісі — алдын ала төлем алу, яғни виза ресімдеу, тіркеу, тасымалдау деп ақша жинап алып, жоғалып кету. Екіншісі — адамды шетелге жіберіп, сол жерде оны басқаша жағдайда жұмыс істеуге мәжбүр ету. Кейбір жағдайларда бұл еңбек трафигіне, тіпті адам саудасына ұласуы мүмкін». Сарапшының пікірінше, аймақтағы жастардың арасында еңбек заңнамасы туралы сауаттылық деңгейі жеткіліксіз болып қалуда.Комитет тұрғындарға бірқатар практикалық ұсыныстар берді. Ең алдымен, әлеуметтік желілердегі кездейсоқ жарнамаларға сенбеу қажет. Кез келген ұйыммен жұмыс істеуді бастамас бұрын оның ресми тіркеуін, лицензиясын және аккредитациясын тексеру міндетті. Күмәнді делдалдарға ешқандай ақша аудармаған дұрыс, себебі ақшаны қайтарып алу іс жүзінде мүмкін болмай қалуы ықтимал. Шетелде заңды жолмен жұмысқа орналасу үшін Қазақстан Еңбек министрлігінің ресми аккредитациясынан өткен операторлармен ғана байланыс орнату керек. Осы аккредитацияланған операторлардың тізімі министрліктің ресми сайтында еркін қолжетімді форматта орналастырылған.Шымкент тұрғыны Айгүл Дүйсенова өз тәжірибесімен бөлісті: «Өткен жылы маған Instagram арқылы хабарласты, Оңтүстік Корея мен Польшада жоғары жалақылы жұмыс орны бар дейді. Менен алдымен «визалық қызмет» үшін 150 мың теңге сұрады. Жақсы, маман достарым бар болды, олар тексеріп, бұл алаяқ екенін анықтады. Басқа адамдар болса, ақшаларынан айырылар еді». Мұндай тәжірибелер аймақта жиілеп бара жатқанын ескерте отырып, халықты ақпараттандыру жұмыстарын арттыру маңыздылығы зор екені айқын.Билік өкілдері де бұл мәселеге байыпты қарауда. Шымкент қаласы әкімдігінің еңбек және халықты әлеуметтік қорғау басқармасының басшысы Ержан Қабылов: «Біз алдағы айларда мектептер мен жоғары оқу орындарында, халық жиі бас қосатын орталарда алаяқтықтың алдын алу бойынша ақпараттық семинарлар өткіземіз. Жастарға цифрлық сауаттылық пен еңбек құқықтары туралы білімді дер кезінде беру — ең тиімді қорғаныс», — деді. Сонымен қатар, зардап шеккен азаматтарға арнаулы консультациялық желі іске қосылатыны хабарланды. Алаяқтарды анықтауға жәрдемдесу үшін тұрғындар күдікті жарнамалар мен ұйымдар туралы ақпаратты тікелей комитетке жіберуі мүмкін. Мамандардың есептеуінше, осы кешенді шаралар аймақтағы еңбек миграциясы алаяқтығынан зардап шеккендер санын жылына кемінде 30–40 пайызға азайтуы тиіс. Ең бастысы — азаматтардың сергектігі мен сауаттылығы болып қалады.

19 қазан 2026 жыл. Қазақстан үкіметі цифрлық мемлекеттік қызметтер саласында тағы бір маңызды қадам жасады: eGov Mobile мобильдік қосымшасында отбасы әл-ауқатын бағалауға арналған арнайы калькулятор пайда болды. Бұл сервис 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енетін мемлекеттік қолдаудың жекелеген шараларын адресті түрде ұсыну жүйесіне көшу аясында іске қосылды. Жаңалық тысқары, бұл қадам Қазақстандағы әлеуметтік саясатты жаңғыртудың кезекті белгісі болып табылады.Жаңа сервис не ұсынады? Қосымша пайдаланушыларға отбасының әл-ауқат деңгейін алдын ала анықтауға мүмкіндік береді. Ол үшін жүйе кірістер, мүлік және әлеуметтік жағдаяттар сияқты факторларды ескереді: отбасы құрамы, балалардың болуы, қарт адамдар мен мүгедектігі бар тұлғалар. Жалпы бағалау алты бағыт бойынша елу тоғыздан астам көрсеткішті қамтиды. Нәтиже пайдаланушының өзі енгізген деректер негізінде есептеледі және анықтамалық сипатта болады — яғни ол әлеуметтік төлемдерді тағайындау немесе тоқтату туралы шешімді білдірмейді.Бұл жаңалықтың маңыздылығын толық түсіну үшін Қазақстандағы әлеуметтік қамсыздандыру жүйесінің тарихына қысқаша шолу жасаған жөн. Елімізде ондаған жылдар бойы әлеуметтік жәрдемақылар мен субсидиялар кең ауқатты аудитория арасында бөлінетін. Нәтижесінде шын мәнінде мұқтаж азаматтар кейде тиесілі қолдаудан шеткері қалса, ал жеткілікті мүмкіндігі барлар да жеңілдіктерден пайда табып отырды. Бұл мәселе жылдар бойы сарапшылар мен қоғамдық ұйымдардың сынына ілікті. Мемлекет адресті қолдауға көшу қажеттілігін алғаш рет 2010-жылдардың ортасында ресми деңгейде атап өтті, алайда нақты жүйелі шаралар тек соңғы жылдары ғана практикалық жүзеге аса бастады.Цифрлық технологиялар саласының сарапшысы, Алматы қаласындағы «Цифрлы Қазақстан» аналитикалық орталығының директоры Асқар Сейітов бұл сервисті оң бағалайды: «eGov Mobile-дағы калькулятор — бұл жай ғана ыңғайлы құрал емес, ол азаматтардың мемлекеттік жүйемен арадағы алшақтықты жоюға бағытталған нақты қадам. Адамдар өздерінің қандай жеңілдіктерге үміткер екенін алдын ала білсе, бюрократиялық кедергілер азаяды, уақыт үнемделеді және жалпы жүйеге деген сенім артады», — деді ол.Сонымен қатар Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің өкілі Гүлмира Нұрлан бұл жобаны ауқымды реформаның бір бөлігі ретінде сипаттайды: «2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап жекелеген мемлекеттік қолдау шаралары тек нақты мұқтаж отбасыларына ғана берілетін болады. Осы жүйеге дайындық ретінде калькулятор азаматтарға өздерінің жағдайын алдын ала бағалауға, хабардар болуға және қажет болса, тиісті ұйымдарға уақытылы жүгінуге мүмкіндік береді», — деп атап өтті ол.Жаңа сервистің практикалық маңызы туралы айтқанда, статистикаға жүгінген дұрыс. Қазақстан халқының шамамен 18–20 пайызы қандай да бір мемлекеттік әлеуметтік қолдаудан пайдаланады деп есептелінеді. Тек 2025 жылы ғана мемлекет әртүрлі жәрдемақы мен субсидияларға 3 триллион теңгеден астам қаражат жұмсаған. Адресті жүйеге көшу бұл шығынды оңтайландырып, ресурстарды шын мәнінде қажет адамдарға бағыттауға мүмкіндік береді деп күтілуде. Дүниежүзілік банктің Қазақстандағы өкілдігі осындай жүйелердің халықаралық тәжірибесіне сілтеме жасай отырып, дұрыс жолға қойылған адресті қолдаудың мемлекет шығынын 15–25 пайызға дейін азайтып, нақты пайда алушылардың санын бір мезгілде арттыра алатынын атап көрсетеді.Халықаралық салыстыру тұрғысынан алғанда, мұндай бағалау жүйелері бірқатар елде табысты жұмыс істейді. Мысалы, Эстония «e-Residency» және цифрлық мемлекеттік қызметтер аясында азаматтарға ұқсас алдын ала бағалау мүмкіндіктерін ұсынады. Оңтүстік Корея да «Тонхап» деп аталатын кешенді жүйе арқылы отбасылардың әлеуметтік жағдайын автоматты бағалауды жүзеге асырып отыр. Бұл тәжірибелер Қазақстанның таңдаған бағытының дұрыстығын растайды.Азаматтардың алғашқы реакциясы жайлы айтсақ, қоғамдық пікір әртүрлі. Нұр-Сұлтан тұрғыны, үш баланың анасы Жанар Ахметова: «Мен бұл қосымшаны бірден жүктеп, калькуляторды сынап көрдім. Жүйе жеңіл де түсінікті болып шықты. Деректерімді енгіздім, нәтижені алдым. Бұл өте ыңғайлы, өйткені бұрын мұндай ақпаратты алу үшін арнайы мекемелерге барып, кезек күтетінбіз», — деді ол. Алайда кейбір азаматтар дербес деректерінің қауіпсіздігіне алаңдаушылық білдіреді. Мемлекеттік ақпараттық жүйелер агенттігі деректердің толық қорғалатынын және үшінші тарапқа берілмейтінін ресми мәлімдеді.Болашаққа қарайтын болсақ, бұл калькулятор тек бастапқы қадам ғана. Маман дерегінше, 2027 жылдан кейін жүйе толық автоматты режимде жұмыс жасайды: мемлекет азаматтардың деректерін бірнеше тіркелімнен автоматты жинақтап, қолдауды тиісті адамдарға ешқандай қосымша өтінішсіз тағайындайтын болады. Бұл Қазақстанның «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасының мақсаттарымен толық сәйкес келеді және мемлекет пен азамат арасындағы өзара әрекетті жаңа деңгейге көтереді. eGov Mobile-дағы отбасы әл-ауқатын бағалау калькуляторы — жай ғана мобильдік сервис емес, ол Қазақстандағы әлеуметтік мемлекеттің болашақ бейнесін айқындайтын маңызды реформаның айнасы. 

19 қазан 2026 жыл. Қазақстанда әлеуметтік қолдау жүйесін реформалау жолындағы маңызды қадам жасалды: eGov Mobile қосымшасына арнайы әл-ауқат калькуляторы енгізілді. Бұл қадам 2027 жылдың 1 қаңтарынан күшіне енетін кешенді реформаның алдын-ала кезеңі болып табылады. Реформаның мәні — әлеуметтік төлемдерді белгілі бір санатқа жататынына қарай емес, отбасының нақты қажеттілігіне қарай тағайындауға көшу. Бұл өзгеріс Қазақстанның әлеуметтік саясатындағы бетбұрыстық сәт ретінде бағаланып отыр.Реформаның негізгі идеологиясын Премьер-Министр Олжас Бектенов Құрылтайдың пленарлық отырысында жария етті. Ол мемлекеттік қолдаудың, ең алдымен, өз бетінше өмір сүре алмайтын, шынымен мұқтаж адамдарға жетуі тиіс екенін атап өтті. «Бүгінгі таңда бюджет қаражаты барлық әлеуметтік санатқа автоматты түрде бөлінеді, алайда олардың бір бөлігі іс жүзінде мемлекет көмегіне мұқтаж емес. Адресті қолдауға көшу — бұл қаражатты ысырап етпеу, керісінше, оны шынымен қажет етушілерге дәл жеткізу мүмкіндігі», — деді Премьер-Министр. Осы реформаның нәтижесінде 2027 жылы шамамен 700 миллиард теңге үнемделеді деп болжануда, ал үш жыл ішіндегі жиынтық үнемдеу 2,5 триллион теңгеге жетуі мүмкін.Жүйенің техникалық сипатына тоқталсақ, отбасылар А-дан Е-ге дейін бес санатқа бөлінеді. А және В санаттары жоғары әл-ауқат деңгейіне сәйкес келіп, мемлекеттік қолдауды аз қажет ететін топты білдіреді. Ал қалған санаттар отбасының мемлекеттік көмекке неғұрлым мұқтаж екенін көрсетеді. Бұл санаттауды айқындайтын цифрлық жүйе 30-дан астам мемлекеттік деректер базасымен біріктірілген. Ақпарат күн сайын жаңартылып отырады, ал отбасы санаты ай сайын қайта анықталады. Егер отбасының материалдық жағдайы нашарласа және ол мұқтаж санатына өтсе, мемлекеттік қолдау шаралары проактивті түрде тағайындала алады — яғни отбасының өтінішін күтпей-ақ.Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев бағалау кезінде тек кіріс емес, отбасының шығыны да есепке алынатынын мәлімдеді. «Бізге маңыздысы — адамның ресми жалақысы ғана емес, оның нақты өмір сүру деңгейі. Сол себепті жүйе 59-дан астам көрсеткішті, алты бағыт бойынша талдайды», — деп түсіндірді министр. 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап екінші деңгейлі банктер, алушылардың және отбасы мүшелерінің келісімімен, банктік шоттар мен депозиттер туралы ақпаратты жүйеге бере алады. Бұл шара жан-жақты бағалауды қамтамасыз ету мақсатында жүзеге асырылмақ.eGov Mobile қосымшасына енгізілген калькулятор азаматтарға жаңа жүйеде бағдарлануға мүмкіндік береді. Оны пайдаланып, отбасы өз санатын алдын ала анықтай алады. Калькулятор кіріс, мүлік, отбасы құрамы, балалардың болуы, қарт адамдар мен мүгедектіктің болуы сияқты факторларды есепке алады. Дегенмен маңызды бір ескертпе бар: калькулятордың нәтижесі тек анықтамалық сипатта болады және ол әлеуметтік төлемдерді тағайындау немесе тоқтату туралы ресми шешім болып саналмайды. Бұл ереже азаматтарға жүйені алдын ала танысып, психологиялық дайындық жасауға мүмкіндік береді.Реформа туралы қоғамдық пікір әртүрлі. Бір жағынан, тиімділікті арттыру және бюджет қаражатын дұрыс пайдалану мақсатындағы бастамаларды қолдаушылар аз емес. «Бұрын белгілі бір санатқа кіреді деп ресімделген адамдардың барлығы бірдей мемлекет көмегін алатын. Ал енді шынымен мұқтаж адамдарға жеткізілетін болады», — дейді Алматыдағы әлеуметтік зерттеулер орталығының сарапшысы Гүлназ Сейітқалиева. Екінші жағынан, белсенді азаматтардың бір бөлігі деректер құпиялылығы мен жүйенің дұрыс жұмыс істеп-істемейтіні жөнінде алаңдаушылық білдіруде. Олардың пікірінше, банктік деректерге қол жеткізу — бұл жеке өмірге тым терең ену.Тарихи тұрғыдан алғанда, Қазақстан мұндай ауқымды реформаны тұңғыш рет жасап жатқан жоқ. 2010 жылдары еліміз мемлекеттік қызметтерді цифрландыру бағытында ірі қадамдар жасады, ал eGov платформасы ол жылдардың жемісі болды. Алайда әлеуметтік саясатта нуждаемость принципіне толыққанды көшу осы уақытқа дейін жүзеге аспай келді. Дүниежүзілік тәжірибеде бұндай жүйелер бірнеше елде, атап айтқанда Эстония, Сингапур және Дания сияқты мемлекеттерде сәтті қолданылуда. Олардың тәжірибесі бюджет тиімділігін арттырып, нақты мұқтаж тұрғындарға қолдауды нысандауға мүмкіндік беретінін дәлелдейді.Алдағы перспективаларға келсек, реформа толыққанды іске қосылғаннан кейін жүйенің жұмысын тұрақты бақылап отыру аса маңызды болмақ. Сарапшылардың бағалауынша, бастапқы кезеңде отбасылардың санатын дұрыс айқындамау немесе деректер жеткіліксіздігі сияқты техникалық мәселелер туындауы мүмкін. Министрлік 2026 жылдың соңына дейін жалпыхалықтық ақпарат науқанын жүргізуді, сондай-ақ азаматтарды жаңа жүйеге бейімдеу мақсатында консультациялық орталықтар ашуды жоспарлап отыр. Барлық деңгейдегі ашықтық пен халықтың сенімін қалыптастыру — бұл реформаның табысты болуының басты шарттарының бірі. Қазақстан тарихындағы ірі әлеуметтік жаңарту жолы ресми түрде басталды.