Қазіргі заманда интернет кеңістігі адам өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Алайда осы кеңістіктің ыңғайлылығымен қатар, онда жасырынған қауіптер де күн санап артып келеді. Осы шындықты ескере отырып, 19 қыркүйек 2026 жылы Шымкент қаласының Авиценна медициналық колледжінде Цифрландыру басқармасы ұйымдастырған ірі ақпараттық-түсіндіру шарасы өтті. Қыркүйек айы Қазақстанда Кибермәдениет айы ретінде белгіленгендіктен, бұл кездесу студенттер мен оқытушылар үшін өзекті де маңызды оқиғаға айналды.Іс-шараның маңыздылығын артырған тағы бір себеп — елімізде киберқылмыстың жылдан жылға өсіп отырған ауқымы. Қазақстан Ұлттық қауіпсіздік комитетінің деректеріне сүйенсек, соңғы үш жылда интернет алаяқтығына байланысты тіркелген шағымдардың саны екі есеге жуық өскен. Олардың ішінде жастар арасындағы жағдайлар ерекше алаңдатушылық туғызады, өйткені 18 мен 30 жас аралығындағы азаматтар онлайн-алаяқтықтың ең жиі құрбанына айналып жүр. Сандық дәуірде өскен бұл буын интернетке еркін кіреді, бірақ қауіпті жағдайларды тани бермейді. Дәл осы олқылықты жою мақсатында мемлекеттік органдар оқу орындарымен бірлесіп, алдын алу шараларын жүргізу бағытын таңдаған.Шымкент қаласының Цифрландыру басқармасы бұл бағытта бірнеше жыл бойы жүйелі жұмыс жүргізіп келеді. Басқарманың деректеріне қарағанда, 2024–2025 оқу жылында ғана қалада жиырмадан астам оқу орнында осындай ақпараттық кездесулер өткізілген, оған жиынтығында он мыңнан астам студент қатысқан. Авиценна медициналық колледжіндегі іс-шара да осы тізбектің жалғасы болды. Колледж өкілдерінің айтуынша, медицина саласындағы мамандар пациенттердің жеке деректерімен жұмыс жасайтындықтан, оларға цифрлық сауаттылық бәрінен де маңызды. «Дәрігер немесе медбике болашақта науқастың жеке ақпаратын қорғауға міндетті. Ол үшін бүгіннен бастап осы мәселелерді терең түсіну керек», — деді колледж директорының оқу ісі жөніндегі орынбасары өз сөзінде.Кездесуде негізгі баяндаманы Цифрландыру басқармасы басшысының орынбасары Ұлықбек Ернар Қайратұлы жасады. Ол студенттерге жеке деректерді қорғаудың практикалық тәсілдерін, күрделі құпия сөздер құрудың ережелерін, екі сатылы аутентификацияның маңыздылығын түсіндірді. «Бүгінгі таңда ең үлкен қауіп — адамдардың өз деректерін тым оңай беріп қоюы. Социнженерия деп аталатын алдау тәсілдері арқылы киберқылмыскерлер жәбірленушінің өзіне шоттан ақша аудартады немесе банк картасының деректерін алады. Бұдан қорғанудың бірден-бір жолы — сақтық және ақпараттық сауаттылық», — деп атап өтті Ұлықбек Ернар Қайратұлы. Оның сөзі залда отырған жастарға ерекше әсер қалдырды, өйткені ол нақты өмірден алынған мысалдарды келтіріп, жағдайлардың қаншалықты жылдам және байқалмай дамитынын көрсетті.Іс-шараның тағы бір назар аударарлық бөлігі — Шымкент қаласы Полиция департаментінің Киберқылмысқа қарсы іс-қимыл басқармасының жедел уәкілі, полиция капитаны Ердәулет Қанатұлының сөйлеген сөзі болды. Ол соңғы жылдары тіркелген нақты қылмыстық істер туралы мәлімет бере отырып, ең кең таралған алаяқтық схемаларын талдап берді. Олардың қатарында жалған инвестициялық платформалар, танымал адамдарды бейнелейтін deepfake-роликтер арқылы жасалған алдаулар, сондай-ақ мемлекеттік органдарды бейнелейтін жалған сайттар арқылы жүргізілетін фишингтік шабуылдар ерекше орын алады. «Жалғыз сілтемені басу жеткілікті — және сіздің телефонуңыз бен банктік шотуңыз бөтен адамның қолына өтуі мүмкін. Бұл ертегі емес, бұл күнделікті тіркелетін жағдай», — деді капитан Ердәулет Қанатұлы, залды мұқият тыңдауға мәжбүр ете отырып. Ол сонымен қатар киберқылмыс туралы хабарлаудың оңтайлы арналары мен олардың жұмыс тәртібін де түсіндіріп берді.Студенттер кездесу барысында белсенді сұрақтар қойды. Олардың арасында: «Өзіміздің деректерімізді интернеттен қалай тексеруге болады?», «Жалған сайтты нақты сайттан қалай ажыратуға болады?», «Алаяқтыққа тап болсаңыз, алдымен кімге хабарласу керек?» сияқты практикалық сұрақтар басым болды. Бұл белсенділік — жастардың тақырыпқа деген жоғары қызығушылығын және ақпараттың өміршеңдігін дәлелдейді. Кейбір студенттер өздерінің немесе таныстарының осындай алаяқтыққа тап болған жағдайларын ортаға салды, бұл талқылауды тіпті де тереңдете түсті.Осы іс-шара Қазақстандағы кибергигиена мәдениетін қалыптастыру жолындағы кезекті маңызды қадам болып табылады. Мемлекет деңгейінде «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы аясында азаматтардың цифрлық сауаттылығын арттыру стратегиялық міндет ретінде белгіленген. Алайда стратегиялық мақсаттар нақты адамдарға жетпей, олардың санасына сіңбей, тек қағаз жүзінде қалуы мүмкін. Дәл осы себептен Шымкенттің Цифрландыру басқармасы сияқты аймақтық органдардың оқу орындарында жүргізетін тікелей жұмысы аса маңызды. Сарапшылардың пікірінше, алдын алу жұмысының бір теңгесі кейіннен жасалатын зиянның мың теңгесін үнемдейді.Болашақта мұндай іс-шаралар одан да кеңейтілуі жоспарланып отыр. Цифрландыру басқармасы 2026–2027 оқу жылында киберқауіпсіздік бойынша дәрістерді мектеп бағдарламасына кіріктіру жөнінде ұсыныс дайындап жатқанын хабарлады. Сонымен қатар онлайн-алаяқтыққа тап болған азаматтарға арнайы психологиялық және заңгерлік көмек көрсету орталығын ашу мәселесі де қаралуда. Авиценна медициналық колледжіндегі кездесу — қоғамдық санаға жаңа мәдениетті сіңірудің тірі үлгісі. Жастар цифрлық кеңістікте сенімді жүруді үйренген сайын, ел де алаяқтардан сенімдірек қорғалады. Бұл — ұлттық деңгейдегі міндет.

Қазіргі заманда интернет кеңістігі тек байланыс құралы ғана емес, сонымен бірге ең ірі қауіп-қатер аймағына айналып отыр. Дүние жүзінде киберқылмыстың көлемі жыл сайын өсіп, миллиардтаған адамның жеке деректері, банктік шоттары мен жеке өміріне төнген қауіп күшеюде. Осындай жағдайда Шымкент қаласының әкімдігі мен Цифрландыру басқармасы 19 қыркүйек 2026 жылы бірегей бастама ұйымдастырып, тұрғындарды цифрлық гигиенаға үйретуді мақсат еткен «Киберқауіпсіздік күні» форум-семинарын өткізді. Бұл іс-шара Шымкент тарихындағы осы бағыттағы ең ауқымды қоғамдық жиындардың бірі болды.Форумға қатысушылар құрамы оның ерекше маңыздылығын айқындай түсті. Киберқылмысқа қарсы іс-қимыл басқармасының басшысынан бастап жоғары оқу орындарының студенттеріне, мектеп мұғалімдеріне, медицина саласының мамандары мен қарапайым қала тұрғындарына дейін — аудитория кең және алуан түрлі болды. Дәл осы ауқымды қамту форумның мазмұнды да, демократиялы да болғанының белгісі. Өйткені киберқауіп ешкімді аяп таңдамайды: ол үлкенге де, жасқа да, білімдіге де, білімсізге де бірдей ауыртпалық түсіреді.Семинар барысында бірнеше маңызды тақырып егжей-тегжейлі талқыланды. Цифрлық гигиена ұғымы, интернет-алаяқтықтан өзіңді қалай қорғауға болатыны, жеке деректерді сақтаудың тәсілдері, фишинг шабуылдарын тану, күрделі парольдер жасау мен екі факторлы аутентификацияны пайдалану сияқты практикалық мәселелер нақты мысалдармен түсіндірілді. Киберқылмысқа қарсы іс-қимыл басқармасының басшысы форумда сөйлей отырып, ахуалдың шиеленісіп бара жатқанын атап өтті. «Соңғы үш жылда Шымкент бойынша интернет-алаяқтыққа байланысты тіркелген шағымдар саны екі есеге жуық өсті. Адамдар жалған сайттарға, телефон шахтармандарына, криптовалюта алдаушыларына сеніп, жинаған қаражатынан айырылуда. Бұл мәселені жүйелі түрде шешу — біздің ортақ міндетіміз», — деді ол.Workshop сабақтары форумның ерекше бөлімі болды. Тәжірибелі мамандардың жетекшілігімен қатысушылар нақты жағдаяттарды модельдеп, алаяқтарды тану дағдыларын машықтанды. Мұндай интерактивті форматтың тиімділігі дәлелденген: адам өзі бір рет жаттығып өткенді ұзақ есінде сақтайды. Дүниежүзілік киберқауіпсіздік статистикасына сүйенсек, бұгінгі таңда әлемде сайын секунд сайын 4000-нан астам кибершабуыл жасалады. Жыл сайынғы шығын 8 триллион АҚШ долларынан асатын бұл сала адамзаттың ең өзекті проблемасына айналып отыр. Қазақстан да осы тенденциядан тыс қалған жоқ: Ұлттық компьютерлік оқиғаларға ден қою қызметінің мәліметтері бойынша, 2025 жылы елімізде тіркелген кибер инциденттердің саны алдыңғы жылмен салыстырғанда айтарлықтай өсті. Шымкент — үш миллионнан астам тұрғыны бар Қазақстанның ең ірі қалаларының бірі ретінде бұл ахуалдан бөлек тұра алмайды.Форумның шаттыққа бөленген сәті — қатысушылар арасындағы интерактивті онлайн-квиз болды. Бірнеше раундта өткізілген сайыс барысында қатысушылар фишинг шабуылдарын тану, дұрыс пароль таңдау, жалған сайттарды анықтау сияқты сұрақтарға жауап берді. Бас жүлде — iPhone 16 смартфонын жеңіп алған қала тұрғыны өзінің эмоциясын жасыра алмады. «Мен бұл форумға тек білім алуға келдім, ал жүлде де қосылды. Бірақ ең бағалысы — алған ақпарат. Енді өзімді де, балаларымды да алаяқтардан қорғай аламын», — деп бөлісті ол. Екінші және үшінші орынды жоғары оқу орындарының студенттері иеленуі де мәнді: жастар цифрлық мәселелерге неғұрлым бейімделгіш болса да, киберқауіпсіздік жаңалықтарын ілеспелі меңгеруі маңызды.Оқытушылар мен медицина мамандарының форумға қатысуы алдын алу жұмысының жүйеліліктен айғақ береді. Мектеп мұғалімдері бұл білімді оқушыларға жеткізе алады; дәрігерлер мен медбикелер ауруханалардағы электрондық жүйелердің қорғалуын қамтамасыз ете алады. Шымкент қалалық ауруханасының кибер инцидентке байланысты мәселені бастан кешіргенін ескерсек, медицина саласын осындай форумдарға тартудың практикалық мәні зор. Мұғалімдердің бірі пікірін бөлісті: «Балаларым күнде телефонда отырады, бірақ мен оларға интернет қауіпсіздігін үйрете алмай келдім. Бүгін мен өзім де, балаларымды да қалай оқытатыным туралы нақты жоспар алдым».Қала әкімдігі осы форумды жыл сайынғы дәстүрге айналдыруды жоспарлап отыр. Цифрландыру басқармасы болашақта мектептерде, жатақханаларда және ауруханаларда жеке семинарлар өткізуді де күн тәртібіне қойды. Сарапшылар мұндай кешенді тәсілдің ғана тиімді нәтиже бере алатынына сенімді. Бір реттік акция немесе жарнамалық хабарлама адамдардың мінез-құлқын өзгертпейді. Тек жүйелі, үздіксіз білім беру ғана нәтиже береді. Шымкент осы жолда алғашқы, бірақ нық қадамды жасады. Бұл бастама тек Оңтүстік Қазақстан үшін ғана емес, бүкіл ел бойынша осындай жұмысты жандандыруға үлгі болуы мүмкін. Киберқауіпсіздік — бұл тек мемлекеттің немесе арнайы мамандардың ісі емес, ол — барлығымыздың ортақ жауапкершілігіміз.

Қазіргі заманда интернет пен цифрлық технологиялардың адам өміріне тереңдеп ену үрдісі жылдан жылға қарқынды өсіп келеді. Онлайн-қызметтер, электрондық төлемдер, әлеуметтік желілер және мемлекеттік цифрлық платформалар тұрғындардың күнделікті тіршілігінің ажырамас бөлігіне айналды. Алайда бұл жаңа мүмкіндіктермен бірге елеулі қатерлер де туындауда. 19 қыркүйек 2026 жылы Шымкент қаласында өткен «Киберқауіпсіздік күні: цифрлық гигиена және деректерді қорғау технологиялары» атты форум-семинар осы мәселені қоғамдық деңгейде талқылаудың маңызды алаңына айналды.Жиынды ұйымдастырған Шымкент қала әкімдігі мен қалалық Цифрландыру басқармасы бұл бастаманы кездейсоқ жүзеге асырған жоқ. Соңғы бірнеше жылда Қазақстан бойынша интернет-алаяқтық фактілерінің саны күрт өскені ресми статистикамен расталып отыр. Ұлттық киберқауіпсіздік орталығының мәліметтері бойынша, 2025 жылы елімізде тіркелген киберқылмыс оқиғаларының саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 34 пайызға артқан. Жалған сайттар, фишингтік хаттар, телефон алаяқтығы және жеке деректерді ұрлау схемалары азаматтарға жыл сайын миллиардтаған теңгелік шығын келтіруде. Бұл жағдайда тұрғындардың цифрлық сауаттылығын арттыру мемлекеттің басым міндеттерінің бірі болып табылады.Форум-семинарға мемлекеттік органдардың өкілдері, жергілікті атқарушы органдардың қызметкерлері, IT-саласының мамандары және осы бағытта білім алып жатқан жастар мен студенттер қатысты. Шара барысында кибергигиена, деректерді қорғау, желідегі қауіпсіз мінез-құлық ережелері сияқты өзекті тақырыптар жан-жақты қарастырылды. «Бізге қажет нәрсе — жай ғана заңдар мен техникалық шешімдер емес, ең алдымен адамдардың өзін-өзі қорғай алатындай санасын қалыптастыру. Цифрлық гигиена — бұл жаңа заман мәдениеті», — деді іс-шараны ашқан сәтте Цифрландыру басқармасының басшысы Асқар Жақсыбеков. Оның сөзі семинарға қатысқандардың арасында жаңғырық тапты, өйткені бүгінгі күні жеке гаджеттен бастап корпоративтік серверге дейінгі барлық цифрлық орта потенциалды қауіп аймағы болып саналады.IT-сарапшылар алаяқтардың жиі пайдаланатын әдіс-тәсілдерін тәжірибелік мысалдармен түсіндірді. Атап айтқанда, фишинг шабуылдары — жалған электрондық пошта немесе сайттар арқылы парольдер мен банктік деректерді ұрлау; әлеуметтік инженерия — психологиялық манипуляция арқылы адамды қате шешімге итеру; зиянды бағдарламалар — вирустар мен трояндар арқылы деректерді жою немесе шифрлау сияқты қатерлер егжей-тегжейлі баяндалды. «Алаяқтар технологияны ғана емес, адам психологиясын да пайдаланады. Сондықтан сандық хабардарлық техникалық білімнен кем емес маңызды», — деп атап өтті семинардың бас спикері, киберқауіпсіздік саласының сарапшысы Диас Нұрқалиев. Ол сонымен қатар күшті құпия сөздер қолдану, екі факторлы аутентификацияны қосу және бейтаныс сілтемелерге баспау секілді қарапайым, бірақ тиімді қорғаныс шараларын да нақты түсіндірді.Аймақтық деңгейде бұл шараның маңызы ерекше. Шымкент — Қазақстанның үш миллионға жуық халқы бар мегаполисі. Қала тұрғындарының көпшілігі интернет-банкингті, мобильді қосымшаларды және онлайн-мемлекеттік қызметтерді белсенді пайдаланады. Алайда цифрлық сауаттылық деңгейі барлық топтарда бірдей емес. Зейнеткерлер мен ауылдан қала орталығына жаңа келгендер арасында киберқауіптер туралы хабардарлық айтарлықтай төмен. Дәл осы топтар интернет-алаяқтардың нысанасына жиі айналады. Форум-семинар ұйымдастырушылары кейінгі кезеңде жиынның мазмұнын аудандық деңгейге, мектептерге және зейнеткерлер клубтарына дейін жеткізуді жоспарлап отыр.Семинарда студенттердің қатысуы да назар аударарлық. Болашақ IT-мамандары мен жастар осындай іс-шаралардың тікелей пайдаланушысы ғана емес, болашақта өз қоршаған ортасының цифрлық хабардарлығын арттыра алатын агенттері. «Мен бүгін үйренгенімді анам мен атамыма үйретемін. Олар смартфон пайдаланады, бірақ фишинг деген не екенін білмейді», — деді семинарға қатысқан Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық университетінің 3-курс студенті Айнұр Сәрсенова. Бұл сөздер форумның мақсатын дөп басып айтқандай: білімді жас ұрпақ арқылы цифрлық мәдениетті бүкіл отбасы мен қоғамға таратудың механизмін іске қосу.Қазақстан соңғы жылдары цифрлық трансформация бағытында жүйелі қадамдар жасауда. «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасының шеңберінде электрондық қызметтер саны арта түсті, мемлекеттік органдармен онлайн-байланыс жолға қойылды. Дегенмен, цифрлық инфрақұрылымның дамуы оны пайдаланушылардың қауіпсіздік мәдениетімен үйлесімді жүруі тиіс. Шымкенттегі форум-семинар осы екеуінің арасындағы алшақтықты жою жолындағы практикалық қадам ретінде бағалануы керек. Эксперттердің пікірінше, мемлекеттік деңгейде жыл сайын өткізілетін осындай шаралар орта мерзімді перспективада кибершабуылдарға ұшырайтын азаматтар санын айтарлықтай азайтуға мүмкіндік береді.Шымкенттегі форум-семинар — бір рет өткіп кеткен жай іс-шара емес, бастамасы берік негізге орнатылған жүйелі жұмыстың алғашқы сатысы. Қала әкімдігі мен Цифрландыру басқармасы осындай жиындарды тұрақты форматқа айналдыруды жоспарлап отыр. Қоғамдық санада «цифрлық гигиена» ұғымын берік орнықтыру, халықтың киберқауіптерге деген төзімділігін арттыру және ел ішіндегі интернет-алаяқтыққа тосқауыл қою — осы мақсаттар жолында Шымкент бүгін елеулі қадам жасады. Бұл тәжірибенің Қазақстанның өзге өңірлеріне де үлгі болар деген үмітті болашаққа сенімді бағытталған дыбыс ретінде қабылдаған жөн.

2026 жылдың 19 қыркүйегінде Шымкент қаласының Жол-көлік колледжінде ерекше бір кездесу өтті. Цифрландыру басқармасы, «Әділет» партиясының қалалық филиалы және Шымкент қаласының Полиция департаменті бірлесе отырып ұйымдастырған бұл іс-шарада кибералаяқтық, жеке деректерді қорғау, желідегі қауіпсіздік ережелері және киберқылмыстың алдын алу мәселелері жан-жақты талқыланды. Студенттік аудитория алдында сарапшылар, құқық қорғау органдарының өкілдері және мемлекеттік басқару мамандары сөз сөйлеп, жастарды цифрлық дүниенің жасырын қауіптерімен таныстырды.Бүгінде Қазақстанда интернет пайдаланушылардың саны 14 миллионнан асып отыр. Олардың едәуір бөлігін дәл осындай колледж студенттері — 16 мен 22 жас аралығындағы жастар құрайды. Ұлттық киберқауіпсіздік орталығының деректері бойынша, 2025 жылы ғана еліміздің азаматтары кибералаяқтыққа байланысты 4,7 миллиард теңгеден астам шығын шекті. Бұл цифр бір жыл бұрынғы көрсеткішпен салыстырғанда 30 пайызға өсті. Шымкент — халқы жағынан Қазақстанның ең ірі үш қаласының бірі болғандықтан, осы мәселе мегаполис тұрғындары үшін аса өзекті болып саналады. Жастар арасында кибералаяқтықтың жертілері болу қаупі ересектермен салыстырғанда 1,5 есе жоғары екендігі мамандар тарапынан бірнеше рет атап өтілген.Кездесуді ашқан Шымкент қаласының Цифрландыру басқармасының өкілі Дәурен Сейтқали студенттерге мынадай сөздер арнады: «Біз бүгін сіздермен тек ережелер жайлы сөйлеспейміз. Біз цифрлық сауаттылықты — болашақ маман ретінде сіздің ең маңызды қаруыңызды — бірге қалыптастырғымыз келеді. Өйткені кибершабуылдар мен алаяқтық схемалар күн сайын күрделене түсуде, ал олардың негізгі нысанасы — тәжірибесі аздау жастар.» Оның сөзінше, Шымкент қаласында өткен жылы тіркелген киберқылмыс оқиғаларының 40 пайызы 18 мен 28 жас аралығындағы жастарды қамтыған. Бұл статистика залда отырған студенттерді елең еткізді.«Әділет» партиясының қалалық филиалы жетекшісі Айгүл Нұрмаханова өз кезегінде цифрлық заңнама мен азаматтық жауапкершілік мәселесіне тоқталды. «Киберқауіпсіздік — бұл тек мемлекеттің немесе арнайы органдардың ісі емес. Бұл — әрбір азаматтың жеке жауапкершілігі. Өзіңіздің деректеріңізді қорғауды үйренбесеңіз, ешкім де сіздің орныңызға мұны жасай алмайды», — деді ол. Партия өкілі сондай-ақ жеке деректерді желіде бөлісудің заңды салдарлары туралы, атап айтқанда «Дербес деректер және оларды қорғау туралы» Қазақстан Республикасының заңы шеңберіндегі азаматтардың құқықтары мен міндеттері жөнінде толық ақпарат берді.Шымкент Полиция департаментінің киберқылмыспен күрес бөлімінің аға инспекторы Серік Байжанов кездесудің ең күтілген шешен сөйлеушісі болды. Ол нақты мысалдарды тізімдей отырып, алаяқтардың жиі қолданатын тәсілдеріне — фишингке, вишингке, смишингке және жалған инвестициялық платформаларға — қатысты нақты деректер келтірді. «Биылғы жылдың бірінші жартыжылдығында Шымкентте 1 200-ден астам киберқылмыс оқиғасы тіркелді. Оның 60 пайызы телефон алаяқтығы арқылы жасалған. Айта кетейін: алаяқтар банк қызметкерін, полиция офицерін, тіпті туысыңызды елтітіп сөйлеседі», — деп ескертті инспектор. Ол студенттерге екі факторлы аутентификацияны міндетті түрде қосуды, таныс емес сілтемелерге баспауды және жеке банк деректерін ешкімге хабарламауды ерекше тапсырды.Кездесуге қатысқан студенттердің реакциясы жоғары белсенділігімен ерекшеленді. Бірінші курс студенті Жасмин Қоңыратбаева: «Мен бұрын смс-тегі сілтемелерге бірнеше рет кіргенімді мойындаймын. Бүгін ғана олардың қаншалықты қауіпті екенін толық түсіндім. Бұл ақпарат маған бұрын да керек болатын», — деп жауап берді. Тағы бір студент, Тимур Ахметов, сарапшылармен бірге жалған сайттарды анықтаудың жолдары туралы интерактивті талқылауға қатысты. Мұндай тікелей диалог форматы дәстүрлі дәрістен әлдеқайда тиімді деп бағаланды.Мамандар осындай профилактикалық кездесулердің тарихына үңілсек, Қазақстанда ұқсас бағдарламалар 2018 жылдан бастап жүйелі түрде жүргізіле бастағанын байқаймыз. Алайда 2024–2025 жылдардағы жаппай цифрландыру науқаны, электрондық үкімет қызметтерінің кеңеюі және жасанды интеллект негізіндегі алаяқтық схемалардың пайда болуы бұл жұмысты мүлдем жаңа деңгейге шығаруды талап етті. Сарапшылар «deepfake» технологиясын пайдаланған алаяқтардың Қазақстанда да іс-әрекет жасай бастағанын, мұның ерекше қауіп төндіретінін атап өтті.Болашақ перспективалар туралы айтқанда, ұйымдастырушылар бұл кездесудің бірреттік іс-шара болып қалмайтынын мәлім етті. Цифрландыру басқармасы мен «Әділет» партиясының ынтымақтастығы шеңберінде алдағы оқу жылында Шымкенттің барлық орта және жоғары оқу орындарында ұқсас семинарлар өткізу жоспарлануда. Полиция департаменті жастар арасында цифрлық гигиена дағдысын қалыптастыруға арналған арнайы мобильді қосымшаны да әзірлеп жатқанын хабарлады. Бұл қосымша оқушыларға нақты алаяқтық схемаларды анықтауға арналған интерактивті сынақтарды, жаңа қауіптер туралы хабарламаларды және жедел кеңес алу мүмкіндігін ұсынбақ. Жол-көлік колледжінде өткен бүгінгі кездесу — заман талабынан туындаған, жастарды цифрлық дүниенің қауіп-қатерлерінен сауаттылықпен қорғауға бағытталған маңызды қадам екені сөзсіз. 

19 қыркүйек 2026 жыл Қазақстанның фармацевтика саласы үшін шын мәніндегі тарихи күнге айналды. Шымкент қаласынан алғаш рет отандық өндірушінің дәрілік препараты Еуропалық одақ нарығына жөнелтілді. Бұл оқиға — жай ғана экспорттық жеткізілім емес, Қазақстан фармацевтикасының халықаралық аренаға толыққанды қадам басуының символы.Болгария Республикасына жіберілген алғашқы өнім партиясын SANTO сауда белгісімен танымал «Химфарм» АҚ дайындады. Кәсіпорын халықаралық Polpharma Group құрамына кіреді және Орталық Азия аймағындағы ең ірі фармацевтикалық өндіріс орындарының бірі болып саналады. Болгарияға 7 841 қаптама SIGLETIC 100 мг препараты жөнелтілді. Бұл дәрілік зат екінші типті қант диабетімен ауыратын ересек науқастардың қанындағы глюкоза деңгейін реттеуде қолданылады және оның негізгі белсенді компоненті — ситаглиптин. Дүниежүзі бойынша диабет науқастарының саны 500 миллионнан асатынын ескерсек, мұндай препараттарға деген сұраныстың ауқымы өте зор екенін түсіну қиын емес.Жөнелту рәсіміне Шымкент қаласының әкімі Ғабит Сыздықбеков, «Химфарм» АҚ басшылығы мен кәсіпорын қызметкерлері, іскерлік серіктестер және бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері қатысты. Шара барысында Шымкент қаласының әкімі Ғабит Сыздықбеков өз ойымен бөлісті: «Бүгінгі күн — тек «Химфармның» ғана емес, бүкіл Шымкент қаласының, бүкіл Қазақстанның жеңісі. Біздің өнеркәсіп нысандарымыздың еуропалық стандарттарға жету қабілеті бар екенін дүниежүзіне дәлелдедік. Бұл — болашаққа бағытталған инвестиция». Кәсіпорын бас директоры да тойтарыс бермей: «Еуропа нарығы — бұл жоғары бәсекелестік ортасы. Осы нарыққа шыға білу — өнімнің сапасы жөнінде ешқандай күмән қалдырмайтын нақты дәлел» деп атап өтті.Еуропа нарығына шығу жолы бірнеше жыл бойы жүргізілген жүйелі дайындықтың жемісі болды. «Химфарм» өндірістік қуаттарын толық жаңартты, технологиялық желілерді модернизациялады және халықаралық сапа басқару жүйелерін енгізді. 2025 жылы еуропалық реттеуші органдар тарапынан жүргізілген кешенді инспекция қорытындысы бойынша кәсіпорын Еуропалық одақтың GMP — Good Manufacturing Practice, яғни тиісті өндірістік практика талаптарына сәйкестік сертификатын алды. Бұл сертификат — фармацевтика саласындағы ең беделді халықаралық куәліктердің бірі. Оны алу үшін өндіріс процестері, шикізат сапасы, зертханалық бақылау, персоналдың біліктілігі, тіпті өндіріс үй-жайларының санитарлық жағдайы да егжей-тегжейлі тексеріледі.Фармацевтика саласының талдаушысы, «Орталық Азия медициналық зерттеулер орталығының» сарапшысы Жанар Бекова бұл жетістіктің стратегиялық маңызын атап көрсетті: «Қазақстан бұған дейін де Ресей, ТМД елдері нарықтарына дәрі-дәрмек жеткізіп келді. Бірақ Еуропа нарығы мүлдем басқа деңгей. Онда реттеуші талаптар мен бақылау жүйесі ғаламдық деңгейде ең қатаң болып саналады. «Химфармның» осы сертификатты алуы — Қазақстанда еуропалық стандартқа сай фармацевтикалық өндіріс бар екенін ресми мойындау». Сарапшылар бұл жетістіктің Қазақстанның жалпы фармацевтика саласын дамытуға ынталандырушы серпін береді деп болжауда. Алдағы бес жылда отандық фармацевтикалық компаниялардың еуропалық нарыққа шығу белсенділігі айтарлықтай артуы мүмкін.Тарихи тұрғыдан алғанда, Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Қазақстанның фармацевтика саласы ұзақ уақыт бойы жаңғыру мен тоқырау кезеңдерін бастан өткізді. 1990-жылдардың соңы мен 2000-жылдардың басында отандық дәрі-дәрмек нарығы шетелдік импортқа, әсіресе үнді және қытай өнімдеріне тәуелді болды. Үкіметтің «Фармацевтикалық өнеркәсіпті дамыту» бағдарламасы шеңберінде соңғы он жылда жағдай түбегейлі өзгере бастады. Бүгінде Қазақстанда 100-ден астам фармацевтикалық кәсіпорын жұмыс істейді, ал отандық препараттардың нарықтағы үлесі жыл сайын артып келеді.Болашаққа болжам жасайтын болсақ, «Химфармның» Еуропаға алғашқы экспорты тек бір компанияның жетістігімен шектелмеуі тиіс. Бұл — барлық отандық фармацевтикалық кәсіпорындар үшін жол картасы. Егер «Химфарм» еуропалық тексерушілердің өте жоғары талаптарын орындай алса, онда Қазақстанның басқа да алдыңғы қатарлы кәсіпорындары осы жолды қайталай алады. Сарапшылардың пайымдауынша, алдағы үш-бес жылда Қазақстанның фармацевтикалық экспорты жылына кемінде 150–200 миллион долларға дейін өсуі мүмкін, ал Еуропа нарығы осы өсімнің маңызды бөлігін қамтамасыз ете алады.Шымкенттен жіберілген 7 841 қаптама дәрі — бұл санның өзі аса ірі емес шығар. Бірақ оның артындағы символикалық мән өлшеусіз зор. Бұл — Қазақстан фармацевтикасының жаңа картасы жасалып жатқанының белгісі. Ондаған жыл бойы импортқа сүйенген ел өз дәрісін еуропалық дүкен сөрелеріне шығарды. Бұл — ұлттық мақтаныш үшін де, өнеркәсіптің алдағы даму бағытын айқындау үшін де, инвесторлардың сенімін нығайту үшін де аса маңызды оқиға. Тарих кейде ірі батыстармен ғана жасалмайды — кейде оны мыңдаған қаптаманы жүк автомобиліне тиеп, дала жолымен шетелге аттандырған адамдар жасайды.