23 шілде 2026 жыл. Шымкент қаласының балалар клиникалық ауруханасында алты ай бұрын орын алған оқиға — медицина тарихындағы маңызды бетбұрыс болды. Өте сирек кездесетін туа біткен жүрек ақауымен дүниеге келген нәрестеге қаладағы алғашқы жоғары технологиялық кардиохирургиялық операция жасалды. Бүгінде сол бала сегіз айлық болып, дені сау, мәз-мейрам болып өсіп келеді. Бұл жеңіс тек бір отбасының емес, бүкіл Оңтүстік Қазақстан медицинасының жеңісі.Нәресте дүниеге келгеннен бастап алғашқы күндері-ақ алаңдатарлық белгілер байқалды: демалысы қиындады, дене салмағы жеткілікті қарқынмен қоспалмады. Ата-анасы баланы зерттеуге алып барды. Кардиологтар жасаған егжей-тегжейлі тексеру нәтижесінде сирек кездесетін туа біткен жүрек ақауы — оң қарыншасы мен оң коронарлық артерия арасындағы фистула анықталды. Бұл патология жүрек пен қан айналымы жүйесіне қосымша жүктеме түсіреді. Уақтылы ем қолданылмаса, ауыр асқынуларға, тіпті нәрестенің өліміне де апарып соқтыруы мүмкін. Дүние жүзілік кардиология деректері бойынша, мұндай ақау барлық туа біткен жүрек аномалияларының тек 0,5 пайызын ғана құрайды. Яғни, бұл жүз нәрестенің ішінен жарты жағдайда ғана кездесетін өте сирек диагноз.Шымкент балалар клиникалық ауруханасының кардиохирургия бөлімінің меңгерушісі Асан Жуманов жетекшілігімен мамандар ұжымы операцияны жоспарлауға кірісті. Бұл кезде жасанды интеллект жүйесі де маңызды рөл атқарды. Жоғары технологиялық диагностика мен ЖИ-талдауы арқылы ақаудың анатомиялық ерекшеліктері нақты анықталып, хирургиялық жоспар жасалды. Бұл нәрестенің жасы мен дене салмағын ескергенде айрықша маңызды болды, өйткені жасы бір жарым айлық ғана балаға жүрек операциясы жасау — медицинадағы ең жоғары деңгейдегі шеберлікті талап етеді.Операция екі кезеңнен тұрды. Алдымен ангиографиялық бақылаумен санартерия арқылы катетер енгізіліп, ақаудың дәл орны мен анатомиялық ерекшеліктері анықталды. Бұл кезең хирургтарға ақаудың толық картасын алуға мүмкіндік берді. Одан кейін жасанды қан айналымы аппаратын қосып, ашық жүрек операциясы жасалды. Патологиялық байланыс толығымен жойылды. Операция барысында мамандар болар-болмас кішкентай дене мүшелерімен жұмыс жасай отырып, ең жоғары дәлдікті сақтады. Жуманов мырза атап өткендей, мұндай күрделі операциялар үлкен шығынды талап етеді және Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі — МӘМС аясында қаржыландырылады. Бұл мемлекет жасаған ең маңызды инвестициялардың бірі — адам өміріне жасалған инвестиция.Операциядан кейінгі кезең де үлкен жауапкершілікпен өтті. Нәресте ауруханада мамандардың тәулік бойы қарауымен болды. Жүрек функциясы, демалысы, дене салмағының қосылуы — барлығы мұқият бақыланды. Бала біртіндеп сауығып, қалыпты даму белгілерін көрсете бастады. Бүгінде сегіз айлық нәресте жас мөлшеріне сай дамып, жақсы салмақ алып, отбасын күнде қуантып жатыр. Баланың анасы Күнсұлу Райымқұл өз сезімдерін жасыра алмай: «Туғаннан кейінгі алғашқы апталар өте ауыр болды. Ұлымыз үшін өте қорықтық. Бүгінде ол күліп, өсіп, бізді қуантады. Бізге баламызға сау өмір сүру мүмкіндігін сыйлаған барлық мамандарға шын жүректен алғысымызды айтамыз» — деді.Бұл операцияның маңыздылығы тек бір баланың өмірін сақтап қалумен шектелмейді. Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы, миллионнан астам тұрғыны бар мегаполис. Осындай күрделі операциялардың жергілікті деңгейде жасала алуы — бұл аймақтық медицинаның жаңа сатыға шыққандығының айғағы. Бұған дейін мұндай ауыр жағдайлардағы пациенттер Алматыға немесе шетелге жіберілетін. Шымкентте жоғары технологиялық кардиохирургияның дамуы жүздеген, тіпті мыңдаған пациенттерге уақтылы көмек алу мүмкіндігін береді.Медициналық мамандар мен қоғамдық денсаулық сақтау саласының өкілдері бұл оқиғаны Оңтүстік Қазақстан медицинасы үшін тарихи маңызды жетістік ретінде бағалайды. Қазақстан денсаулық сақтау министрлігінің мәліметтері бойынша, елімізде туа біткен жүрек ақаулары жаңа туған нәрестелердің мың баласына шаққанда 8-10 жағдайда кездеседі. Олардың едәуір бөлігі күрделі хирургиялық емді қажет етеді. Осы жылдары елімізде мұндай операциялардың санын арттыру, шалғай өңірлерге де медициналық технологияларды жеткізу мәселесі мемлекеттік денсаулық сақтау бағдарламаларының өзекті бағытына айналып отыр. Шымкент тәжірибесі — осы саясаттың нақты жемісі.Болашаққа қарасақ, мұндай операциялардың жергілікті жерде жасала алуы — тек техникалық мүмкіндіктің ғана емес, жоғары білікті мамандардың, заманауи жабдықтардың және МӘМС жүйесінің үйлесімді жұмысының нәтижесі. Жасанды интеллектінің медицинаға енуі диагностиканы, хирургиялық жоспарлауды және емдеу нәтижелерін айтарлықтай жақсартып отыр. Алдағы жылдарда мұндай технологиялардың одан да кеңінен қолданылуы болжануда. Шымкент балалар ауруханасының командасы жасаған бұл тарихи қадам — Қазақстанның барлық өңірлерінде жоғары технологиялық медицинаның дамуына жол ашатын үлгілі тәжірибе болып қалмақ. Сол бала — Күнсұлу апайдың ұлы — бүгінде бүкіл еліміздің үміті мен медицина ғылымының жеңісінің тірі куәсі болып отыр.

22 шілде 2026 жыл күні Шымкент халықаралық әуежайында транспорттық полиция қызметкерлері діни мазмұндағы әдебиетті заңсыз жолмен елге әкелмекші болған азаматты ұстап, тиісті шараларды қолданды. Бұл оқиға «Киберқалқан Қазақстан» жобасы аясында жүргізілген жүйелі тексерулердің тікелей нәтижесі болып табылады. Транспорт полициясы департаментінің бірінші орынбасары Теміржан Рамазановтың хабарлауынша, «Стамбул — Шымкент» бағытындағы авиарейспен келген жолаушылар тексерілу барысында Түркістан облысының 47 жастағы тұрғынынан заңнама талаптарын бұза отырып әкелінген 25 данадан тұратын діни кітаптар жинағы табылды. Азамат тиісті заңнорма бойынша жауапкершілікке тартылды.Бұл жай оқиға емес — ол Қазақстандағы діни салаға қатысты заңнаманың қаншалықты қатаң сақталатынын тағы бір мәрте айқын көрсетті. Қазақстан Республикасының «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» заңына сәйкес, діни мазмұндағы кітаптар мен материалдарды жеке пайдалану үшін бір данадан артық емес мөлшерде ғана еркін әкелуге болады. Одан артық мөлшерде әкелгісі келген тұлғалар тек тіркелген діни бірлестіктер арқылы ғана іс жүргізе алады, ол да міндетті түрде дінтану сараптамасының оң қорытындысы негізінде жүзеге асырылады. Ерекше назар аударатын жайт — бұл жолы тәркіленген 25 данада мемлекетте рұқсат етілмеген ілімдерге байланысты мазмұн анықталды деген мәлімет бар. Тергеу жұмыстары жалғасуда.«Киберқалқан Қазақстан» жобасы 2018 жылы іске қосылды. Оның басты мақсаты — Интернет кеңістігіндегі заңсыз, зиянды мазмұнды анықтап, жою, сондай-ақ экстремизм мен радикализмнің таралуына жол бермеу. Алайда жоба жылдар өте кеңейіп, тек цифрлық ортамен шектелмей, нақты физикалық шекара бақылауымен де тығыз байланысты болды. Бүгінде ол кедендік тексерулермен, транспорттық полиция жұмысымен үздіксіз үйлестіріліп жүргізіледі. Шымкент оқиғасы дәл осы кешенді ынтымақтастықтың нақты мысалы болды. Транспорт полициясы, кеден қызметі және тиісті мемлекеттік органдар арасындағы ақпарат алмасу тетігі тиімді жұмыс істегенінің дәлелі ретінде бұл іс бүкіл елге сабақ болуда.Діни экстремизм мәселесі Қазақстан үшін барынша өзекті болып қала береді. Ішкі істер министрлігінің 2025 жылғы деректеріне сүйенсек, соңғы бес жылда елдің оңтүстік өңірлерінен радикалды ұйымдармен байланысты болған азаматтардың саны бірнеше есеге өсті. Түркістан облысы — Шымкент сияқты ірі қалаларды қамтитын аймақ — осы тұрғыда ерекше назар аударылатын өңірлердің бірі. Мамандардың бағалауынша, заңсыз діни материалдардың таралуы экстремистік идеологияның жер алуына алғышарт жасайды. Сол себепті мемлекеттің бұл саладағы бақылауды күшейтуі кездейсоқ емес, керісінше, саяси және қоғамдық тұрақтылықты қорғаудың маңызды тетігі ретінде қаралады.Осы оқиғаға байланысты дін саласының белгілі маманы, Алматы мемлекеттік университетінің профессоры Аскар Нұрлановтың пікірі назар аударарлық: «Заңсыз діни материалдардың ағыны — бұл тек қағаз бетіндегі заң бұзушылық емес. Мұның артында белгілі бір идеологиялық мақсаттар жасырынып жатуы мүмкін. Мемлекеттің сараптамадан өтпеген кітаптарды бақылауы — азаматтарды экстремистік ықпалдан қорғаудың алдыңғы шебі». Эксперт сонымен бірге барлық діни ұйымдарға заңнама шеңберінде жұмыс жасауды және ресми тіркеу рәсімдерін толық орындауды ескертті. Тек осы жолмен ғана діни еркіндік пен қоғамдық қауіпсіздіктің арасындағы тепе-теңдікті сақтауға болатынын атап өтті.Елімізде осындай фактілер жиі тіркелуде. Тек 2025 жылдың өзінде ғана Алматы, Нұр-Сұлтан, Ақтөбе, Шымкент және Өскемен халықаралық әуежайларынан жалпы саны 300-ден астам заңсыз діни материал тәркіленген. Бұл сандар — мемлекеттің бақылау тетіктерінің қаншалықты белсенді жұмыс жасайтынын айқын дәлелдейді. Сонымен қатар алқалы мамандар тобының бағалауынша, жыл сайын кедендік тексеруден өтпестен шекараны кесіп өтіп кетпек болған ондаған жағдай тіркелмей қалуы мүмкін. Осы тұрғыда «Киберқалқан» сияқты жобалардың маңызы айрықша зор.Бұл іс қоғамда да белгілі бір пікірталас тудырды. Бір топ азаматтар мемлекеттің дін саласындағы бақылауын діни еркіндікке нұқсан ретінде бағалайды. Алайда заң мамандарының басым бөлігі мұндай реттеу тетіктерінің қажеттілігін мойындайды. Олардың пікірінше, Конституция кепілдік берген дін ұстану еркіндігі мен мемлекеттің заңдық тәртіпті қорғаудағы жауапкершілігі бір-бірімен қарама-қайшы емес, керісінше, бір-бірін толықтырады. Азаматтар сараптамадан өткен, тіркелген діни ұйымдар арқылы таратылатын материалдарды еркін пайдалана алады. Бұл ереже барлық конфессияларға бірдей қолданылады.Транспорт полициясы департаментінің бірінші орынбасары Теміржан Рамазанов болашақта да мұндай тексерулердің тоқтаусыз жалғасатынын мәлімдеді. Ол сондай-ақ жолаушыларға Қазақстан Республикасының заңнамасын мұқият оқып, шетелден елге кез келген материал әкелерде ережелерді қатаң сақтауды өтінді. Олай болмаған жағдайда заңда белгіленген жауапкершіліктен ешкімнің құтыла алмайтынын айрықша ескертті. Мемлекет «Киберқалқан Қазақстан» жобасы арқылы тек виртуалды ортада ғана емес, нақты шекараларда да тәртіп пен заңдылықты берік ұстап тұрғанын тағы бір мәрте нақты іс-қимылмен дәлелдеді. Бұл оқиға — ел қауіпсіздігі жолында жүргізілетін жүйелі жұмыстың үзілмес буыны.

Мигдаль-ха-Эмек, 2026 жылғы 26 шілде - Қазақстан Республикасының Израиль Мемлекетіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі Дәулет Ембердиев Мигдаль-ха-Эмек қаласына жұмыс сапарымен барып, қала мэрі Яки Бен Хаиммен кездесті.Кездесу барысында тараптар Қазақстан мен Израиль арасындағы өңіраралық ынтымақтастықты дамыту перспективаларын, сондай-ақ өнеркәсіп, жоғары технологиялар, инновациялар және инвестициялар тарту салаларындағы өзара іс-қимылды кеңейту мүмкіндіктерін талқылады.Кездесу аясында Д. Ембердиев Алматы облысында жүзеге асырылып жатқан жаңа халықаралық өсу орталығы – Alatau City жобасын таныстырды. Жоба халықаралық инвестицияларды тартуға, жоғары технологиялық өндірістерді дамытуға және бизнес үшін қолайлы орта қалыптастыруға бағытталған инновациялық, ғылыми-білім беру және іскерлік инфрақұрылымы дамыған заманауи қаланы құруды көздейді.Тараптар Alatau City мен микроэлектроника, цифрлық технологиялар, инновациялар және индустриялық парктерді басқару салаларында озық тәжірибеге ие Израильдің жоғары технологиялық компаниялары арасында әріптестік байланыстар орнатудың зор әлеуетін атап өтті.Өз кезегінде қала мэрі Яки Бен Хаим қаланың әлеуметтік-экономикалық дамуы туралы баяндап, Мигдаль-ха-Эмектің Израильдің солтүстігіндегі жетекші өнеркәсіптік және жоғары технологиялық орталықтардың бірі екенін атап өтті. Қала Израильдің жартылай өткізгіштер мен микроэлектроника өнеркәсібінің маңызды орталықтарының бірі ретінде танылған, мұнда жетекші халықаралық компаниялардың кәсіпорындары орналасқан әрі инновациялық экожүйе қарқынды дамып келеді.Кездесу қорытындысында тараптар Қазақстан мен Израиль арасындағы ынтымақтастықты одан әрі нығайтуға, муниципалитеттер, іскерлік қауымдастықтар және даму институттары арасындағы байланыстарды кеңейтуге, сондай-ақ инновациялар, өнеркәсіп және инвестициялар салаларындағы бірлескен жобаларды іске асыруға өзара мүдделілік білдірді.     Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-tel-aviv/press/news/details/1264288?lang=ru

22 шілде 2026 жыл. Қазақстанда телефон алаяқтығы жыл сайын мыңдаған адамның өміріне зиян тигізіп келеді, ал олардың арасында ең осал топ — зейнеткерлер. Шымкент қаласында бұл мәселеге байланысты кезек күттірмейтін шаралар қабылданды: банктер 65 жастан асқан азаматтарға несие беру тәртібін түбегейлі өзгертті. Енді зейнеткерлер несие алу үшін міндетті түрде банк бөліміне жеке келуі тиіс. Бұл шешім алаяқтардың күрделі психологиялық манипуляция схемаларына қарсы бағытталған маңызды қадам болып табылады.Соңғы бірнеше жылда Қазақстанда телефон алаяқтығы өсіп отыр. Ішкі істер министрлігінің деректеріне сүйенсек, 2025 жылы ғана елімізде алаяқтыққа байланысты 40 мыңнан астам қылмыстық іс тіркелді, олардың үштен бірі зейнеткерлерге қатысты болды. Жалпы шығын миллиардтаған теңгені құрайды. Алаяқтар, әдетте, банк қызметкерлері, мемлекеттік орган өкілдері немесе зейнетақы қорының қызметкерлері болып жасанып, адамдарды үрейлендіреді және олардан шұғыл әрекет жасауды талап етеді. Жәбірленушілер телефон арқылы ғана онлайн несие ресімдеп, биометриядан өтіп, ақшаны алаяқтардың шотына аударып жіберетін болған — банк менеджерін бір рет те көрмей.Дәл осы жағдайды ескере отырып, QAZTECH альянсының ақпараттық қауіпсіздік комитетінің төрағасы Евгений Питолин жаңа ережені маңызды буылыс деп бағалайды. «Менеджер жеке көзбен көріп, клиенттің несиенің мәнін түсінетінін, өз еркімен әрекет ететінін анықтауы керек. Егер адам «маған қоңырау шалып, несие ресімдеуді айтты» деп жауап берсе, банк бас тарту керек. «Міндетті» деген сөз — негізгі сөз. Бұрын бұл банктің қалауына байланысты болса, енді бұл қатаң норма. Жеке келу алаяқтық сценарийін бұзып, жауапкершілікті кәсіпқой маманға аударады», — дейді сарапшы.Алайда мамандар бұл шараның бір кемшілігін де атап өтеді: барлық зейнеткер банк бөліміне жете бермейді. Ауылдық жерлердегі немесе денсаулығы нашар қарт адамдар үшін жеке бару мүмкіндігі шектеулі болуы мүмкін. Осы тұрғыдан алғанда, шектеулердің өзі жеткіліксіз — оларды білім беру шаралары мен қоғамдық хабардар болумен толықтыру керек. Кибербезопасность саласының сарапшысы Калилалло Байтасов бұл мәселені нақты айтады: «Зейнеткерлермен тікелей сөйлесу керек, оларға ақпаратты жеткізу қажет: мүмкін, материалды басып шығарып, көзге түсетін жерлерге іліп қою керек шығар, мүмкін, алаяқтар хабарласқан жағдайда не істеу керектігін қадам-қадамымен түсіндіру қажет. Олар алаяқтарға тап болса, не істеу керектігін нақты білетіндей болуы маңызды».Сарапшылар қоғамдық хабардар болу мен отбасылық қарым-қатынастың рөлін де ерекше атап өтеді. Ата-аналарымен, аталарымен немесе нагашыларымен мезгіл-мезгіл алаяқтық схемалар туралы сөйлесіп отыратын жастардың саны аз. Алайда дәл осындай сұхбаттар зейнеткерлерді қорғаудың ең тиімді жолдарының бірі болып табылады. Мамандар отбасыларды жаңа алдау схемалары туралы үнемі хабарлап отыруға, қарт туыстарына күдікті қоңырау алған жағдайда не істеу керектігін нақты түсіндіруге шақырады. Бұл — бір реттік акция емес, тұрақты әдетке айналуы тиіс мінез-құлық.Қосымша қорғау шаралары ретінде мамандар дистанциялық несие ресімдеуге тыйым салуды және бейтаныс нөмірлерден келген қоңырауларды блоктауды ұсынады. Алаяқтар, әдетте, банк, мемлекеттік орган немесе зейнетақы қоры қызметкері болып жасанады, адамды үрейлендіреді және шұғыл шаралар қабылдауды талап етеді. Мұндай жағдайда мамандар сөйлесуді дереу тоқтатып, тиісті ұйымға өз бетімен хабарласып, туыстарына ескертуді кеңес береді. Бұл қарапайым үш қадам — алаяқтарға қарсы тиімді қалқан болуы мүмкін.Шымкентте енгізілген бұл тәжірибе елімізде бірінші рет қолданылатын норма. Егер жаңа ереже тиімді нәтиже берсе, оны бүкіл Қазақстан бойынша тарату мүмкіндігін қарастыру жоспарлануда. Банк секторының өкілдері де бастаманы қолдайды: олардың пікірінше, несие берудегі жеке байланыс принципі тек зейнеткерлерді ғана емес, барлық осал топтарды — мысалы, жасы кәмелетке толмаған жастарды немесе психикалық тұрғыдан осал адамдарды — да қорғауға мүмкіндік береді. Болашақта ұқсас шаралар кеңейтіліп, несие алудың барлық сатысына ендірілуі мүмкін.Мемлекеттік органдар да бұл бағытта белсенді жұмыс жүргізіп жатыр. Ұлттық банк пен Қаржылық реттеу және дамыту агенттігі (ҚРДА) зейнеткерлерді алаяқтардан қорғауға бағытталған кешенді нормативтік базаны жетілдіру үстінде. Алдағы айларда жаңа ережелер пакеті жарияланатыны күтілуде. Мамандардың бірауыздан айтуынша, алаяқтыққа қарсы күрес — тек мемлекеттің, банктердің немесе полицияның ғана емес, бүкіл қоғамның міндеті. Зейнеткерлер де, олардың балалары мен немерелері де, іргелес көршілері де осы тізбектің бір бөлігі. Тек бірлесе отырып ғана осы мәселені шешуге болады. Жаңа ережелер маңызды қадам болғанымен, ең тиімді қорғаныс — хабардарлық, ақпараттылық және жанашыр қарым-қатынас екенін ешқашан ұмытпаған жөн.

Шымкент қаласының бірнеше көшесінің тұрғындары проводты интернетсіз қалды. 20 шілде 2026 жылы белгілі болғандай, байланыс операторларының бұзушылықтарына байланысты қалалық қызметтер кабельдік желілерді мәжбүрлі түрде демонтаждай бастады. Оқиға тұрғындардың наразылығын тудырып, әлеуметтік желілерде кеңінен талқыланды. Бірақ мәселенің тереңіне үңілсек, жағдай бір күнде туындамағаны анықталады — бұл ұзаққа созылған реттелмеген инфрақұрылым дағдарысының салдары.Шымкент цифрландыру басқармасының мәліметтеріне сүйенсек, демонтаждау туралы шешім провайдерлерге бірнеше рет ескерту жіберілгеннен кейін барып қабылданды. 2025 жылдың қарашасында операторларға ресми хабарламалар жолданып, белгіленген мерзімде заңсыз орналастырылған кабельдерді өздері алып кетулері талап етілді. Кейбір провайдерлер шарттарды орындап, желілерін ерікті түрде демонтаждады. Алайда бірқатар операторлар мерзімі өтіп кеткеніне қарамастан талаптарды орындаудан бас тартты. Нәтижесінде қала қызметтері заңды мәжбүрлеу шараларына көшті.Пайда болған мәселенің мәнін түсіну үшін Қазақстандағы телекоммуникациялық инфрақұрылымның жалпы жағдайына назар аудару қажет. Еліміздің ірі қалаларында, соның ішінде Шымкентте де, кабельдік желілерді реттеу мәселесі жылдар бойы шешімін таппай келеді. Провайдерлер бәсекелестік ортада жедел дамуды мақсат ете отырып, көбінесе рұқсат алуды жеңілдету үшін заңды талаптарды айналып өтетін. Көше шамдарының тіректеріне заңсыз бекітілген кабельдер — осы мәселенің нақты көрінісі. Мұндай жүйе ғана тек сырт келбетте ғана емес, қоғамдық қауіпсіздікке де нақты қатер төндіреді.Басқарма өкілдерінің айтуынша, заңсыз орналастырылған байланыс желілері азаматтардың өміріне, денсаулығына және мүлкіне тікелей қауіп туғызады. «Бұл шаралар тұрғындарды интернеттен айыру мақсатында жүргізілмейді. Желілерді қоғамдық қауіпсіздік талаптарына сәйкестендіру — бірден-бір мақсат. Кабельдік желілердің заңды орналасуы үшін толық жауапкершілік байланыс операторларына жүктеледі», — деп атап өтті қала әкімдігі. Сонымен қатар тұрғындарға шарт жасасар алдында провайдерлердің қажетті құқықтық құжаттарының бар-жоғын тексеруі ұсынылды.Телекоммуникация саласының сарапшылары бұл жағдайды заңды деп санайды, бірақ оны жүзеге асыру тәртібіне сын көзбен қарайды. «Мәселе бұзушылықта емес, олардың жиналып қалуында. Егер реттеу органдары жылдар бойы бұл кабельдерге көз жұмып келсе, енді бірден алып тастау — тұрғындар үшін күтпеген соққыға айналады. Мұндай жағдайларда кезеңді, баламалы шешімдер ұсынылуы тиіс», — деп пікір білдіреді телекоммуникация саласының сарапшысы Бауыржан Сейткали. Оның сөзіне қарағанда, мұндай мәселелерді шешудің оңтайлы жолы — провайдерлерге баламалы инфрақұрылымға қосылу үшін жеткілікті уақыт пен мүмкіндік берумен бір мезгілде мерзімдерді қатаң бақылау.Жағдай Шымкенттің жалпы цифрлық дамуымен тікелей байланысты. Биылғы жылдың басынан бері қалада 19 жаңа базалық станция орнатылды, соның ішінде төрт 5G стандартты. Алайда қалада әлі де мобильді байланыс тұрақсыз аймақтар — «ақ дақтар» сақталуда, олардың саны шамамен 14-ті құрайды. Мамандардың айтуынша, бұл жағдайдың бір себебі — радиофобия. Яғни тұрғындардың бір бөлігі базалық станцияларды өз үйлерінің жанына орнатуға қарсы болады. Бұл да цифрлық инфрақұрылымды дамытудағы тек техникалық емес, сонымен бірге әлеуметтік-психологиялық кедергілердің бар екенін айғақтайды.Кабельдерді мәжбүрлі демонтаждаудың тұрғындарға тигізер зияны туралы сөз болғанда, аймақтағы интернет абоненттерінің санын ескеру маңызды. Қазақстан статистика бюросының деректеріне сүйенсек, Шымкент халқының саны 1,3 миллионнан асады. Проводты интернет абоненттерінің үлесі өңірлік орта деңгейге сәйкес 30–35 пайыз болса, онда он мыңдаған отбасы осы жағдайдан тікелей зардап шегуі мүмкін. Ал қашықтан жұмыс немесе оқу режимінде жүргендер үшін бұл — жай ғана ыңғайсыздық емес, нақты экономикалық шығын.Болашаққа қарасақ, бұл мәселе заңнамалық деңгейде де қайта қаралуы тиіс. Байланыс операторлары үшін лицензиялау, инфрақұрылым орналастыру және оны бақылау рәсімдерін қайта жетілдіру қажет. Сондай-ақ муниципалдық деңгейде бірыңғай кабельдік кanalды қалыптастыру — ортақ жерасты немесе жерүсті инфрақұрылымы арқылы барлық провайдерлерге қызмет көрсету — болашақта мұндай дауларды болдырмаудың тиімді жолы болуы мүмкін. Еуропаның бірқатар қалаларында осындай модель сәтті жұмыс жасауда. Шымкенттегі жағдай — бұл жай ғана жергілікті дау емес, Қазақстандың барлық ірі қалалары үшін маңызды сабақ. Цифрлық инфрақұрылымды дамыту мен реттеуді теңгеруде нақты, жүйелі тәсіл қажет. Тұрғындар, провайдерлер және мемлекеттік органдар арасындағы диалог ашық болмаса, мұндай дағдарыстар қайталана береді.