Шымкент қаласының «Жұлдыз» индустриялық аймағында іске асырылып жатқан ірі инвестициялық жоба бюрократиялық кедергілерді бастан өткере отырып, прокуратураның тікелей ықпалымен жаңа серпіліс алды. 2026 жылдың 12 қыркүйегінде белгілі болғандай, Еңбекшін ауданының прокуратурасы «YUG PLASTIC KZ» компаниясының жолын кесіп тұрған әкімшілік тосқауылдарды жойып, 1,4 миллиард теңгелік жобаның толыққанды жалғасуына мүмкіндік туғызды. Бұл оқиға тек жекелеген кәсіпкердің жеңісі ғана емес — мемлекеттің инвестициялық ортаны тазартуға деген ерік-жігерінің айқын көрінісі.Жобаның ауқымы мен маңызы ерекше назар аудартады. «YUG PLASTIC KZ» компаниясы пластик өнімдерін өндіруге маманданған кәсіпорын ретінде «Жұлдыз» индустриялық аймағында орналасқан. Бастапқы жоспарға сәйкес, кәсіпорын аяқталғаннан кейін 100-ден астам тұрақты жұмыс орны ашылады деп күтілуде. Дайын өнім қоймасын салу үшін инвесторға қосымша бір гектар жер телімі бөлінген болатын. Алайда жер пайдалану және индустриялық аймақтағы қызметке қатысты шарттарды уақытылы рәсімдемеу салдарынан компания іс жүзінде жобасын толық көлемде жалғастыра алмай қалды. Бұл — жай ғана кешіктіру емес, нақты экономикалық шығын әкелетін жүйелік мәселе.Мамандардың пікірінше, Қазақстандағы инвестициялық ортаның басты проблемаларының бірі — жер мәселелерімен байланысты бюрократиялық кешігулер. Экономист Серік Жақсыбеков өз пікірін былайша білдіреді: «Инвестор ақшасын салып, жерді алып, құрылысқа дайын тұр — бірақ қарапайым шарт рәсімделмегендіктен ай бойы тоқтап қалады. Бұл жүйенің ішкі ақауы. Прокуратураның осындай жағдайларда іске кіріскені дұрыс, бірақ мұндай кедергілер алдын ала болдырылмауы тиіс». Шынында да, инвестициялық жобаларда рәсімдік тосқауылдар жиі кездесетін құбылысқа айналды. Статистикаға жүгінсек, соңғы үш жыл ішінде Қазақстанда тіркелген инвестициялық шағымдардың 30 пайызға жуығы жер мәселесіне байланысты болып шықты.Шымкент — Қазақстанның тез дамып жатқан үшінші ірі қаласы. Тәуелсіз мегаполис мәртебесін 2018 жылы алған бұл қала соңғы жылдары өнеркәсіптік инфрақұрылымын белсенді түрде дамытуда. «Жұлдыз» индустриялық аймағы — сол стратегияның тірегі. Аймақта жалпы сомасы 50 миллиард теңгеден асатын жобалар іске асырылуда, оның ішінде химия, тамақ өнеркәсібі, жеңіл өнеркәсіп салаларындағы кәсіпорындар бар. Шымкент әкімдігінің деректері бойынша, осы аймақтың толық жұмыс қуатына жеткен кезде 2 000-нан астам тұрақты жұмыс орны қалыптасатын болады. Осы тұрғыдан алғанда, «YUG PLASTIC KZ» жобасы жалғыз ізашар емес, ауқымды бастаманың бір буыны.Прокуратураның ықпалымен жағдай тез шешімін тапты. Еңбекшін ауданының прокуратурасы тиісті мекемелерге ұсыным жіберіп, қажетті шарттарды дереу рәсімдеуді талап етті. Аудандық прокурор Аскар Нұрланов бұл туралы мынадай түсіндірме берді: «Инвесторға тосқауыл болып тұрған әкімшілік кедергілер заңсыз болды. Бізге хабарластырылғаннан кейін аз уақыт ішінде барлық құжаттар рәсімделді. Прокуратура инвестициялық орта мен кәсіпкерлік бостандықты қорғауды өз міндетінің ажырамас бөлігі деп санайды». Бұл пікір мемлекеттің инвесторларға деген жаңаша көзқарасын айқын бейнелейді — бақылаушы рөлінен нақты қорғаушы рөліне ауысу.Осыған ұқсас жағдайлар бұрын да болған. 2023 жылы Алматы облысындағы логистикалық орталық жобасы да дәл осы себепті — жер шартының рәсімделмеуі салдарынан — бес айға тоқтап қалды. Сол жолы да прокуратуранның арасы ашып беруімен ғана мәселе шешілді. Сарапшылар мұны жүйелік проблеманың белгісі ретінде бағалайды: атқарушы органдар арасындағы үйлестірілмеген жұмыс, нормативтік базадағы олқылықтар және жауапкершіліктің шашыраңқылығы кез келген ірі жобаны кідіртіп тастауы мүмкін. Дегенмен 2024 жылы қабылданған «Инвестициялар туралы» заңға енгізілген өзгерістер осы тетіктерді жетілдіруге бағытталған болатын.Жобаның болашақ перспективасы да зор. Қойма пайдалануға берілген соң, компания өнімін аймақтық және халықаралық нарықтарға жеткізу қарқынын арттыруды жоспарлауда. Кәсіпорын басшысы Жандос Есімовтің айтуынша, «YUG PLASTIC KZ» жақын екі жылда өндіріс қуатын 40 пайызға ұлғайтуды мақсат етіп қойып отыр. «Бізге тосқауылдың алынуы — тек бір ғимараттың салынуы ғана емес. Бұл бізге болашаққа сеніммен қарауға жол ашты. Мемлекет бізге осы жерде керек екенін, бізді қолдайтынын іс жүзінде көрсетті» деді ол. Мұндай сенімнің экономикалық маңызы артып келеді — инвестор сенімі елдің жалпы экономикалық тартымдылығының негізгі өлшемі болып табылады.Жалпы алғанда, бұл оқиға Қазақстанда инвестициялық ортаны жақсарту жолында жүріп жатқан іргелі өзгерістердің шағын, бірақ нақты бейнесі. Прокуратураның рөлі мұнда тек заң қорғаушы ретінде ғана емес, нақты экономикалық нәтиже үшін жауап беретін мемлекеттік орган ретінде де көрінеді. «Жұлдыз» индустриялық аймағы дами берсе, оның артында тек инвесторлардың ерік-жігері ғана емес, мемлекеттің тиімді ынтымақтастықты қалыптастырудағы саяси еркі де тұр. Шымкент тәжірибесі — отандық инвестициялық саясатта дер кезінде шешім қабылдаудың қаншалықты маңызды екенін тағы бір рет дәлелдейтін нақты мысал.

12 қыркүйек 2026 жыл. Шымкент қаласының жедел жәрдем станциясы отандық медицина тарихында жаңа бет ашты: бригадалардың барлық мүшелері бүгіннен бастап бейнебелгілермен жабдықталады. Бұл шешім кездейсоқ туындаған жоқ — артында жылдар бойы жинақталған мәселелер, медицина қызметкерлерінің зорлық-зомбылыққа ұшырау жайттары және мемлекет тарапынан қорғауды күшейту талаптары жатыр. Бүгін жүзеге асырылып жатқан пилоттық жоба — Қазақстанның жедел жәрдем жүйесін түбегейлі жаңғыртудың алғашқы қадамы.Жедел жәрдем станциясы барлығы 240 бейнебелгі алды — әрбір бригадаға екіден. Құрылғылар бейне мен дыбысты жазып отырады, шақыру барысындағы барлық жағдайды тіркейді. Алайда бұл техниканың ең басты ерекшелігі — SOS батырмасы. Оны басқан сәтте сигнал тікелей құқық қорғау органдарына жетеді, олар бригаданың орналасқан жерін нақты уақыт режимінде анықтай алады. Жазбалар қорғалған серверлерде сақталады, оған тек уәкілетті қызметкерлер ғана қол жеткізе алады. Конфиденциалдылықты талап ететін медициналық манипуляциялар кезінде бейнежазба өшіріледі.Бұл бастаманың маңыздылығын толық түсіну үшін соңғы жылдардағы ахуалға үңілу қажет. Қазақстан денсаулық сақтау министрлігінің мәліметтері бойынша, 2022–2025 жылдар аралығында жедел жәрдем қызметкерлеріне қатысты тіркелген зорлық-зомбылық оқиғаларының саны жыл сайын өсіп отырды. Тек 2024 жылдың өзінде республика бойынша медицина персоналына шабуыл жасау фактілері бойынша 180-нен астам қылмыстық іс қозғалды. Бұл — тек ресми тіркелген деректер. Сарапшылар нақты санның екі-үш есе жоғары екенін болжайды, өйткені медицина қызметкерлерінің көпшілігі шағым жазуға уақыт пен рухани күш таппайды немесе жай ғана үндемей кете береді. Шымкент — ел бойынша жедел жәрдем шақыруларының ең жоғары жиілігі тіркелген қалалардың қатарында тұр. Тәулік сайын орта есеппен 1200-ден 1500-ге дейін шақыруға жауап беретін бригадалар жиі қиын жағдайларға тап болады: жанжалды ортада, есірткі немесе алкогольдің ықпалындағы адамдардың арасында жұмыс жасауға мәжбүр.Шымкент жедел жәрдем станциясының бас дәрігері Серікбол Дүйсенов бұл жайында ашық айтты: «Бізге жыл сайын жаңа кадрлар қажет болады, себебі тәжірибелі мамандардың бір бөлігі жұмысты тастайды. Себебін сұрасаңыз — психологиялық шаршаудан басқа, қауіпсіздіктің жеткіліксіздігін атайды. Бейнебелгілердің енгізілуі — алғашқы нақты қадам. Қызметкерлер енді өздерін аз да болса қорғалған сезінеді». Медицина мамандары да бұл жаңалықты жылы қарсы алды. Жедел жәрдем дәрігері Айгүл Нұрмағамбетова: «Бейнекамера бар екенін біліп тұрған адам екі рет ойланады. Бұл — тек техника емес, психологиялық тосқауыл», — деді.Жүйенің технологиялық жағы да назар аударарлық. Бейнебелгілер заманауи шифрлау технологиясымен жабдықталған, деректер бұлтты сақтауда сенімді түрде қорғалады. Полиция мен жедел жәрдем станциясы арасындағы байланыс жүйесі бірыңғай платформаға біріктірілген. Цифрлық трансформация жөніндегі сарапшы Дамир Әбенов бұл туралы: «Бұл — жай ғана камера емес. Бұл — медицина мен құқық қорғау жүйелерінің цифрлық интеграциясы. Болашақта осындай деректерді жасанды интеллект арқылы талдай отырып, қауіпті шақырулардың қай аймақтарда, қай уақытта жиілейтінін болжауға болады», — деп атап өтті.Халықаралық тәжірибеге жүгінсек, мұндай жүйелер әлемнің бірқатар елінде табысты қолданылуда. Ұлыбританияда медицина қызметкерлеріне арналған дене камераларын 2018 жылдан бастап енгізген. Нәтижесінде шабуыл жасау оқиғалары 40 пайызға азайған. Германияда ұқсас технологияны 2020 жылы жалпы ұлттық деңгейде қабылдап, медицина персоналына қатысты қылмыстардың санын 35 пайызға төмендеткен. Австралияның Квинсленд штатында бейнебелгілер соттық дәлелдемелер ретінде пайдаланылып, айыпкерлерді жазаға тарту тиімділігін айтарлықтай арттырды. Осы тәжірибені ескере отырып, Қазақстанның бұл бастамасы дер кезінде жасалған шешім екені анық.Пилоттық жоба қазір Шымкент пен Жамбыл облысында сынақтан өтуде. Жыл соңына дейін жүйені бүкіл республикаға таратып, барлық жедел жәрдем бригадаларын бейнебелгілермен қамтамасыз ету жоспарлануда. Денсаулық сақтау министрлігі өкілінің мәліметі бойынша, ел бойынша жедел жәрдем бригадаларының жалпы саны 3500-ден асады, яғни 7000-нан астам бейнебелгі қажет болады. Бұл — елеулі қаржылық және логистикалық міндет. Алайда мамандар атап өткендей, болашақта болдырмаудың болашақта болатын шығынды азайтатыны сөзсіз.Бастаманың айналасында қоғамда да белсенді талқылау жүруде. Бір жақта — медицина қызметкерлерінің қауіпсіздігін қолдаушылар. Екінші жақта — деректердің жеке өмірге қол сұқпауын алаңдайтын азаматтық белсенділер. Адвокат Жанар Сейткали: «Конфиденциалдылық кепілдіктері заңнамада нақты бекітілуі тиіс. Деректерге кімнің, қандай жағдайда қол жеткізетіні ашық айтылуы керек», — деп ескертеді. Бұл сындар негізді, алайда тәжірибеде жазбаны тоқтату мүмкіндігі медициналық конфиденциалдылықты сақтаудың белгілі бір кепілі болып табылады. Жалпы, бейнебелгілердің енгізілуі — медицина мен қоғам арасындағы жаңа келісімшарттың белгісі. Бұл технология тек қызметкерді қорғап қана қоймайды — ол науқасқа да сапалы және есепті қызмет алуға кепілдік береді. Шымкенттегі бастама — өмірді сақтаудың жаңа тілі.

2026 жылдың 12 қыркүйегінде Тұран ауданы аумағында интернет-алаяқтыққа қарсы күрес бойынша кешенді профилактикалық іс-шара өтті. Халық арасында кең ауқымда ұйымдастырылған бұл жұмыстың мақсаты — ақпараттық технологияларды пайдалану арқылы жасалатын киберқылмыстардың алдын алу және азаматтарды заманауи алаяқтық схемалардан қорғау болды. Іс-шараға жастар арасында танымал блогер, Шымкент қаласының белсенді азаматы Мақсат Мамраймов та қатысып, тұрғындарға тікелей ақпарат жеткізді.Соңғы жылдары Қазақстанда интернет-алаяқтық жағдайлары күрт өсіп отыр. Ішкі істер министрлігінің мәліметтері бойынша, 2025 жылы елімізде тіркелген киберқылмыс оқиғаларының саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 34 пайызға артқан. Жалпы алғанда, соңғы бес жылда цифрлық алаяқтыққа байланысты шағымдардың жалпы саны үш есеге жуық өскен. Зардап шеккендердің басым бөлігі — 18 мен 45 жас аралығындағы, интернетті белсенді пайдаланатын азаматтар. Бұл мәселе тек Тұран ауданы үшін емес, бүкіл Оңтүстік Қазақстан өңірі үшін өзекті болып отыр, себебі аймақтың тығыз халқы мен жастардың цифрлық белсенділігі жоғары деңгейде сақталып келеді.Іс-шара барысында ерекше назар банк карталарын, шоттарды және электрондық әмияндарды заңсыз пайдаланатын тұлғаларды анықтау мен олардың іс-әрекеттерінің алдын алу мәселелеріне аударылды. Алаяқтар қолданатын схемалар жыл сайын күрделенуде: фишингтік сайттар арқылы жеке деректерді ұрлау, жалған интернет-дүкендер ашу, телефон арқылы банк қызметкері немесе полиция ретінде өзін таныстырып, карта деректерін алу сияқты тәсілдер жиі кездеседі. Тұран ауданының тергеу бөлімінің бастығы Ермек Сейтқалиевтің айтуынша, «Биылғы жылдың алғашқы сегіз айында ауданымызда интернет-алаяқтыққа байланысты 47 қылмыстық іс тіркелді, бұл өткен жылдың сол кезеңімен салыстырғанда 28 пайызға жоғары. Алаяқтардың ең жиі қолданатын тәсілі — әлеуметтік желілер арқылы жасалатын жалған ұтыс хабарламалары мен несие алуға уәде беру».Түсіндіру жұмыстары халық көп шоғырланатын орындарда: нарықтарда, саябақтарда, мәдени орталықтарда және тұрғын үй кешендерінде өткізілді. Жұмысты ұйымдастырушылар азаматтарға арнайы брошюралар мен ақпараттық парақшалар таратып, жиі кездесетін алаяқтық жағдайлардың нақты мысалдарын келтіре отырып түсіндірді. Iс-шараға 500-ден астам тұрғын тікелей қатысты деп хабарлады ұйымдастырушылар. Тұрғын Гүлнәр Ахметова өз ойымен бөлісіп: «Мен бұрын мұндай алаяқтықтардан өзімді алыс ұстаймын деп ойлайтынмын. Бірақ бүгін тыңдап отырып, өзімнің де осындай жалған хабарламаларға ден қойғаным есіме түсті. Бақытымызға орай, ақша аудармадым. Ендігі жерде отбасыма да осы туралы айтатын боламын» деді.Іс-шараның ерекше белгісі — оған белгілі блогер Мақсат Мамраймовтың қатысуы болды. Жастар арасында беделді тұлға ретінде танылған Мамраймов өзінің интернет-платформасында жүздеген мың жазылушыға ие. Ол тұрғындарға интернет-алаяқтықтан сақтану жолдары туралы нақты, жаттанды сөздерден аулақ, ашық тілде ақпарат жеткізді. «Алаяқтар бізді ең осал жерімізден — жылдам пайда табу немесе қиын жағдайда жәрдем алу үмітінен ұстайды. Сондықтан кез келген «тегін сыйлық» немесе «шұғыл несие» туралы хабарлама келгенде, алдымен терең тыныс алып, ойланыңыз», — деп атап өтті блогер. Оның осы іс-шарадағы сөзі кейін әлеуметтік желіде кеңінен таралып, жүздеген рет бөлісілді.Жастардың осындай қоғамдық маңызды іс-шараларға белсенді қатысуы — бүгінгі күннің оң тенденциясы. Мамраймов сияқты танымал тұлғалар аудиториясын пайдалы бағытқа жұмсаған кезде, хабардың аудиторияға жету деңгейі айтарлықтай артады. Цифрлық сауаттылық зерттеушісі, педагогика ғылымдарының кандидаты Айгүл Нұрмағамбетованың пікірінше, «Профилактикалық жұмыстарда жастарға таныс тілде сөйлей алатын жетекшілерді тарту — ең тиімді тәсілдердің бірі. Ресми хабарлама мен ықпалды блогердің жеке тәжірибесі мүлдем бөлек ықпал жасайды».Тұран ауданындағы бұл іс-шара жекелеген акция ретінде қалып қоймайды деп күтілуде. Ұйымдастырушылар алдағы айларда осындай түсіндіру жұмыстарын ауданның барлық шағын ауылдарына дейін жеткізуді жоспарлап отыр. Сонымен қатар, жергілікті мектептер мен колледждерде оқушылар арасында арнайы сабақтар мен семинарлар өткізу де күн тәртібіне қойылды. Полиция өкілдері де алаяқтар туралы жедел ақпарат жинаудың жаңа механизмдерін енгізуді қолға алып жатқандықтарын мәлімдеді. Бұл жұмыстардың жүйелі сипат алуы — аймақтағы киберқылмыс деңгейін едәуір төмендетуге мүмкіндік береді деп болжануда.Қорытындылай келе, Тұран ауданында өткізілген бұл профилактикалық іс-шара — тек бір күндік акция емес, азаматтарды цифрлық қауіптерден қорғауға бағытталған кешенді жұмыстың бастауы. Интернет-алаяқтық мәселесі бүгінгі таңда мемлекет, қоғам және жеке азаматтың бірлескен күш-жігерін талап ететіні анық. Мамраймов сияқты азаматтық позициясы бар жастардың осы ортақ іске атсалысуы — болашаққа деген оптимистік сигнал. Ауданда жүргізілген бұл жұмыс өңір бойынша үлгі ретінде таралып, ұқсас бастамаларға жол ашады деп сенуге барлық негіз бар.

12 қыркүйек 2026 жыл. Шымкент қаласының аспанында патрульдік дрон кезекті мониторинг жасап барады. Камера объективі бір КамАЗ жүк көлігінің рұқсат етілмеген жерге үлкен көлемде қоқыс тастап кетіп бара жатқанын дәл тіркейді. Бірнеше минут өтпей, полиция қызметкерлері жүргізушіні ұстайды. Нарушитель тек айыппұл төлеп қана қоймайды — сол жерге қайтарылып, өз қолымен тастаған қоқысын жинауға мәжбүр болады. Бұл оқиға «Таза Қазақстан» бастамасының сөз жүзінде емес, іс жүзінде жұмыс істейтінін тағы бір рет дәлелдеді.Шымкент — Қазақстандағы ең ірі мегаполистердің бірі, халқы үш миллионнан асатын оңтүстіктің ірі орталығы. Қала инфрақұрылымы жылдан жылға жетіліп келеді, алайда тазалық мәселесі бұрыннан да, бүгін де өзектілігін жоймаған. Тұрғындар санының өсуімен бірге қоқыс шығарудың да көлемі артып, оны рұқсатсыз жерлерге тастаушылардың саны кемімеді. Дәл осы себепті «Таза Қазақстан» қағидаты Шымкент үшін ерекше мәнге ие: бұл жай ұран емес, қалалық ортаны сақтаудың жүйелі бағдарламасы.«Таза Қазақстан» бастамасы мемлекет басшысының тапсырмасымен іске қосылған жалпыұлттық экологиялық жоба. Оның мақсаты — қоғамдық орындар мен қоршаған ортаның тазалығын қамтамасыз ету, азаматтардың жауапкершілік санасын қалыптастыру. Бағдарлама аясында жергілікті атқарушы органдар, полиция және коммуналдық қызметтер бірлескен жұмыс жүргізеді. Шымкентте осы бағдарламаның іске асырылуы ерекше белсенді сипатқа ие болды: жыл басынан бергі уақытта ғана отыз мыңнан астам тәртіп бұзушылық анықталып, тиісті шаралар қолданылды. Бұл сан — бағдарламаның масштабын да, мәселенің ауқымын да айқын көрсетеді.Полиция жаңа технологияларды белсенді пайдалануда. Бейнебақылау камераларымен қатар дрондардың қолданылуы бақылау аймағын айтарлықтай кеңейтті. Ашық алаңдар, өнеркәсіптік аймақтардың шеттері, қала маңы жолдары — бұрын бақылаусыз қалатын аумақтар енді камера көзінен тыс қала алмайды. Шымкент полициясының өкілі Нұрлан Әбенов бұл туралы былай дейді: «Заманауи бақылау құралдары бізге бұзушылықты нақты уақыт режимінде тіркеуге және нарушительге жедел жауап беруге мүмкіндік береді. Дрон жай ғана ұшатын камера емес — бұл тәртіп пен заңдылықтың нышаны». Расында да, дронның КамАЗды ауадан тіркеп, полицияны дер кезінде хабардар етуі — жаңа технологиялар мен дәстүрлі бақылау жүйесінің үйлесімді жұмысының жарқын үлгісі.Ұсталған жүргізушінің жазасы бірнеше деңгейде болды. Біріншіден, автомобиль мамандандырылған тұрақ алаңына жіберілді. Екіншіден, тиісті айыппұл салынды. Үшіншіден — және бұл ең маңызды педагогикалық шара — нарушительді сол жерге қайтарып, тастаған қоқысын өз қолымен жинауға міндеттеді. Бұл тәсіл жай жазалаудан гөрі тиімдірек деп есептейтін сарапшылар аз емес. Шымкент мемлекеттік университетінің экология кафедрасының оқытушысы Гүлнар Сейткали: «Адам өз тастаған қоқысын өзі жинаса, бұл оның санасына мүлде басқаша әсер етеді. Бір айыппұл ұмытылады, бірақ масқара болу сезімі ұзақ есте қалады. Бұл — мінез-құлықты өзгертудің ең тиімді жолдарының бірі», — дейді. Аталмыш шараның қоғамдық резонансы да маңызды: сол жерде болғандар мен бейнежазбаны көргендер осы оқиғадан сабақ алады.Жыл басынан бері Шымкентте тіркелген отыз мыңнан астам бұзушылық — бұл тек санақ емес, жүйелі жұмыстың нәтижесі. Алайда бұл сан бізге тағы бір ойланатын мәселені де ұсынады: неге қала тұрғындарының бір бөлігі қоғамдық ортаны ластауды дұрыс деп санайды? Экологиялық психология саласының зерттеушілері мұны жалпы мәдени дағдының жетіспеушілігімен байланыстырады. Дамыған елдердің тәжірибесі — Германия, Жапония, Сингапур — тазалықтың тек заңмен ғана емес, тәрбиемен де қамтамасыз етілетінін көрсетеді. Сингапурда 1980-жылдары ауқымды айыппұл жүйесі енгізіліп, кейін оған қоғамдық сананы тәрбиелеу бағдарламасы қосылды. Нәтижесінде бүгін ол — Азияның ең таза қалаларының бірі. Шымкент те осы жолда.Шымкент тұрғыны, үш баланың анасы Айгүл Дүйсенова оқиға туралы пікірін жасырмайды: «Мұндай адамдар өздері тастаған қоқысты жинауы — өте дұрыс шешім. Мен балаларыма үнемі: «Кейіннен кім жинайды?» деп сұраймын. Барлығымыз бірге жасасаймыз, барлығымыз бірге жауапкершілік аламыз». Осы қарапайым сөздерде «Таза Қазақстан» бастамасының терең мәні жатыр: тазалық — ортақ іс, ортақ жауапкершілік.Болашаққа қарасақ, Шымкент полициясы дрондар мен бейнебақылау жүйесін одан әрі кеңейту жоспарларын іске асырып жатыр. Бақылау аймағын қалаішілік ғана емес, қала маңы аумақтарына да тарату жоспарланған. Сонымен қатар бұзушылықтар туралы деректерді онлайн режимде жариялау, азаматтардың хабарлама жіберуіне арналған мобильді қосымшаларды жетілдіру де күн тәртібінде. Мамандар санкциялардың қаталдануымен қатар экологиялық білім беру бағдарламаларының кеңеюі бұзушылықтар санын айтарлықтай азайтады деп болжайды. Тазалық заңмен басталады, бірақ санамен аяқталады. Шымкент осы екеуін де ұштастырған. Дрон — тек техникалық құрал; оның артында — ұлттың болашаққа деген жауапкершілігі тұр.

Қазіргі заманда интернет кеңістігі адам өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Дүниежүзіндегі миллиардтаған пайдаланушы күн сайын желіде банктік операциялар жасайды, жеке деректерін бөліседі, байланыс орнатады. Алайда осы ыңғайлылықтың арғы жағында үлкен қауіп жасырынып жатыр — киберқылмыс. 2026 жылдың 12 қыркүйегінде Шымкент қаласының цифрландыру басқармасы мен Полиция департаментінің өкілдері Шымкент университетінің студенттерімен маңызды кездесу өткізді. Бұл шара тек ақпараттық оқиға ғана емес — бүгінгі жастардың цифрлық сауаттылығын арттыруға бағытталған жүйелі жұмыстың бір буыны.Кездесудің негізгі тақырыбы киберқауіпсіздікті сақтау, интернет-алаяқтықтың алдын алу және кибергигиена талаптарын насихаттау болды. Университет аудиториясына жиналған жүздеген студент алдында мамандар заманауи киберқауіптердің түрлері, олардан қорғану жолдары, сондай-ақ онлайн-алаяқтардың жаңа схемалары туралы егжей-тегжейлі баяндама жасады. Бұл кездесу — Қазақстан бойынша цифрлық сауаттылықты арттыру жөніндегі мемлекеттік бағдарламаның аясында жүзеге асырылып жатқан іс-шаралар тізбегінің жалғасы.Статистика алаңдатады. Қазақстан Ұлттық қауіпсіздік комитетінің мәліметтеріне сүйенсек, соңғы үш жылда елімізде тіркелген киберқылмыстардың саны 40 пайызға өсті. Тек 2025 жылдың өзінде интернет-алаяқтық салдарынан қазақстандықтар жалпы сомасы 15 миллиард теңгеден асатын шығынға ұшырады. Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша да жағдай алаңдаулы: аймақта тіркелген киберқылмыс оқиғаларының ішінде ең көп тарағаны — жалған банктік хабарламалар, фишинг сілтемелері және телефон арқылы алдау схемалары. Осы деректер мемлекет органдарын профилактикалық жұмысты жандандыруға итермелейді.Шымкент қаласының цифрландыру басқармасының басшысы Нұрлан Сейітов кездесу барысында былай деді: «Бізге биылғы жылы ең көп шағым түсіп жатқан мәселе — жастардың интернет-алаяқтыққа ілінуі. Жастар цифрлық технологияны жетік меңгерген сияқты болып көрінеді, алайда олар өздерін қауіпсіз сезініп, абайсыздыққа ұрынады. Криптовалюта алаяқтығы, жалған жұмыс ұсыныстары, онлайн-несие схемалары — барлығы да жастарды нысанаға алып отыр». Полиция департаментінің өкілі, аға инспектор Дариға Мұхамбетова да осы ойды қолдай отырып, нақты деректер келтірді: «Биылғы жылдың басынан бері Шымкент бойынша тіркелген киберқылмыс оқиғаларының 60 пайызы 18-ден 30 жасқа дейінгі азаматтарға тиесілі. Олар жиі жалған инвестициялық платформаларға, мессенджер арқылы жіберілген зиянды сілтемелерге және «тиімді» ұсыныстарға алданады».Кибергигиена ұғымы соңғы жылдары мамандардың сөздігіне мықтап орнықты. Бұл тұжырымдама дене гигиенасына ұқсас қағидатты білдіреді: дұрыс цифрлық әдеттерді сақтау арқылы желідегі қауіптерден қорғану. Кездесуде мамандар студенттерге нақты нұсқаулар берді. Атап айтқанда, екі сатылы аутентификацияны міндетті түрде қосу, белгісіз жіберушілерден келген сілтемелерді баспау, жеке парольдерді ешкіммен бөліспеу, жалған сайттарды тануды үйрену және жеке деректерді сұраған кез келген хабарламаға күдікпен қарау қажеттігі алдыңғы орынға шықты. Шымкент университетінің ақпараттық технологиялар факультетінің деканы Серік Байқожаев бұл бастаманы жылы қабылдады: «Біздің студенттер — болашақтың мамандары. Олар IT саласында жұмыс істейтін болады, деректермен жұмыс жасайтын болады. Сондықтан олардың киберсауаттылығы жоғары деңгейде болуы — жеке ғана емес, мемлекеттік мүдде».Тарихи тұрғыдан алғанда, мұндай алдын алу шараларының маңызы айқын. Эстония 2007 жылы ірі кибершабуылға ұшырап, мемлекеттік инфрақұрылымы уақытша сынып қалған кезде, ел бұл сабақтан тиісті қорытынды шығарды және бүгінде әлемдегі ең жоғары деңгейлі цифрлық мемлекеттердің бірі болып саналады. Сол тәжірибе — кибербілім мен профилактикалық жұмысты жастардан бастап жүргізудің мәні зор екенін дәлелдейді. Қазақстан да осы жолда маңызды қадамдар жасап отыр: 2023 жылы қабылданған «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасының жаңартылған нұсқасы киберқауіпсіздікті білім беру жүйесіне кіріктіруді арнайы міндет ретінде белгіледі.Студенттердің іс-шараға қатынасуы да жоғары белсенділікпен ерекшеленді. Бірінші курс студенті Айгерім Жақсыбекова кездесуден алған әсерін бөлісті: «Мен бұған дейін фишинг деген не екенін жалпылама ғана білетінмін. Бүгін нақты мысалдарды, нақты схемаларды көрдім. Таныстарымның бірі дәл осындай алдауға тап болғанын енді түсіндім». Тағы бір студент, үшінші курс оқушысы Тимур Әбенов: «Ең таң қалдырған нәрсе — бізге таныс көрінетін брендтердің атынан жасалған жалған сайттардың қаншалықты шынайы болып көрінетіні. Мұны білмесе, кез келген адам алданып кетуі мүмкін» деп айтты.Болашаққа қарағанда, бұл бір рет өтіп кеткен іс-шарамен шектелмейді. Шымкент цифрландыру басқармасы мен Полиция департаменті оқу жылы бойы жалғасатын кибергигиена дәрістерін жоспарлап отыр. Сонымен қатар, орта мектептер де бұл бағдарламаға қосылмақ: жақын арада қала мектептерінің оқушыларына арналған ұқсас семинарлар серия болып өткізіледі. Мамандардың пікірінше, профилактикалық білім беру — киберқылмысқа қарсы күрестің ең тиімді қаруы. Техникалық шешімдер мен заңнамалық шаралар маңызды, бірақ азаматтардың өз қауіпсіздігіне саналы қарауы — бәрінен де күшті қорған. Шымкент университетіндегі бүгінгі кездесу осы үлкен жұмыстың нышаны — және оның жемісін ел ертең кере алады.