Құрылтай сайлауының құқықтық негізі – Конституция нормаларына, «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Конституциялық заңға, Президенттің сайлауды тағайындау туралы Жарлығына және Орталық сайлау комиссиясының нормативтік қаулыларына сүйенеді.Қазақстанда өтетін Құрылтай сайлауы – жаңа Конституция аясындағы ең маңызды саяси реформалардың бірі. Бұл институт заң шығарушы билікті қалыптастырудың жаңа моделін енгізіп, азаматтардың мемлекеттік басқаруға қатысу мүмкіндігін кеңейтуді көздейді.Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Құрылтай сайлауының маңызына тоқталып, бұл реформаның елдің саяси жүйесін түбегейлі жаңғыртуға бағытталғанын жеткізген болатын.«Мемлекет басшысы ретінде еліміз үшін елеулі оқиғалар туралы алдын ала ақпарат беру өте маңызды деп санаймын. Конституция күшіне енген сәттен бастап бір палаталы Құрылтай сайлауын өткізу жөніндегі Жарлыққа қол қоямын. Сайлау биыл тамыз айында өтеді», – деген Қасым-Жомарт Тоқаев ғалымдарды марапаттау рәсімінде Құрылтай сайлауы тамыз айында өтетінін жеткізді. Құрылтай сайлауының құқықтық негізі ең алдымен Қазақстан Республикасының Конституциясында бекітілген. Жаңа Конституцияға сәйкес Құрылтай еліміздің жоғары өкілді заң шығарушы органы және оның депутаттары жалпыұлттық сайлау арқылы сайланады. Бұл нормалар Құрылтайдың мәртебесін, құрамын қалыптастыру қағидаттарын және сайлау тәртібінің негізгі конституциялық негіздерін айқындайды.Атап айтқанда, Конституцияның 52-бабында Құрылтайдың құқықтық мәртебесі айқындалған. Бұл бапқа сәйкес Құрылтай – заң шығару қызметін жүзеге асыратын жоғары өкілді орган. Ал 53-бапта Құрылтайдың құрамы, депутаттардың саны және олардың біртұтас жалпыұлттық сайлау округі бойынша пропорционалды өкілдік жүйесі арқылы сайланатыны белгіленген. 54-бапта Құрылтай депутатына қойылатын талаптар мен өкілеттікке қатысты негізгі нормалар бекітілген.Сайлау науқанын ұйымдастыру және өткізу Орталық сайлау комиссиясының құзыретіне жатады. Комиссия сайлау күнтізбесін бекітеді, кандидаттарды тіркейді, учаскелік сайлау комиссияларының жұмысын үйлестіреді және сайлау нәтижелерін ресми жариялайды. Осының бәрі заңда көрсетілген.Мәселен, Құрылтай сайлауын өткізудің өтпелі тәртібі Конституцияның 95-бабында көзделген. Осы бапқа сәйкес жаңа Конституция күшіне енгеннен кейін Президент бір ай ішінде Құрылтай сайлауын тағайындауға, ал сайлау Конституция күшіне енген күннен бастап екі ай ішінде өткізілуге тиіс.Сарапшылардың пікірінше, құқықтық негіздің нақты әрі айқын болуы сайлау процесінің заңдылығын қамтамасыз етіп қана қоймай, қоғамның сайлау институтына деген сенімін арттыруға мүмкіндік береді. Сондықтан Құрылтай сайлауы Конституция мен конституциялық заңдардың талаптарына сәйкес өткізіліп, заң үстемдігі қағидатына сүйенуі тиіс.Осылайша, жаңа Конституцияда көзделген Құрылтай сайлауының құқықтық негізі Конституция нормаларына, «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Конституциялық заңға, Президенттің сайлауды тағайындау туралы Жарлығына және Орталық сайлау комиссиясының нормативтік қаулыларына сүйенеді. Бұл құжаттар сайлаудың заңдылығын, ашықтығын және демократиялық қағидаттарға сай өтуін қамтамасыз етеді.

Кеше партиялар мектептерде, ауруханаларда, зауыттарда және архивтерде сайлаушылармен кездесіп, әр саланың өзекті мәселелерін талқылады. Көтерілген тақырыптар әртүрлі болғанымен, олардың бәрін біріктірген ортақ өзек – еңбек адамы және оның күнделікті мәселелері болды.Көкшетау – болашақ қалалар туралы«Әділет» партиясының өкілдері Ақмола облысының тұрғындарымен кездесті. Партияның республикалық сайлауалды штабы ұйымдастырған кездесуде көкшетаулықтар өңір үшін маңызды бастамаларды ұсынды. Олардың қатарында кәсіпкерлерге арналған бірыңғай цифрлық платформаны іске қосу, колледждерге жасанды интеллект технологияларын енгізу, коммуналдық желілерді жаңғырту және жаңа жұмыс орындарын құру бар.Өңірлердегі жұмысын жалғастырған «Әділет» спортшылармен, жаттықтырушылармен, өнеркәсіп кәсіпорнының ұжымымен, сондай-ақ туризм және шипажай-курорт саласының өкілдерімен кездесті. Кездесулерде спортты, туризмді, кәсіпкерлікті және агроөнеркәсіп кешенін дамыту, фермерлерді қолдау мен ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеу мәселелері талқыланды.Кездесулердің бірінде Ақмола облыстық олимпиадалық резервті даярлау орталығының әдіскері Екатерина Круглик балалардың тұрғылықты жеріне немесе отбасының материалдық жағдайына қарамастан тегін спорт секцияларына тең қолжетімділігін қамтамасыз ету мәселесін көтерді.Мектеп – реформаның бастауыЖСДП елдің болашағы білім беру жүйесіне байланысты деп есептеп, осы тақырыпқа арналған арнайы конференция өткізді. Депутаттыққа кандидаттар, педагогтер мен сарапшылар білім сапасы, кадр тапшылығы, мектеп инфрақұрылымының жай-күйі және мұғалімдерді қолдау мәселелерін талқылады.Талқылау қорытындысында қатысушылар бір пікірге келді: мектепте жүйелі реформалар жүргізілмейінше, бәсекеге қабілетті мемлекет туралы айту қиын.Сол күні білім беру тақырыбына қатысты өз ұстанымын Respublica партиясы да білдірді. Кандидат Нұргүл Тау Қазақстан халық партиясының PISA нәтижесі төмен мектептерге айыппұл салу туралы бастамасын сынға алып, мұндай тәсіл мәселені шешудің орнына кінәліні іздеуге ұқсайтынын айтты.Оның пікірінше, ауыл мектептері бастапқыдан-ақ қалалық мектептермен тең жағдайда емес. Сондықтан олардан бірдей нәтиже талап ету – орынсыз, ал мұғалімдерді жазалау білім беру жүйесінің әлсіздігін ғана көрсетеді.Respublica басқа жолды ұсынады. Партия мұғалімдерді жазалаудың орнына білім беру ортасын дамыту мен педагогтерді қолдауды құптайды.Экология – дәрігерлер көзімен«Байтақ» партиясы үшін экология мәселесі денсаулық сақтау саласымен тығыз байланысты. Кеше бұл ұстаным іс жүзінде көрініс тапты.Кандидат Таир Сағымбаев Ақтаудағы №2 қалалық емхананың ұжымымен кездесті. Кездесу барысында медицина саласының жай-күйі, өңірдің экологиялық қауіпсіздігі және пациенттерді әлеуметтік қорғау мәселелері талқыланды.Партияның пайымынша, нақты шешімдер кеңсе қабырғасында емес, күн сайын халықпен жұмыс істейтін мамандардың пікіріне сүйене отырып қабылдануы тиіс.Тарихи жады – саяси күн тәртібіндеҚазақстан халық партиясы кеше тарихи жады тақырыбына ерекше назар аударды. Партия іздестіру жұмыстарын, архивтік зерттеулерді және патриоттық жобаларды қолдау мақсатында «Мемориалдық аймақ» бірлестігімен ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойды.Партия төрағасы Нұрсұлтан Шоқановтың айтуынша, оның арғы атасы ондаған жыл бойы хабар-ошарсыз кеткендер қатарында саналып келген. Кейін іздестіру жасағы оның жерленген орнын анықтаған.ҚХП бұл бастаманы ата-баба ерлігіне тағзым етудің және тарихи шындықты сақтаудың маңызды бөлігі деп есептейді.Кеншілер өлкесіндегі кездесулерКеше Қостанай облысына төрағасы Қайрат Айтуғанов бастаған «Ауыл» партиясы барды. Ол еңбек ұжымдарымен, партия белсенділерімен және ауыл тұрғындарымен кездесіп, агроөнеркәсіп кешенін дамыту, кәсіпкерлікті қолдау және инфрақұрылымды жаңарту мәселелерін талқылады.Сапар барысында Айтуғанов өзінің еңбек жолы басталған «Қазпошта» ұжымымен де кездесті. Сапар жастар волонтерлерімен бірге өткен үгіт-насихат акциясымен аяқталды.Ал дәл осы уақытта Қарағандыға «Ақ жол» партиясының төрайымы Дәния Еспаева барды. «Seven Refractories Asia» ЖШС ұжымымен кездесуде отандық өндірушілерді қолдау, жаңа жұмыс орындарын ашу, салық саясаты және өнеркәсіпті дамыту мәселелері сөз болды.Соңғы күндері бірнеше партияның Жезқазған мен Қарағанды облысын кездесу алаңы ретінде таңдауы кездейсоқ емес. Бұл өңірлер ұзақ жылдар бойы ел экономикасының дамуына үлес қосып келе жатқан еңбек адамдарының символына айналған. Бағдарламалары әртүрлі болғанымен, еңбекке құрмет тақырыбы көптеген партияларды ортақ ұстаным төңірегіне топтастырып отыр.Жезқазғандағы пікірталасRespublica партиясы Жезқазғанда өз жақтастарының форумын өткізіп, онда өңірдің өнеркәсібі, жолдарының жағдайы, медицинасы және білім беру саласы талқыланды.Алайда көпшіліктің назарын бағдарламалық ұсыныстардан гөрі Мейір Алпысовтың «Ақ жол» партиясының сынына берген жауабы аударды.Ол мемлекет азаматтарын «ұры немесе жемқор» ретінде қабылдамауға шақырып, шетелде табыс тауып жүрген қазақстандықтардың қаражатын ел экономикасына инвестициялауға жағдай жасау қажет екенін айтты. Оның пікірінше, оларды әлеуетті заң бұзушы ретінде қарастыру дұрыс емес.Осылайша, бір күннің ішінде сайлауалды науқанда екі негізгі пікірталас айқындалды. Оның бірі – мектептерге айыппұл салу мәселесіне, екіншісі – шетелде бизнес жүргізетін қазақстандықтарға деген сенімге қатысты болды. Бұл сайлау жақындаған сайын партиялардың өзара ашық пікірталасқа жиі түсіп жатқанын және олардың бағдарламалары арасындағы нақты айырмашылықтардың барған сайын айқындала түскенін көрсетеді.

2026 жылғы 23 тамызда Қазақстан Республикасы Құрылтайының депутаттарын сайлау өтеді.Әрбір азамат өзі туралы сайлаушылар тізімдеріндегі деректерді оның тұрғылықты жері бойынша құрылған сайлау учаскелерінің үй-жайларында дауыс беретін күнге он бес күн қалғанда немесе 2026 жылғы 7 тамыздан бастап тексере алады.Әскери бөлімдерде, шалғай және қатынасу қиын аудандарда, демалыс үйлерінде, санаторийлік-курорттық ұйымдарда, үздіксіз жұмыс істейтін өндірісі бар ұйымдарда, жұмысты вахталық әдіспен ұйымдастыру орындарында, қоғамнан уақытша оқшаулауды қамтамасыз ететін арнаулы мекемелерде, Қазақстан Республикасының шет мемлекеттердегі өкілдіктерінің жанынан құрылған сайлау учаскелерінде сайлаушылар тізімдермен дауыс беру күніне бес күн қалғанда немесе 2026 жылғы17 тамыздан бастап таныса алады.Тiзiмге енгiзiлмеген, дұрыс енгiзiлмеген немесе тiзiмнен шығарып тасталған, сондай-ақ дәлсіздік жiберiлген жағдайда азамат сайлау комиссиясына сайлаушылар тізімдеріндегі деректерді түзету қажеттігі туралы шағымдануға құқылы.Түзетуді немесе тізімге енгізуді сайлау комиссиясы дереу жүргізеді. Сайлау комиссиясы өтініш мақұлданбаған жағдайда азаматқа оның өтінішінің мақұлданбағаны туралы уәжді шешiмнiң көшiрмесiн дереу бередi. Шешiм бойынша сайлау комиссиясы орналасқан жердегі сотқа шағым жасалуы мүмкін, сот шағымды келіп түскен күні қарайды.Жаңару үшін дауыс бер!Қазақстан РеспубликасыныңОрталық сайлау комиссиясы

“Заң мен Тәртіп” қағидаты аясында Шымкент қаласындағы Арбатта тұрғындардың құқықтық сауаттылығын арттыруға және азаматтарға тегін заңгерлік кеңес беруге бағытталған кезекті «Халық заңгері» акциясы өтті. Іс-шараны Шымкент қаласы әкімінің аппараты ұйымдастырды.Аталған акцияның негізгі мақсаты – тұрғындарға өз құқықтары мен заң талаптарын түсіндіру, азаматтардың құқықтық мәселелерін шешуге практикалық тұрғыда қолдау көрсету. Қала тұрғындары арнайы мамандарға жүгініп, өздерін толғандырған мәселелер бойынша тегін кеңес алды.Акцияға жергілікті атқарушы органдардың, аумақтық және құқық қорғау органдарының өкілдері, прокурорлар, тергеушілер, сот орындаушылары, адвокаттар, нотариустер және өзге де заң саласының мамандары қатысты. Тұрғындарға құқықтық мәселелер бойынша жан-жақты түсіндірме беріліп, нақты жағдайларға қатысты кеңестер ұсынылды.Азаматтарды толғандырған мәселелердің басым бөлігі жер қатынастарына қатысты болды. Атап айтқанда, жер учаскесін алу кезегіне тұру, мемлекеттік қажеттілік үшін жер телімдерін алып қою, жер учаскесін заңдастыру, сондай-ақ тұрғын үй кезегі мен баспананы жекешелендіруге байланысты сұрақтар қойылды.Сонымен қатар, қала тұрғындары қалалық инфрақұрылымды дамытуға қатысты мәселелер бойынша да мамандардың көмегіне жүгінді. Құқықтары қандай да бір деңгейде бұзылған азаматтар құқық қорғау органдарының өкілдеріне, адвокаттар мен заңгерлерге жүгініп, өз мәселелерінің құқықтық шешілу жолдарын білді.Акция аясында еңбек қатынастарына байланысты бірқатар мәселеге де назар аударылды. Атап айтқанда, қала кәсіпорындарында еңбек заңнамасының сақталуы, өндірістегі жазатайым оқиғалардың алдын алу және өндірістік жарақаттануды төмендету, сондай-ақ жұмысшыларға жалақы бойынша берешекті өтеу мәселелері бойынша түсіндіру жұмыстары жүргізілді.Ұйымдастырушылардың айтуынша, мұндай акциялар тұрғындардың құқықтық сауатын арттырып қана қоймай, азаматтардың өз мәселесін заң аясында шешуіне мүмкіндік береді. Тегін кеңес алу арқылы тұрғындар қажетті ақпаратты мамандардан тікелей алып, құқықтары мен заңды мүдделерін қорғаудың нақты тетіктерімен танысады.Кезекті «Халық заңгері» акциясының қорытындысы бойынша 84 қала тұрғынына заңгерлік кеңес берілді. Шымкентте мұндай құқықтық акциялардың ұйымдастырылуы халықтың заңдық сауаттылығын арттыруға және азаматтардың құқықтарын қорғауға бағытталған жұмыстардың маңызды бөлігі болып отыр.

Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Әскери-теңіз күштерінде жерүсті корабльдері құрамаларының, әскери басқару органдары мен тактикалық топтардың даярлығын жетілдіруге бағытталған С курстық тапсырмасын қабылдау кезеңі аяқталды.Командалық-штабтық жаттығулар, штабтық оқу-жаттығулар және практикалық сабақтар барысында құрамалар командирлері, штаб офицерлері мен кеме экипаждары өздеріне тиесілі міндеттерді орындады.Оқу барысында жауынгерлік іс-қимылдарды жоспарлау және ұйымдастыру, күштерді басқару, өзара іс-қимылды жетілдіру, байланыс пен жан-жақты қамтамасыз етуді ұйымдастыру мәселелері пысықталды.– Әскери басқару органдарының үнемі өзгеріп отыратын жағдайда шешім қабылдау бойынша практикалық дағдыларын жетілдіруге, кемелердің тактикалық топтарын тұрақты басқаруды қамтамасыз етуге, қолдау күштерімен өзара іс-қимылды ұйымдастыруға, сондай-ақ қару-жарақ пен техникалық құралдарды тиімді қолдануға ерекше көңіл бөлінді, – деді «Маңғыстау» зымыран-артиллериялық кораблінің командирі 3-дәрежелі капитан Ермекбай Оспанов.Курстық тапсырманың практикалық кезеңі кемелердің тұрақты орналасу пункттерінде де, теңіз полигондарында да өтті. Теңізге шығу барысында корабль экипаждары тактикалық топтар құрамында бірлесіп жүзу, байланыс пен басқаруды ұйымдастыру, навигациялық қамтамасыз ету және түрлі жағдайларда маневр жасау тапсырмаларын орындады.Бақылау тактикалық оқу-жаттығуы кезінде штабтар мен кеме тактикалық топтарының күштерді басқаруға және қойылған міндеттерді орындауға дайындығы тексерілді.Оқу-жаттығу нәтижесінде басқару органдары мен кеме экипаждарының жоғары үйлесімділігі, командалық құрамның кәсіби даярлығы, жағдайды дұрыс бағалап, дер кезінде шешім қабылдау және оқу-жауынгерлік міндеттерді орындау барысында күштерді тиімді басқару қабілеті расталды.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/press/news/details/1267131?lang=ru