Қазақстанның оңтүстік өнеркәсіп орталығы Шымкент қаласы сандық трансформацияның жаңа кезеңіне аяқ басып отыр. 22 маусым 2026 жылы өткен ірі цифрлық іс-шара барысында отандық және шетелдік сарапшылар «Индустрия 5.0» тұжырымдамасын аймақтың өндіріс кәсіпорындарына ендіру мәселесін жан-жақты талқылады. Бұл форум Шымкенттің болашақ экономикалық стратегиясын айқындайтын маңызды алаңға айналды.«Индустрия 5.0» тұжырымдамасының мәні неде? Егер «Индустрия 4.0» роботтандыру, интернет заттары және автоматтандырудың жаппай енгізілуімен ерекшеленсе, жаңа буын тұжырымдама адам мен машинаның үйлесімді бірлескен жұмысын алдыңғы орынға қояды. Өндірістік жасанды интеллект, тереңдетілген цифрландыру және ең бастысы — технологияның адамдық мүдделерге бағындырылуы осы тұжырымдаманың өзегін құрайды. Шымкент үшін бұл тек техникалық жаңғыру ғана емес, сонымен бірге еңбек нарығын, кәсіби білімді және аймақтың бәсекеге қабілеттілігін түбегейлі қайта пішу дегенді білдіреді.Шымкент республиканың ірі өнеркәсіп қалаларының бірі ретінде ұзақ жылдар бойы химия, металлургия, тамақ өнеркәсібі және машина жасау салаларында дамып келеді. Алайда соңғы жылдардағы жаһандық бәсекелестік пен шикізатқа тәуелділік мәселелері аймақтың дамуына белгілі бір шектеу қойып отырды. Мемлекеттік «Жаңа Қазақстан» стратегиясы аясында технологиялық жаңғыру басымдыққа айналып, Шымкент бұл бағытта пилоттық аймақ ретінде белгіленді. Форумда осы шешімнің маңыздылығы ерекше атап өтілді.Іс-шарада сөз алған Шымкент қалалық экономика департаментінің бас сарапшысы Асқар Бекжанов «Біз «Индустрия 5.0» тек жабдықты ауыстыру деп қарауға болмайды. Бұл — ойлаудың, еңбектің және бизнестің жаңа философиясы. Шымкенттің 180-ден астам өндіріс кәсіпорнын болашақта цифрлық-аналогтық жаңа форматта жұмыс жасайтын зауыттарға айналдыру мақсатымыз бар. Адам оператор болудан ойлаушы маманға айналуы тиіс» деді. Оның сөздері залдағы өнеркәсіпшілер арасында жылы қабылданып, белсенді пікірталасқа жол ашты.Халықаралық сарапшылар да форумның ерекше мақтанышына айналды. Сеулдан арнайы шақырылған сандық өнеркәсіп консультанты Ким Чжэ Вон Оңтүстік Кореяның Ульсан қаласындағы өнеркәсіптік трансформация тәжірибесімен бөлісті. «Ульсан автомобиль өнеркәсібінде «Индустрия 5.0» принциптерін ендіре отырып, еңбек өнімділігін үш жылда 34 пайызға арттырды. Бұл кезде жұмыс орындарының саны кемімеді, керісінше, жоғары білікті мамандарға деген сұраныс артты» деп атап өтті ол. Бұл мысал Шымкент үшін нақты іс жүзіндегі нұсқаулыққа айналуы мүмкін.Статистика тұрғысынан алғанда, Қазақстанда өнеркәсіптік кәсіпорындардың тек 12 пайызы ғана толыққанды цифрландыру деңгейіне жеткен. Шымкентте бұл көрсеткіш орташа республикалық деңгейден сәл жоғары — 15 пайыз. Алайда «Индустрия 5.0» стандарттарына сай кәсіпорын саны мүлдем аз. Форумда 2030 жылға дейін Шымкент кәсіпорындарының кемінде 40 пайызын осы стандартқа жеткізу мақсаты алға қойылды. Бұл үшін жыл сайын 15 миллиард теңгеден астам инвестиция тарту қажет болады деп есептелуде.Жасанды интеллекттің өндіріске ендірілуі тек тиімділікті арттырумен шектелмейді. Экологиялық тұрақтылық та маңызды мәселе болып табылады. «Индустрия 5.0» тұжырымдамасы «жасыл» технологиялармен тікелей байланысты: энергияны тиімді пайдалану, өндіріс қалдықтарын азайту және углеродтық ізді кеміту — бәрі осы жаңа буын индустрияның ажырамас бөлігі. Шымкенттің Оңтүстіқ Қазақстан аймағы экологиялық мәселелер тұрғысынан да осы жолды қажет етеді, себебі қалада ауа сапасы жылдан жылға маңызды мәселе болып қалып отыр.Форум нәтижесінде бірнеше маңызды шешім қабылданды. Біріншіден, 2026 жылдың соңына дейін аймақтық «Сандық өнеркәсіп орталығы» ашылады. Бұл орталық кәсіпорындарға технологиялық консалтинг, кадрларды даярлау және инвестициялық серіктестіктер бойынша қолдау көрсетеді. Екіншіден, жергілікті техникалық жоғары оқу орындарымен бірлесіп, «Өнеркәсіптік жасанды интеллект операторы» мамандығын дайындаудың жаңа оқу бағдарламасы енгізіледі. Үшіншіден, пилоттық зауыт ретінде Шымкенттегі ірі химия кешенінде «Индустрия 5.0» жобасын іске асыру жоспарланды.Жергілікті қоғамның реакциясы да маңызды. Кәсіподақтар технологиялық ауысудың жұмысшылардың жағдайына кері әсер тигізбеуін талап етті. Бұған жауап ретінде акимат тарапынан барлық ауысу процесі кезінде жұмыс орындарын сақтау және жұмысшыларды қайта даярлау бойынша кепілдік берілді. Шымкент технологиялық университетінің ректоры Жанар Сейтқали «Білім беру жүйесі де осы жаңа талаптарға сай болуы тиіс. Біз инженер мен гуманитарлық маманды бірдей даярлайтын кросс-білім беру бағдарламаларын енгізуге дайын тұрмыз» деп мәлімдеді. Бұл сөздер форумдағы барлық қатысушылар тарапынан қолдау тапты.Тарихи тұрғыдан қарасақ, Шымкент 1990 жылдары кеңес индустриясының ыдырауынан кейін қиын кезеңді бастан өткерді. Зауыттар жабылып, жұмыссыздық күрт артты. Кейінгі жылдары қала жаңа серпінмен дамып, бүгінгі күні Қазақстанның үшінші мегаполисіне айналды. «Индустрия 5.0» тұжырымдамасы осы дамудың логикалық жалғасы деп санауға болады — ол Шымкентке тек аймақтық емес, халықаралық деңгейде бәсекеге қабілетті өнеркәсіп орталығы ретінде нығаюға мүмкіндік береді. Болашақтың зауыты — бұл адамдар мен технология бірлесіп жасайтын орын, ал Шымкент сол болашаққа батыл қадам жасауға дайын.

Қазақстан құқық қорғау органдарының тарихында кибермошенниктерге қарсы жүргізілген операциялардың ішіндегі ең маңыздыларының бірі жүзеге асырылды. 22 маусым 2026 жыл күні Шымкент қалалық полиция департаменті ұйымдасқан интернет-қылмыскерлер тобын толықтай бейтараптандырғанын ресми түрде мәлімдеді. Бұл операция Оңтүстік Қазақстан аймағы үшін ғана емес, бүкіл ел бойынша цифрлық қауіпсіздік саласында үлкен маңызға ие оқиға болды. Тергеу барысында анықталғандай, аталған топ бірнеше айдан астам уақыт бойы жүздеген азаматты алдап, миллиондаған теңгені заңсыз иемденіп келген.Оқиғаның мән-жайына тереңірек үңілсек, алаяқтардың жұмыс тетігі өте күрделі және жоғары технологиялық деңгейде ұйымдастырылғанын байқауға болады. Қылмыскерлер жалған ИТ-құралдарды — виртуалды жеке желілерді, криптографиялық бағдарламаларды және арнайы жасалған фишингтік сайттарды — кеңінен пайдаланды. Олар өздерін заңды ұйымдардың қызметкерлері ретінде таныстырып, жәбірленушілерді банктік деректерін немесе бір реттік құпиясөздерді беруге мәжбүрледі. Топтың бір бөлігі техникалық инфрақұрылымды қолдаумен айналысса, екінші бөлігі тікелей жертвалармен байланыс орнатып, психологиялық қысым жасады. Осы еңбек бөлінісі топты сыртқы бақылаудан тиімді жасырып, ұзақ уақыт бойы жазасыз жұмыс істеуге мүмкіндік берді.Шымкент қалалық полиция департаментінің бастығы Серік Нұрмағамбетов бұл операцияның стратегиялық маңыздылығын атап өтті: «Біз бірнеше ай бойы жасырын тергеу жүргіздік. Топтың мүшелері өздерінің цифрлық іздерін өшіруге шебер болды, бірақ сайып келгенде технология мамандарымыздың кәсібилігі жоғары болып шықты. Бұл жеңіс тек Шымкент тұрғындары үшін ғана емес, бүкіл еліміздегі интернет-пайдаланушылар үшін де маңызды». Сондай-ақ тергеу тобының жетекшісі Алия Бекова: «Топ мүшелері өздерін банк менеджерлері, мемлекеттік орган қызметкерлері тіпті полиция өкілдері ретінде де таныстырды. Мұндай алдау схемаларының қаупі — олардың психологиялық жағынан өте сенімді көрінуінде» деп түсіндірді.Статистикалық мәліметтер бойынша Қазақстанда соңғы үш жылда киберқылмыстың саны 140 пайызға өсті. 2025 жылдың ресми деректеріне сәйкес елімізде тіркелген интернет-алаяқтықтың жалпы сомасы 12 миллиард теңгеден асты. Бұл ретте Шымкент қаласы мен Оңтүстік Қазақстан облысы ерекше мәселелі аймақ ретінде белгіленген, себебі аталған өңірде халық санының жылдам өсуі мен цифрлық сауаттылықтың салыстырмалы төмен деңгейі бір арада байқалады. Ұлттық киберқауіпсіздік орталығының сарапшылары топтың жалпы ауқымы мен шеткері аймақтарда жүргізілген операциялардың координациясы жаңа деңгейдегі ұйымдасқан қылмыстың куәсі екенін алға тартады.Тұтастай алғанда, бұл оқиға Қазақстандағы цифрлық трансформация кезеңінің өзіне тән қайшылықтарын айқын көрсетіп отыр. Бір жағынан, мемлекет интернет-банкинг, электрондық үкімет және онлайн-сауда сияқты цифрлық қызметтерді белсенді дамытуда. Екінші жағынан, бұл сервистерді пайдаланатын азаматтардың барлығы бірдей кибергигиена ережелерін сақтай бермейді. «Цифрлық сауаттылық — бүгінгі күннің ең маңызды дағдысы. Тек технологияны пайдалана білу жеткіліксіз — оның қауіптерін де түсіну керек» деп атап өтті Nazarbayev University ақпараттық қауіпсіздік кафедрасының профессоры Дәурен Сейтқали.Ұсталған топ мүшелеріне қатысты іс Шымкент қалалық сотына берілуге дайындалуда. Қылмыстық кодекстің 190-бабы (алаяқтық) және 205-бабы (компьютерлік ақпаратқа заңсыз қол жеткізу) бойынша жауапкершілік 10 жылға дейінгі бас бостандығынан айыруды қарастырады. Бұған қоса, тергеу жүргізуші органдар топтың қаржылық активтерін тәркілеуді де сот шешімі арқылы талап ету ниетін білдіруде. Жәбірленушілердің тізімі жасалуда, және олардың талаптарын қорғайтын арнайы заңгерлік топ тартылған.Қазақстан қоғамы бұл жаңалыққа оң пікірмен жауап берді. Шымкент тұрғындарының әлеуметтік желілердегі реакциясы жаппай қолдауды білдіреді. Көпшілігі ұзақ уақыт бойы осы топтың іс-әрекеттерінен зардап шеккенін, бірақ дәлел жинауда қиыншылық туындағанын жазды. Азаматтық қоғам өкілдері, атап айтқанда «Digital Rights Kazakhstan» ұйымы, бұл операцияны маңызды жетістік деп бағалай отырып, ұстамдылық шақыруда: «Жеке жағдайлар шешілді, бірақ жүйелік мәселе — алаяқтардың жаңа нысандарға бейімделуі — өз актуалдылығын жоғалтқан жоқ». Ұйым алдағы уақытта профилактикалық жұмыстар мен халық арасындағы ақпараттандыру науқандарын күшейтуді талап етіп отыр.Тарихи тұрғыдан қарасақ, Қазақстандағы ұйымдасқан киберқылмыспен күрестің алғашқы ауқымды операциялары 2019–2020 жылдары жүргізілді. Сол кезеңде негізінен онлайн-сауда алаяқтықтары мен SIM-карта арқылы жүргізілетін схемалар үстемдік етті. Бүгінгі жағдай одан едәуір күрделі: заманауи топтар жасанды интеллект элементтерін, deepfake технологиясын және блокчейн жүйесін пайдалана бастады. Бұл тенденция Шымкент операциясының маңыздылығын арттыра түседі, өйткені ол күрделі технологиялық инфрақұрылыммен жұмыс жасайтын топты толықтай жоюдың мүмкін екенін дәлелдейді.Алдағы уақытта Ішкі істер министрлігі аймақтық киберполиция бөлімдерін нығайту мақсатында 2026–2028 жылдарға арналған кешенді бағдарлама іске қосатынын хабарлады. Шымкент операциясы осы бағдарламаның алғашқы ірі практикалық сынағы болды деуге толық негіз бар. Мамандар алдағы жылдары интернет-қылмыспен күресте Қазақстанның халықаралық тәжірибені, соның ішінде Еуропол мен Интерпол деректер базасын тиімдірек пайдаланатынын болжауда. Шымкент жеңісі — бұл тек бір топтың соңы ғана емес, жаңа дәуірдегі цифрлық қауіпсіздіктің бастауы.

Қазақстанның оңтүстік өңірінде технологиялық оқиға болды — 22 маусым 2026 жылы Шымкент қаласында Red Bull Basement студенттік инкубаторының ұлттық финалы өтті. Бұл жай ғана жарыс емес, жас қазақстандық инноваторлар үшін нақты мүмкіндік есігі ашылды: жеңімпаздар Кремний алқабына, әлемдік финалға жолдама алды. Жыл сайын өткізілетін бұл бәсеке бүкіл әлем студенттерін бір платформаға жинап, олардың идеяларын нақты жобаға айналдыруға мүмкіндік береді.Red Bull Basement — бұл жаһандық деңгейдегі бастама. Бағдарлама 2016 жылдан бері жұмыс істейді және бүгінде елуден астам елде ұлттық финалдар өткізіледі. Қатысушылар техникалық шешімдер ұсынып, менторлар мен сарапшылардан бағалау алады, содан соң үздіктер халықаралық сахнаға шығады. Қазақстан осы жылдары бағдарламаға белсенді қатысып, жас мамандарының потенциалын дүниеге таныстырып келеді. Биылғы финал Шымкентте өткізілуі кездейсоқтық емес: қала соңғы жылдары ІТ-инфрақұрылымын жедел дамытып, технологиялық хаб ретінде танылуға ұмтылуда.Финалда ерекше назар аударған бағыттардың бірі — Decentrathon технологиялық қауымдастығымен бірлесіп ұсынылған тапсырмалар. InDrive компаниясымен серіктестікте қатысушыларға нақты екі міндет қойылды: агросекторда жасанды интеллектті пайдалану және нормативтік-құқықтық актілерді талдау жүйесін жасау. Бұл міндеттер заманауи мемлекет үшін өзекті болып табылады, себебі заңнаманың күрделілігі мен ауылшаруашылығын мемлекеттік қолдау мәселелері Қазақстанда ұзақ жылдар бойы шешімін толық таппаған. Жасанды интеллект құралдары арқылы бұл процестерді жүйелеп, мөлдір және болжамды ету — оңай міндет емес, бірақ дәл осы бағытта технологиялар нақты өзгеріс ала алады.Заңнаманы талдауға арналған жоба ерекше қызығушылық туғызды. Қазіргі таңда Қазақстанда мыңдаған нормативтік актілер жинақталған, олардың арасында қайшылықтар, қайталанатын нормалар мен ескірген ережелер жеткілікті. Бизнес пен азаматтар осы күрделі заңнамалық лабиринтте бағыт табуға қиналады. ЖИ негізіндегі жүйе мұндай қарама-қайшылықтарды автоматты түрде анықтап, реттеудің мөлдірлігін арттыра алады. "Бізге бүгін керегі — заңдарды оқитын адам емес, заңдарды түсіндіретін технология," — деді финал кезінде ІТ-сарапшылардың бірі. Бұл пікір залда үлкен қолдауға ие болды.Екінші маңызды бағыт — ауылшаруашылық өндірушілерді субсидиялауға арналған автоматты ЖИ-скоринг жүйесін жасау. Қазір Қазақстанда мемлекеттік субсидияларды бөлу процесі бюрократиялық кедергілермен және субъективтілікпен ұштасып жатады. Фермерлер мен шаруа қожалықтары өздерінің нақты не алуға құқылы екенін білмей, ұзақ кезектер мен күрделі процедуралардан өте алмай жатады. Автоматтандырылған скоринг жүйесі ашық алгоритм негізінде өнімділіктен бастап, қаржылық жай-күйге дейінгі параметрлерді ескере отырып, шешім шығара алады. Мамандардың есебі бойынша, мұндай жүйе субсидиялардың дұрыс мақсатты аудиторияға жетуін 30–40 пайызға арттырып, жемқорлық тәуекелдерін едәуір төмендете алады.Жарыс қатысушыларының пікірлері жоғары рухты бейнеледі. Алматыдан келген студент Айдана Сейтқалиева: "Бұрын стартап идеяларымыз тек қағазда қалатын. Ал мұнда олар тірі жоба болып өседі. Менторлар, нақты тапсырмалар, реалды контекст — бәрі бар," — деді ол. Шымкент политехникалық университетінің оқытушысы Берік Ізтілеу өз кезегінде атап өтті: "Студенттер енді жаһандық масштабта ойлауды үйренуде. Бұл жылдар өткенде елдің технологиялық бәсекеге қабілеттілігіне тікелей ықпал ететін маңызды өзгеріс." Финалдың Шымкентте өтуі жергілікті ІТ-қауымдастық үшін де рухтандырушы болды — өңір жастарының бұл сахнада өзін сынауға мүмкіндігі туды.Қазақстанда ЖИ саласы соңғы екі-үш жылда қарқынды дамып келеді. 2024 жылы елде жасанды интеллектті дамытуға арналған ұлттық стратегия қабылданды. Мемлекет 2029 жылға дейін ЖИ-ны мемлекеттік секторда кеңінен енгізуді жоспарлауда. Осы фонда Red Bull Basement сынды бастамалар мемлекеттік бағдарламалармен үйлесімді жұмыс жасайды, себебі олар нақты саланың мәселелерін шешуге дайын командаларды тәрбиелейді. Шымкент финалы осы жолда маңызды кезең болды.Жеңімпаздар Кремний алқабына аттанып, ең жақсы жаһандық стартаптармен бір сахнаға шығады. Бұл — жай ғана марапат емес, жас қазақстандық инноваторлардың халықаралық технологиялық экожүйеге толыққанды кіруінің алғашқы қадамы. Болашақта олардың кейбіреулері елге оралып, заңнаманы, ауыл шаруашылығын немесе мемлекеттік басқаруды жаңа деңгейге көтеретін компаниялар құруы әбден мүмкін. Шымкент финалы осыны аңғартты: Қазақстанның технологиялық болашағы мол, ал жастары оны іске асыруға дайын.

22 маусым 2026 жылы Түркістан облысы мен Шымкент маңында Қазақстан тарихындағы ең ауқымды атмосфералық мониторинг жобасы ресми түрде жұмысын бастады. «Қазгидромет» агенттігі іске қосқан бұл жоба аясында 39 цифрлық метеостанция арқылы жиналған бес жылдық деректер негізінде жасанды жауын-шашынды арттыру технологиясы қолданылмақ. Су қоймаларын толтыру мен ауыл шаруашылығын сумен қамтамасыз ету мақсатын көздейтін бұл бастама аймақтың болашақ дамуы үшін стратегиялық маңызға ие.Оңтүстік Қазақстан — елдің ең тығыз қоныстанған өңірлерінің бірі. Жалпы халқы үш миллионнан асатын Түркістан облысы мен Шымкент қаласының су мәселесі жыл санап шиеленісіп келеді. Сырдарияның ағыны соңғы он жылда орта есеппен 18 пайызға азайған, ал өңірдегі негізгі су қоймалары өздерінің жобалық қуатынан тек 40–55 пайыз деңгейде толып тұр. Климаттың өзгеруіне байланысты жауын-шашынның мөлшері азайып, булану қарқыны артқан жағдайда дәстүрлі суландыру жүйелері жетіспейтін болды. Дәл осы себеп Қазгидрометті жаңа технологиялық шешімдерді іздестіруге итермеледі.Жобаның техникалық негізін құрайтын 39 цифрлық метеостанция 2021 жылдан бері жұмыс істейді. Бұл стансалар температура, ылғалдылық, атмосфералық қысым, жел бағыты мен жылдамдығы, сонымен қатар бұлттың пайда болу жағдайлары туралы деректерді тәулік бойы жинастырады. Жиналған бес жылдық мәліметтер жасанды интеллект алгоритмдері арқылы талданып, ең тиімді бұлтты «өңдеу» кезеңдері анықталады. Нәтижесінде арнайы реагенттер — күміс йодид кристалдары мен сұйытылған азот — тікелей қалыптасқан бұлт массаларына нүктелік түрде енгізіледі. Бұл технология судың конденсация процесін жылдамдатып, жаңбыр тамшыларының пайда болуын күшейтеді.«Қазгидромет» Оңтүстік өңіраралық орталығының директоры Нұрғали Бекқалиев осы жобаның ерекшелігін атап өтті: «Бізге дейін де жауын-шашынды арттыру тәжірибесі жасалды, бірақ ол негізінен интуитивті сипатта болды. Қазір біз нақты деректерге сүйенеміз. 39 станцияның берген ақпараты бұлттың қандай биіктікте, қандай су тамшылары концентрациясымен қалыптасатынын нақты анықтауға мүмкіндік береді. Бұл реагентті дәл уақытында, дәл жерге енгізуді қамтамасыз етеді». Сарапшының пікірінше, жаңа жүйе жауын-шашын мөлшерін мақсатты аймақтарда 15-25 пайызға дейін арттыра алады.Мемлекеттік деңгейде де бұл бастамаға қолдау күшті. Экология және табиғи ресурстар министрлігі жобаны 2025 жылы бекітілген «Су Қазақстаны — 2030» бағдарламасының ажырамас бөлігі ретінде қарастырады. Ауыл шаруашылығы министрлігінің деректері бойынша, Түркістан облысында 2024 жылы қуаңшылық салдарынан 120 мың гектар егіс жерінде өнім шығымы 30 пайызға төмендеді. Осы шығынның алдын алу жасанды жауын-шашын бағдарламасының басты мақсаттарының бірі болып табылады. Сондай-ақ аймақтағы Шардара, Бөген және Ордабасы су қоймаларының деңгейін тұрақтандыру да жобаның күн тәртібінде.Бұл технология Қазақстан үшін жаңа болғанымен, дүние жүзінде оның тарихы онжылдықтарға саяды. Қытай 1950-жылдардан бастап бұлт «себу» тәсілін қолданып келеді және бүгінде бұл тәжірибе аймақтардың 60 пайызын қамтиды. АҚШ-та Колорадо мен Юта штаттары осы технологияның көмегімен жыл сайын су қоймаларын қосымша 400 миллион текше метр сумен толықтырады. ОАЭ болса «Ұлттық жауын-шашын арттыру бағдарламасы» аясында дрон технологиясын бұлтты «шартылдату» үшін табысты пайдаланады. Қазақстанның бұл тәжірибелерден алған сабақтары мен бейімдеген шешімдері жергілікті климаттық жағдайларға сәйкес келетіні маңызды.Алайда жобаға деген қоғамдық пікір біртекті емес. Шымкент тұрғындарының бір бөлігі атмосфераға реагенттер енгізудің адам денсаулығына ықпалы туралы алаңдаушылық білдіруде. Экологтар мен азаматтық белсенділер күміс йодидінің топырақ пен суға жиналу мәселесін көтерді. «Қазгидромет» мамандары бұл мәселені ашық түрде талқылауға дайын екендіктерін мәлімдеп, реагенттің жерге түсетін мөлшері 1 шаршы километрге шамамен 10 грамм деңгейінде болатынын, бұл ДДҰ стандарттарынан мыңдаған есе аз екенін дәлелдеді. Шымкент экология басқармасы осы деректерді тәуелсіз тексеруді бастады.Жобаның болашағы перспективалы. Оны жүргізушілер 2026-2027 жылдарда алынған нәтижелерге сүйене отырып, бағдарламаны Алматы облысы мен Жетісу өңіріне кеңейтуді жоспарлайды. Бастапқы болжамдар бойынша, жылына 200-250 миллион текше метр қосымша су алу мүмкіндігі бар. Бұл Шардара су қоймасын тұрақты толықтыруға жеткілікті. Климат өзгерісіне бейімделу жолындағы бұл қадам Қазақстанның «Жасыл экономика» стратегиясымен де үйлесімді. Ғалымдар, инженерлер мен жергілікті халық бірлескен күш-жігермен осы бірегей тәжірибені нәтижелі аяқтауды мақсат тұтады. Алда — жасанды жауынды табиғи дамудың серігіне айналдырудың жолы.

Қазақстанның оңтүстік өңірінде цифрлық технологиялардың бизнес ортасына енуі жаңа қарқын алып отыр. 22 маусым 2026 жыл күні жарияланған ақпараттық технологиялар нарығының жаңа талдамалық есептері бойынша Шымкент қаласының шағын және орта бизнесі бұлтты шешімдерді белсенді түрде қабылдай бастаған. Алайда аналитиктер маңызды технологиялық олқылықты да анықтады: жергілікті сауда және қызмет көрсету кәсіпорындарының 57 пайыздан астамы әлі күнге дейін CRM жүйелерін пайдаланбайды, бұл болса өз кезегінде клиенттік базаның жоғалуына тікелей алып келеді.CRM, яғни тұтынушылармен қарым-қатынасты басқару жүйесі — қазіргі заманғы бизнестің іргетасы болып табылады. Бұл технология кәсіпорынға барлық клиенттермен байланысты деректерді бірыңғай дерекқорда жинақтауға, сатып алу тарихын талдауға, тұтынушылардың мінез-құлқын болжауға және мақсатты маркетингтік науқандар жүргізуге мүмкіндік береді. Дамыған елдердің тәжірибесіне сүйенсек, CRM жүйесін енгізген компаниялардың сатылымы орта есеппен 29 пайызға өсіп, клиенттерді ұстап қалу көрсеткіші 27 пайызға жақсарады. Бұл сандар шымкенттік кәсіпкерлер үшін ерекше маңызды.Шымкент — Қазақстанның республикалық маңызы бар үш қаласының бірі. Халқы 1,2 миллионнан асқан бұл мегаполис елдің оңтүстігіндегі сауда-экономикалық хаб ретінде танылады. Соңғы жылдары қалада шағын және орта бизнес субъектілерінің саны айтарлықтай өсті: 2024 жылмен салыстырғанда тіркелген кәсіпкерлер саны 18 пайызға артқан. Бізнес ортасының жандануы жергілікті нарықта бәсекелестікті де күшейтті, ал мұндай жағдайда клиенттерді тарту мен ұстап қалу бұрынғыдан да маңызды мәселеге айналды. Дәл осы тұста CRM жүйелерінің жоқтығы кәсіпкерлер үшін стратегиялық қауіп болып табылады.Зерттеу нәтижелерін талдаған сарапшылар жағдайдың себептеріне жан-жақты тоқталды. Шымкенттің IT-кеңесші компаниясының басшысы Асқар Мамытбеков бұл мәселені нақты атап өтті: «Бізде кәсіпкерлердің технологияларға деген қызығушылығы артқан, бірақ CRM дегенде олар кейде шегіністі. Себебі көпшілігі мұны күрделі және қымбат деп санайды. Шын мәнінде, бүгінде шағын бизнеске арналған бюджеттік шешімдер де бар, ай сайынғы абоненттік төлем айтарлықтай төмен». Мамытбековтің пікірінше, психологиялық кедергілер технологиялық кедергілерден де маңызды рөл атқарады. Сондай-ақ кейбір кәсіпкерлер CRM жүйесінің нақты пайдасын түсінбейді, оны жай ғана «тізім жүргізу» деп қателесіп санайды.Жергілікті сауда палатасының деректері бойынша, Шымкентте тамақтану, сұлулық индустриясы, қонақжайлылық және бөлшек сауда секторларында жұмыс істейтін кәсіпорындар CRM жүйесін ең аз пайдаланатын топқа жатады. Мысалы, сұлулық салондарының 71 пайызы клиенттермен қарым-қатынасты қолмен немесе жай мессенджерлер арқылы жүргізеді. Бұл тәсіл алғашқы кезеңде тиімді болып көрінгенімен, бизнес өсе бастаған сайын ақпарат шашыраңқы болып, клиенттердің бір бөлігі еленбей қалады. Нәтижесінде адал тұтынушылар бәсекелес кәсіпорындарға кетіп жатыр. Статистика бойынша, дұрыс жүргізілмеген клиенттік базаның шығындары жыл сайынғы айналымның орта есеппен 15-20 пайызына тең болады.Облыстық кәсіпкерлікті дамыту орталығының директоры Ғалия Сейітова бұл мәселені мемлекеттік тұрғыдан да маңызды деп санайды: «Біз цифрлық экономика жолына бел буғанбыз. Шымкент бизнесінің технологиялық артта қалуы тек жеке кәсіпкерлердің ғана емес, бүкіл өңір экономикасының мәселесі. Сондықтан CRM жүйелерін енгізуге арналған мемлекеттік субсидиялар мен оқыту бағдарламаларын ұлғайту туралы ұсыныстарды дайындадық». Сейітованың айтуынша, ұсыныс жоқарғы органдарға жіберілді, ал 2027 жылдың бірінші тоқсанынан бастап арнайы гранттық бағдарлама іске қосылуы мүмкін.Халықаралық тәжірибеге назар аудара кетсек, Ресейдің Краснодар өлкесінде 2021 жылы ұқсас мәселе туындаған кезде, жергілікті билік пен IT-компаниялар бірлесе отырып, шағын бизнеске арналған жеңілдетілген CRM пакеттерін ұсынды. Соның нәтижесінде екі жыл ішінде CRM пайдаланушылардың үлесі 34 пайыздан 68 пайызға дейін өсті. Грузия мен Беларусьте де ұқсас цифрлық трансформация бағдарламалары жемісін бергенін айта кеткен жөн. Қазақстан үшін, атап айтқанда Шымкент сияқты ірі аймақтық орталықтар үшін бұл тәжірибе үлгі бола алады.Болашақта CRM жүйелерін кеңінен енгізу Шымкент бизнесіне бірнеше бағытта айтарлықтай пайда әкеле алады. Біріншіден, кәсіпорындар клиенттерін жоғалтпай, ұзақ мерзімді қарым-қатынас орнатады. Екіншіден, деректерге негізделген шешімдер қабылдау нарықтағы бәсекеге қабілеттілікті арттырады. Үшіншіден, жалпы өңірдің цифрлық индексі жоғарылап, инвесторлар үшін Шымкент тартымдырақ болады. Шымкент қаласы әкімдігінің ресми өкілі Болат Дүйсенов биылғы жылдың соңына дейін жергілікті бизнес үшін тегін цифрлық сауаттылық курстарын ұйымдастыратындарын мәлімдеді. Барлық деректер мен сараптамалар бір ауыздан айтады: Шымкент бизнесінің цифрлық болашағы — CRM жүйелерін белсенді игеруде. Уақыт — ең қымбат ресурс, ал технологиядан кейін қалу бизнестің баяу тозуына алып келеді.

Қазақстандағы цифрлық алаяқтық пен интернет-қаулардың саны жыл сайын өсіп келеді. 22 маусым 2026 жыл күні Шымкент қаласының IT-хабы мен құқық қорғау органдарының бірлескен жобасы ресми іске қосылды — «Киберқалқан Қазақстан» бастамасы аясында тұрғындарға арналған практикалық оқыту тренингтерінің алғашқы сериясы өз жұмысын бастады. Бұл оқыту іс-шараларының негізгі мақсаты — қарапайым азаматтарды, әсіресе зейнеткерлер мен әлеуметтік жағынан осал топтарды, цифрлық алаяқтықтан, жалған қаржылық пирамидалардан және интернеттегі алдаудың күрделі схемаларынан қорғаудың нақты дағдыларымен қаруландыру болып табылады.Бастамалардың тарихына үңілсек, «Киберқалқан Қазақстан» жобасы бірнеше жыл бұрын республикалық деңгейде тұжырымдамалық негіздерін қалаған ірі мемлекеттік бағдарламалардың бірі ретінде аталып өтілгені белгілі. Алайда осы уақытқа дейін тренинг форматында тікелей халықпен жұмыс жүргізу мүмкіндігі жекелеген пилоттық аудандармен ғана шектеліп келді. Шымкент IT-хабының жергілікті бастамасы бұл олқылықты толтыруға тырысып, облыс орталығы болып табылатын Шымкент қаласынан бастап, практикалық білім беруді кең ауқымда жолға қоюды алға мақсат қойды. Хаб мамандары мен полиция департаментінің киберқылмыс бөлімінің тергеушілері бірге жұмыс істей отырып, оқыту бағдарламасын жасақтады.Неліктен бұл бастама қазір өзекті? Соңғы үш жылда Қазақстанда финтех-алаяқтыққа байланысты тіркелген шағымдардың саны екі есеге артты. Ұлттық банктің деректері бойынша, жалғыз 2025 жылы ғана азаматтардың жалған инвестициялық платформалар мен пирамидалық схемалар арқылы жоғалтқан қаражатының жалпы сомасы 47 миллиард теңгеден асып кетті. Бұл деректер Оңтүстік Қазақстан облысын да айналып өткен жоқ: аймақта цифрлық алаяқтыққа шалдыққан азаматтардың 38 пайызы 55 жастан асқан адамдар болып табылады. Дәл осы себеп зейнеткерлер мен зейнетке шығу жасына жеткен тұлғаларды тренинг бағдарламасының басым мақсатты тобына айналдырды.Оқыту тренингі үш модульден тұрады. Бірінші модульде қатысушылар телефон арқылы жасалатын банктік алаяқтықтың, жалған банк қызметкерлері мен «ұтыс» хабарламаларының схемаларын практикалық тапсырмалар арқылы танып үйренеді. Екінші модульде интернеттегі жалған инвестициялық сайттар мен криптовалюталық алаяқтық тетіктері талданады — мұнда нақты деректер мен өміршең мысалдар пайдаланылады. Үшінші модуль жалған қаржылық пирамидаларды анықтауға арналған: қатысушыларға «қызыл жалауларды» — яғни алаяқтыққа тән белгілерді — тануға арналған арнайы дидактикалық материалдар таратылады. Тренерлердің айтуынша, тәжірибелік жаттығулар теориялық білімнен де тиімдірек нәтиже беруде.Оқыту іс-шарасының жетекші тренері, Шымкент IT-хабының киберқауіпсіздік жөніндегі маманы Дәурен Сейітов: «Біз алғашқы тренинг сессияларында бірден байқадық — адамдар мұндай схемалардың бар екенін жалпы ұғымда біледі, бірақ нақты жағдайда өздерін дұрыс ұстай алмайды. Бізде зейнеткер апалар бар болды, олар телефоннан «банк қызметкері» хабарласқанда не айтуды білмейді. Міне, осыны өзгерту үшін бізге практикалық жаттығулар өте маңызды» деп атап өтті. Оның сөзін Шымкент қала полиция департаментінің киберқылмыс бөлімінің бастығы Болат Әлімбеков та қуаттады: «Бізге жай ғана ақпарат беру жеткіліксіз. Адам нақты ситуацияны модельдеп, дабылды уақытында анықтай білуі керек. Бұл тренинг форматы — ең дұрыс тәсіл».Бастама туралы қауымдастықтың реакциясы да оптимизмге толы. Тренингке алғашқы апта ішінде 240-тан астам тұрғын тіркелді, бұл ұйымдастырушылардың бастапқы күтуін айтарлықтай еселеді. Шымкенттің Аль-Фараби ауданынан келген зейнеткер Зейнеп Мырзаханова өзінің алғашқы тренинг сессиясынан кейінгі ойын бөлісті: «Мен телефоннан менің шотыма «бөтен кіру болды» деп хабарласқанда не істеу керектігін білмей, дал болдым. Тренингтен кейін қадамдар анық болды. Ең бастысы — телефонды бірден қоюды үйрендім». Мұндай реакциялар тренинг бағдарламасының нысанға дәл тиіп жатқанының куәсі.Болашақ перспективалары тұрғысынан алғанда, Шымкент тәжірибесі республикалық деңгейде үлгі ретінде қарастырылу мүмкіндігіне ие. Жоба жетекшілері 2026 жылдың соңына дейін Оңтүстік Қазақстан облысының барлық ірі аудандарын қамту мақсатын қойды — жалпы 15 000-нан астам тұрғынды оқыту жоспарланып отыр. Оған қоса, зейнеткерлер үйлерімен және мүмкіндігі шектеулі азаматтарға арналған мекемелермен ынтымақтастық арқылы мобильді тренинг форматы да дайындалуда. Цифрлық сауаттылықты арттыру бүгінде тек техникалық мәселе емес — ол бүкіл қоғамның тұрақтылығы мен қауіпсіздігіне тікелей байланысты стратегиялық міндет. Шымкент IT-хабының бұл бастамасы сол міндетті шешудегі нақты қадам болып табылады. Мемлекет пен азаматтық қоғамның, технология мамандарының және құқық қорғау органдарының бірлесе жұмыс жасауы ғана цифрлық кеңістікті барлық қазақстандықтар үшін қауіпсіз ортаға айналдыра алады.

22 маусым 2026 жыл. Қазақстан жасанды интеллект саласында аса маңызды кезеңге қадам басты. Елде «Жасанды интеллект туралы» Заң қабылданып, Цифрлық кодекс күшіне енді, Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі, сондай-ақ Президент жанынан ЖИ дамыту кеңесі құрылды. Бұл шаралар елдің технологиялық болашаққа деген берік бетбұрысын айқын көрсетіп отыр. Дәл осы кезеңде Шымкент қаласы да жалпыұлттық цифрлық трансформация процесінде маңызды орынға ие бола бастады — AI-Sana бағдарламасы аясында қалада жаңа буын IT-мамандарын дайындаудың толыққанды экожүйесі қалыптасуда.Қазақстан соңғы бірнеше жыл ішінде жасанды интеллект саласындағы жаһандық бәсекеге батыл кірісіп, іргелі институционалдық өзгерістерге барды. Жасанды интеллект және цифрлық даму вице-министрі Динара Щеглова мәлімдегендей, бүгінде елдің 95 университетінде AI-пәндер енгізілген, 4 мыңнан астам білім беру бағдарламасы жаңартылған, ал профессорлық-оқытушылық құрамның жартысынан астамы ЖИ саласы бойынша біліктілігін арттыру курстарынан өтті. Бұл сандар өздігінен де ауқымды, алайда олар тек бастамаша қадам ғана. Университеттер енді тек AI-компетенцияларды оқытудан өткізіп, өзіндік қолданбалы шешімдер жасауға көше бастады. Осы бағыттағы ең маңызды жобалардың бірі — тікелей Мемлекет басшысының тапсырмасымен жүзеге асырылатын AI-Sana бағдарламасы.AI-Sana — бұл жай ғана оқу курсы емес, толыққанды AI-кадрларын даярлау және студенттік технологиялық кәсіпкерлікті дамыту экожүйесі. Бағдарламаның бірінші кезеңінде 673 мыңнан астам сертификат берілді: студенттер базалық AI-компетенцияларды игеріп, халықаралық жетекші білім беру платформаларына қол жеткізді. 2026 жылдың 15 сәуірінен бастап «Қазақстан халқына» қоры қолдауымен бағдарламаның екінші кезеңі іске қосылды. Бұл кезеңде 100 мыңнан астам студент AI-кәсіпкерлікті оқып үйренуде, ал SMILE платформасында студенттердің 3 300-ден астам AI-жобасы ұсынылып отыр. Ең белсенді бағыттар — ауыл шаруашылығы, білім беру, денсаулық сақтау және смарт-технологиялар. Бұл студенттік жобалар болашақ инновациялық экономиканың іргетасын қалауда.Шымкент қаласының өзіндік ерекшелігі бар: ол — елдің оңтүстігіндегі ең ірі мегаполис, бірнеше ірі мемлекеттік және жеке университеттердің орталығы. Қала жастары бұрын технологиялық стартаптар мен цифрлық кәсіпкерлік мүмкіндіктерінен алшақ тұратын. AI-Sana бағдарламасы осы олқылықты толтырып, Шымкент студенттері үшін де жаهандық деңгейдегі білім мен тәжірибеге жол ашты. Жергілікті университет оқытушыларының айтуынша, бағдарлама студенттердің технологияға деген қызығушылығын күрт арттырды, көпшілігі кәсіпкерлік жоба дайындауға белсене кірісті. «Бұрын дипломды алып, бір жерге жұмысқа орналасу арманы болса, қазір студенттер өз стартаптарын ашуды жоспарлайды» — деп атап өтті Шымкент университеттерінің бірінің оқытушысы.Қазақстанның жасанды интеллект саласындағы жетістіктері халықаралық деңгейде де кеңінен мойындала бастады. Ел OpenAI, NVIDIA, Google, Huawei, Coursera және басқа да халықаралық серіктестермен бірлескен жобаларды жүзеге асырып жатыр. Атап айтар болсақ, Қазақстан жоғары білім жүйесінің барлық деңгейінде ChatGPT Edu-ды енгізген дүниежүзіндегі алғашқы елдердің бірі болды. Оқытушылар мен университеттерге 165 мың лицензия берілді. Бұл — технологиялық алпауыттармен тең серіктестіктің айқын белгісі. Сарапшылар атап өткендей, мұндай ынтымақтастық еліміздің цифрлық экономика саласындағы бәсекеге қабілеттілігін арттырып қана қоймай, жас мамандарға халықаралық тәжірибеге тікелей қол жеткізуге мүмкіндік береді.Динара Щеглова өз сөзінде «Бүгінде Қазақстан университеттері AI-компетенцияларды оқытудан өз қолданбалы шешімдерін жасауға көшуде. Білім, медицина, энергетика, өнеркәсіптік қауіпсіздік, қаржы және цифрлық сервистер саласында жобалар іске асырылуда. Бұл отандық ғылым мен жоғары білім жүйесінің жоғары әлеуетін көрсетеді» — деп мәлімдеді. Вице-министрдің сөзі бос мақтаныш емес — бүгінде университеттік зертханалардан шыққан бірқатар стартаптар нарықта нақты коммерциялық нәтижелерге қол жеткізіп отыр. Шымкенттің жас технологтары да бұл үрдістен тыс қалмауда: смарт-ауылшаруашылық жобаларынан бастап медициналық диагностика жүйелеріне дейінгі инновациялар жергілікті студенттік командалардың жетістіктері болып табылады.Экспертте мен салалық сарапшылар бағдарламаның алдағы перспективасын оптимизммен бағалайды. Цифрлық трансформация бойынша тәуелсіз сарапшы Асқар Сейітов: «AI-Sana — бұл тек оқу бағдарламасы емес, ұлттық технологиялық егемендік стратегиясының бір бөлігі. Қазақстан жасанды интеллект экономикасының тек тұтынушысы емес, толыққанды қатысушысы болуға жол ашып отыр» — деп баға берді. Шынында да, 100 мыңнан астам студенттің AI-кәсіпкерлікті меңгеріп, нарыққа өз шешімдерімен шығуы ел экономикасына ұзақ мерзімді оң ықпал тигізері анық.Жасанды интеллектіні дамыту, ғылым мен білімді жетілдіру Қазақстан үшін ұзақ мерзімді мемлекеттік басымдық болып саналатыны туралы вице-министр арнайы атап өтті. AI-Sana бағдарламасы — бұл болашаққа жасалған ауқымды инвестиция. Шымкент пен өзге де өңірлерде қалыптасып жатқан AI-экожүйесі ел экономикасын сапалы жаңа деңгейге шығаратын буынды тәрбиелеп жатыр. Жас қазақстандықтар жаһандық технологиялық бәсекеге толықтай дайын болатын күн алыс емес — және бұл болашаққа деген берік сенімнің негізі бар.

Қазақстанда цифрлық инфрақұрылымның жедел дамуы жаңа қауіп-қатерлерді де ала келді. 21 маусым 2026 жылы «ҚазАвтоЖол» акционерлік қоғамы Шымкент және оңтүстік өңірлер тұрғындарына арналған шұғыл ескерту жариялады: алаяқтар «KazToll» жүйесі атынан жаппай жалған SMS-хабарлар жіберіп, азаматтардың жеке деректерін және банктік қолданбаларға кіру мүмкіндіктерін ұрлауға тырысуда. Бұл оқиға елімізде кибер қылмыстылықтың жаңа деңгейге шыққанын айғақтайды.«ҚазАвтоЖол» компаниясы ақылы жолдар желісін басқаратын мемлекеттік маңызды құрылым. KazToll жүйесі арқылы Қазақстанның негізгі тас жолдарында төлем алынады. Оңтүстік өңірде, әсіресе Шымкент — Тараз — Алматы бағытындағы жолдарда жүктік және жеңіл автомобильдер санының артуына байланысты жүйе соңғы жылдары белсенді пайдаланылуда. Дәл осы белсенділік алаяқтарға пайдалы алаң жасап берді: миллиондаған жүргізушінің жүйемен байланысы барлығы белгілі, ал жалған «айыппұл туралы хабарлама» аңғалдарды тұзаққа түсіру үшін өте ыңғайлы сылтау болып табылады.Алаяқтардың схемасы айлакерлікпен жасақталған. Жәбірленушіге «Сізден KazToll жүйесі бойынша 4500 теңге айыппұл алынады, төлем жасамасаңыз, айып 3 есе артады» деген мазмұндағы SMS келеді. Хабарда сілтеме бар, ол сыртқы түрі бойынша ресми сайтқа ұқсайды, бірақ іс жүзінде алаяқтардың фишингтік бетіне апарады. Сілтемені басқан пайдаланушы жеке куәлік нөмірін, телефон нөмірін, банк картасының деректерін енгізуге шақырылады. Бұл деректер бірден қылмыскерлер қолына түседі де, олар банктік мобильдік қолданбаларға кіріп, шоттардан қаражат аударады. Кейбір жағдайларда жәбірленушінің атына несие де рәсімделген.Ақпараттық қауіпсіздік саласының сарапшысы Дәурен Сейтқалиев бұл схеманың ерекше қауіптілігіне назар аударды: «Бұл шабуылдың қиыны — хабарлама өте сенімді көрінеді. KazToll логотипі, ресми үлгідегі мәтін, нақты сома. Адам асығыс кезде, мысалы, жолда отырып хабарды оқыса, ойланбастан сілтемені басуы мүмкін. Алаяқтар психологиялық қысымды да пайдаланады — мерзім шектеулі, айып өседі деп қорқытады». Сарапшы мұндай схемалардың алдын алу үшін халықтың арасында цифрлық сауаттылықты арттыру шараларын жедел күшейту қажеттігін атап өтті.Статистика жағдайдың ауырлығын анық көрсетеді. Қазақстан Ұлттық банкінің 2025 жылғы есебіне сәйкес, елімізде телефон арқылы жасалған қаржылық алаяқтық жағдайлары бір жылда 34 пайызға өскен. Оңтүстік Қазақстан облысы мен Шымкент қаласы осы статистикада ерекше орын алады: аталған өңірлерден тіркелген шағымдар жалпы ауқымның 18 пайызын құрайды. Ішкі істер министрлігінің мәліметі бойынша, 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында тек Шымкент бойынша фишингтік алаяқтықтан 2 300-ден астам азамат зардап шеккен, олардың жалпы шығыны 870 миллион теңгеден асқан.«Киберқалқан Қазақстан» бағдарламасы аясында мемлекет бұл мәселеге жүйелі түрде қарауда. Бағдарлама 2022 жылы іске қосылып, ұлттық кибер кеңістікті қорғауды, мемлекеттік сандық инфрақұрылымның тұрақтылығын қамтамасыз етуді және азаматтардың цифрлық сауаттылығын арттыруды мақсат етеді. Алайда «KazToll» атынан жіберілген жалған SMS-хабарлар жаппай таралуы бағдарламаның жеке сектормен және жұртшылықпен өзара әрекеттесу жолдарын жетілдіру қажеттігін тағы бір мәрте дәлелдеді. Цифрлық мемлекет қаншалықты дамыса, кибер алаяқтардың да мотивациясы соншалықты артатыны анық.«ҚазАвтоЖол» компаниясының баспасөз хатшысы Айгүл Нұрланова азаматтарға нақты ескерту жасады: «Компанияның ешбір хабарламасы сізден сілтеме арқылы жеке деректер немесе банк картасының нөмірін енгізуді талап етпейді. Ресми KazToll жүйесінде барлық есеп айырысу тек ресми сайт немесе мобильдік қолданба арқылы жүргізіледі. Күдікті SMS алсаңыз, оны дереу 1408 нөміріне жіберіңіз немесе 102-ге хабарласыңыз». Компания сонымен қатар ресми сайтта фишингтік хабарлардың үлгісін жариялап, салыстырып тексеру мүмкіндігін ашты.Қоғам арасындағы реакция алуан түрлі. Әлеуметтік желілерде бұл тақырып жылдам таралып, мыңдаған адам өз тәжірибесін бөлісті. Бір пайдаланушы: «Мен де осындай хабарлама алдым, бірақ алдымен KazToll қолданбасынан тексердім — ешқандай айыппұл жоқ екен», — деп жазды. Тағы бір оқиға: Шымкенттің тұрғыны Мариям Ахметова сілтемені басып, деректерін енгізіп үлгерген, нәтижесінде шотынан 150 000 теңге жоғалып кеткен. Ол полицияға шағым беріп, банкпен бірлесіп ақшасын қайтаруға тырысуда.Эксперттердің пікірінше, бұл мәселені шешудің бірнеше бағыты бар. Біріншіден, мобильдік операторлар күдікті сандық нөмірлерден жіберілетін жаппай SMS-хабарларды сүзгілеу жүйесін күшейтуі тиіс. Екіншіден, банктер клиенттерді хабарландыру және күдікті операцияларды тоқтату алгоритмдерін жетілдіруі керек. Үшіншіден, мектептер мен қоғамдық орталықтарда цифрлық гигиена бойынша тұрақты сабақтар ұйымдастыру маңызды. Кибер алаяқтар технологияға ілесіп отырады — мемлекет пен азаматтар да одан кем қалмауы тиіс.

Шымкент қаласы өз тарихында жаңа бетті ашты. 21 маусым 2026 жылы «Himmel Aluminium» зауытының салтанатты түрде іске қосылуы өңірдің тек өнеркәсіптік қуатын ғана емес, сонымен бірге технологиялық дамуының бүкіл жүйесін түбегейлі өзгертуге тиіс маңызды оқиғаға айналды. Қаланың индустриялық картасына енген бұл кәсіпорын — жай ғана алюминий өндіретін нысан емес, заманауи инновациялық экожүйенің тірегі болуға претендент.Зауыт идеясы бірнеше жыл бұрын, Шымкент республикалық маңызы бар қала мәртебесін алған кезеңде пайда болды. Сол уақыттан бастап қала басшылығы өндірістік инфрақұрылымды жаңарту бағытында жүйелі жұмыс жүргізіп келеді. Отандық және шетелдік инвесторлармен жүргізілген ұзақ келіссөздер нәтижесінде «Himmel Aluminium» жобасы нақты іске асыру сатысына жетті. Зауытқа арналған жер телімі Шымкенттің арнайы экономикалық аймағында бөлінді, бұл инвесторларға салықтық жеңілдіктер мен кедендік преференцияларды пайдалануға мүмкіндік берді. Жобаны жүзеге асыру барысында 12 миллиард теңгеден астам инвестиция тартылды, ал нысанды салу кезінде отандық мердігерлік компаниялар белсенді тартылды.«Himmel Aluminium» зауытының техникалық жабдықталуы ерекше назар аударарлық. Кәсіпорында Еуропа мен Азияның жетекші өндірушілерінен жеткізілген автоматтандырылған желілер орнатылған. Роботтандырылған кешендер, цифрлық басқару жүйелері, энергияны тиімді пайдаланатын пештер — мұның бәрі зауытты қазіргі заманның озық технологиялық стандарттарына сай деңгейге шығарады. Өндірістің бастапқы кезеңінде жылына 15 000 тонна дайын алюминий өнімі шығарылады деп жоспарланып отыр. Болашақта бұл көрсеткішті екі есе арттыру мүмкіндігі қарастырылған. Кәсіпорын тікелей 400-ден астам жұмыс орнын ашады, ал оған қызмет көрсететін қосымша салалармен бірге жалпы жұмыспен қамту тиімділігі 1200 адамға жетуі мүмкін деп бағаланады.Зауыттың іске қосылуы Шымкент экономикасы үшін ерекше маңызға ие. Қала халқы үш миллионнан асқан мегаполиске айналды, бірақ оның өндірістік базасы тұрғын халық санының өсу қарқынына сай дамымай келеді. «Himmel Aluminium» сияқты ірі жобалар осы алшақтықты жоюға бағытталған. Экономист Дәулет Сейітқалиұлының пікірінше, «Бір ірі өнеркәсіптік кәсіпорынның пайда болуы тізбелік реакцияны іске қосады: жеткізушілер, логистика, сервис, білім беру — бәрі бірге дами бастайды. Шымкентте дәл осындай мультипликатор әсерін күтуге болады». Бұл тұжырым тек теориялық сипатта ғана емес — алғашқы сигналдар қазірдің өзінде байқалуда: жоба туралы хабарландырылған сәттен бастап өңірде технологиялық мамандықтарға деген сұраным 30 пайызға өскен.Зауыттың инновациялық экожүйеге ықпалы туралы сөз қозғағанда, білім беру саласымен байланысты ерекше атап өту керек. «Himmel Aluminium» компаниясының өкілдері Шымкент университеттерімен бірлескен меморандумдарға қол қойды. Оның аясында материалтану, робототехника және цифрлық өндіріс мамандықтары бойынша бірлескен оқу бағдарламалары әзірленеді. Студенттер зауытта тәжірибеден өтіп, нақты өндірістік ортада білімдерін бекіте алады. Компания жыл сайын 50 жас маманды кепілдікті жұмыспен қамтуды өз мойнына алды. Бұл бастама өңірдегі «ми кетуі» мәселесін шешуге, яғни жоғары білімді жастарды Шымкентте ұстап қалуға маңызды үлес қосады деп күтілуде.Экологиялық аспект те назардан тыс қалған жоқ. Зауыт жобалау кезеңінен бастап «жасыл өндіріс» қағидаттарын ұстанды. Орнатылған тазалау жүйелері шығарылатын зиянды заттардың мөлшерін халықаралық нормативтерден төмен деңгейде ұстауға мүмкіндік береді. Су ресурстарын қайта пайдалану технологиясы өндіріс процесіндегі су шығынын 60 пайызға азайтады. Өнеркәсіп және экология министрлігінің өкілі Айгүл Бекова осы жайтты атап өте отырып: «Шымкент зауыты экологиялық стандарттар бойынша біздің соңғы жылдардағы ең жақсы мысалдарымыздың бірі», — деп бағалады. Бұл мәлімдеме кәсіпорынның жай ғана экономикалық маңыздылықпен шектелмейтінін, оның тұрақты дамудың кең ауқымды мақсаттарына сай екенін айғақтайды.Сарапшылар бұл зауытты Шымкенттің ұзақ мерзімді стратегиялық дамуы тұрғысынан да қарастырады. Орталық Азия аймағында алюминий өнімдеріне деген сұраным тұрақты өсуде, ал жергілікті өндіріс осы нарықтық мүмкіндікті тиімді пайдалануға жол ашады. Қазіргі уақытта Қазақстан алюминий өнімдерінің едәуір бөлігін импорттайды, «Himmel Aluminium» болса осы тәуелділікті азайтуға нақты үлес қосады. Оның үстіне өнімдерді экспортқа шығару мүмкіндігі де зерттелуде: Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан нарықтары бастапқы кезеңде нысанаға алынып отыр.«Himmel Aluminium» зауытының іске қосылуы — бұл Шымкент үшін жай ғана бір кәсіпорынның ашылуы емес. Бұл қаланың болашағына деген нақты инвестиция, жастарға арналған мүмкіндіктердің жаңа кеңістігі және өңірдің инновациялық бейнесін қалыптастырудағы маңызды қадам. Зауыт пен университеттер, зауыт пен экология, зауыт пен қалалық экономика арасындағы органикалық байланыс — осының бәрі Шымкентті тек Оңтүстік Қазақстанның емес, бүкіл орта азиялық аймақтың технологиялық хабына айналдыруға нақты негіз жасайды. Келесі бес жылда осы бағытта қандай нәтижелерге қол жеткізілетіні уақыт көрсетеді, бірақ бастама нық және мақсатты екені бүгіннен-ақ айқын.

Қазақстанның оңтүстік өңіріндегі ірі өнеркәсіптік орталық Шымкент қаласы 2026 жылдың маусым айында тағы бір маңызды жаңалықпен толықты. 21 маусым 2026 жыл күні ресми түрде ашылған алюминий профильдерін өндіретін жаңа зауыт тек жергілікті экономика үшін ғана емес, бүкіл еліміздің өнеркәсіптік картасы үшін де елеулі оқиға болды. Бұл кәсіпорын ерекше назар аударады, өйткені онда өндірісті бақылаудың заманауи цифрлық жүйелері толыққанды жұмыс режимінде қолданысқа енгізілген.Зауыттың ашылу рәсіміне Оңтүстік Қазақстан облысының әкімшілігі өкілдері, инвесторлар, өнеркәсіп саласының мамандары және бизнес-қоғамдастық мүшелері қатысты. Кәсіпорынның бас директоры Асқар Жақсыбеков ашылу рәсімінде сөйлеген сөзінде жобаның ерекшелігін атап өтті. «Біз жай ғана зауыт ашып отырған жоқпыз — біз болашаққа инвестиция салып отырмыз. Цифрлық басқару жүйелері бізге өнімнің әр кезеңін нақты бақылауға, ысырапты азайтуға және сапаны халықаралық стандарттар деңгейінде ұстап тұруға мүмкіндік береді», — деді ол.Алюминий профильдері — заманауи құрылыс саласының маңызды компоненттерінің бірі. Тұрғын үй кешендері, коммерциялық ғимараттар, өнеркәсіптік объектілер — бәрінде де алюминий конструкциялары кеңінен қолданылады. Бүгінде Қазақстан алюминий профильдерінің едәуір бөлігін шетелден, негізінен Ресей мен Қытайдан импорттайды. Статистика комитетінің мәліметтері бойынша, 2025 жылы ел ішіндегі алюминий профильдеріне деген жалпы сұраныс 85 мың тоннадан асты, ал отандық өндіріс бұл көлемнің тек 30 пайызын ғана жабады. Жаңа зауыттың іске қосылуы осы алшақтықты біршама қысқартуға септігін тигізеді деп күтілуде.Зауыттың техникалық жабдықталуы сарапшылардың ерекше назарын аударды. Өндіріс алаңында орнатылған цифрлық басқару жүйесі үш негізгі функцияны бір уақытта атқарады: технологиялық процестерді автоматты бақылау, шикізат шығынын оңтайландыру және дайын өнімнің сапасын тексеру. Зауыттың бас технологі Дина Нұрмаханова өндірістік процестің ерекшеліктерін түсіндіре отырып, цифрлық жүйенің практикалық артықшылықтарын атап өтті. «Бұрын мұндай зауыттарда брак пайызы орта есеппен 8-10 пайыз деңгейінде болатын. Біздің жүйеміз ауытқуларды нақты уақыт режимінде анықтайды, сондықтан брак деңгейін 2 пайыздан төмен ұстауды жоспарлап отырмыз. Бұл ресурс үнемдеу тұрғысынан орасан зор үнем», — деп түсіндірді ол.Жоба экономикалық тұрғыдан да маңызды нәтижелер беруі тиіс. Зауыт бірінші кезеңде 320-дан астам жұмыс орнын ашады, оның ішінде жоғары білікті инженерлік-техникалық мамандарға арналған 80 лауазым бар. Екінші кезеңде, яғни 2027-2028 жылдары, кәсіпорынды толық қуатқа шығару жоспарланған. Толық жұмыс режимінде зауыттың жылдық өндіру қуаты 12 мың тоннаға жетеді. Сонымен қатар кәсіпорын жергілікті жеткізушілермен ынтымақтастық орнату арқылы өңірлік шикізат тізбегінің дамуына да ықпал ету мақсатын алға қояды.Экономист Болат Сейітқалиев жобаның стратегиялық маңыздылығын кеңірек контексте бағалады. «Шымкент Қазақстанның үшінші қаласы болса да, өнеркәсіптік дамуы жағынан Алматы мен Астанадан біраз артта қалып келеді. Алайда соңғы үш жылда бұл жағдай өзгере бастады. Жаңа цифрлық зауыттардың ашылуы өңірдің инвестициялық тартымдылығын арттырып, білікті мамандарды жергілікті жерде ұстап қалуға жағдай жасайды. Бұл ұзақ мерзімді перспективада аймақтың бүкіл экономикалық экожүйесін жаңартады», — деп атап өтті ол.Мемлекеттік деңгейде де бұл бағытқа белсенді назар аударылып отыр. «Қазақстан-2050» стратегиясы мен «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы шеңберінде өнеркәсіптің цифрлық трансформациясы басым бағыттардың бірі ретінде белгіленген. Өнеркәсіп және инфрақұрылымдық даму министрлігінің мәліметтері бойынша, 2025 жылы Қазақстанда цифрлық технологияларды өндіріске енгізген кәсіпорындардың саны 2020 жылмен салыстырғанда 2,4 есеге артты. Шымкенттегі жаңа зауыт осы ұлттық трендтің жергілікті деңгейдегі нақты көрінісі болып табылады.Зауыттың ашылуы жергілікті тұрғындар тарапынан да оң қабылданды. Аймақтың жастары арасында жүргізілген сауалнама бойынша, респонденттердің 74 пайызы осындай заманауи кәсіпорындардың Шымкентте ашылуын жақтайды. Жергілікті колледждер мен техникалық университеттер де зауытпен ынтымақтастық туралы келіссөздер бастады — болашақта студенттерге тәжірибелік оқу базасы ретінде пайдалану мүмкіндігі қарастырылуда. Шымкент мемлекеттік университетінің өнеркәсіптік инженерия кафедрасының меңгерушісі Айгүл Тәшенова: «Цифрлық өндіріс орталары біздің түлектеріміздің нарыққа шыққанда жоғары сұранысқа ие болуын қамтамасыз ететін практикалық платформаға айналады. Академиялық білімді өндірістік технологиялармен ұштастыру — бүгінгі инженерлік білімнің негізгі міндеті» деп пікір білдірді.Алға қарай қараганда, Шымкенттегі алюминий профильдері зауытының ашылуы өңірдің өнеркәсіптік келбетін өзгертудің алғашқы қадамы ғана деп айтуға болады. Сарапшылар болашақта осы аумақта өңдеу өнеркәсібінің басқа салаларының да дамитынын болжайды. Цифрлық басқару жүйелерін кеңінен қолдану тиімділіктің артуына, ресурстардың үнемделуіне және жергілікті өнімнің бәсекеге қабілеттілігінің өсуіне тікелей жол ашады. Бұл зауыт Оңтүстік Қазақстан өңірінің индустриялық дамуындағы жаңа бетбұрыс нүктесіне айналуы мүмкін, оның тәжірибесі елдің басқа аймақтарына да үлгі болары сөзсіз.

Қазақстанның оңтүстік астанасы — Шымкент қаласы цифрлық қауіпсіздік саласындағы маңызды оқиғаның куәсі болды. 21 маусым 2026 жыл күні республика тарихында алғаш рет мемлекеттік қызметкерлер мен ведомствалық ұйымдар мамандарына арналған арнайы практикалық семинар өз жұмысын бастады. «Орталық Азиядағы цифрлық байланыс» халықаралық жобасы аясында, Expertise France ұйымының қолдауымен жүзеге асырылған бұл бағдарлама ел бойынша алғаш рет дәл осы қалада өткізілуі кездейсоқ емес. Шымкент — үш миллионнан астам тұрғыны бар ірі мегаполис, сондықтан мұнда цифрлық инфрақұрылымды дамыту мен оны қорғау ерекше стратегиялық маңызға ие.Іс-шараны Шымкент қаласының Цифрландыру басқармасы ҚР Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі Ақпараттық қауіпсіздік комитетімен бірлесе ұйымдастырды. Семинардың негізгі мақсаты — кибершабуылдардың алдын алу, ақпараттық жүйелерді қауіпсіз пайдалану және заманауи цифрлық қауіптерден қорғану тәсілдерін мемлекеттік органдар қызметкерлеріне практикалық деңгейде үйрету болды. Маманлар кибергигиена мәдениетін қалыптастыру мен ақпараттық қауіпсіздік стандарттарын бірыңғайландыру мәселелерін да жан-жақты талқылады.Семинардың өзектілігін түсіну үшін жаһандық контекстке назар аудару қажет. Соңғы бірнеше жылда бүкіл әлемде мемлекеттік органдарға бағытталған кибершабуылдардың саны күрт өсті. Халықаралық ақпараттық қауіпсіздік компанияларының зерттеуі бойынша, 2025 жылы ғана Орталық Азия елдерінде мемлекеттік секторға қарсы тіркелген кибершабуылдардың саны алдыңғы жылмен салыстырғанда қырық пайызға артты. Бұл цифр — елеусіз қалдыруға болмайтын дабыл. Қазақстанда да цифрлық мемлекеттік қызметтердің дамуымен қатар, оларды қорғау талаптары да арта түсуде. eGov порталы арқылы жүздеген миллион транзакция жүзеге асырылып, азаматтардың жеке деректері сақталатын ортада ақпараттық қауіпсіздік кез келген техникалық мәселеден маңыздырақ.Семинарға қатысқан Шымкент қаласы Цифрландыру басқармасының маманы Асель Нұрқанова іс-шараның нәтижесі туралы оң пікір білдірді: «Біз бұрын кибершабуыл дегенді тек теориялық ұғым ретінде қараушы едік. Бірақ бұл семинарда нақты жағдаяттарды талдап, өз жүйелеріміздің осал тұстарын анықтаған соң, қауіп-қатердің қаншалықты нақты екенін айқын сезіндік. Фишингтік хаттарды анықтаудан бастап, парольді басқару жүйелерін дұрыс қолдануға дейін — бәрі бізге кәсіби деңгейде жеткізілді», — деді ол. Семинарға жүзден астам мемлекеттік қызметкер қатысып, әрқайсысы практикалық жаттығулардан өтті.Expertise France ұйымының өкілі де іс-шара барысында сөз алып, халықаралық серіктестіктің маңызын атап өтті. «Цифрлық қауіпсіздік — бұл ұлттық шекара танымайтын мәселе. Бір елдің мемлекеттік жүйесіндегі осалдық тізбекті реакция тудырып, аймақтық деңгейде проблемаға айналуы мүмкін. Сондықтан Орталық Азия елдері арасындағы ынтымақтастық пен тәжірибе алмасу — бүгінгі күннің талабы», — деп түсіндірді ол. Бұл тұжырым «Орталық Азиядағы цифрлық байланыс» жобасының негізгі философиясымен толық сәйкес келеді.Семинар барысында қатысушылар социалды инженерия шабуылдарының психологиялық механизмдерін зерттеді, мемлекеттік деректерді шифрлаудың тиімді тәсілдерімен танысты, сондай-ақ инциденттерге жедел ден қою алгоритмдерін практикада меңгерді. Ерекше назар қашықтықтан жұмыс істеу жағдайында туындайтын қауіпсіздік тәуекелдеріне бөлінді — пандемиядан кейінгі кезеңде гибридті жұмыс форматы мемлекеттік органдарда да кеңінен таралғанын ескерсек, бұл тақырып өте өзекті. Жасанды интеллект технологияларының кибершабуылдарда пайдаланылуы туралы сессия қатысушылар арасында ерекше қызығушылық тудырды.Алдағы айларда аталған оқыту бағдарламасы Семей мен Ақтау қалаларында да өткізілетін болады. Бұл шара — жалпыұлттық деңгейде мемлекеттік органдардың цифрлық қауіпсіздік деңгейін арттырудың стратегиялық жоспарының бір бөлігі. Бағдарламаның аяқталуы нәтижесінде барлық қатысушы қалалар арасында бірыңғай кибергигиена стандарты енгізілмек. Сарапшылардың бағалауынша, осындай жүйелі дайындық мемлекеттік органдарға бағытталған сәтті кибершабуылдардың санын жиырма бес пайызға дейін азайтуға мүмкіндік береді.Қазақстанның «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы шеңберінде елдің цифрлық экожүйесін дамыту барысында адами капиталды — яғни мемлекеттік қызметкерлерді — дайындау мәселесі бірінші орынға шығып отыр. Технологиялық инфрақұрылым қаншалықты жетілдірілсе де, оны пайдаланатын адамдардың хабардарлығы мен дайындығы жеткіліксіз болса, жүйе осал күйінде қала береді. Шымкенттегі семинар дәл осы олқылықты жоюға бағытталған алғашқы жүйелі қадам болып табылады. Мемлекет пен халықаралық серіктестердің күш-жігерін біріктіру арқылы ғана цифрлық мемлекетті нақты қауіпсіз ете алатынымыз бүгінгі іс-шарада тағы да дәлелденді. Бұл бастаманың жалғасуы — Қазақстанның цифрлық болашағына салынған нақты инвестиция.

Шымкент қаласының коммуналдық шаруашылығы 2026 жылдың маусым айында тарихи бетбұрыс жасады. 20 маусым 2026 жыл күні қала әкімдігі жылу желілерін тексеру жұмыстарына роботтехника мен жасанды интеллект жүйелерін ресми түрде енгізгенін мәлімдеді. Бұл шешім Қазақстанның оңтүстік өңіріндегі ең ірі қала үшін ғана емес, бүкіл ел бойынша коммуналдық саланы цифрландыру процесінде маңызды кезең болып табылады. Мамандар бұл технологиялардың авариялық жағдайлардың алдын алуда шешуші рөл атқаратынын алдын ала болжауда.Жылу желілерінің тозуы — бүгінгі Қазақстан үшін жедел шешімді қажет ететін проблема. Мемлекеттік статистика агенттігінің деректеріне сүйенсек, елдегі жылу магистральдарының орта жасы 30 жылдан асады, ал кейбір ірі қалаларда бұл көрсеткіш 40–45 жылға жетеді. Шымкентте тіркелген жылу желілерінің жалпы ұзындығы 800 шақырымнан астам, олардың елеулі бөлігі кеңестік дәуірдің мұрасы болып саналады. Жыл сайын қыс маусымында авариялық жарылулардың саны ондаған оқиғаны құрап, жүздеген отбасын жылусыз қалдырады. Осы мәселені түбегейлі шешу мақсатында қала басшылығы технологиялық серіктестермен бірлесіп жаңа тәсіл іздестіруге кірісті.Жаңа жүйенің жұмыс принципі бірнеше деңгейде қызмет атқарады. Біріншіден, жер асты жылу желілерінде қозғалатын арнайы роботтар-зондтар құбырлардың ішкі жағдайын бейнежазба және акустикалық сенсорлар арқылы тіркейді. Екіншіден, сыртқы желілерде ұшқышсыз ұшу аппараттары — дрондар инфрақызыл камералармен жылу шығынын картаға түсіреді. Үшіншіден, барлық жиналған деректер жасанды интеллект негізіндегі талдау платформасына жіберіледі де, жүйе мүмкін болатын апат орындарын бірнеше апта бұрын болжай алады. Диспетчерлік орталық тәулік бойы мониторинг жүргізіп, операторлар жасанды интеллект ұсынған басым міндеттер бойынша жөндеу жұмыстарын жоспарлайды.Жобаны іске асырудың алғашқы кезеңі ең тозған 120 шақырым желіні қамтиды. «Шымкентжылу» компаниясының бас инженері Асқар Жақсыбеков жаңа жүйеге деген үміт зор екенін жасырмайды: «Бұрын апатты жер тікелей жарып кеткен соң ғана таба алатынбыз. Енді роботтар мен жасанды интеллект арқылы ірі авариялардың 70–80 пайызын алдын ала анықтауды жоспарлап отырмыз. Бұл тек технология мәселесі емес — бұл адамдардың жылы үйлерде отыруы деген сөз». Сарапшылардың бағалауынша, пилоттық жылдан кейін авариялардың жалпы санын кемінде 40 пайызға қысқарту мүмкін.Бұл бастама Қазақстанның «Цифрлы Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы аясында жүзеге асырылуда. Алматы, Астана және Қарағанды қалаларында да ұқсас технологиялар сыналып жатқанымен, Шымкент осы жүйені ең жаппай және жүйелі түрде пайдаланып жатқан қала болып табылады. Энергетика министрлігінің өкілі Данияр Сейткали өз пікірін былай білдірді: «Шымкент тәжірибесі болашақта барлық облыс орталықтарына үлгі болады деп күтеміз. Жылу желілерін цифрлық басқаруға көшу — бұл үнемдеу ғана емес, тұрғындардың өмір сапасын арттырудың нақты жолы». Министрлік 2028 жылға дейін 15 қаланы осындай жүйемен жабдықтауды жоспарлап отыр.Жергілікті тұрғындар жаңалыққа белсенді реакция таныта бастады. Әлеуметтік желілерде Шымкент тұрғындары жылда қайталанатын авариялардан шаршағандарын жасырмай, технологиялық жаңалықты үлкен үмітпен қарсы алды. «Биылғы қыста бізді жылу апаты болады деп үйткізді. Роботтар сол апаттың алдын алса — ана жарылмасын», — деп жазды Сайрам ауданының тұрғыны Гүлнара Оспанова өз парақшасында. Қала мэрі Мұрат Айтенов тұрғындарды тыныштандыра отырып, жаңа жүйенің алғашқы нәтижелері 2026 жылдың желтоқсанында жарияланатынын хабарлады.Халықаралық тәжірибеге жүгінсек, Оңтүстік Корея, Финляндия және Германия жылу желілерін роботтехника арқылы тексеру практикасын 2010-жылдардың ортасынан бастап кеңінен қолдана бастаған. Финляндияның Хельсинки қаласында ұқсас жүйені енгізгеннен кейін жылу шығыны 25 пайызға, ал авариялар саны 55 пайызға азайған. Германияның Мюнхен қаласы жасанды интеллект арқылы жөндеу жұмыстарын жоспарлай бастағалы бері жылына орта есеппен 18 миллион еуро үнемдеп отыр. Осындай тәжірибе Шымкент үшін нақты ориентир болып табылады.Алайда жобаның алдында бірқатар қиындықтар да тұр. Роботтық жабдықтарды техникалық қызмет көрсету, жасанды интеллект жүйесін калибрлеу және жергілікті мамандарды оқыту — айтарлықтай ресурс пен уақытты талап ететін міндеттер. Сонымен қатар, жер астындағы ескі желілерде роботтардың қозғалысы техникалық жағынан күрделілеу екені де мойындалуда. Бірақ қала инженерлері бұл кедергілерді жеңуге дайын екендіктерін мәлімдеп, технологиялық серіктес компаниялармен бірге шешім іздестіруде. Болашаққа деген сенім зор: Шымкент бүгін қосқан осы қадам, ертең бүкіл Қазақстанның коммуналдық саласын өзгерте алатын үлгілі тәжірибеге айналуы ықтимал.

Қазақстанның оңтүстік астанасы Шымкент соңғы жылдары елдің технологиялық картасында маңызды орынға ие болып келеді. 20 маусым 2026 жыл күні қалада өткен Digital Qazaqstan форумы бұл үдерістің жаңа белесіне шыққанын айқын дәлелдеді. Оңтүстіктің ең ірі қаласы енді тек өнеркәсіп пен сауда орталығы ғана емес, сонымен қатар цифрлық инновациялар мен технологиялық кәсіпкерліктің нағыз ошағына айналып барады.Форумның орталық кейіпкері Shymkent Hub болды — Astana Hub-тың ресми филиалы, ол аймақта технологиялық кәсіпкерлікті дамытып, жаңа буын мамандарды даярлаудың жетекші алаңына айналып отыр. Astana Hub өз кезегінде Қазақстандағы ең ірі технологиялық экожүйені қалыптастырған ұйым ретінде танылады. Шымкенттегі филиалдың ашылуы кездейсоқ шешім емес: үкімет бұл қаланы өңірдегі цифрлық дамудың іргетасы ретінде қарастырады. Шымкент — Орталық Азияның ең тығыз орналасқан қалаларының бірі, халқы екі миллионнан асатын мегаполис, онда ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар шоғырланған.Қаланың өнеркәсіптік мүмкіндіктері «Индустрия 5.0» технологияларын тікелей өндірісте енгізу үшін өте қолайлы жағдай жасайды. Бұл тұжырымдама — адам мен машинаның бірлескен жұмысын, жасанды интеллект пен роботтехниканы өндірістік процеске органикалық түрде қосуды болжайтын жаңа өндірістік парадигма. Егер «Индустрия 4.0» цифрландыруға және автоматтандыруға негізделсе, бесінші буын одан да жоғары деңгейге — тұлғаға бағытталған, орнықты және икемді өндіріске ұмтылады. Шымкенттің металлургия, химия және жеңіл өнеркәсіп секторлары осы жаңа тәсілді іс жүзінде сынау үшін идеалды алаң болып табылады.Форумда сөз алған Shymkent Hub директоры Алишер Жақсыбеков бастаманың нәтижелері туралы нақты деректер келтірді. «Биылғы жылдың басынан бері хабымызда 400-ден астам стартап тіркелді, олардың ішінде 60-тан асуы нақты инвестиция тартып, өз өнімдерін нарыққа шығара бастады. Бұл — небары бір жарым жылдың ішіндегі нәтиже», — деді ол. Оның сөзінше, хабта ұйымдастырылып жатқан акселерациялық бағдарламалар, хакатондар мен менторлық сессиялар жас кәсіпкерлерге өз идеяларын нақты бизнеске айналдыруға нақты мүмкіндік беруде. Аймақтан шыққан бірнеше команда бұрын тек Алматы мен Астанада ғана қолжетімді болған халықаралық инвестициялық платформаларға кіру мүмкіндігіне ие болды.Форумға қатысушылардың бірі, жасанды интеллект саласындағы стартап өкілі Айгерім Нұрланова өз тәжірибесімен бөлісті: «Shymkent Hub-қа дейін біз идеямызды қайда апарарымызды білмедік. Алматыға барудың мүмкіндігі де, уақыты да жоқ болатын. Хаб бізге ең алдымен сеніп, бізге арналған орта жасады». Оның командасы қазір ауылшаруашылық сектор үшін дақыл шығымдылығын болжайтын AI-қосымша дайындауда. Жоба бірнеше агробизнес компанияларының қызығушылығын туғызды.Экономикалық тұрғыдан алғанда, Shymkent Hub-тың маңызы тек стартаптарды қолдаумен шектелмейді. Бұл — өңірдегі технологиялық экожүйенің тұтас инфрақұрылымын қалыптастыру жобасы. Мамандар бағалауынша, 2026 жылы Шымкент облысының цифрлық экономикаға тікелей қосқан үлесі 180 миллиард теңгеден асуы мүмкін, бұл 2023 жылмен салыстырғанда 2,5 есе өсімді білдіреді. Бұл жерде ерекше назар аудару қажет: аймақтың цифрлық дамуы жалпы мемлекеттік «Цифрлы Қазақстан» стратегиясымен тікелей үйлесімде жүргізіліп, орталық пен өңір арасындағы байланысты нығайтуда.Форумда технологиялық білім беру мәселесі де кеңінен талқыланды. Shymkent Hub аясында 2025 жылдан бастап жұмыс істеп келе жатқан IT-мектеп бүгінгі күні 1 200-ден астам оқушыны қамтыды. Оқу жоспарлары бағдарламалау, деректер ғылымы, кибербезопасность және UI/UX дизайн бағыттарын қамтиды. Бағдарламаның ерекше артықшылығы — курстардың 60 пайызы мемлекеттік гранттар арқылы тегін ұсынылады, ал қалған бөлігі серіктес компаниялардың демеушілігімен қаржыландырылады. Осылайша, технологиялық білім Шымкенттің жас буыны үшін нақты қолжетімді болып отыр.Сарапшылар Шымкенттің тәжірибесі бүкіл Орталық Азия аймағы үшін үлгі болып қызмет ете алатынын атап өтеді. Өйткені аймақтағы ең ірі қалалардың басым көпшілігінде өнеркәсіп пен технологияны ұштастыру мәселесі шешілмей отыр. Шымкент бұл екі бағытты бір-бірінің қарсысына қоймай, олардың синергиясын іздестіріп отыр. «Индустрия 5.0» технологияларын жергілікті зауыттарда пилоттық сынақтан өткізу осы жолдың дұрыстығын дәлелдеуде. Биылғы форум аясында жергілікті өнеркәсіп кәсіпорындары мен хаб арасында бірнеше меморандумға қол қойылды, бұл серіктестік алдағы жылдары нақты жобаларға айналады деп күтілуде.Digital Qazaqstan форумының Шымкентте өткізілуі — бұл оңтүстік мегаполистің технологиялық картада өз орнын мықтап бекіткенінің символы. Ел ішінде де, шетелдік серіктестер тарапынан да Шымкентке деген қызығушылық артып келеді. Алдағы бес жылда хабтың стартаптар санын 2 000-ға жеткізу, халықаралық инвестиция тарту және «Индустрия 5.0» орталығы ретінде өңірлік деңгейде танылу жоспарлары бар. Шымкенттің технологиялық жолы — бұл тек бір қаланың емес, бүкіл оңтүстік Қазақстанның болашағы, ол болашақ бүгіннен бастап жасалып жатыр.

Қазақстандың оңтүстік мегаполисі Шымкент денсаулық сақтау саласын жаңғырту жолында елеулі қадамдар жасауда. 20 маусым 2026 жыл күні қалалық басқарма цифрлық медицина бағдарламасының жаңа кезеңі туралы ресми мәлімдеме жасады. Бұл жоба тек технологиялық жаңалық емес — ол миллионнан астам тұрғынның денсаулығы мен өмірін қорғауға бағытталған жүйелі реформаның маңызды буыны болып табылады. Шымкент — Қазақстанның үш миллионнан астам халқы бар ірі қалаларының бірі, сондықтан мұндағы медициналық инфрақұрылымның сапасы тікелей мемлекеттік маңызға ие.Цифрландыру бағдарламасының алғашқы қадамдары бірнеше жыл бұрын, 2022–2023 жылдары басталған болатын. Сол кезден бері қалалық медициналық ұйымдарда электрондық медициналық карталар жүйесі енгізіліп, телемедицина қызметі дамытылды. Алайда 2024–2026 жылдар аралығы цифрлық трансформацияның шынайы жеделдеу кезеңіне айналды. Дәл осы уақытта жасанды интеллектке негізделген шешімдер практикалық қолданысқа енгізілді. Бүгінде қаладағы медициналық ұйымдарда PULS AI және Cerebra AI жүйелері белсенді жұмыс істейді. PULS AI жүйесі дәрігерлерге диагноз қоюды автоматтандырып, науқастың жалпы жағдайын жедел бағалауға мүмкіндік береді. Cerebra AI болса инсульт белгілерін ерте кезеңде анықтауға маманданған — бұл, медицина тілімен айтқанда, адамның өмірін сақтайтын «алтын сағаттарды» тиімді пайдалануға жол ашады.Медицина қызметкерлерінің қауіпсіздігі де назардан тыс қалмады. Қала ауруханалары мен поликлиникаларында смарт-бейнежетондар жүйесі кезең-кезеңімен орнатылуда. Бұл жүйе медицина персоналының қозғалысын бақылап, қауіпті жағдайлар туындаған кезде дереу хабар береді. «Біз медицина қызметкерлерін жабдықпен ғана емес, деректермен де қорғауымыз керек», — деді қалалық денсаулық сақтау басқармасының өкілі. — «Смарт-жетондар жүйесі ауруханаішілік қауіпсіздікті сапалы жаңа деңгейге шығарады». Осы технологиялар пандемиядан кейінгі дәуірде медицина жүйесін неғұрлым икемді және тұрақты етуге бағытталған жаһандық үрдіспен толық сәйкес келеді.Аталған цифрлық реформаның ең айқын жаңалықтарының бірі — жедел медициналық жәрдем қызметін жаңғырту. Енді І санаттағы шұғыл шақыртулар бойынша 103 жедел жәрдем қызметінің автокөліктерін Яндекс Go және Яндекс Карталар сервистері арқылы бақылауға болады. Бұл жоба пациенттерге және олардың туыстарына жедел жәрдем машинасының нақты орналасқан жерін экранда көріп, болжамды келу уақытын нақтылауға мүмкіндік береді. Аталған функционал диспетчерлер жұмысын да айтарлықтай жеңілдетеді: жүйе шақыртуларды автоматты түрде өңдеп, ең жақын бос автокөлікті бағыттайды. Нәтижесінде адами қателіктер азайып, шақыртуларды өңдеудің ашықтығы мен тиімділігі артады.Жедел жәрдем автокөліктерінің тиімділігін арттырудағы тағы бір маңызды буын — Интеллектуалды көлік жүйесі (ITS). 2024 жылдан бері жүзеге асырылып келе жатқан бұл жүйе қалалық трафикті басқарудың түбегейлі жаңа тәсілін ұсынады. Қазіргі уақытта Шымкенттегі 401 бағдаршам нысанының 354-і, яғни 88 пайызы ITS жүйесіне қосылған. Жедел реанимациялық көмектің 5 автокөлігі арнайы GPS-трекерлермен жабдықталған. Осының арқасында жедел жәрдем машинасы шақырту орнына қарай бет алған кезде жол бойындағы бағдаршамдар автоматты түрде «жасыл дәліз» режиміне ауысады. Бұл технология Германияда, Нидерландыда және Жапонияда бірнеше жыл бұрын қолданысқа енгізілген болатын — енді Шымкент де осы озық тәжірибені бейімдеп отыр.ITS жүйесінің нәтижелері сандармен дәлелденген: қаладағы орташа жол жүру уақыты 20 пайызға қысқарды, көлік кептелісі 28 пайызға азайды, ал жолдардың өткізу қабілеті 26 пайызға артты. Тек медицина саласы үшін ғана емес, жалпы қалалық логистика үшін де бұл — маңызды жетістік. «Бағдаршамдардың ақылдануы» деп қарапайым тілде айтылатын бұл жүйе шын мәнінде адамдардың өмірін сақтауда. Статистика бойынша, инсульт немесе жүрек тоқтау жағдайында алғашқы 8 минут шешуші болып табылады — ал «жасыл дәліз» технологиясы осы уақытты тиімді пайдалануға тікелей ықпал етеді.Шымкент тұрғындарының аталған жаңалықтарға реакциясы жалпы оң. Әлеуметтік желілерде қала тұрғындары жедел жәрдем машинасының қозғалысын онлайн бақылай алатынын жоғары бағалады. «Бұрын жедел жәрдемді шақырып, терезе алдында дағдарыстанып күтетінбіз. Енді нақты уақытты білу — жай ғана ыңғайлылық емес, психологиялық тыныштық», — деп жазды атаулы тұрғынның бірі. Дегенмен сарапшылар бір маңызды мәселені де атап өтті: цифрлық жүйелердің тиімділігі тікелей медицина мамандарының санатына, жабдықтың сапасына және ауруханалардың ресурстық базасына байланысты. Технология жеке сауалды шешпейді — ол бар жүйені оңтайландырады.Болашақ жоспарлар тұрғысынан алғанда, қалалық басқарма цифрлық медицина бағдарламасын 2027–2028 жылдары одан әрі кеңейтуді жоспарлап отыр. Атап айтқанда, телемедицина арқылы алыс аудандардан кеңес алу мүмкіндіктерін дамыту, жасанды интеллект негізінде алдын алу медицинасын күшейту және барлық медициналық деректерді бірыңғай платформада біріктіру мақсаттары алға қойылған. Шымкенттің цифрлық медицина саласындағы тәжірибесі Қазақстанның басқа өңірлері үшін де үлгі бола алады. Оңтүстік мегаполистің технологиялық жаңғырту жолы елдің денсаулық сақтау жүйесін жаңа сапалық белеске шығарудың нақты дәлелі болып отыр.

ЖИ көмегімен жасалғанҚазақстанның оңтүстік өңірінде технологиялық революция басталып жатыр. 19 маусым 2026 жыл күні Шымкент қаласының Қаратау ауданында SHYMKENT IT CITY инновациялық кластерінің іргетасы қаланды. Бұл жоба — қала тарихындағы ең ірі технологиялық бастама болып саналады. Инвесторлар мен жергілікті билік өкілдері бұл кластерді Орталық Азияның технологиялық орталығына айналдыруды мақсат тұтып отыр.Жобаның алғашқы кезеңінде шамамен 1 гектар жер аумағы игеріледі. Кейінгі кезеңдерде аумақ 6-10 гектарға дейін кеңейту жоспарланған. 2028 жылдың басында бірінші очередь — тұрғын үй кешені мен AI-орталығы — пайдалануға берілмекші. Бұл мерзім аз уақыт сияқты көрінгенімен, жоба жасаушылардың сөзіне қарағанда, жұмыс барлық майданда бір мезгілде жүргізілетін болады.Шымкенттің бұл жобаға тиімді орын болуы кездейсоқ емес. Қалада үш миллионнан астам тұрғын өмір сүреді, бұл оны Қазақстандағы ең үлкен қалалардың біріне айналдырады. Алматы мен Астанадан кейінгі үшінші ірі қала ретінде Шымкент соңғы жылдары экономикалық дамуда елеулі ілгерілеушіліктер жасады. Алайда IT-сала тұрғысынан алғанда, оңтүстік астана бұрынғы кезде Алматы мен Астанаға едәуір артта қалып келген. Жергілікті технологиялық таланттар жиі елордалық немесе шетелдік компанияларға ауып кеткен. Дәл осы мәселені шешу үшін SHYMKENT IT CITY жобасы іске қосылмақ.Кластердің инфрақұрылымы кешенді сипатқа ие болады. Жобада айтышыларға арналған тұрғын үйлер, AI-зертханалары мен R&D-орталықтары, коворкинг-аймақтар мен кеңсе кеңістіктері, сондай-ақ білім беру орталықтары мен стартап-студиялар орналасады. Мұндай кешенді тәсіл жобаның басты ерекшелігі болып табылады: мамандар тұрғын үйден жұмыс орнына дейін бір аймақта өмір сүріп, жұмыс жасай алады. Бұл тиімді экожүйе жасаудың негізгі шарты. Жобаның авторлары Силикон алқабының, Дубайдың Media City кластерінің және Сингапур технологиялық паркінің тәжірибесіне сүйенгенін жасырмайды.Жобаның ірі инвесторларының бірі, атын жария етпеуін өтінген кәсіпкердің айтуынша, бұл жоба Шымкенттің экономикалық бетін түбегейлі өзгертеді. «Біз тек ғимарат тұрғызып жатқан жоқпыз. Біз экожүйе жасап жатырмыз. Бүгін Шымкенттен кетіп жатқан талантты жастар ертең осы жерде өз стартаптарын ашып, дүниежүзілік нарыққа шығуға мүмкіндік алады», — деді ол. Жобаға тартылған сарапшылардың болжамы бойынша, кластердің толық қуатта жұмыс жасауы 5000-нан астам жоғары технологиялық жұмыс орнын тудыруы мүмкін. Бұл сан Шымкент экономикасы үшін айтарлықтай ауқымды.Қазақстанның цифрлық даму тарихына үңілсек, елдің ІТ-секторы соңғы он жылда орасан зор қарқынмен өскенін байқаймыз. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар саласы жалпы ұлттық өнімдегі үлесін 2015 жылғы 3,2 пайыздан 2025 жылы 5,8 пайызға дейін ұлғайтты. Алайда бұл өсімнің басым бөлігі Алматы мен Астананың үлесіне тиді. Өңірлік теңсіздік өзекті мәселе болып қала берді. Оңтүстік Қазақстан облысы мен Шымкент қаласы технологиялық даму картасында ақтаңдаққа айналып келген еді. Жаңа кластер осы географиялық алшақтықты жоюға бағытталған бастама ретінде бағаланады.Шымкент қала әкімдігі жобаны белсенді қолдайтынын мәлімдеді. Қала басшылығы инфрақұрылымды жетілдіруге, жол желілерін кеңейтуге және коммуналдық желілерді модернизациялауға дайын екенін растады. Дегенмен жоба сыртынан оптимистік сипатта болып көрінгенімен, кейбір сарапшылар ескертулер жасауда. IT-сала маманы Дәурен Сейітқалиевтің пікірінше, кластердің табысты болуы жай ғана ғимараттар салудан гөрі терең жүйелік жұмысты қажет етеді. «Силикон алқабын қайталауға тырысқан ондаған жобалар дүниежүзінде сәтсіздікке ұшырады. Шымкентке тән жергілікті мәселелер: инженерлік кадрлардың жетіспеуі, тәлімгерлік мәдениетінің дамымауы, венчурлық капиталдың тапшылығы — бәрі де шешімін табуы тиіс», — деп атап өтті сарапшы.Жобаға деген жастардың қызығушылығы жоғары. Шымкент мемлекеттік университетінің студенттері арасында жүргізілген сауалнама бойынша, респонденттердің 78 пайызы IT City толыққанды жұмыс жасай бастаса, қалада қалуды таңдайтынын жеткізді. Бұл — жергілікті таланттарды ұстап қалу жөніндегі жобаның негізгі мақсатымен үндеседі. Сонымен қатар Шымкент маңындағы Өзбекстан мен Тәжікстанның мамандарын да тарту мүмкіндігі жобаны аймақаралық маңызды бастамаға айналдырады. Орталық Азиядағы бірде-бір қалада осындай ауқымды технологиялық кластер жоқ екенін ескерсек, SHYMKENT IT CITY шынымен де аймақтық бәсекелестік артықшылыққа ие болу мүмкіндігі бар.Жобаның алдағы жолы тегіс болмауы да мүмкін. Қаржыландыру мәселесі, мамандарды тарту, білім беру бағдарламаларының сапасы — бұлардың бәрі маңызды сынақтар болып қалады. Алайда SHYMKENT IT CITY жобасының іске қосылуы — бір ғана кластер жайлы емес, тұтас оңтүстік өңірдің технологиялық келешегі туралы жарияланған батыл мәлімдеме. Шымкент Орталық Азияның технологиялық орталығына айнала алады ма деген сұраққа 2028 жылы жауап береміз. Бүгін маңыздысы — осы жолда нақты қадам жасалды.

19 маусым 2026 жыл. Қазақстанның оңтүстік астанасы Шымкентте мемлекеттік қызметшілер мен бағынысты ұйымдардың қызметкерлері арасында киберқауіпсіздік мәдениетін қалыптастыруға арналған арнайы практикалық семинар өтті. Бұл оқиға жай ғана тағылымдамадан гөрі маңыздырақ: Шымкент осындай форматтағы бағдарламаны іске қосқан Қазақстандағы алғашқы қала болды. Бастама «Орталық Азиядағы цифрлық байланыс» атты халықаралық жоба аясында жүзеге асырылып отыр және оны Expertise France ұйымы қолдап отыр. Алда Семей мен Ақтауда да осыған ұқсас оқу мероприятиялары өткізілетін болады, бұл бүкіл елдегі мемлекеттік органдардың цифрлық қорғаныс деңгейін теңестіруге мүмкіндік береді.Семинарды ұйымдастырушылар ретінде Шымкент қаласының цифрландыру басқармасы және Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің Ақпараттық қауіпсіздік комитеті бірлесіп шықты. Бұл одақтастық кездейсоқ емес: жергілікті билік органдарының орталық мемлекеттік органдармен ынтымақтастығы Қазақстанның цифрлық трансформация стратегиясының негізгі шарты болып табылады. Ел бойынша мемлекеттік ақпараттық жүйелерге жасалған кибершабуылдардың саны соңғы үш жылда 40 пайызға артты деген деректерді ескерсек, мұндай бірлескен іс-қимыл өте уақтылы болып отыр. Сарапшылардың бағалауынша, кибершабуылдарды адам факторы — яғни қызметкерлердің бейқамдығы немесе цифрлық гигиена ережелерін сақтамауы — жеңілдетеді деген тұжырым бүгінде жалпыға ортақ мойындалған шындыққа айналды.Семинарға халықаралық деңгейдегі маман тартылды — БҰҰ құрылымдарында және TSARKA кибершабуылдарды талдау мен тергеу орталығында жұмыс тәжірибесі бар ақпараттық қауіпсіздік саласының сарапшысы Виталий Перов. Ол қатысушыларға нақты кибершабуыл сценарийлерін практикалық талдауды, цифрлық қауіптерге қарсы тұрудың заманауи әдістерін және ақпаратты қорғау құралдарын ұсынды. Перов өз баяндамасында фишингтік шабуылдардың, зиянды бағдарламалық жасақтаманың және әлеуметтік инженерия әдістерінің нақты мысалдарын талдай отырып, мемлекеттік қызметшілер оларды алғашқы кезеңде-ақ қалай тануы керектігін егжей-тегжейлі түсіндірді. Бұл тәжірибелік білімдер кез-келген теориялық курстан маңыздырақ екені семинар барысында анық байқалды.Оқуға мемлекеттік органдар мен бағынысты ұйымдардың 30-дан астам маманы қатысты. Семинар барысында қатысушылар цифрлық ортада қауіпсіз мінез-құлық мәселелері бойынша практикалық білім алды, киберинциденттер туындаған кезде іс-қимыл алгоритмдерін үйренді, сондай-ақ ақпаратты қорғауды қамтамасыз етудің заманауи тәсілдерімен танысты. Ерекше назар цифрлық мәдениеттің базалық стандарты ретіндегі киберигиена мәселелеріне аударылды. Бұдан басқа, әрбір басқарма мен бағынысты ұйымда ақпараттық қауіпсіздік жөніндегі жауапты мамандар желісін қалыптастыру талқыланды. Осындай желі болашақта ел бойынша бірыңғай цифрлық қорғаныс жүйесінің тірегі болуы мүмкін.Шымкент қаласы цифрландыру басқармасының басшысы орынбасары Ернур Қырғызбаев семинардың стратегиялық маңызын атап өтті. «Бүгінде цифрлық трансформацияның тиімділігі тікелей ақпараттық қауіпсіздік деңгейіне байланысты. Заманауи цифрлық шешімдерді енгізуге болады, бірақ мамандарды дайындаусыз және киберигиенаның негізгі қағидаларын түсінбей-ақ бұл жүйелер осал болып қала береді. Сондықтан біз Шымкент қаласының барлық басқармаларында цифрлық қауіпсіздік мәселелеріне бірыңғай тәсілді қалыптастыру үстінде бірізді жұмыс жасаудамыз. Мұндай оқу алаңдары қызметкерлердің құзыреттіліктерін арттырып қана қоймай, сонымен бірге мемлекеттік органдардың жұмысына үздік халықаралық тәжірибелерді енгізуге мүмкіндік береді», — деп атап өтті Ернур Қырғызбаев. Оның сөздері семинар аяқталған соң да зал бойынша ойлы үнсіздік тудырды: мемлекет тарапынан осыншалықты ашық мойындау — сирек ұшырасатын жайт.Мемлекеттік қызметшілерге сонымен қатар ақпаратты қорғау саласындағы үздік тәжірибелерді енгізу барысында консультациялық және әдістемелік қолдау алу үшін Ақпараттық қауіпсіздік комитетімен және қала цифрландыру басқармасымен өзара іс-қимыл жасасу тетіктері түсіндірілді. Семинар қатысушылары бұл ақпаратты аса маңызды деп бағалады, себебі бұрын мемлекеттік қызметшілердің кибершабуылға тап болған жағдайда хабарласатын нақты органдары туралы нұсқаулар айқын болмаған. Енді арнайы байланыс арналары, хабарлама беру тәртібі және инцидентке ден қою алгоритмдері нақты айқындалды.Халықаралық тәжірибе тұрғысынан алғанда, Expertise France ұйымының қатысуы бұл бастамаға ерекше мән береді. Еуропалық тәжірибені Орталық Азия жағдайына бейімдеу — күрделі, бірақ аса қажетті міндет. Франция өзінің мемлекеттік кибернауіпсіздік жүйесін — ANSSI агенттігін — нығайтуда ондаған жылдық тәжірибе жинақтады, және осы тәжірибені Қазақстанға беру ел үшін стратегиялық маңызға ие. Алда Семей мен Ақтауда өткізілетін семинарлар «Орталық Азиядағы цифрлық байланыс» жобасының Қазақстан аумағындағы толыққанды іске асырылуын қамтамасыз етеді. Сарапшылар болашақта осындай оқулар тек үлкен қалаларда ғана емес, облыс орталықтарында да өткізілуі тиіс деп санайды. Тек сонда ғана мемлекеттік цифрлық кеңістіктің тұрақты қорғалуы туралы сөз ете аламыз.Семинар қорытындысы бойынша қатысушылар осындай білім беру бағдарламалары цифрлық ортада қауіпсіз мінез-құлық мәдениетін қалыптастыруға, мемлекеттік ақпараттық жүйелердің қорғалуын нығайтуға және мемлекеттік органдардың заманауи киберқауіптерге тұрақтылығын арттыруға ықпал ететінін атап өтті. Шымкенттің алғашқы болуы — бұл жай символдық мәртебе ғана емес, жауапкершілік те. Қалған қалалар осы тәжірибеге сүйене отырып, өздерінің цифрлық қорғаныс жүйелерін жылдамырақ және тиімдірек қалыптастыра алады. Қазақстанның цифрлық болашағы осындай нақты, жүйелі және дәйекті қадамдардан тұрады.

Шымкент қаласында еліміздің медицина тарихында маңызды оқиға болды. 19 маусым 2026 жыл күні Шымкент қаласының әкімі Ғабит Сыздықбеков пен «Қазақтелеком» АҚ басқарма төрағасы Бағдат Мусин жедел жәрдем бригадаларына 240 смарт-бейнежетон ресми түрде табыстады. Бұл — Қазақстанда алғаш рет медицина персоналын интеллектуалды бейнебақылау құрылғыларымен жаппай жабдықтау жобасының толық аяқталуы. Оқиға тек Шымкент үшін ғана емес, бүкіл ел медицина жүйесі үшін прецедент болды.Жобаның алғышарты туралы айтар болсақ, соңғы жылдары Қазақстандың ірі қалаларында жедел жәрдем мамандарына қатысты шиеленісті жағдайлар жиілегені байқалды. Медицина қызметкерлері науқасқа бару барысында қауіпсіздіктің жеткіліксіздігінен зардап шегіп жатты. Шақыруға шыққан бригада мүшелері кейде агрессивті ортада жұмыс істеуге мәжбүр болды, бірақ оқиғаларды объективті тіркеп, дәлелдеп, тергеу органдарына беру мүмкіндігі шектеулі еді. Осы мәселе «Қазақтелеком» АҚ мен Шымкент қалалық жедел медициналық жәрдем станциясын бірлескен шешім іздеуге итермеледі.Смарт-бейнежетон — заманауи кибернетикалық құрылғы болып табылады. Ол медицина қызметкерінің кеудесіне бекітіліп, жұмыс барысындағы барлық оқиғаларды бейне және дыбыс форматында нақты уақыт режимінде жазып отырады. Жетон арнайы байланыс желісі арқылы орталық бақылау пунктімен үздіксіз байланысады, ал жиналған деректер шифрланған серверде сақталады. Сонымен қатар, шұғыл жағдай туындаған кезде қызметкер бір батырманы басу арқылы дереу дабыл сигналын жіберуге мүмкіндік алады. Бұл технология медицина саласында бұрын-соңды кеңінен қолданылмаған, сондықтан Шымкенттегі жоба ерекше маңызға ие.Жоба 2025 жылдың соңында пилоттық режимде іске қосылды. Үш ай бойы таңдалған бригадалар смарт-бейнежетондарды тәжірибелік пайдаланды, жүйенің техникалық сенімділігі мен қызметкерлер арасындағы практикалық қолайлылығы тексерілді. Сынақ кезеңінде жиналған деректер өте маңызды нәтижелерді көрсетті: жедел жәрдем шақырылған жерлерде агрессивті мінез-құлық оқиғалары бейнеге жазылып, кейіннен тергеу барысында пайдаланылды, ал медицина қызметкерлерінің өздері жұмыс жағдайлары жақсарғанын атап өтті. Сынақ нәтижелері жобаны толық ауқымда жүзеге асыру туралы шешімнің негізі болды.Ресми табыстау рәсімінде Шымкент қаласының әкімі Ғабит Сыздықбеков мынадай пікір білдірді: «Медицина қызметкерлерінің қауіпсіздігі — мемлекеттің басты міндеттерінің бірі. Бүгін біз Шымкентті Орталық Азиядағы озық медициналық инфрақұрылымы бар қалалар қатарына шығаратын жобаны іске асырдық. Бұл тек технология ғана емес — адам өміріне, медицина мамандарының абыройына деген құрмет». «Қазақтелеком» АҚ басқарма төрағасы Бағдат Мусин де жоба аясындағы ынтымақтастықты жоғары бағалады: «Біздің компания цифрлық шешімдерді халықтың тікелей мүддесіне, ең алдымен денсаулық сақтау саласына бағыттауды стратегиялық мақсат деп есептейді. Шымкентте сынақтан өткен модель болашақта республиканың басқа өңірлеріне де тарауы мүмкін».Сарапшылардың пікірінше, смарт-бейнежетондар тек қауіпсіздікті арттырумен ғана шектелмейді. Бұл технология медицина қызметкерлерінің жұмыс сапасын бақылауға, оқыту мен аттестациялауға, сондай-ақ шұғыл жағдайларды талдауға мүмкіндік береді. Дүние жүзінде ұқсас тәжірибе полиция, өрт сөндіру және авариялық-құтқару қызметтерінде белсенді қолданылып келеді, алайда медицина мамандары арасында бұндай енгізу үлгісі салыстырмалы түрде жаңа. Ұлыбритания мен Нидерландыда жедел жәрдем қызметкерлеріне арналған ұқсас пилоттық бағдарламалар медициналық қақтығыс оқиғаларын орта есеппен 35–40 пайызға азайтқан.Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы, халқы 1,2 миллионнан асады. Жедел медициналық жәрдем станциясы тәулігіне орта есеппен бірнеше жүз шақыруды өңдейді. Бұл ауқымда 240 смарт-бейнежетонның қолданысқа енуі жүйенің жұмысын сапалы жаңа деңгейге шығарады. Маманның айтуынша, жетондардан жиналған бейне деректер станцияның жұмысын оңтайландыруға, бригадалардың маршруттарын жетілдіруге де пайдаланылуы мүмкін. Яғни, бұл жоба — тек қауіпсіздік пен есептілік мәселесі ғана емес, жалпы жедел медициналық жәрдем жүйесін модернизациялаудың алғашқы кезеңі.Қоғамның осы жаңалыққа деген назары зор. Шымкент тұрғындары әлеуметтік желілерде медицина мамандарына деген қолдауын білдіріп, технологиялық жаңалықты оң қабылдады. Денсаулық сақтау салаласының мамандары да жобаны жоғары бағалады. Маңызды мәселе — жиналған деректердің заңды қорғалуы мен пациенттердің жеке өміріне қатысты кепілдіктер. Осы орайда «Қазақтелеком» АҚ өкілдері деректер сақтаудың халықаралық стандарттарға толық сәйкес екенін растады. Болашақта ұқсас жоба Алматы, Астана және басқа облыс орталықтарында да жүзеге асырылуы мүмкін деген ресми мәлімдеме де жасалды. Бұл Қазақстан медицинасының цифрлық трансформация жолындағы жаңа, нақты және мағыналы қадам болып табылады.

Қазақстан денсаулық сақтау тарихында жаңа бет ашылды. 19 маусым 2026 жылы Шымкент қаласы жедел жәрдем бригадаларын смарт-бейнетіркегіштермен толықтай жарақтаған Қазақстандағы тұңғыш қала мәртебесіне ие болды. Бұл оқиға — жай ғана технологиялық жаңалық емес, жылдар бойы медицина қызметкерлерін мазалаған проблемаға берілген нақты жауап.Дәрігерлерге, фельдшерлерге және жедел жәрдем бригадаларының мүшелеріне жасалатын агрессия соңғы жылдары Қазақстанда ерекше өткірлікпен сезілді. Зорлық-зомбылық жағдайлары жиілеп, медицина қызметкерлері тіпті жұмыс барысында физикалық қауіпке ұшырайтын болды. Созылмалы стресс, психологиялық шаршау және жеке қауіпсіздіктің кепілдігінің болмауы — бұл факторлар саладан кадрлардың кетуіне де алып келді. Статистикаға жүгінсек, 2023–2025 жылдар аралығында Қазақстан бойынша медицина қызметкерлеріне жасалған тіркелген агрессия оқиғалары айтарлықтай өсті. Шымкент, Алматы, Астана сынды ірі қалаларда мұндай жағдайлар ерекше жиі орын алды. Мәселе заңнамалық деңгейде де талқыланды, бірақ нақты техникалық шешімнің болмауы проблеманы жылдар бойы шешімсіз қалдырды.Ауқымды жобаның алғышарты дәл осы шындықтан туындады. Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева бастамаға жеке қолдау білдіріп, мемлекеттік деңгейде назар аударды. «Фельдшерлерге шабуыл жасау жағдайлары шын мәнінде қалыпты шектен шығып кетті. Бұл мәселені шешу — мемлекеттің міндеті», — деп атап өтті ол. Денсаулық сақтау министрлігімен бірлескен ынтымақтастық арқасында жоба талқылау сатысынан шынайы цифрлық шешімге ауысты. Бұл — жай уәде емес, нақты іске асырылған жүйе.Жобаны жүзеге асыру барысында «Қазақтелеком» компаниясы негізгі технологиялық серіктес ретінде жұмыс атқарды. Шымкент қаласының әкімі Ғабит Сыздықбеков пен жауапты министрлік өкілдерінің қатысуымен 120 бригадаға арналған 240 смарт-бейнетіркегіш медицина қызметкерлеріне ресми тапсырылды. Бұл сан кездейсоқ емес: қаладағы барлық жедел жәрдем бригадаларының мұқтаждығын толықтай жабатын мөлшер. Жобаны іске қоспастан бұрын, жүйе нақты жағдайларда медицина қызметкерлерімен бірге сыналды, бағдарламалық қамтамасыз ету жетілдірілді және әрбір бөлшек мұқият пысықталды. Бұл тәсіл жүйенің тек қағаз жүзіндегі шешім болып қалмауын қамтамасыз етті.Смарт-бейнетіркегіш — бұл жай ғана видеокамера емес. Құрылғы нақты уақыт режимінде барлық болып жатқан оқиғаны бейнежазбаға түсіріп, геолокацияны анықтайды. Медицина қызметкері қауіп сезінген жағдайда бір рет басу арқылы SOS сигналын жібере алады. Диспетчерлер экрандарында бригаданың маршруты, батарея зарядының деңгейі және орын алып жатқан оқиғаның тікелей трансляциясы бірден пайда болады. Алайда жобаның басты артықшылығы — жасанды интеллект. Жүйеге шамамен жиырма жасанды интеллект құралы енгізілген. Алгоритмдер «Көмектесіңіздер!» немесе «Ата!» сияқты дабылдық кілт сөздерге реакция білдіреді, қызметкердің жерге құлап қалғанын тіркейді, қарудың бар-жоғын анықтайды, шабуыл белгілерін танып, тіпті қылмыстық іздеудегі тұлғаларды таниды. Бұл мүмкіндіктердің барлығы жасанды интеллект арқылы автоматты түрде жұмыс істейді — адам факторына тәуелсіз.Жиналған барлық деректер онлайн режимінде Денсаулық сақтау министрлігінің Ситуациялық орталығына, аймақтық Кезекші орталығына және жедел жәрдем диспетчерлік қызметтеріне жіберіледі. Мұндай кешенді интеграция авариялық қызметтерге секунд ішінде ден қоюға мүмкіндік береді. Шымкент жедел жәрдем қызметінің бас дәрігері Серік Байжанов бұл жүйенің маңыздылығын атап өтеді: «Бізге бұрын да камералар болды, бірақ олар деректерді кешіктіріп беретін. Ал қазір диспетчер не болып жатқанын нақты уақытта көреді. Бұл — мүлде басқа деңгей». Медицина қызметкерлері де жаңа жүйені оң бағалайды. «Жұмысқа шыққанда артымда бір күзет бар сияқты сезінемін», — дейді жедел жәрдем фельдшері Гүлнар Сейткали.Қоғамдық пікір де жобаны жылы қарсы алды. Әлеуметтік желілерде пікір таластырып жатқан азаматтар жүйені «кеш болса да, дұрыс шешім» деп бағалады. Медицина саласының ардагерлері жобаның 2020 жылдардың басында-ақ іске қосылғанын тілеп қалды. Алайда сарапшылар да жүйенің белгілі шектеулері барын еске салады: батарея ресурсы, байланыс сапасының ауылдық аймақтардағы жеткіліксіздігі және деректердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері болашақта шешімін табуы тиіс. Сонымен қатар, жүйенің тиімділігі диспетчерлердің жоғары кәсіби деңгейіне де тікелей байланысты.Шымкент тәжірибесі болашақта жалпыұлттық масштабта таралуы мүмкін. Жобаның авторлары бұл шешімді елдің барлық өңірлеріне кезең-кезеңімен ендіру жоспарларын жариялады. Денсаулық сақтау министрлігі Шымкенттен алынған тәжірибені пилоттық мысал ретінде пайдаланатынын растады. Бұл жоба тек медициналық сала үшін ғана емес, жалпы мемлекеттің цифрлық трансформациясы үшін де маңызды прецедент болып отыр. Адамдарды сақтайтын адамдарды қорғау — бұл мемлекеттің адами бет-бейнесін айқындайтын шешім. Шымкент сол бетті бүгін барлығына айқын көрсетті.

Қазіргі цифрлық дәуірде білім беру саласындағы технологиялық өзгерістер жеделдей түсуде. Мектептер тек білім ошағы ғана емес, сонымен бірге заманауи цифрлық инфрақұрылымның бір бөлігіне айналып барады. Осындай өзгерістердің бірі — Шымкент мектептерінде енгізілген биометриялық бақылау жүйесі. 18 маусым 2026 жыл күні белгілі болған соңғы деректерге сәйкес, Alaqan Mektep жүйесі қала бойынша шамамен 100 жалпы білім беретін мектепті қамтыған. Бұл — тек техникалық жаңалық емес, сонымен бірге оқушылардың жеке деректерін қорғау мәселесін қоғамның назарына шығарған маңызды оқиға.Жүйенің пайда болуы кездейсоқ емес. Мемлекет басшысының цифрлық инфрақұрылымды дамыту жөніндегі тапсырмасы мен ҚР Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 30 наурыздағы № 117 бұйрығы негізінде білім беру ұйымдарын кіруді бақылау және басқару жүйелерімен жарақтандыру жұмыстары басталды. Сол кезден бері биометриялық технологиялар мектептерге бірте-бірте енді. Алғашқы кезеңде жүйе бірнеше пилоттық мектепте сынақтан өткізіліп, оң нәтиже бергеннен кейін кеңірек ауқымда қолданысқа енгізілді. Білім министрлігінің өкілдері бұл жүйенің мектепке кіру рәсімдерін оңтайландырып, оқушылардың қауіпсіздігін арттырғанын атап өтті.Alaqan Mektep жүйесі техникалық тұрғыдан алғанда айтарлықтай күрделі. Жүйе оқушының алақан параметрлерін биометриялық сенсорлар арқылы тіркейді де, бұл деректерді шифрланған цифрлық хэш-кодқа — математикалық шаблонға — айналдырады. Маңыздысы: алақан суреті немесе кескіні жүйеде сақталмайды. Тек қайта қалпына келтіруге мүмкін емес математикалық үлгі ғана базада орналасады. Жүйенің жасаушысы мен иесі — «Alaqan Technologies» ЖШС. Деректер операторлары ретінде мектептер немесе жергілікті білім басқармалары белгіленген, олар жасалған шарттар аясында жұмыс істейді. Серверлік инфрақұрылым Қазақстан аумағындағы қорғалған деректер орталықтарында орналасқан, ал деректерге қол жеткізу мүмкіндігі қатаң регламентпен шектелген.Жиналған биометриялық деректер үш негізгі бағытта пайдаланылады: мектепке кіруді бақылау, сабақ берудің есебін жүргізу, сондай-ақ тамақтану мен жекелеген мектептік қызметтердің қолма-қол ақшасыз төлемін ұйымдастыру. «Бұл жүйе ата-аналарға баласының мектепке уақытылы келгені туралы нақты ақпарат береді. Ол қауіпсіздікті де, ыңғайлылықты да арттырады», — деп атап өтті Шымкент қаласының бір мектеп директоры. Деректер үшінші тараптарға берілмейді және тек жабық білім беру жүйесі ішінде пайдаланылады.Заңнамалық негіз тұрғысынан жүйе ҚР «Жеке деректер және оларды қорғау туралы» Заңы мен ақпараттық қауіпсіздік нормаларына сүйенеді. Министрлік биометриялық деректердің аса сезімтал ақпарат санатына жататынын және тек заңнама шеңберінде өңделетінін ерекше атап өтті. Кәмелетке толмаған оқушылардың деректерін өңдеу ата-аналардың немесе заңды өкілдерінің жазбаша келісімімен ғана жүзеге асырылады. Жүйеден бас тарту жағдайында мектептер баламалы сәйкестендіру тәсілдерін ұсынуға міндетті — ID-карталар, пластикалық жіберу билеттері немесе QR-кодтар. Маңызды қағида: бас тарту баланың білім алу құқығын шектеуге негіз бола алмайды.Алайда жүйе қоғамда біркелкі қабылданбайды. Бір топ ата-аналар балаларының биометриялық деректерінің жинақталуына мазасыздық білдіреді. «Мен баламның мектепте оқуын қалаймын, бірақ оның алақан деректерінің қандай жүйеде сақталатынын, ол деректерге кімдер қол жеткізе алатынын толық білгім келеді», — деді атын жария етпеуді өтінген Шымкент қаласының тұрғыны. Цифрлық конфиденциалдылық саласындағы сарапшылар да жүйенің ашықтығын арттыру қажеттігін, атап айтқанда тәуелсіз техникалық аудит нәтижелерін жариялауды ұсынып отыр. Жалпы ақпараттық қауіпсіздік саласының мамандары биометриялық деректердің кез келген жүйеде жинақталуы белгілі бір тәуекелдермен байланысты екенін еске салады: кибершабуыл немесе деректердің жоғалу мүмкіндігі ешқашан нөлге тең болмайды.Salыстырмалы тұрғыдан қарасақ, биометриялық технологияларды мектептерде пайдалану — тек Қазақстанға тән құбылыс емес. Ресей, Қытай, Үндістан және бірқатар Еуропа елдерінде де оқушылардың биометриялық сәйкестендіру жүйелері сынақтан өткізілуде немесе жұмыс істеуде. Алайда кожамдық реакция мен заңнамалық реттеу тәсілдері елден елге айтарлықтай өзгереді. Еуропалық одақта жасалынған GDPR регламенті балалардың жеке деректерін өңдеуге аса қатаң талаптар қояды. Қазақстан үшін де осындай жолмен — реттеуші базаны нығайту арқылы — алға жылжу өзекті болып табылады.Жүйенің болашағы туралы айтар болсақ, «Alaqan Technologies» ЖШС өз платформасын жетілдіре беретінін және жаңа мектептерге кеңейтуді жоспарлап отырғанын хабарлайды. Жоба жеке инвестиция есебінен қаржыландырылады, ал енгізу сервистік қызмет немесе мемлекеттік-жеке серіктестік үлгісі бойынша жүзеге асырылады. Мамандардың пікірінше, жүйенің кең таралуы үшін мемлекет тарапынан нормативтік база мен бақылау тетіктерін одан әрі жетілдіру, деректерді сақтау мерзімін нақты белгілеу және ата-аналармен тұрақты ашық диалог жүргізу қажет. Технологиялық прогресс пен жеке деректерді қорғау арасындағы тепе-теңдікті табу — бүгінгі Қазақстан білім жүйесінің ең өзекті міндеттерінің бірі болып қала береді.

Қазақстанның ірі қалаларының бірі Шымкент елімізде электрлі көліктер санының рейтингінде төртінші орынға шықты. 18 маусым 2026 жылы жарияланған ресми статистикалық деректерге сәйкес, оңтүстік мегаполисте 1 042 электромобиль тіркелген. Бұл көрсеткіш Шымкенттің республикалық деңгейдегі экологиялық және технологиялық жаңғыру үдерісіне белсенді қатысып жатқанының айқын дәлелі болып табылады.Мамыр 2026 жылы Қазақстанда барлығы 147 700 автокөлік құралы есепке алынды. Оның ішінде 129 000-ы жеңіл автомобильдер, 8 700-і жүк көліктері, 1 300-і автобустар, 1 600-і мотоциклдер, 3 600-і тіркемелер және 3 300-і өзге де көлік түрлерін құрайды. 2026 жылдың 1 маусымына дейінгі деректер бойынша елімізде жалпы саны 5 миллион 995 мың көлік тіркелген. Автопарктің басым бөлігін — 84,2 пайызын — жеңіл автомобильдер алып жатыр. Жүк көліктерінің үлесі 8 пайыз, тіркемелер 4,3 пайыз, автобустар 1,5 пайыз, мотоциклдер 1,2 пайыз, өзге көлік түрлері 0,8 пайызды құрайды.Отандық автопаркте бензинмен жүретін көліктер әлі де басым — жалпы санның 80 пайызы. Дизельді отын пайдаланатын транспорттың үлесі 7,6 пайыз, аралас жанармай түрін қолданатындар 6,5 пайызды алады. Газбаллондық транспорт 0,4 пайызды ғана құрайды. Осы фонда елімізде тіркелген 32 479 электромобиль жалпы автопарктің небары 0,5 пайызын алып жатыр. Алайда бұл сан жыл сайын тұрақты өсіп келеді, ал сарапшылар бұл тенденцияның алдағы жылдары да жалғасатынын болжайды.Елімізде электромобильдердің орналасуы географиялық тұрғыдан біркелкі емес. Ең көп электрокар Алматыда шоғырланған — 17 506 бірлік. Бұл елдегі жалпы электрлі көліктердің 53 пайыздан астамын құрайды. Астана 3 235 электромобильмен екінші орында, Алматы облысы 2 857 бірлікпен үшінші сатыда. Шымкент 1 042 электрокармен бұл тізімде төртінші болып орналасты. Республикалық маңызы бар үш қаланың бірі болса да, Шымкенттің нәтижесі өңірдің экономикалық және инфрақұрылымдық ерекшеліктерін айқын көрсетіп тұр. Сонымен қатар, аталған деректер Алматы мен Астана арасындағы айтарлықтай алшақтықтың бар екенін де дәлелдейді. Астана мен Алматы облысындағы электромобильдер саны Шымкенттен екі-үш есе асып кетуі — астаналық және мегаполистік нарықтардың экологиялық техникаға сұранысының жоғары екенін білдіреді.Шымкенттегі электромобиль нарығының дамуы туралы қала тұрғындары мен сарапшылар өз пікірлерін ортаға салды. Қала экология департаментінің маманы Дінмұхамед Сейтқалиевтің айтуынша, электрлі көліктердің өсуі Шымкент үшін ерекше маңызды, өйткені қала ауасының тазалығы тікелей осыған байланысты. «Шымкент — миллионнан астам халқы бар ірі өнеркәсіптік қала. Мұнда транспорттан шығатын зиянды газдардың мөлшерін азайту — бірінші кезектегі міндет. Электромобильдердің санының өсуі осы мәселені шешудің тиімді жолдарының бірі болып табылады», — деді ол. Шымкент тұрғыны, бизнесмен Қайрат Нұрлановтың пікірінше, электромобиль сатып алуға деген қызығушылық соңғы екі жылда айтарлықтай артты. «Бензин бағасының тұрақсыздығы мен электр энергиясын зарядтаудың арзандығы — адамдарды электрокарға аударатын негізгі факторлар. Мен өзім де биылғы жылы электромобильге ауысуды жоспарлап жатырмын», — деп атап өтті ол.Электромобильдер санының өсуіне ел үкіметінің де тікелей қолдауы ықпал етті. Соңғы жылдары Қазақстанда электрлі көліктерді сатып алуға субсидиялар бөлінді, кедендік баждардан жеңілдіктер берілді, зарядтау инфрақұрылымын дамытуға мемлекеттік инвестициялар бағытталды. Шымкентте де зарядтау бекеттерінің саны 2023 жылмен салыстырғанда екі есеге жуық өскені туралы деректер бар. Алайда сарапшылар қала мен облыс аумағындағы зарядтау инфрақұрылымын одан әрі кеңейту қажеттілігін баса айтады. Жол және транспорт инфрақұрылымы саласының тәуелсіз сарапшысы Ерлан Байсейіт электромобильдер санының артуына қарай зарядтау желісінің де сәйкесінше дамуын ұсынады. «Егер зарядтау мүмкіндігі шектеулі болса, адамдар электрокар сатып алуға батылы бармайды. Инфрақұрылым мен техника қатарлас дамуы тиіс», — деп есептейді сарапшы.Электромобильдердің Қазақстандағы болашағы туралы айтатын болсақ, жаһандық тенденциялар да оптимизмге негіз береді. Дүниежүзілік деңгейде электрлі көліктер нарығы соңғы бес жылда он есеге жуық өсті. Қытай, Норвегия, Германия және Оңтүстік Корея секілді елдер электромобильдерді ұлттық көлік жүйесіне кеңінен енгізуде. Қазақстан осы жаһандық ағымнан тыс қалмауы үшін өз саясатын белсенді түрде жаңартып отыр. 2030 жылға дейін елімізде электромобильдер санын кемінде үш есеге арттыру жоспарланып отыр. Бұған жету үшін зарядтау желісін кеңейту, жергілікті өндірісті дамыту және тұтынушыларды ынталандыру шаралары қолға алынуда.Шымкент үшін бұл статистика — қуаныштың да, жауапкершіліктің де белгісі. Миллиондық қала ретінде Шымкенттің экологиялық ауыртпалығы жыл санап артып келеді. Электромобильдер санының өсуі — бұл тенденцияны өзгертудің нақты қадамы. Шымкент — республикалық маңызы бар қала мәртебесіне ие болғанына бес жыл ғана толды, алайда ол осы қысқа мерзімде инновацияға ашық, ілгерілеуге ұмтылатын өңір ретінде танылып үлгерді. Жергілікті билік, бизнес және азаматтардың бірлескен күш-жігерімен Шымкент электромобильдер санын одан әрі арттырып, экологиялық таза қалаға айналу мақсатына қадам шара жақындай береді деген сенім бар.