"KazAID" Қазақстандық халықаралық даму агенттігі, Төтенше жағдайлар және стихиялық бедствиелер қаупін азайту орталығы  және Япондық халықаралық ынтымақтастық агенттігі (JICA) бірлесіп «Орталық Азиядағы стихиялық бедствиелер қаупін азайту және тұрақтылықты арттыру үшін өңірлік семинар: нақты деректерге негізделген қауіптерді азайту бойынша тәжірибе алмасу және әріптестік орнату» атты өңірлік іс-шараға шақырады.Күні: 2026 жылғы 4 қарашаУақыты: 09:30 – 12:30 (Алматы уақыты бойынша)Форматы: Гибридті (Алматы қ., ЦЧССРБ ғимаратында оффлайн және онлайн)Тілдері: Ағылшын және орыс тілдері (ілеспе аудармамен)Семинардың мақсаты мен бағдарламасыІс-шара Жапония мен Қазақстанның апаттар қаупін азайту (DRR) саласындағы озық тәжірибесін ұсынуға, критикалық инфрақұрылымды қорғауға және Орталық Азия елдері арасындағы төтенше жағдайларға төтеп беру әлеуетін арттыруға бағытталған.Баяндамашылар мен сарапшылар:Сатору Нишикава — JICA аға кеңесшісі, Тохоку университетінің арнайы профессоры (негізгі баяндама);Владимир Алексеевич Лапин — техника ғылымдарының кандидаты, КазААС академигі, ҚР ТЖМ Ұлттық науқани сейсмологиялық бақылаулар мен зерттеулер ғылыми орталығының ғимараттар мен құрылыстардың сейсмотөзімділігі зертханасының меңгерушісі.Сондай-ақ шараға Қазақстанның ТЖМ Ұлттық науқани сейсмологиялық бақылаулар мен зерттеулер ғылыми орталығының өкілдері мен өңірлік сарапшылар қатысады.Тіркелу тәртібіСеминарға қатысу үшін 2026 жылғы 30 қазанға дейін онлайн тіркеуден өту қажет.🔗https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScdm0z62s_fYDTxo_SgfspilA0G0nooGxZypMskII1DZ3wpHw/viewform?pli=1*Ескерту: Офлайн форматта қатысушылардың жол жүру және тұру шығындарын қатысушы тарап өтейді.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kazaid/press/news/details/1309307?lang=ru

13 қазан 2026 жыл. Оңтүстік Қазақстанның іскери орталығы Шымкент қаласында технологиялық кәсіпкерлік саласында тарихи маңызды оқиға болуға бет алып отыр. Осы аптаның соңында, яғни 16 қазанда, Shymkent Hub алаңында бірінші рет «Стартап Бункер» атты инновациялық іс-шара өткізіледі. Бұл жай ғана кездесу емес — жас кәсіпкерлер мен технологиялық жобалар авторлары үшін нағыз сынақ алаңы, шынайы бизнес-шайқас.«Стартап Бункер» форматы дүние жүзіндегі технологиялық хабтарда белгілі бір танымалдылыққа ие болған ойын-сараптама үлгісіне негізделген. Қатысушылар өздерінің стартап-жобаларын қорғауға, шешімдерін дәлелдеуге және сарапшылар алдында өз бизнесінің құндылығын нақты аргументтермен дәлелдеуге мәжбүр болады. Айырмашылығы — ойын барысында кейбір қатысушылар инвестициямен, ал кейбіреулері онсыз жұмыс істейді. Бұл жасанды емес, керісінше, нақты бизнес ортасын модельдейтін жағдай. Өйткені кәсіпкерліктің шынайы өмірінде де кімде-кімнің қаражаты мол, кімде-кімдікі тапшы болады — маңыздысы сол жағдайда қалай ойлап, қалай әрекет ете алатыңда.Shymkent Hub-тің бас директоры Асқар Нұрланов бұл бастаманы аймақтың цифрлық экономикасын дамыту тұрғысынан ерекше маңызды деп бағалайды: «Шымкент соңғы жылдары IT-сектор мен стартап-экожүйе тұрғысынан айтарлықтай өзгерді. Бірақ жас кәсіпкерлерге тек инфрақұрылым емес, практикалық дағды жеткіліксіз. «Стартап Бункер» дәл осы олқылықты толтырады — питчинг өнері, инвесторлармен диалог, қысым астында ойлау қабілеті. Бұлар — тек сахнада ғана емес, нақты бизнесте де керек нәрселер». Оның сөздері жай риторика емес: соңғы үш жылда Оңтүстік Қазақстан облысында тіркелген IT-компаниялар саны екі есеге артып, 2025 жылы олардың жалпы айналымы 47 миллиард теңгеден асты деген мәліметтер бар.Қазақстанда стартап-мәдениетінің қалыптасуы тұтас бір тарихи жолдан өтті. 2010 жылдардың ортасында Алматы мен Астанада алғашқы технологиялық акселераторлар мен хабтар пайда бола бастады. Алайда аймақтық қалалар ұзақ уақыт бойы осы толқыннан тыс қала берді. Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы, халқы бір миллионнан асатын мегаполис — жаңа ғана осы трендке белсенді қосылды. 2022–2024 жылдар аралығында қалада бірнеше технопарк пен коворкинг орталығы ашылды, жергілікті университеттерде IT-мамандықтарына деген сұраныс күрт өсті. Shymkent Hub осы экожүйенің орталық тірегіне айналып үлгерді. Енді «Стартап Бункер» сол тіректің маңызды жаңа бөлігіне айналмақ.Іс-шараға қатысуға дайындалып жатқан жас кәсіпкерлер арасында да оптимистік көңіл-күй байқалады. «Мен алты ай бойы логистика саласындағы B2B-шешімімді жасадым, бірақ оны дұрыс жеткізе алмай жүрдім. Питчинг — бұл жеке өнер, оны тек тәжірибе арқылы ұштайды. «Бункер» дәл сондай тәжірибе беретін алаң», — дейді Шымкенттің жас кәсіпкері, 27 жастағы Дамир Сейітов. Оның айтуынша, қалада мұндай форматтағы іс-шара бұрын болмаған: «Алматыға барып қатысу — уақыт та, қаражат та кетеді. Енді мұндай мүмкіндік өз қалаңда болса — бұл мүлдем басқа нәрсе».Сарапшылар «Стартап Бункер» сияқты форматтардың экожүйеге кешенді әсер ететінін атап өтеді. Біріншіден, питчинг дағдыларын дамыту стартаптардың инвесторлармен кездесулерде табысты болу мүмкіндігін арттырады. Екіншіден, мұндай іс-шаралар қатысушылар арасында «желі эффектісін» — нетворкингті тудырады: бір кездесуде таныскан екі кәсіпкер кейін серіктеске, тіпті бірлескен жобаға айналуы мүмкін. Үшіншіден, аймақтық стартап-қоғамдастықтардың белсенділігі жалпы инвестициялық климатқа оң ықпал жасайды. Венчурлық инвестициялар саласындағы талдаушы Гүлнар Бекова: «Аймақтарда мұндай іс-шаралар жиі өткізілген сайын, Алматы мен Астанадан тысқары да күшті жобалар шығатынын инвесторлар мойындай бастайды. Бұл Қазақстанның технологиялық картасын өзгертеді», — деп түйіндейді.Shymkent Hub-тің жариялауынша, «Стартап Бункер» бірреттік акция емес — бұдан былай іс-шара айына бір рет тұрақты өткізіліп отырады. Бұл шешімнің стратегиялық мәні зор. Тұрақты формат — қоғамдастықтың бірте-бірте кемелденуіне, қатысушылардың өсуіне және аймақтық стартап-экожүйенің ұзақ мерзімді тереңдеуіне жол ашады. Алғашқы іс-шараға қатысу 17:00-де «Север 66/2» мекенжайындағы Shymkent Hub ғимаратында басталады. Ұйымдастырушылар жас кәсіпкерлерді, фаундерлерді, IT-мамандарын және жаңа идеяларға ашық кез келген адамды шақырады.Болашаққа қарасақ, «Стартап Бункер» моделінің ел ішінде кеңінен таралуы ықтимал. Тараз, Ақтөбе, Павлодар сияқты аймақтық орталықтарда да ұқсас хабтар қалыптасуда. Шымкенттегі тәжірибе сәтті шыкқан жағдайда ол басқа қалалар үшін де нысана болуы мүмкін. Қазақстанның технологиялық дамуы тек екі астанамен шектелмей, бүкіл аумаққа жайылған сайын — елдің цифрлық болашағы да нығая түседі. «Стартап Бункер» — сол болашақтың кішкентай, бірақ мағыналы бір тасы.

Қазақстанның оңтүстік өңірінің іскерлік астанасы — Шымкент қаласы 2026 жылдың 22 қазанында халықаралық инвестициялық қоғамдастықтың назарын өзіне аударады. Дәл осы күні мұнда «Қазақстан жаһандық инвестициялық дөңгелек үстелінің» тоғызыншы отырысы — KGIR 2026 форумы өтеді. Алдағы іс-шара туралы ресми хабарлама 13 қазан 2026 жылы таратылды. Форумның бас тақырыбы — «Тұрақтылықтан өсуге: Қазақстанның жаңа инвестициялық циклі». Бұл тұжырымның өзі-ақ елдің экономикалық стратегиясындағы принципті бетбұрысты айқын сипаттайды: енді тек тұрақтылықты сақтау жеткіліксіз, мақсат — сапалы және серпінді өсу.Форумның географиясы мен ауқымы оның ерекше мәртебесін дәлелдейді. KGIR 2026-ға әлемнің 40 елінен 500-ден астам инвестор мен бизнес өкілі жиналады деп күтілуде. Салыстыру үшін айта кетсек: форумның алғашқы отырыстары небәрі бірнеше ондаған қатысушымен өткен болатын. Бүгін KGIR Орталық Азиядағы ең ықпалды инвестициялық платформалардың біріне айналды. «Форумның Шымкентте өтуі кездейсоқтық емес, — деді Оңтүстік Қазақстан облысының экономика жөніндегі басшылығы. — Шымкент — үш мемлекетпен шекаралас, халқы екі миллионнан асқан мегаполис. Бұл логистикалық және өндірістік тұрғыдан алғанда стратегиялық маңызы зор орталық».Форумның күн тәртібі бірнеше басым бағытты қамтиды. Алдымен — сапалы инвестициялар мен озық технологияларды тарту мәселесі. Қазақстан соңғы жылдары тек шикізат секторына тәуелді экономикадан алыстап, жоғары қосымша құны бар өндіріске бет бұруда. Екіншіден — стратегиялық әріптестікті нығайту. Үшіншіден — инвестициялық климатты жақсарту. Дүниежүзілік банктің деректеріне сүйенсек, Қазақстан «Бизнес жүргізудің қолайлылығы» индексінде соңғы бес жылда елеулі ілгерілеу жасап, 2026 жылы аймақ бойынша үздік позицияларды иеленуде. Сондай-ақ пленарлық отырыстарда цифрлық экономика, жоғары технологиялық өнеркәсіп, Қазақстанның транзиттік әлеуетін пайдалана отырып жаңа өндіріс орындары мен логистикалық хабтар құру мүмкіндіктері кеңінен талқыланады.Халықаралық сарапшылар KGIR 2026-ны аймақтық тұрғыдан ерекше маңызды деп бағалайды. Лондондық Emerging Markets Capital консалтингтік компаниясының аналитигі Джеймс Уоллистің пікірінше: «Орталық Азия инвесторлар үшін ең жылдам дамып жатқан аймақтардың бірі болып қалыптасуда. Қазақстан — осы аймақтың қақпасы. KGIR сияқты форумдар жаңа нарықтарды барлаушы ірі институционалдық инвесторлар үшін алынбас алаңға айналды». Азиялық даму банкінің деректері бойынша, Орталық Азияға тікелей шетелдік инвестициялардың көлемі 2020 жылдан бері жыл сайын орта есеппен 12 пайызға өсіп отыр, бұл аймақты жаһандық инвестициялық картада айрықша белгілейді.Қазақстанның транзиттік мүмкіндіктері форумның негізгі тақырыптарының бірі ретінде күн тәртібінде ерекше орын алуы заңды. Қытай мен Еуропаның арасындағы жүк ағынының ұлғаюы, «Орта дәліз» маршрутының жанданып келе жатқаны, Каспий арқылы жаңа логистикалық желілердің қалыптасуы — мұның бәрі Қазақстанды жаһандық сауда картасының орталығына қойды. «Біз тек жер асты байлығын сатқымыз келмейді, — деп атап өтті ҚазМұнайГаз холдингіне кірмейтін өнеркәсіп секторының ірі өкілі Дмитрий Сергеев. — Мақсатымыз — трансконтиненталдық логистикада Қазақстанды ауыстырылмас звено ретінде орнықтыру». Форумда логистика, мультимодальды тасымал мен индустриалдық парктер тақырыбына арнайы сессия өтетіні де осы стратегиялық ниеттің жарқын көрінісі.Цифрлық экономика сессиялары KGIR 2026-ның сапалы жаңа беті болмақ. Жасанды интеллект, финтех, ауылшаруашылық технологиялары, «ақылды қала» шешімдері — осы бағыттарда Қазақстан халықаралық серіктестермен бірлескен жобалар іске асыруды жоспарлап отыр. Астана Халықаралық Қаржы Орталығы (АХҚО) деректеріне сүйенсек, 2025 жылы Қазақстанда тіркелген технологиялық стартаптар саны 2022 жылмен салыстырғанда үш есеге ұлғайды. Бұл тенденция инвесторлардың назарын тартып отыр. Сингапурлық венчурлық капитал өкілі Тан Вэй Лин: «Қазақстанда инженерлік кадрлар базасы мықты, реттеуші орта жылдам жетіліп келеді. KGIR бізге нақты жобалармен тікелей танысу мүмкіндігін береді» деп пікір білдірді.Форумға қатысты реакциялар ресми деңгейде де, іскерлік ортада да жоғары. Үкімет деңгейіндегі делегациялар Германия, Жапония, Оңтүстік Корея, БАӘ және Сауд Арабиясынан күтілуде. Шымкент қалалық әкімдігі форумға дайындықтың соңғы кезеңінде екенін, қонақтар үшін тиісті инфрақұрылым мен байланыс желісі толықтай қамтамасыз етілгенін хабарлады. Жергілікті кәсіпкерлер де осы мүмкіндіктен үміттерін үзбей отыр. Шымкенттің орта бизнесі өкілі Айгүл Нұрғалиева: «Мұндай форум — тек ірі корпорациялар үшін ғана емес, жергілікті кәсіпкерлер үшін де серіктес іздеуге, тәжірибе алмасуға бірегей мүмкіндік» деді.KGIR форумының тоғыз жылдық тарихы оның тиімділігін практикада дәлелдеді. Алдыңғы отырыстарда жасалған меморандумдар мен келісімдердің едәуір бөлігі нақты жобаларға айналды. 2026 жылғы форумнан күтілетін нәтиже — тек декларациялар мен ниет хаттары ғана емес, жаңа өндіріс орындарының ашылуына, технологиялар трансферіне, жұмыс орындарының артуына тікелей алып келетін инвестициялық міндеттемелер. Қазақстанның «Тұрақтылықтан өсуге» деген ұраны — бос сөз емес, нақты саясаттың, нақты реформалардың және нақты серіктестіктердің жемісі. KGIR 2026 осы жолдың маңызды белесі болмақ.

13 қазан 2026 жыл. Қазақстанның технологиялық қауымдастығы алдағы оқиғаға — елдің ең ірі хакатоны Decentrathon-ның алтыншы, тарихи тұрғыдан соңғы сезонына — ерекше ынтамен дайындалуда. 30–31 қазан күндері бір мезгілде 19 қалада өтетін бұл іс-шара тек IT-мамандары үшін ғана емес, бүкіл ел үшін маңызды технологиялық оқиғаға айналмақ.Decentrathon жобасының тарихы бес жыл бұрын кішкентай стартап-қауымдастықтың бастамасынан туындады. Сол уақытта блокчейн мен жасанды интеллект технологиялары Қазақстанда небәрі жаңа ғана танылып, негізінен шетелдік платформалар мен шетел мамандарының үлесі болып саналатын. Алайда Decentrathon жылдан жылға өсіп, дамып, елімізде отандық технологиялық мамандарды тәрбиелеудің нақты платформасына айналды. Бірінші сезонда тек Алматы мен Астана ғана қамтылса, кейінгі жылдары хакатон Шымкент, Қарағанды, Атырау, Өскемен және елдің басқа да өңірлеріне тарады. Бүгінде бұл платформа арқылы өткен 5 000-нан астам қатысушы нақты технологиялық тәжірибе алған, олардың ішінде жүздеген команда нарықта жұмыс істейтін өнімдер мен стартаптар құрды.Decentrathon 6.0-ды ерекше маңызды ететін бірнеше фактор бар. Ең алдымен, бұл хакатонның финальды сезоны болып табылады. Ұйымдастырушылар — Astana Hub және Blockchain & AI Technology Center (BAITC) — алтыншы сезонды символдық жабылу нүктесі ретінде белгілеп, жобаның жаңа форматқа ауысатынын жариялаған. Сонымен бірге бұл жолы іс-шара Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің тікелей қолдауымен өтуде, бұл хакатонның мемлекеттік деңгейдегі стратегиялық маңызын айқын көрсетеді. "Decentrathon — бұл жай ғана бәсеке емес, бұл Қазақстанның болашақ технологиялық кадрларын анықтайтын алаң", — дейді BAITC-тің атқарушы директоры Аскар Нұрланов. "Алты сезон ішінде біз мемлекет пен бизнес арасындағы технологиялық алшақтықты жоюға нақты үлес қостық деп есептейміз."Хакатонға қатысу шарттары кең ауқымды мамандарға есігін айқара ашып тұр. Бағдарламашылар, жасанды интеллект инженерлері, Web3 энтузиастары, дизайнерлер мен бизнес-аналитиктер — барлығы осы іс-шараға шақырылған. Тіркелу үшін decentrathon.ai сайтына кіріп, 29 қазан сағат 23:59-ға дейін өтінімді толтыру жеткілікті. Командасы жоқ жеке қатысушыларға алаңда команда жинастыру мүмкіндігі де қарастырылған. Шымкент қаласында іс-шара Shymkent Hub алаңында және Шымкент қаласы Цифрландыру басқармасының бірлескен ұйымдастыруымен өтетіні де назар аударарлық. Бұл аймақтық билік пен технологиялық қауымдастықтың ынтымақтастығының нақты үлгісі болып табылады.Қатысушы жастар мен IT-мамандардың реакциясы да ерекше. Алматылық бағдарламашы Диас Сейтқали: "Мен Decentrathon-ға екінші сезоннан бастап қатысамын. Ол уақытта студент болдым, енді өзімнің стартапымды жүргіземін. Осы хакатонда алған тәжірибем мен таныстарым маған нақты карьера жасауға мүмкіндік берді", — дейді. Оның сөзі жалғыз жеке тарих емес — хакатон барысында туындаған ондаған стартаптардың бізде статистикалық растауы бар. Соның ішінде AgriChain, MedAI.kz, EduBlock сияқты танымал жобалар бүгінде нарықта табысты жұмыс атқаруда. Decentrathon платформасы осындай нәтижелерімен ел ішіндегі технологиялық экожүйенің нағыз инкубаторына айналғанын дәлелдеді.Сарапшылар бұл хакатонның соңғы сезоны болса да, оның ізін қалдыратынына сенімді. Астана Hub-тың аналитигі Гүлнара Жақсыбекова хакатонның стратегиялық маңызын мынадай деректермен түсіндіреді: "Қазіргі таңда Қазақстанда цифрлық экономика ЖІӨ-нің 5 пайызынан асты, ал 2030 жылға дейін бұл көрсеткішті 10 пайызға жеткізу жоспарлануда. Осы мақсатқа жету үшін елімізге жыл сайын бірнеше мың жаңа технологиялық маман қажет. Decentrathon сол мамандарды анықтап, қалыптастыруда шешуші рөл атқарды." Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің хакатонды ресми қолдауы да осы стратегиялық бағытты айқын көрсетіп тұр.Decentrathon 6.0-дың финальды сезон ретінде өтуі тек аяқталу ғана емес, жаңа кезеңнің басталуы. Алдағы жылдары Қазақстанда блокчейн, жасанды интеллект және Web3 технологияларының дамуы жеделдей түседі деген болжамдар баршылық. Мемлекеттік деңгейде цифрлық активтер мен смарт-контрактілерге арналған заңнамалық база жетілдірілуде. Бұл процесте Decentrathon сияқты платформалар тудырған мамандар мен стартаптар шешуші рөл атқаратыны сөзсіз. Ұйымдастырушылар хакатон бітсе де, онда туындаған технологиялық қауымдастық пен байланыстар жалғаса беретінін, жобалар жаңа форматтарда өмір сүретінін айтады.19 қала, екі күн, жүздеген команда — Decentrathon 6.0 Қазақстанның технологиялық тарихына алтын әріппен жазылатын оқиғаға айналуға барлық негізі бар. Бұл хакатон жай ғана бағдарламашылар жиынтығы емес — бұл болашақ Қазақстанын жасайтын адамдардың бас қосуы. Өтінімді беру мерзімі 29 қазан, сағат 23:59-да аяқталады. Уақыт аз, мүмкіндік — шексіз.

13 қазан 2026 жыл. Қазақстанның үшінші мегаполисі Шымкент қаласы соңғы жылдары қала инфрақұрылымын жаңартуда, тұрғын аудандарды абаттандыруда айтарлықтай жетістіктерге жетіп келеді. Алайда кез келген ірі қалада болатындай, тазалық пен тәртіпті сақтау мәселесі күн тәртібінен түспейді. Осы күні Еңбекшілік ауданы бойынша тараған ақпарат бүкіл қала тұрғындарының назарын аударды: «Таза Қазақстан» науқаны аясында тек бір апта ішінде дрон көмегімен 100-ден астам тазалық бұзушылығы тіркеліп, 102 әкімшілік хаттама жасалды.«Таза Қазақстан» — бұл Қазақстан Республикасы Президентінің бастамасымен жалпыұлттық деңгейде жүргізілетін экологиялық-азаматтық науқан. Бағдарлама аясында елдің барлық өңірлерінде, соның ішінде ауыл мен қалаларда бірдей тазалық тәртібін орнату, халықтың экологиялық санасын арттыру және қоғамдық орындарды тазалыққа үйрету мақсаттары қойылған. Шымкент бұл бастаманы белсенді қолдаушы қала ретінде бірнеше рет республикалық деңгейде атап өтілген болатын. Дегенмен бұзушылықтардың саны тек бір аптада жүзден асуы — мәселенің тереңдігін айқын көрсетеді.Еңбекшілік аудандық әкімшілігінің өкілі Нұрлан Әбенов тілшімізге мынандай түсінік берді: «Дронды пайдалана бастаған кезден бері жер бетіндегі тексерулер тиімділігі бірнеше есеге артты. Бұрын инспекторлар күнбе-күн аралып, бір аптада 15–20 хаттама жасаса, енді беспілотник технологиясы арқылы сол жұмысты бірнеше сағатта атқара аламыз. Ең бастысы — дрон субъективті баға бермейді, адам факторы жойылады». Бұл пікір бейнебақылаудың технологиялық артықшылығын нақты сипаттайды.Заң тұрғысынан қарастырсақ, бұзушылар Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 505-бабы бойынша жауапкершілікке тартылды. Аталған бап қоғамдық орындарда тазалық ережелерін бұзуды, заңсыз қоқыс тастауды, абаттандыру нормаларын сақтамауды қамтиды. Заң бойынша жеке тұлғаларға 5 айлық есептік көрсеткіш (АЕК) мөлшерінде, ал заңды тұлғаларға одан да жоғары айыппұл қолданылуы мүмкін. Сарапшылардың пікірінше, мұндай шаралардың алдын алу мақсатынан гөрі тәрбиелік мәні басымырақ болуы тиіс.Шымкент қалалық экология және табиғи ресурстар департаментінің бас маманы Гүлнәр Тілеуова осы мәселеге байланысты өз ойын бөлісті: «Дрон технологиясы — бұл тек жазалау құралы емес, ең алдымен алдын алу механизмі. Адамдар қадағаланып жатқанын сезсе, мінез-құлқы өзгереді. Швецияда, Финляндияда осылай жасалды — алғашқы жылдары бұзушылықтар мыңдаған болса, бес жылдан кейін оннан асқан жоқ. Біз де сол жолға беттеп барамыз». Халықаралық тәжірибеге сілтеме жасау отандық тәсілдің дұрыс бағытта екенін растайды.Статистика тұрғысынан алғанда, Шымкент қаласы бойынша 2024 жылы жыл бойы тіркелген тазалық бұзушылықтарының жалпы саны 1 200-ден асқан. 2025 жылы дрондар мен ақылды бейнебақылау жүйелері енгізілгеннен кейін бұл сан 30%-ға қысқарды деп хабарлады қалалық жасыл экономика жөніндегі комитет. Еңбекшілік ауданы тек бір апталық рейд барысында 102 хаттама жасаса, бұл жыл бойы жиналатын статистиканың 8–9%-ына тең. Демек, жүйелі бақылаудың болмауы бұрын нақты жағдайды жасырып тұрғаны анық.Тұрғындардың реакциясы екіге жарылды. Бір топ тұрғын дронды бақылауды толық қолдайды. «Біздің ауладағы үлкен контейнер маңына кейбір көршілер үнемі бөлек қоқыс тастайды. Инспектор кеп дәлелдей алмайды, ал дрон бәрін суретке түсіреді. Тазалық орнаса болды», — деді Еңбекшілік ауданының тұрғыны Асель Қалиева. Алайда екінші топ азаматтар жекелік өмірге қауіп туралы алаңдаушылығын білдіреді. Адвокат Серік Дүйсенов: «Дрондарды пайдалану заңдық шеңберде болуы тиіс. Азаматтардың жеке кеңістігіне кіруге тыйым салынған аймақтар нақты белгіленуі керек», — деп ескертті.Болашақ перспективалар тұрғысынан алғанда, Шымкент қалалық әкімдігі дрондық бақылауды тек Еңбекшілік ауданымен шектемей, қалған барлық аудандарға — Әл-Фараби, Абай, Қаратау аудандарына да кеңейту жоспарын жариялады. 2027 жылға қарай барлық қоғамдық орындар, саябақтар, нарықтар мен тұрғын аулалардың 80%-ын ақылды бақылау жүйесімен жабу мақсаты қойылып отыр. Бұған қоса, бұзушылықтарды жылдам өңдеу үшін жасанды интеллект негізіндегі платформаны қалалық инфрақұрылыммен біріктіру жобасы да іске асырылуда. Технологиялық жаңашылдық пен азаматтық жауапкершіліктің ұштасуы — болашақта Шымкентті шынайы таза қалаға айналдырудың негізгі кілті болмақ. Қала тұрғындары мен келушілерін тазалық ережелерін сақтауға, қоғамдық кеңістікті өз үйіндей күтіп-баптауға шақырып, биліктің де, азаматтардың да бірлескен жауапкершілігі бұл науқанды нәтижелі ете алатынын естен шығармау керек.

13 қазан 2026 жыл. Қазақстанның үшінші мегаполисі Шымкент қаласы соңғы жылдары қала инфрақұрылымын жаңартуда, тұрғын аудандарды абаттандыруда айтарлықтай жетістіктерге жетіп келеді. Алайда кез келген ірі қалада болатындай, тазалық пен тәртіпті сақтау мәселесі күн тәртібінен түспейді. Осы күні Еңбекшілік ауданы бойынша тараған ақпарат бүкіл қала тұрғындарының назарын аударды: «Таза Қазақстан» науқаны аясында тек бір апта ішінде дрон көмегімен 100-ден астам тазалық бұзушылығы тіркеліп, 102 әкімшілік хаттама жасалды.«Таза Қазақстан» — бұл Қазақстан Республикасы Президентінің бастамасымен жалпыұлттық деңгейде жүргізілетін экологиялық-азаматтық науқан. Бағдарлама аясында елдің барлық өңірлерінде, соның ішінде ауыл мен қалаларда бірдей тазалық тәртібін орнату, халықтың экологиялық санасын арттыру және қоғамдық орындарды тазалыққа үйрету мақсаттары қойылған. Шымкент бұл бастаманы белсенді қолдаушы қала ретінде бірнеше рет республикалық деңгейде атап өтілген болатын. Дегенмен бұзушылықтардың саны тек бір аптада жүзден асуы — мәселенің тереңдігін айқын көрсетеді.Еңбекшілік аудандық әкімшілігінің өкілі Нұрлан Әбенов тілшімізге мынандай түсінік берді: «Дронды пайдалана бастаған кезден бері жер бетіндегі тексерулер тиімділігі бірнеше есеге артты. Бұрын инспекторлар күнбе-күн аралып, бір аптада 15–20 хаттама жасаса, енді беспілотник технологиясы арқылы сол жұмысты бірнеше сағатта атқара аламыз. Ең бастысы — дрон субъективті баға бермейді, адам факторы жойылады». Бұл пікір бейнебақылаудың технологиялық артықшылығын нақты сипаттайды.Заң тұрғысынан қарастырсақ, бұзушылар Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 505-бабы бойынша жауапкершілікке тартылды. Аталған бап қоғамдық орындарда тазалық ережелерін бұзуды, заңсыз қоқыс тастауды, абаттандыру нормаларын сақтамауды қамтиды. Заң бойынша жеке тұлғаларға 5 айлық есептік көрсеткіш (АЕК) мөлшерінде, ал заңды тұлғаларға одан да жоғары айыппұл қолданылуы мүмкін. Сарапшылардың пікірінше, мұндай шаралардың алдын алу мақсатынан гөрі тәрбиелік мәні басымырақ болуы тиіс.Шымкент қалалық экология және табиғи ресурстар департаментінің бас маманы Гүлнәр Тілеуова осы мәселеге байланысты өз ойын бөлісті: «Дрон технологиясы — бұл тек жазалау құралы емес, ең алдымен алдын алу механизмі. Адамдар қадағаланып жатқанын сезсе, мінез-құлқы өзгереді. Швецияда, Финляндияда осылай жасалды — алғашқы жылдары бұзушылықтар мыңдаған болса, бес жылдан кейін оннан асқан жоқ. Біз де сол жолға беттеп барамыз». Халықаралық тәжірибеге сілтеме жасау отандық тәсілдің дұрыс бағытта екенін растайды.Статистика тұрғысынан алғанда, Шымкент қаласы бойынша 2024 жылы жыл бойы тіркелген тазалық бұзушылықтарының жалпы саны 1 200-ден асқан. 2025 жылы дрондар мен ақылды бейнебақылау жүйелері енгізілгеннен кейін бұл сан 30%-ға қысқарды деп хабарлады қалалық жасыл экономика жөніндегі комитет. Еңбекшілік ауданы тек бір апталық рейд барысында 102 хаттама жасаса, бұл жыл бойы жиналатын статистиканың 8–9%-ына тең. Демек, жүйелі бақылаудың болмауы бұрын нақты жағдайды жасырып тұрғаны анық.Тұрғындардың реакциясы екіге жарылды. Бір топ тұрғын дронды бақылауды толық қолдайды. «Біздің ауладағы үлкен контейнер маңына кейбір көршілер үнемі бөлек қоқыс тастайды. Инспектор кеп дәлелдей алмайды, ал дрон бәрін суретке түсіреді. Тазалық орнаса болды», — деді Еңбекшілік ауданының тұрғыны Асель Қалиева. Алайда екінші топ азаматтар жекелік өмірге қауіп туралы алаңдаушылығын білдіреді. Адвокат Серік Дүйсенов: «Дрондарды пайдалану заңдық шеңберде болуы тиіс. Азаматтардың жеке кеңістігіне кіруге тыйым салынған аймақтар нақты белгіленуі керек», — деп ескертті.Болашақ перспективалар тұрғысынан алғанда, Шымкент қалалық әкімдігі дрондық бақылауды тек Еңбекшілік ауданымен шектемей, қалған барлық аудандарға — Әл-Фараби, Абай, Қаратау аудандарына да кеңейту жоспарын жариялады. 2027 жылға қарай барлық қоғамдық орындар, саябақтар, нарықтар мен тұрғын аулалардың 80%-ын ақылды бақылау жүйесімен жабу мақсаты қойылып отыр. Бұған қоса, бұзушылықтарды жылдам өңдеу үшін жасанды интеллект негізіндегі платформаны қалалық инфрақұрылыммен біріктіру жобасы да іске асырылуда. Технологиялық жаңашылдық пен азаматтық жауапкершіліктің ұштасуы — болашақта Шымкентті шынайы таза қалаға айналдырудың негізгі кілті болмақ. Қала тұрғындары мен келушілерін тазалық ережелерін сақтауға, қоғамдық кеңістікті өз үйіндей күтіп-баптауға шақырып, биліктің де, азаматтардың да бірлескен жауапкершілігі бұл науқанды нәтижелі ете алатынын естен шығармау керек.

13 қазан 2026 жыл. Қазақстанның үшінші мегаполисі Шымкент қаласы соңғы жылдары қала инфрақұрылымын жаңартуда, тұрғын аудандарды абаттандыруда айтарлықтай жетістіктерге жетіп келеді. Алайда кез келген ірі қалада болатындай, тазалық пен тәртіпті сақтау мәселесі күн тәртібінен түспейді. Осы күні Еңбекшілік ауданы бойынша тараған ақпарат бүкіл қала тұрғындарының назарын аударды: «Таза Қазақстан» науқаны аясында тек бір апта ішінде дрон көмегімен 100-ден астам тазалық бұзушылығы тіркеліп, 102 әкімшілік хаттама жасалды.«Таза Қазақстан» — бұл Қазақстан Республикасы Президентінің бастамасымен жалпыұлттық деңгейде жүргізілетін экологиялық-азаматтық науқан. Бағдарлама аясында елдің барлық өңірлерінде, соның ішінде ауыл мен қалаларда бірдей тазалық тәртібін орнату, халықтың экологиялық санасын арттыру және қоғамдық орындарды тазалыққа үйрету мақсаттары қойылған. Шымкент бұл бастаманы белсенді қолдаушы қала ретінде бірнеше рет республикалық деңгейде атап өтілген болатын. Дегенмен бұзушылықтардың саны тек бір аптада жүзден асуы — мәселенің тереңдігін айқын көрсетеді.Еңбекшілік аудандық әкімшілігінің өкілі Нұрлан Әбенов тілшімізге мынандай түсінік берді: «Дронды пайдалана бастаған кезден бері жер бетіндегі тексерулер тиімділігі бірнеше есеге артты. Бұрын инспекторлар күнбе-күн аралып, бір аптада 15–20 хаттама жасаса, енді беспілотник технологиясы арқылы сол жұмысты бірнеше сағатта атқара аламыз. Ең бастысы — дрон субъективті баға бермейді, адам факторы жойылады». Бұл пікір бейнебақылаудың технологиялық артықшылығын нақты сипаттайды.Заң тұрғысынан қарастырсақ, бұзушылар Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 505-бабы бойынша жауапкершілікке тартылды. Аталған бап қоғамдық орындарда тазалық ережелерін бұзуды, заңсыз қоқыс тастауды, абаттандыру нормаларын сақтамауды қамтиды. Заң бойынша жеке тұлғаларға 5 айлық есептік көрсеткіш (АЕК) мөлшерінде, ал заңды тұлғаларға одан да жоғары айыппұл қолданылуы мүмкін. Сарапшылардың пікірінше, мұндай шаралардың алдын алу мақсатынан гөрі тәрбиелік мәні басымырақ болуы тиіс.Шымкент қалалық экология және табиғи ресурстар департаментінің бас маманы Гүлнәр Тілеуова осы мәселеге байланысты өз ойын бөлісті: «Дрон технологиясы — бұл тек жазалау құралы емес, ең алдымен алдын алу механизмі. Адамдар қадағаланып жатқанын сезсе, мінез-құлқы өзгереді. Швецияда, Финляндияда осылай жасалды — алғашқы жылдары бұзушылықтар мыңдаған болса, бес жылдан кейін оннан асқан жоқ. Біз де сол жолға беттеп барамыз». Халықаралық тәжірибеге сілтеме жасау отандық тәсілдің дұрыс бағытта екенін растайды.Статистика тұрғысынан алғанда, Шымкент қаласы бойынша 2024 жылы жыл бойы тіркелген тазалық бұзушылықтарының жалпы саны 1 200-ден асқан. 2025 жылы дрондар мен ақылды бейнебақылау жүйелері енгізілгеннен кейін бұл сан 30%-ға қысқарды деп хабарлады қалалық жасыл экономика жөніндегі комитет. Еңбекшілік ауданы тек бір апталық рейд барысында 102 хаттама жасаса, бұл жыл бойы жиналатын статистиканың 8–9%-ына тең. Демек, жүйелі бақылаудың болмауы бұрын нақты жағдайды жасырып тұрғаны анық.Тұрғындардың реакциясы екіге жарылды. Бір топ тұрғын дронды бақылауды толық қолдайды. «Біздің ауладағы үлкен контейнер маңына кейбір көршілер үнемі бөлек қоқыс тастайды. Инспектор кеп дәлелдей алмайды, ал дрон бәрін суретке түсіреді. Тазалық орнаса болды», — деді Еңбекшілік ауданының тұрғыны Асель Қалиева. Алайда екінші топ азаматтар жекелік өмірге қауіп туралы алаңдаушылығын білдіреді. Адвокат Серік Дүйсенов: «Дрондарды пайдалану заңдық шеңберде болуы тиіс. Азаматтардың жеке кеңістігіне кіруге тыйым салынған аймақтар нақты белгіленуі керек», — деп ескертті.Болашақ перспективалар тұрғысынан алғанда, Шымкент қалалық әкімдігі дрондық бақылауды тек Еңбекшілік ауданымен шектемей, қалған барлық аудандарға — Әл-Фараби, Абай, Қаратау аудандарына да кеңейту жоспарын жариялады. 2027 жылға қарай барлық қоғамдық орындар, саябақтар, нарықтар мен тұрғын аулалардың 80%-ын ақылды бақылау жүйесімен жабу мақсаты қойылып отыр. Бұған қоса, бұзушылықтарды жылдам өңдеу үшін жасанды интеллект негізіндегі платформаны қалалық инфрақұрылыммен біріктіру жобасы да іске асырылуда. Технологиялық жаңашылдық пен азаматтық жауапкершіліктің ұштасуы — болашақта Шымкентті шынайы таза қалаға айналдырудың негізгі кілті болмақ. Қала тұрғындары мен келушілерін тазалық ережелерін сақтауға, қоғамдық кеңістікті өз үйіндей күтіп-баптауға шақырып, биліктің де, азаматтардың да бірлескен жауапкершілігі бұл науқанды нәтижелі ете алатынын естен шығармау керек.

Қостанайда күзгі көгалдандыру жұмыстары жалғасуда. Әл-Фараби көшесінде және қаланың басқа да аумақтарында ағаштар отырғызылып, жаңа жасыл аймақтар құрылуда.Соңғы төрт жылда қалада 21 мыңнан астам ағаш пен 92 мыңнан астам бұта отырғызылды. Биыл тағы 3629 ағаш отырғызу жоспарланған.Күзде Әл-Фараби көшесінде, «Сити Центр» маңында, Сьянов, Абай және Гоголь көшелерінде, сондай-ақ Тобыл жағалауындағы саябақта 810 көшет отырғызылады. Олардың қатарында шырша, жөке, қарағаш және терек бар.Отырғызылған ағаштардың жерсіну көрсеткіші 95 пайыздан асады. Бұл ретте көгалдандыру жұмыстарында жасыл желектердің санын арттырумен қатар, олардың жақсы өсіп, жерсінуіне де басымдық беріледі.Жұмыстар қаланы абаттандыру және «Таза Қазақстан» бастамасы аясында жүргізілуде. Негізгі мақсат – жасыл аймақтарды көбейтіп, тұрғындар үшін қолайлы әрі жайлы қалалық орта қалыптастыру.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kostanai-kalasy-akimat/press/news/details/1309239?lang=ru

«Таза Қазақстан» республикалық экологиялық акциясын іске асыру шеңберінде Глубокое ауданының прокуратурасы спутниктік суреттерді талдау және аудан аумағын көзбен шолып тексеру нәтижесінде 15 рұқсат етілмеген қоқыс орнын анықтады.Аббаттандыру қағидаларын бұзғаны үшін полиция қызметкерлерімен 177 тұлға әкімшілік жауаптылыққа тартылды.Сонымен қатар, прокурорлық қадағалау шаралары бойынша бақылауды тиісінше жүзеге асырмағаны үшін 12 ауылдық округ әкімі әкімшілік жауаптылыққа тартылды. Салынған әкімшілік айыппұлдар толық көлемде төленді.Тұрғындарды тазалық пен тәртіпті сақтауға, қоршаған ортаға ұқыпты қарауға және рұқсат етілмеген қоқыс орындарының пайда болуына жол бермеуге шақырамыз.Бұл бағыттағы жұмыс жалғасуда және прокуратура органдарының бақылауында.Шығыс Қазақстан облысының прокуратурасы Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/prokuratura-vko/press/news/details/1309240?lang=ru

Бүгін облыс әкімі Мұрат Ергешбаев қала аумағында жүзеге асып жатқан инвестициялық жобалардың қазіргі жай-күйімен, нысандардағы жұмыс барысымен танысты.Алдымен сол жағалаудағы «Alem Asia Trade» серіктестігінің автокөлік салонына барды. Жоба аясында 21 жұмыс орны ашылған, айына орта есеппен 20 автокөлік сату жоспарланған. Қазіргі уақытта Оңтүстік Кореяның KIA ресми диллерлік орталығымен бірлесіп жұмысын бастаған.«Достық» жеке кәсіпкерлігінің шыны пакеттер өндіретін автоматтандырылған өндіріс цехы өткен жылы іске қосылған. Негізгі қызмет бағыттары – ПВХ профильдерін ламинациялау және шыны пакеттер өндіру. Өндірістік қуаты жылына 1 млн шаршы метр, 27 адам тұрақты жұмыспен қамтылған.Өндірісте заманауи автоматтандырылған желі қолданылады. Оның арқасында бір шыны пакетті дайындау уақыты 10 минуттан 1 минутқа дейін қысқарып, жылдамдық шамамен он есе артқан. Бұл тапсырыстарды жедел орындауға, өнім сапасын тұрақтандыруға және өндіріс тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.Кәсіпорынның тағы бір ерекшелігі – шикізат пен материалдардың басым бөлігінің отандық өндірушілерден жеткізілуі. Қолданылатын шикізаттың шамамен 90 пайызы отандық өнімдер, негізгі шикізаттың бірі – Қызылорда қаласындағы «Orda Glass» ЖШС өндіретін табақша шыны.Бұл жергілікті кәсіпорындар арасындағы өндірістік байланысты нығайтады. Жобаға екінші деңгейлі банктер, мемлекеттік субсидия, сонымен қатар «Қызылорда» өңірлік инвестиция орталығы арқылы да қосымша қаржылық қолдау көрсетілген.«Медстрой-Шаңырақ» нейромед протезді-ортопедия орталығы мамыр айында іске қосылған. Мұнда протездік-ортопедиялық қызмет көрсетіледі және медициналық оңалту бағытындағы мүмкіндіктерді кеңейтуге арналған. Қазіргі таңда орталықта 10 адам еңбек етеді, қажетті құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілген. Негізгі жабдықтар Қытай мен Ресейден жеткізілген.Аймақ басшысы Абай ауылындағы 800 бас ірі қараға арналған бордақылау алаңының құрылысымен де танысты. «Қызылорда Құрылыс НК» серіктестігі жобаға 7,5 млрд теңге қаржы бөлген, 50 жаңа жұмыс орнын ашу көзделген. Қазір бірінші және екінші қоражайлар салынуда. Нысанды кезең-кезеңімен іске қосып, ферманы желтоқсан айында пайдалануға беру жоспарланған.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda/press/news/details/1309227?lang=ru

Зейнетақы жүйесі – жасқа да, мамандыққа да қарамайтын, барлық адамның басына түсетін маңызды мәселе. Зейнетақы жинақтарының қалай қалыптасатынын түсіну, олардың көлемін бақылау және болашаққа қаржылық жоспар құру – адамның қаржылық тұрақтылығы мен ертеңгі күнге деген сенімін арттырады.Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының «Зейнетақы жүйесі туралы сұхбат» жобасы аясында Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығы кеңесінің төрайымы Елена Бахмутова берген сұхбатында зейнетақы жүйесінде жүзеге асқан және алдағы уақытта күтілетін негізгі өзгерістер, жеке жинақтардың рөлі, ұзақ мерзімді қаржылық жоспарлаудың маңызы және басқа да өзекті мәселелер туралы айтып берді. Реформалар туралы  Елена Бахмутова: «Мемлекет басшысының биыл жыл басында берген тапсырмасына сәйкес, Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі 2030 жылға дейінгі кезеңге арналған капитал нарығын дамыту бағдарламасын әзірлеуге кірісті.Бағдарлама таныстырылып, онда зейнетақы активтерін басқарудың тиімділігін арттыруға тікелей қатысты көптеген жаңа ұсыныстар айтылды. Бұл – жалғасып келе жатқан реформа. Ол Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің азаматтарды зейнетақымен қамсыздандыру тәсілдерін әзірлеуге қатысты бағытын да, оның жекелеген бөлігі – зейнетақы жинақтарын басқару мәселесін де қамтиды.Бұл бағдарламада қандай жаңалықтар бар?Ең алдымен, оның аяқ астынан пайда болмағанын айту керек. Бағдарлама жыл басынан бері әзірленіп, осы уақыт ішінде нарыққа қатысушылармен көптеген талқылаулар жүргізілді. Мұнда мен айтып отырған нарық қатысушыларының қатарында, ең алдымен, инвестициялық портфельді басқарушылар бар. Өздеріңіз білетіндей, қазірдің өзінде қазақстандықтар зейнетақы жинақтарының бір бөлігін қалауы бойынша жеке басқарушы компанияларға беру мүмкіндігіне ие. Енді реттеуші ұйымның ұсынысы бойынша  басқарушы компаниялар бірнеше инвестициялық стратегия ұсынуа алады. Яғни бұл стратегиялар әртүрлі жастағы адамдардың қажеттіліктеріне қарай әзірленеді. Қазіргі таңда жеке басқарушы компаниялар бірден үш түрлі – тәуекелді, қалыпты және консервативті портфель ұсына алады. Ал салымшы солардың бірін өзі таңдайды. Әрине, салымшы бұл активтерді өзі басқармайды. Ол өз жинақтарын кәсіби түрде басқаратын компанияны таңдайды. Бұл ретте барлық реттеушілік талаптар, активтердің сақталуы, өз активтерін зейнетақы активтерінен кастодиандық бөлу сияқты тетіктер толықтай сақталады. Есеп жүргізу де бұрынғыдай Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорында жүзеге асырылады.Бірақ тағы бір мүмкіндік пайда болады. Болашақта Ұлттық банктің де салымшыларға портфель құрылымын барынша әртараптандыруға мүмкіндік беретін ұсыныстар жасау мүмкіндігі қарастырылып отыр.Бұл қалай жүзеге асуы мүмкін?Былайша айтқанда, «әдепкі» портфель бойынша салымшыларды да біртіндеп жас ерекшеліктеріне қарай топтарға бөліп орналастыру көзделеді». Инфляция, инвестиция және тиімділік туралы Елена Бахмутова: «Бүгінде тек соңғы айда ғана бірлескен антиинфляциялық шаралардың нәтижесінде инфляцияның 10%, 9,8% дейін түсуіне қол жеткіздік.Жалпы, әр жылдары инфляцияның күрт өсу кезеңдері болды, жағдай тұрақсыз болған кездер де, дағдарысты жылдар да кездесті. Сондықтан инвестиция тиімділігін бағалағанда, әрине, бірнеше жылдық кезеңді негізге алған дұрыс. Портфельдерге қайта оралсақ, егер тәуекелді портфель туралы айтатын болсақ, оның тиімділігін шамамен бес жылдық кезең бойынша бағалаған дұрыс. Қалыпты портфельдің тиімділігін үш жыл көлемінде қарастыруға болады. Ал консервативті портфельдің нәтижесін негізінен жыл сайын бағалауға болады. Барлығы осыған байланысты.Ал енді тиімділік пен тиімсіздік мәселесіне келсек, жеке басқарушы компаниялар бенчмарк бойынша жұмыс істейді. Бұл норма қазірдің өзінде қолданыста. Егер басқарушы компания белгіленген бенчмарк деңгейіндегі кірістілікті көрсетсе, бұл оның тиімді жұмыс істеп отырғанын білдіреді. Ал көрсеткіш одан төмен болса, басқарушының жұмысы тиімсіз деп бағаланады. Мұнда бәрін бақылау өте оңай. Ал Ұлттық банкте бұған дейін бенчмарк болған жоқ. Бірақ қазір ұсынылып отырған өзгерістерге сәйкес, олар да мандаттық басқаруды беретін болады. Егер мандаттық басқару шетелдік басқарушыларға берілсе, олар да өздері жұмыс істейтін нарықтағы халықаралық бенчмарктерге сүйене отырып жұмыс істейді. Ал ішкі басқарушылар тартылған жағдайда, олар үшін де берілетін мандаттың құрылымына қарай тиісті бенчмарктер қалыптастырылады. Осылайша, Ұлттық банк те іс жүзінде бенчмаркке негізделген жүйеге көшеді». Жеке жауапкершілік және зейнетақы жинақтарын бақылаудың маңызы Қазіргі зейнетақы жүйесі – мемлекет, жұмыс беруші және салымшының ортақ жауапкершілігіне негізделген үштаған.Тұрақты түрде аударылатын зейнетақы жарналары мен сол жинақтарға есептелетін инвестициялық табыс адамның еңбек қызметі аяқталғаннан кейінгі қаржылық қамтамасыз етілуінде барған сайын маңызды рөл атқарып келеді.Бүгінде салымшылар БЖЗҚ-ның цифрлық сервистері арқылы жарналарының түсуін, жинақтарының көлемін және есептелген инвестициялық табысын бақылай алады. Мұндай бақылау ықтимал қателерді дер кезінде анықтауға, жинақтардың қалай өзгеріп жатқанын түсінуге және зейнетке шығуға қаржылық тұрғыдан қаншалықты дайын екенін бағалауға мүмкіндік береді.Елена Бахмутованың айтуынша, адам зейнетақымен қамсыздандыру мәселесін «кейінге» қалдырмауы керек. Азамат өзінің зейнетақы шотының жай-күйіне неғұрлым ерте көңіл бөлсе, болашақта лайықты табыс қалыптастыруға мүмкіндігі соғұрлым көп болады. Елена Бахмутова: «Әрбір салымшы өзінің зейнетақы жинақтары қандай кіріс әкеліп отырғанын және зейнетке шығатын сәтіне қарай қанша зейнетақы жинағы болуы керектігін білуге тиіс.Яғни ол не болып жатқанын үнемі бақылап, қадағалап, қарап отыруы керек. Қазір БЖЗҚ қосымшасына күн сайын кіріп, қанша инвестициялық табыс алғанын қарап отыратын салымшыларды білемін. Мұндай бақылау күнделікті өмірдің қалыпты бір бөлігіне айналуы керек». Зейнетақы жүйесі қоғаммен бірге өзгереді Зейнетақы жүйесі – елдегі экономикалық және әлеуметтік жағдайдың көрінісі. Заңнамадағы өзгерістер, халықтың жүйеге қатысуы, цифрлық сервистердің дамуы және қазақстандықтардың қаржылық сауаттылығының артуы оның одан әрі дамуына ықпал ететін маңызды факторларға айналып отыр.Елена Бахмутова атап өткендей, зейнетақы жүйесінің тұрақтылығы мемлекеттік институттардың жұмысына ғана емес, азаматтардың өздерінің белсенділігіне де байланысты. Зейнетақы жарналарына жауапкершілікпен қарау, қажетті ақпаратты уақытылы алу және жеке қаржыны алдын ала жоспарлау болашақ төлемдерді барынша болжамды етуге мүмкіндік береді.Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығы Кеңесінің төрайымы Елена Бахмутовамен болған сұхбат тағы бір маңызды жайтты көрсетті: зейнетақы тақырыбы тек формулалардан, нормативтерден немесе ресми құжаттардан тұрмайды. Бұл – әр адамның жеке таңдауы мен жауапкершілігіне қатысты мәселе.Адам болашағы туралы неғұрлым ерте ойлана бастаса, қаржылық тұрғыдан тұрақты өмір қалыптастыруға мүмкіндігі де соғұрлым жоғары болады.Сондықтан зейнетақы жүйесі туралы ашық диалогтың маңызы зор. Мұндай әңгіме қолданыстағы тетіктерді түсінуге ғана емес, еңбек жолы аяқталғаннан кейінгі сенімді өмірге бастайтын алғашқы қадамды жасауға да көмектеседі. Сұхбаттың толық нұсқасын БЖЗҚ/ЕНПФ YouTube арнасынан көре аласыз.https://youtu.be/7aOL1vROqU4?si=rPWAdLERy2hgROqj Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kostanai-karabalyk-audany-akimat/press/news/details/1309219?lang=ru

Алматы, 2026 жылғы 14 қазан– «METRO Cash & Carry» ЖШС Қазақстанның төрт қаласындағы METRO дүкендерінде ауқымды сатылым басталғанын хабарлайды. Сатып алушылар әртүрлі санаттағы тауарларды 70%-ға дейінгі жеңілдікпен сатып ала алады.Науқан Қарағанды, Павлодар, Өскемен және Шымкент қалаларындағы METRO дүкендерінде өтеді. Алматы мен Астанада сатылым кейінірек басталады. Компания науқанның басталу күндерін қосымша хабарлайды.Науқанға қатысатын тауарлар ассортименті үнемі жаңартылып отырады. Өңірлердегі сатып алушыларға апта сайын жаңа арнайы ұсыныстар мен үлкен жеңілдікпен сатылатын қосымша тауарлар ұсынылады.Сатылымға METRO ассортиментіндегі әртүрлі санаттағы тауарлар қатысады. Науқандық тауарлардың саны шектеулі. Нақты тауарлардың қолжетімділігі қала мен дүкенге байланысты өзгеруі мүмкін.Өзекті ұсыныстар мен тауарлар каталогын shop.metro-kz.com  сайтынан көруге болады. Сайтқа кірген кезде өз қалаңызды таңдаңыз. Сонда сол қаладағы дүкеннің қазіргі ассортименті мен ұсыныстары көрсетіледі.«Біз үшін бүкіл өтпелі кезеңде клиенттерге сапалы қызмет көрсетіп, тиімді ұсыныстар жасауды жалғастыру маңызды. Өңірлердегі сатылым осы жұмыстың бір бөлігі болады. Жаңа ұсыныстар апта сайын жарияланып отырады», – деді METRO Қазақстан компаниясының бас директоры Месут Догукан.Сатылым METRO компаниясының Қазақстандағы қызметін кезең-кезеңімен аяқтау аясында өткізіліп отыр. Бұған дейін компания дүкендер мен жеткізу қызметі 2027 жылғы наурыз айының соңына дейін кезең-кезеңімен жабылатынын хабарлаған. Тиісті дүкендер жабылғанға дейін METRO клиенттерге қызмет көрсетуді жалғастырады. Сондай-ақ өзекті ұсыныстар мен жұмыс тәртібіндегі өзгерістер туралы хабарлап отырады.METRO – қонақүй және мейрамхана бизнесіне, кейтеринг компанияларына (HoReCa), сондай-ақ тәуелсіз бөлшек сауда кәсіпорындарына (Traders) қызмет көрсетуге маманданған азық-түлік өнімдерінің жетекші халықаралық көтерме жеткізушісі.METRO бүкіл әлем бойынша шамамен 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді. Компания оларға бірегей көпарналы көтерме сауда үлгісін ұсынады. Клиенттер тауарларды өз өңіріндегі METRO дүкендерінің бірінен сатып ала алады немесе Food Service Distribution (FSD) қызметі арқылы жеткізуге тапсырыс бере алады. Барлық сату арналары өзара біріктірілген және цифрлық шешімдер арқылы жұмыс істейді.METRO MARKETS еншілес компаниясы кәсіби клиенттерге арналған халықаралық онлайн-платформаны дамытып келеді. Платформа 2019 жылы іске қосылғаннан бері біртіндеп кеңейіп, жетілдіріліп келеді. Тұрақты даму – METRO қызметінің негізгі қағидаттарының бірі. Компания MSCI, Sustainalytics және CDP секілді тұрақты даму саласындағы халықаралық индекстер мен рейтингтерге енгізілген. METRO әлемнің 30-дан астам елінде жұмыс істейді. Компанияда 84 000-нан астам қызметкер еңбек етеді. 2024/25 қаржы жылында METRO-ның сату көлемі 32,4 млрд еуроны құрады.

Алматы, 2026 жылғы 14 қазан– «METRO Cash & Carry» ЖШС Қазақстанның төрт қаласындағы METRO дүкендерінде ауқымды сатылым басталғанын хабарлайды. Сатып алушылар әртүрлі санаттағы тауарларды 70%-ға дейінгі жеңілдікпен сатып ала алады.Науқан Қарағанды, Павлодар, Өскемен және Шымкент қалаларындағы METRO дүкендерінде өтеді. Алматы мен Астанада сатылым кейінірек басталады. Компания науқанның басталу күндерін қосымша хабарлайды.Науқанға қатысатын тауарлар ассортименті үнемі жаңартылып отырады. Өңірлердегі сатып алушыларға апта сайын жаңа арнайы ұсыныстар мен үлкен жеңілдікпен сатылатын қосымша тауарлар ұсынылады.Сатылымға METRO ассортиментіндегі әртүрлі санаттағы тауарлар қатысады. Науқандық тауарлардың саны шектеулі. Нақты тауарлардың қолжетімділігі қала мен дүкенге байланысты өзгеруі мүмкін.Өзекті ұсыныстар мен тауарлар каталогын shop.metro-kz.com  сайтынан көруге болады. Сайтқа кірген кезде өз қалаңызды таңдаңыз. Сонда сол қаладағы дүкеннің қазіргі ассортименті мен ұсыныстары көрсетіледі.«Біз үшін бүкіл өтпелі кезеңде клиенттерге сапалы қызмет көрсетіп, тиімді ұсыныстар жасауды жалғастыру маңызды. Өңірлердегі сатылым осы жұмыстың бір бөлігі болады. Жаңа ұсыныстар апта сайын жарияланып отырады», – деді METRO Қазақстан компаниясының бас директоры Месут Догукан.Сатылым METRO компаниясының Қазақстандағы қызметін кезең-кезеңімен аяқтау аясында өткізіліп отыр. Бұған дейін компания дүкендер мен жеткізу қызметі 2027 жылғы наурыз айының соңына дейін кезең-кезеңімен жабылатынын хабарлаған. Тиісті дүкендер жабылғанға дейін METRO клиенттерге қызмет көрсетуді жалғастырады. Сондай-ақ өзекті ұсыныстар мен жұмыс тәртібіндегі өзгерістер туралы хабарлап отырады.METRO – қонақүй және мейрамхана бизнесіне, кейтеринг компанияларына (HoReCa), сондай-ақ тәуелсіз бөлшек сауда кәсіпорындарына (Traders) қызмет көрсетуге маманданған азық-түлік өнімдерінің жетекші халықаралық көтерме жеткізушісі.METRO бүкіл әлем бойынша шамамен 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді. Компания оларға бірегей көпарналы көтерме сауда үлгісін ұсынады. Клиенттер тауарларды өз өңіріндегі METRO дүкендерінің бірінен сатып ала алады немесе Food Service Distribution (FSD) қызметі арқылы жеткізуге тапсырыс бере алады. Барлық сату арналары өзара біріктірілген және цифрлық шешімдер арқылы жұмыс істейді.METRO MARKETS еншілес компаниясы кәсіби клиенттерге арналған халықаралық онлайн-платформаны дамытып келеді. Платформа 2019 жылы іске қосылғаннан бері біртіндеп кеңейіп, жетілдіріліп келеді. Тұрақты даму – METRO қызметінің негізгі қағидаттарының бірі. Компания MSCI, Sustainalytics және CDP секілді тұрақты даму саласындағы халықаралық индекстер мен рейтингтерге енгізілген. METRO әлемнің 30-дан астам елінде жұмыс істейді. Компанияда 84 000-нан астам қызметкер еңбек етеді. 2024/25 қаржы жылында METRO-ның сату көлемі 32,4 млрд еуроны құрады.

Қызылорда облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаменті салық төлеушілер мен сыртқы экономикалық қызметке қатысушыларды Комитет мемлекеттік кірістерінің ескі порталы kgd.gov.kz жаңа платформаларға көшуге байланысты жақын арада өшірілетіні туралы хабарлайды.Ақпараттық бөлім мемлекеттік органдардың интернет-ресурстарының бірыңғай платформасына (ЕПИР ГО, gov.kz) көшіріледі. Сервистік бөлім жаңа portal.kgd.gov.kz порталында қолжетімді.Өзекті ақпарат пен қызметтерді алу үшін жаңа мекенжайларды пайдалануды сұраймыз.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd-kyzylorda/press/news/details/1309201?lang=ru

   2026 жылғы 7 - 9 қазан аралығында Оқу-әдістемелік орталығы Комитеттің Кедендік рәсімдерді әкімшілендіру және тазарту басқармасымен бірлесіп, «Кеден АЖ» тауарларды кедендік рәсімдерге орналастыру кезінде шарттардың сақталуын қамтамасыз ету және кедендік әкімшілендіру» тақырыбына қашықтықтан семинар өткізді.   Іс-шараның мақсаты – қатысушылардың кеден әкімшілігі саласындағы кәсіби білімдері мен практикалық дағдыларын жетілдіруге, сондай-ақ «KEDEN» ақпарат жүйесін пайдалана отырып, тауарларды кедендік рәсімдерге орналастыру кезінде белгіленген шарттар мен талаптардың сақталуын қамтамасыз етуге бағытталған.   Семинарға тыңдаушылар ретінде аумақтық мемлекеттік кірістер органдарының қызметкерлері қатысты.   Дәріскер ретінде:- Есенжолова Газиза Досмагамбетовна – Кеден бақылау департаменті, кедендік рәсімдерді әкімшілендіру және тазарту басқармасының бас сарапшысы сөз сөйледі.Семинарға қатысушылардың тарапынан лекторға сұрақтар қойылып, оларға толық жауаптар берілді.   Семинар қорытындысы бойынша 123 қатысушы біліктілігін сәтті арттырғандығы туралы электронды сертификат алды.  Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd/press/news/details/1309191?lang=ru

Қарақия ауданының Құрық ауылында салық сауаттылығын арттыру, заңнамадағы өзгерістер туралы уақтылы ақпарат беру және мемлекеттік органдармен конструктивті диалогты нығайту аясында Қарақия ауданы бойынша Мемлекеттік кірістер басқармасы мен Маңғыстау облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің Түсіндіру жұмыстары және Байланыс орталығы басқармасының қызметкерлері салық төлеушілер және бизнес-қауымдастық өкілдерімен кеңейтілген кездесу өткізді.Кездесу барысында салық заңнамасы мен салықтық әкімшілендірудің өзекті мәселелері, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Салық кодексінің жаңалықтары қаралды.Қатысушылар салық нормаларын практикада қолдану аспектілерін, салық органдарымен өзара іс-қимыл тәртібін және бизнеске әкімшілік жүктемені азайтуға бағытталған шараларды талқылады.Сонымен қатар, жеке консультациялық кездесу ұйымдастырылып, оның барысында салық төлеушілер салық заңнамасын қолдану, салық есебін жүргізу және салық міндеттемелерін орындау жөніндегі жеке сұрақтары бойынша түсіндірмелер алды.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd-mangistau/press/news/details/1309193?lang=ru

Женева, 2026 жылғы 9 қазан – Қазақстан Республикасының Дүниежүзілік сауда ұйымы (ДСҰ) және Женевадағы басқа да халықаралық экономикалық ұйымдар жанындағы Тұрақты өкілі Қайрат Төребаев Оман Сұлтандығының Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) бөлімшесі және Женевадағы басқа да халықаралық ұйымдар жанындағы Тұрақты өкілі Идрис Абдул Рахман Әл-Ханджаримен кездесті.Кездесу барысында ҚР ДСҰ жанындағы Тұрақты өкіл Қ. Төребаев пен Тұрақты өкіл И. Әл-Ханджари екіжақты ынтымақтастықтың өзекті мәселелерін, халықаралық ұйымдар шеңберіндегі өзара іс-қимылды, сондай-ақ өзара қызығушылық тудыратын салалардағы әріптестікті нығайту перспективаларын талқылады.Цифрландыру және телекоммуникациялар саласындағы халықаралық ынтымақтастық мәселелеріне ерекше назар аударылды.Тараптар сындарлы диалогты одан әрі нығайтуға және көпжақты алаңдардағы ынтымақтастықты дамытуға мүдделілік білдірді.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-wto/press/news/details/1309143?lang=ru

 Шымкент қаласында халықтың қауіпсіздігін қамтамасыз ету және төтенше жағдайлардың алдын алу мақсатында азаматтық қорғаныс бағытындағы жұмыстарға ерекше көңіл бөлінуде.Азаматтық қорғаныс – халық пен аумақты зақымдаушы құралдардан және төтенше жағдайлардан қорғауға бағытталған жалпымемлекеттік іс-шаралар жүйесі. Бұл бағыттағы жұмыстарды қала әкімі басқарып, қалалық Төтенше жағдайлар департаменті жұмысшы орган ретінде жүзеге асырады.Департамент азаматтық қорғаныс аясында халықты оқыту, қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыру және төтенше жағдайлар кезінде дұрыс әрекет ету дағдыларын дамыту бағытында бірқатар іс-шараны атқаруда.Жыл басынан бері Азаматтық қорғау саласындағы Ұлттық орталықта 24 адам, ал департамент базасында 1 200 тыңдаушы оқытылды. Сонымен қатар қала аумағында азаматтық қорғаныс бойынша түрлі тақырыпта 3 500-ге жуық оқу-жаттығу өткізілді.Тұрғындардың төтенше жағдай кезіндегі іс-қимыл тәртібі туралы хабардарлығын арттыруға да басымдық берілген. Осы мақсатта қаладағы 2 500-ге жуық көпқабатты тұрғын үйдің 8 500-ге жуық кіреберісіне ақпараттық тақтайшалар орналастырылды. Олар төтенше жағдай туындаған кезде тұрғындардың қандай әрекет жасау керектігін түсіндіруге арналған.Аталған шаралар халықтың қауіпсіздік жөніндегі сауаттылығын арттыруға, төтенше жағдайларға дайындық деңгейін нығайтуға және азаматтық қорғаныс жүйесінің тиімділігін қамтамасыз етуге бағытталған.Толығырақ: https://www.youtube.com/watch?v=jmWMDtE8sGU#РСКШЫМКЕНТ #БРИФИНГ

Шығыс Қазақстан облысында «Бүркіт төбе» шатқалында өткен дәстүрлі аңшылық өнеріне арналған «Шығыс Салбурыны – 2026» V халықаралық фестивалінің қорытындысы шығарылды. Биыл іс-шара алғаш рет құсбегіліктен I Азия кубогы мәртебесінде өтіп, әлемнің түкпір-түкпірінен келген қатысушылар мен қонақтарды жинады.Ауқымды этномәдени іс-шараға әлемнің 10 елінен 176 құсбегі мен саятшылық өнерінің шеберлері қатысты:ҚазақстанВенгрияҚытайМоңғолияРесейТүркияӨзбекстанҚырғызстанИспанияГрузияФестиваль рекордтық келушілер санын тіркеді: «Бүркіт төбе» алаңына шамамен 15 мың көрермен келді. Іс-шараға шетелдік саяхатшылар да ерекше қызығушылық танытты. Ресми және жеке туристік топтардың құрамында этноауылға Германия, Австрия, АҚШ, Үндістан және Венгриядан келген туристер барды.Негізгі жарыстар мен нәтижелерҮш күн бойы аңшылық өнерінің шеберлері бүркіт, сұңқар (ителгі) және қаршығамен аң аулау шеберлігін, сондай-ақ тазы иттердің жарысын көрсетті.Бүркітпен аң аулау: Финалдық сайыстардың қорытындысы бойынша I Азия кубогының негізгі жүлделерін Жамбыл, Түркістан және Қарағанды облыстарының өкілдері иеленді.Ителгімен аң аулау: Алтын медальді Қарағанды облысының өкілі Төлегенұлы Темірәлі жеңіп алды, күміс жүлде Астана қаласының өкілі Серікбекұлы Ерасылға бұйырды.Қаршығамен аң аулау: Бірінші орынды Түркістан облысының өкілі Махмудхан Заки иеленді.Тазы жарысы: Өскемен қаласының өкілі Ержан Жайық Қарауыз атты тазысымен жеңімпаз атанды.Мәдени-туристік маңызыФестиваль аясында қонақтарға қолөнершілер көрмелері, ұлттық тағамдар ұсынылған этноауыл және жарқын концерттік бағдарлама ұйымдастырылды. Іс-шара Шығыс Қазақстан облысының туристік әлеуетін халықаралық деңгейде ілгерілетуге және материалдық емес мәдени мұраны сақтауға бағытталған маңызды қадам болды.«Қатысушылар санының артуы және Еуропа мен Америка елдерінен туристердің келуі салбурын дәстүрінің Шығыс Қазақстанның танымал брендіне айналып келе жатқанын және көшпелі мәдениетке әлемдік қауымдастықтың қызығушылығын арттырып отырғанын көрсетеді», – деп атап өтті ШҚО Туризм басқармасында.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/tourism-vko/press/news/details/1309035?lang=ru

2026 жылғы 09 қазанТүрікменстан, Аваза Қасым-Жомарт Тоқаев алғашқы Каспий экология саммитін өткізу туралы өзекті бастаманы дер кезінде көтерген Түрікменстан Президенті Сердар Бердімұхамедовке ризашылығын жеткізді. Мемлекет басшысы Каспий теңізінің аймақ халқы үшін стратегиялық маңызы зор екеніне тоқталып, бүгінгі кездесудің тарихи сипатын атап өтті.– Каспий – бірегей табиғи қазына, миллиондаған адамның тіршілік көзі, күллі Еуразия құрлығындағы негізгі көлік және энергетика торабы. Сондықтан теңіз экожүйесін сақтауға, ең алдымен, біздің мемлекеттеріміз мүдделі болуы керек. Осы орайда, мұны тек экологиялық дағдарыс емес, салдары өте қауіпті экономикалық ахуал деп бағалаған Иран Президенті Масуд Пезешкиан мырзаның пікірін құптаймын. Егер қазір жедел әрі батыл шаралар қабылданбаса, экологиялық жағдай күрт нашарлауы ықтимал. Бұл Каспий маңында орналасқан елдердің халқына ғана емес, әлемдік қоғамдастыққа да зардабын тигізеді. 2000 жылдан 2025 жылға дейін тартылған теңіз аумағы 16 мың шаршы шақырымнан асты. Жекелеген учаскелерде су жағадан ондаған шақырымға дейін алыстап кеткен. Каспийге келіп құятын өзен суының азаюы, климаттың жылынуы, антропогендік жүктеменің артуы нәзік табиғи жүйе мен теңіздің биоалуантүрлілігіне өте жағымсыз әсер етіп, орасан нұқсан келтіреді. Каспий итбалықтарының ахуалы қатты алаңдатады. Соңғы ғасырда олардың саны 1 миллионнан 270 мыңға дейін азайды, – деді Мемлекет басшысы.Қазақстан Президентінің айтуынша, Каспийдің мүшкіл халін аймақтағы ауқымды климаттық өзгерістен бөліп қарауға болмайды. Қасым-Жомарт Тоқаев осы ғасырдың соңына қарай өңірдің кей жерлерінде температура 5 градусқа дейін көтерілуі мүмкін деп болжанғанын жеткізді.– Бұл мұздықтардың еруін тездетіп, су тапшылығына, қуаңшылыққа және жердің тозуына әкеп соғады. Дүниежүзілік банктің бағалауынша, 2050 жылға қарай өңірдегі шамамен 2,5 миллион адам климат факторларының әсерінен қоныс аударуға мәжбүр болуы мүмкін. Каспий теңізінің тартылуы кеме қатынасына және порт инфрақұрылымына, сондай-ақ балық шаруашылығы, энергетика, өнеркәсіп сияқты салалар мен жағадағы елді мекендердің орнықты дамуына қатер төндіреді. Әңгіме салдары ауыр, тіпті ауқымды экологиялық апатқа ұрындыратын күрделі сын-қатерлер туралы болып отыр. Қазақстан мұндай олқылықтың орны толмайтынын жақсы түсінеді. Арал қасіреті табиғатты жауапсыз пайдаланудың соңы қайда апарып соғатынын ұдайы еске салады. Ондай жағдайдың қайталануына ешқашан жол бермеу керек. Бір кездері «Ұлы теңіз», «Қарт Каспий» деп ардақтаған айдынды сақтап қалу – замандас мемлекет қайраткерлері үшін жауапкершілік қана емес, арымызға сын. Келер ұрпаққа не қалдырамыз деген ой мазалайды. Балаларымыз бен немерелеріміздің Каспийді қандай күйде көретіні бүгінгі қабылдайтын шешімдерімізге тікелей байланысты, – деді Мемлекет басшысы.Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанның экологиялық түйткілдерге халықаралық және ұлттық деңгейде ерекше назар аударып отырғанына тоқталды.– Біз табиғатты аялау құндылықтарын насихаттау қажет деп ойлаймыз. Бұл қағидаттардың жаңа Конституциямызда көрініс табуы бекер емес. Негізгі заң азаматтарды табиғат пен оның байлығына жанашырлықпен қарауға міндеттейді, сондай-ақ адамдардың тұрмысы мен денсаулығына қолайлы қоршаған ортаны қорғау ісінде мемлекетке жауапкершілік жүктейді. «Таза Қазақстан» жалпыұлттық қозғалысы миллионға жуық волонтерді біріктіріп, жаңа экологиялық мәдениет қалыптастырудың нақты құралына айналды. Біз қарапайым әрі іргелі қағидаттарды басшылыққа аламыз. Яғни экономикалық даму мен табиғатты қорғау өзара қайшы емес, керісінше бір-бірін толықтыратын мақсаттар саналады, – деді Президент.Мемлекет басшысы орны толмастай көрінген апаттан кейін табиғатты қайта түлетуге қатысты жарқын мысалдар келтірді.– Біз Солтүстік Арал теңізінің айдынын 36 пайызға ұлғайта алдық. Соның нәтижесінде судың сапасы жақсарып, балық қоры қайта қалпына келді. Теңіз маңындағы аумақтардың тұрмыс-тіршілігіне қан жүгірді. Биоалуантүрлілікті сақтау – экологиялық саясатымыздың маңызды бағыты. Дәйекті шаралардың арқасында киік саны өсті. Қар барысының популяциясы сақталып отыр. Жануарлардың сирек түрлері табиғи ортаға оралуда. Осы оң тәжірибені Каспий теңізінің бірегей экожүйесін сақтау үшін қолдануға болады деп ойлаймыз. Біз Тұран жолбарысын қалпына келтіруді көздейтін арнайы бағдарламаны қолға алдық. Осы орайда, бірнеше Амур жолбарысын елімізге жерсіндіруге бергені үшін Президент Владимир Путинге және Ресей Федерациясының Үкіметіне ризашылығымды білдіремін. Қазір олар жергілікті табиғат жағдайына ойдағыдай бейімделуде, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.Президент Каспий ынтымақтастығының берік халықаралық құқықтық және институционалдық негізі қалыптасқанын мәлімдеді.– Тегеран конвенциясының мәні зор. Биыл оның күшіне енгеніне 20 жыл толды. БҰҰ Қоршаған орта бағдарламасы табиғатты қорғау жұмысына айтарлықтай үлес қосып келеді. Қазақстан премьер-министрлердің орынбасарлары деңгейінде Каспий теңізінің тартылуына қатысты үкіметаралық комиссия құру жөніндегі Әзербайжанның ұсынысын қолдайды. Каспий маңындағы елдер Теңіздің су ресурсын сақтау бойынша мемлекетаралық бағдарлама әзірлеу туралы Қазақстанның бастамасын мақұлдады. Барша халықаралық серіктесіміздің, әсіресе, Каспий айналасындағы көршілеріміздің жұмысын жоғары бағалаймыз. Алайда қолға алынған шаралар әзірге жеткіліксіз. Теңіздің тартылу салдарын жеңілдетіп, экономика мен экожүйенің өзгерістерге бейімделуіне көмектесу үшін үйлесімді әрекетке көшетін уақыт келді, – деді Мемлекет басшысы.Қасым-Жомарт Тоқаев саммит қатысушыларының назарын бірқатар негізгі бағытқа аударды. Президент экологиялық қауіп-қатерді дер шағында анықтап, алдын алу үшін бірізді ғылыми тәсіл керек деп есептейді.– Каспий маңындағы елдерде деректердің, ғылыми зерттеулер мен бақылаулардың мол қоры бар. Дегенмен ол бірыңғай жүйе ретінде жұмыс істесе, анағұрлым тиімді болар еді. 2024 жылы Қазақстан Каспий теңізі ғылыми зерттеу институтын құрды. Кешенді зерттеулер жүргізіп, бейімделудің ортақ жоспарын әзірлеу үшін Каспий маңы елдерінің ғылыми орталықтары мен осы институттың әлеуетін толықтай жұмылдырған жөн, – деді Қазақстан Президенті.Мемлекет басшысы Каспий экожүйесін басқаруға арналған заманауи технологияларды қолданудың өзектілігіне баса мән берді.– Су ресурстарының жай-күйі, жағалаудың өзгеруі, биоалуантүрлілік, ластану, өзен ағыны және басқа да негізгі параметрлер бойынша мәліметтерді өңдеп, талдау үшін бірыңғай цифрлық платформа құру мүмкіндігін қарастыруды ұсынамын. Спутниктік технологиялар, жасанды интеллект және болжам жасаудың заманауи жүйелері нақты уақыт режимінде мониторинг жүргізуге, экологиялық сын-қатерлерді уақтылы анықтап, реттеуге мүмкіндік береді. Мұндай платформа ғалымдарымыздың, салалық мемлекеттік органдардың және халықаралық ұйымдардың жұмысына ортақ цифрлық негіз болады, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.Президент Каспийдегі биоалуантүрлілікті сақтау үшін қосымша шараларды қолға алудың маңызына тоқталды. Оның пікірінше, теңіздің тартылуы, табиғи өмір сүру ортасының өзгеруі, ластану және антропогендік жүктеменің артуы уылдырық шашатын орындарды қалпына келтіру, сондай-ақ өзен аңғарларындағы экожүйені, флора мен фаунаның ерекше осал түрлерін қорғау жұмыстарын күшейтуді талап етеді.– Солтүстік Арал тәжірибесі инженерлік шаралар мен табиғатқа бағдарланған ғылыми тәсілдерді ұштастыру су шаруашылығына қатысты және экологиялық міндеттерді тиімді шешуге мүмкіндік беретінін көрсетті. Сонымен қатар жағалаудағы аумақтарды сақтап, климаттық өзгерістердің салдарын жеңілдетуге болатынын дәлелдеді. Заңсыз балық аулауға және биологиялық ресурстардың көлеңкелі айналымымен күреске баса мән беру қажет. Бұл мәселені ұжымдық күш-жігер арқылы ғана шешуге болады. Құқық қорғау және табиғатты қорғау органдары арасында ақпарат алмасуды жандандырып, бірлескен жедел іс-шаралар өткізу қажет. Цифрлық мониторинг құралдарын қолданғанымыз жөн. Қазақстан осы ортақ жұмысқа Каспий итбалығы мен оның тіршілік ету ортасын сақтау мақсатында құрылған мемлекеттік табиғи резерват әлеуетін жұмылдыруға әзір. Итбалықтардың тіршілік циклі үшін өте маңызды аймақтарда антропогендік әсерді барынша азайту мақсатында экологиялық дәліздерді сақтау мәселесіне де баса мән берген жөн. Сайып келгенде, Каспийді итбалықсыз елестету мүмкін емес. Еліміз Биоалуантүрлілікті сақтау жөніндегі халықаралық қор құру жұмысын қолға алды. Оның мақсаты – табиғатты қорғау ісінде әлемдік қоғамдастықтың күш-жігерін біріктіру. Каспий теңізінің бірегей экожүйесі мен сирек кездесетін түрлерді қорғау қор қызметінің маңызды бағыттарының бірі болады. Қор жұмысына белсенді атсалысып, бірлескен нақты жобаларды іске асыруға шақырамын, – деді Мемлекет басшысы.Қасым-Жомарт Тоқаев Каспий теңізін сақтауға және анағұрлым перспективті жобалардың пулын қалыптастыруға халықаралық деңгейде күш салу қажет екенін атап өтті.– Мұндай жобалар Каспий акваториясы мен оған құятын өзендердің алаптарын да қамтуға тиіс. Су ағынын, өзен атыраулары мен сулы-батпақты аумақтарды қалпына келтіріп, гидротехникалық құрылыстардың жағдайын жақсарту керек. Аталған жұмыстарды гранттар, жеңілдетілген несие және климаттық қаржыландырудың басқа да арналары есебінен жүргізуге болады. Солай болуға тиіс, – деді Қазақстан Президенті.Бұдан бөлек, Мемлекет басшысы Тегеран конвенциясының тұрақты Хатшылығын толық жасақтау өте маңызды деп санайды.– Бізге шешімдердің сабақтастығын қамтамасыз етіп, жоғары деңгейде қол жеткізілген уағдаластықтардың толық іске асуын қадағалайтын және қызметін үйлестіретін пәрменді тетік керек. Қазақстан БҰҰ аясында Халықаралық су ұйымын құру бастамасын жалғастырады. Өйткені Каспийдің экологиялық жай-күйіне баса назар аудара отырып, су ресурстарын жаһандық басқарудың тиімділігін арттыру – баршаға ортақ міндет. Су қауіпсіздігі азық-түлік, энергетикалық және климаттық қауіпсіздікпен бірге халықаралық күн тәртібінде лайықты орын алуға тиіс, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.Президент атап өткендей, Каспий – мемлекеттік шекараға бағынбайтын біртұтас экожүйе. Сондықтан халықаралық ұйымдар және қаржы нарықтары аясында үйлесімді іс-әрекет болмаса, табысқа жету мүмкін емес.– Бізде жемісті жұмыс атқаруға қажеттінің бәрі бар. Яғни саяси диалог орнаған, халықаралық-құқықтық база, салалық институттар мен айтарлықтай ғылыми әлеует қалыптасқан. Бірлескен күш-жігердің арқасында халықтарымыздың тіршілік көзі мен баянды болашағының кепілі саналатын Каспий теңізін сақтай алатынымызға сенімдімін, – деді Мемлекет басшысы.Саммитте Түрікменстан Президенті Сердар Бердімұхамедов, Әзербайжан Президенті Ильхам Әлиев, Иран Президенті Масуд Пезешкиан және Ресей Президенті Владимир Путин сөз сөйледі.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-ashgabat/press/news/details/1309025?lang=ru