29 маусым 2026 жыл. Қазақстанның оңтүстігіндегі ең ірі қала — Шымкент — соңғы жылдары цифрлық трансформация жолында айтарлықтай жетістіктерге жетіп отыр. Бүгінде мұнда мемлекеттік қызметтер, денсаулық сақтау жүйесі және қоғамдық қауіпсіздік саласы жаңа технологиялармен тығыз ұштасып, қаланың цифрлық бет-бейнесі түбегейлі өзгеруде. 2026 жылдың бірінші жарты жылдығының қорытындысы бойынша іске асырылған бірқатар жобалар бұл өзгерістердің тек бастамасы ғана екенін дәлелдейді.Шымкенттің цифрлық дамуы бірнеше жыл бұрын-ақ белсенді сатыға шықты. Қала 2018 жылы республикалық маңызы бар дербес қала мәртебесін алғаннан кейін, оның инфрақұрылымын жаңғыртуға мемлекеттік инвестициялар едәуір артты. Алғашқы кезеңдерде бюджеттік ақпараттық жүйелер мен электрондық үкімет сервистері енгізілді. Содан бері технологиялық даму қарқыны жылдан жылға артып, қала басшылығы «Ақылды қала» тұжырымдамасын жүйелі түрде жүзеге асыруға кірісті. Бүгінгі таңда Шымкент Орталық Азия деңгейінде де цифрландыру саласындағы озық тәжірибелер қатарына кіруге үміткер болып отыр.Осы жылы іске қосылған жобалардың арасынан Shymkent IT HUB аса маңызды орын алады. Бұл хаб жас IT-мамандарға және стартаптарға кешенді қолдау көрсетеді: оқыту бағдарламалары, менторлық қолдау, инвестициялық байланыстар және жұмыс кеңістігі — барлығы бір жерде шоғырланған. «Жастарымыздың таланты мен ынтасы бар, оларға тек дұрыс орта мен мүмкіндік керек. Shymkent IT HUB сол алшақтықты жоюға арналған», — деді хабтың бағдарламалар жетекшісі Дәурен Сейітқали. Бүгінгі күні хабта 200-ден астам жас маман оқыту мен дамыту бағдарламаларын меңгеруде, ал оның базасында 15-тен астам стартап өз қызметін жалғастыруда. Бұл платформа Шымкентті Қазақстанның IT-экожүйесіне толыққанды қосуға ықпал етіп қана қоймай, аймақтан IT-мамандардың елдің басқа өңірлеріне кетуін азайтуда да рөл атқаруда.Денсаулық сақтау саласындағы жаңалықтар да кем емес. Шымкент тұрғындары бүгін жедел жәрдем машинасының нақты орналасуын онлайн режимде бақылай алады. Бұл мүмкіндік стресстік жағдайларда — аурудың немесе жазатайым оқиғаның алғашқы минуттарында — адамдарға айтарлықтай психологиялық тыныштық береді. Бірақ жаңалықтар тек осымен шектелмейді. Жедел жәрдем бригадаларының қауіпсіздігіне деген алаңдаушылық медицина қызметкерлеріне жаңа технологиялық шешімдер енгізілуіне ықпал етті. 120 бригада жұмыс барысында 240 смарт-бейнежетон алды. Бұл жетондар медицина қызметкерінің денесіне тіркелетін шағын камераны білдіреді. Олар жазған бейнежазбалар жасанды интеллект алгоритмдері арқылы талданып, төтенше жағдай туындаса, Оперативтік басқару орталығына дереу хабарлама жіберіледі. «Бұрын медицина қызметкерлері кейбір шақыруларға жалғыз баруға мәжбүр болатын. Ал ендігі жерде олар бақылаусыз емес», — деп атап өтті Шымкент қалалық денсаулық сақтау басқармасының өкілі Зауреш Омарова. Тек 2026 жылдың алғашқы жарты жылдығының өзінде бұл жүйе арқылы бірнеше дау-дамай жағдайы жазылып алынды және тиісті шаралар қолданылды.Қаланың бейнебақылау жүйесі бүгінде 40 мыңнан астам камерамен жұмыс істейді. Бұл сан бес жыл бұрынғы деңгеймен салыстырғанда үш есе артты. Камералар тек жол қозғалысын қадағалап қана қоймайды — олар бейнеаналитика элементтерін пайдаланып, қылмыс пен тәртіп бұзушылықтарды, мектептегі және көшедегі буллинг жағдайларын анықтауға септігін тигізеді. Машиналық оқыту алгоритмдері адам операторының назарынан тыс қалуы мүмкін жағдайларды жіті байқайды. Шымкент полициясының ресми өкілі Болат Нұрғазиевтің айтуынша, жасанды интеллект негізіндегі бейнеаналитика соңғы алты ай ішінде тіркелген оқиғаларға жауап беру уақытын 30 пайызға қысқартуға мүмкіндік берді. «Технологиялар бізге тиімдірек жұмыс істеуге, жауап беру жылдамдығымызды арттыруға көмектеседі», — деді ол.Алайда кез келген жаппай бақылау жүйесінде болатындай, бұл жерде де қоғамдық пікірталастар туындайды. Азаматтық белсенділер мен цифрлық құқықтар саласының сарапшылары деректерді сақтау, пайдалану және қорғау мәселелеріне ерекше назар аударуды талап етуде. «Бейнебақылаудың тиімділігіне күмән жоқ. Бірақ оның шекарасы анық болуы, азаматтардың деректері заңды негізде қорғалуы тиіс», — дейді цифрлық құқықтар жөніндегі сарапшы Айнур Бекова. Бұл мәселелер қала басшылығы үшін де өзекті: цифрлық жүйелерді дамытумен қатар, деректер қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі нормативтік база жетілдіруді қажет етеді.Жалпы алғанда, Шымкенттің цифрлық трансформациясы Қазақстанның «Сандық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы аясындағы жалпыұлттық стратегиямен толық үйлеседі. Астана мен Алматы тәжірибесін меңгеріп, аймақтық деңгейде өзіндік үлгісін қалыптастырып жатқан Шымкент бүгінде елдің цифрлық картасында толыққанды нүктеге айналуда. Эксперттердің болжамы бойынша, алдағы екі жылда қалада «ақылды» жол жарығы жүйесі, мектептердегі цифрлық оқыту платформалары мен коммуналдық қызметтердің автоматтандырылған мониторинг жүйесі іске қосылмақ.Шымкенттің цифрлық жолы — бұл тек технология туралы емес. Бұл — адам өмірінің сапасын арттыру, мемлекеттік қызметтерді жақындату және болашаққа сенімді қадам жасау туралы. Қала ол жолда тұрақты алға жылжып, жаңа мүмкіндіктер ашып, Қазақстандағы «ақылды қалалар» үлгісінің тірегіне айналуда.

29 маусым 2026 жыл. Шымкент қаласы цифрландыру бағытында жүйелі жұмыс жүргізіп, еліміздің ірі мегаполистері арасында технологиялық дамудың үлгісіне айналуда. Биылғы жылдың бірінші жартыжылдығының қорытындысы бойынша қалада бірқатар маңызды жобалар іске асырылды. Бұл жобалар қаланың цифрлық инфрақұрылымын айтарлықтай нығайтып, тұрғындарға көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің сапасын жаңа деңгейге көтерді.Шымкент Қазақстанның үшінші мегаполисі ретінде соңғы жылдары ерекше қарқынмен дамып келеді. Халқының саны үш миллионнан асқан бұл қалада басқару жүйесін жаңғырту мәселесі аса өзекті болып табылады. Цифрлық экожүйені қалыптастыру бағытындағы жұмыстар 2022 жылы белсенді фазаға енді. Сол кезден бері қала әкімдігі IT-инфрақұрылымды дамытуға, ақылды қала тұжырымдамасын іске асыруға және электрондық үкімет қызметтерін кеңейтуге арналған ондаған бағдарламаны жүзеге асырды. Бүгінгі таңда Шымкент цифрлық қала рейтингінде Алматы мен Астана қатарында алдыңғы орындарды иеленіп отыр.Биылғы жылы қалада ашылған Shymkent IT HUB жас IT-мамандар мен стартаптарды қолдаудың маңызды алаңына айналды. Бұл хаб арқылы жүздеген жас маман тәжірибе алып, өз жобаларын іске асыруға мүмкіндік тапты. IT HUB-та жұмыс істейтін резиденттер саны қазірдің өзінде бес жүзден асқан, ал іске асырылған стартаптар саны жетпіске жетті. Сарапшылардың пікірінше, мұндай орталықтардың ашылуы қаладағы IT-экономиканың дамуына тікелей ықпал етіп, жергілікті жастардың технологиялық кәсіпкерлікке деген қызығушылығын арттырады. Алдағы жылдары хабтың қуаты кеңейтіліп, оның базасында халықаралық деңгейдегі IT-форумдар өткізілмек.Денсаулық сақтау саласындағы цифрлық жаңалықтар да ерекше назар аударады. «103 Yandex Maps» сервисінің іске қосылуымен тұрғындар нақты уақыт режимінде жедел жәрдем автомобильдерінің қозғалысын бақылай алатын болды. Бұл жүйенің арқасында шақырту уақытының орташа ұзақтығы 18 пайызға қысқарды. Бұдан бөлек, 120 жедел жәрдем бригадасы 240 смарт-бейнежетонмен жабдықталды. Аталған құрылғылардан алынған жазбалар жасанды интеллект арқылы талданады. Бұл шара медицина қызметкерлерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында жүзеге асырылды. Қала цифрландыру басқармасының басшысы Мұхит Кемеловтың айтуынша, бейнетрансляция бір мезгілде бірнеше жерде — жедел медициналық жәрдем орталығында және диспетчерде жүргізіледі. Қажет болса, Жедел басқару орталығы да оған қол жеткізе алады.«Онда шамамен 40 мың камера орнатылған, барлық кескіндерді экранға шығару техникалық тұрғыдан мүмкін емес. Алайда іздестірілетін адам камера объективіне түссе, жүйе оны автоматты түрде көрсетеді. Дабыл түймесін басқан кезде де дәл осылай болады. Сонымен қатар жүйе аналитикалық функцияларды пайдаланады: мысалы, буллинг немесе ұятсыз сөздерді қолдану жағдайларын анықтай алады», — деп атап өтті Мұхит Кемелов.Байланыс сапасын жақсарту жөніндегі жұмыстар да жалғасуда. Қалада қазірдің өзінде 1785 базалық станция орнатылған, бесінші буын желісін енгізу және кең жолақты интернеттің қамту аймағын кеңейту жұмыстары жүріп жатыр. Алайда тұрғын үй шатырларына орнатылған базалық станциялар кейбір тұрғындар арасында алаңдаушылық туғызуда. Олардың пікірінше, антенналардың электромагниттік сәулеленуі денсаулыққа кері әсер етуі мүмкін. Дегенмен мамандар барлық объектілердің санитарлық нормаларға сәйкес келетінін және қауіп төндірмейтінін растайды. Мұхит Кемелов бұл мәселеге қатысты: «Мұндай алаңдаушылық жеке үй секторының тұрғындары арасында да кездеседі. Біз тиісті мамандармен бірге мұндай объектілерге жүйелі түрде шығып, түсіндіру жұмыстарын жүргіземіз. Электромагниттік сәулелену деңгейін өлшейтін сарапшыларды шақырамыз. Егер тұрғындар нәтижелерге күмән келтірсе, ғылыми-зерттеу институттарының мамандарын шақырып, қайталама өлшемдер жүргіземіз», — деп мәлімдеді.Ақпараттық қауіпсіздік саласындағы нәтижелер де назар аудартады. Жүргізілген мониторинг қорытындысы бойынша анықталған 100 осалдық жойылды және 97 кибершабуылдың алдын алу мүмкін болды. Бұл көрсеткіштер қаланың цифрлық инфрақұрылымын қорғауға деген жүйелі көзқарастың нәтижесі болып табылады. Сарапшылардың бағалауынша, кибершабуылдардың алдын алу бюджеттік шығындарды үнемдеуге де ықпал етеді: жалғыз кибершабуылдың ықтимал залалы ондаған миллион теңгемен өлшенуі мүмкін.Жалпы алғанда, Шымкенттің цифрлық дамуы қала тұрғындарының өміріне оң өзгеріс әкелуде. Мемлекеттік қызметтерді онлайн форматта алу мүмкіндігінің кеңеюі, денсаулық сақтау саласындағы жаңашыл шешімдер және қауіпсіздік жүйелерінің жетілдірілуі — мұның бәрі тұрғындардың күнделікті өміріне тікелей ықпал етеді. Алдағы кезеңде қалада 5G желісін толыққанды іске қосу, «ақылды» қалалық инфрақұрылым жобаларын кеңейту және IT-мамандарды даярлау бағдарламаларын жандандыру жоспарланып отыр. Шымкенттің цифрлық трансформациясы — бұл жеке қаланың тәжірибесі ғана емес, бүкіл Қазақстанның технологиялық болашағына бастайтын жол.

ЖИ-пен жасалған суретҚазақстан полициясы 2026 жылдың 30 маусымында елдегі азаматтарды QR-кодтарды пайдаланатын жаңа алаяқтық схема туралы ескертті. Соңғы айларда ұялы телефонмен QR-кодты сканерлеу арқылы жүзеге асырылатын қаржылық алаяқтықтың саны күрт өсті. Құқық қорғау органдарының мәліметінше, тек биылғы жылдың бірінші жартыжылдығында осындай алдаудың 400-ден астам фактісі тіркелген, ал жалпы материалдық шығын бірнеше жүз миллион теңгеге жетті. Мамандар бұл санның нақты деректен әлдеқайда жоғары екенін атап өтеді, өйткені зардап шеккендердің едәуір бөлігі ұятты болып немесе іс жүзіндегі нәтижесіне сенбей, арызданбайды.QR-код технологиясы Қазақстанда пандемия кезеңінде кең тарады. 2020–2021 жылдары кафелердің мәзірінен бастап мемлекеттік қызметтер порталына дейін бәрі осы технологияға көшті. Бүгінгі таңда елімізде QR-кодтар автобус аялдамаларында, сауда орталықтарында, тұрғын үйлердің кіреберістерінде, жарнама тақтайшаларында және тіпті аурухана дәліздерінде кездеседі. Дәл осы кеңінен тарағандық алаяқтарға жақсы орта жасады: жалған QR-кодты нақтысының үстіне жапсыру оңай, ал абайсыз пайдаланушы ештеңеден күдіктенбейді. Алматылық киберқауіпсіздік сарапшысы Даурен Сейітовтің айтуынша, «қылмыскерлер адамдардың технологияға деген сенімін пайдаланады. Біреу QR-кодты скандап жатыр деген сөз ол өзі сол бетте болуы керек деп сенеді. Бұл психологиялық ерекшелікті алаяқтар өте шебер пайдаланады».Алаяқтар қолданатын схема қарапайым, бірақ тиімді. Олар ресми ұйымдардың, мемлекеттік органдардың немесе белгілі сауда желілерінің атынан дайындалған жалған QR-кодтарды жасайды. Бұл кодтарды нақты жарнамалардың, аялдаманың немесе хабарландырудың үстіне жапсырады. Пайдаланушы кодты сканерлегенде, ол шын мекенжайға емес — визуалды жағынан ресмиге ұқсас, бірақ шын мәнінде фишингтік сайтқа бағытталады. Сол жерде адамнан жеке деректерін — атын, туған күнін, ЖСН-ін, банк картасының деректерін немесе SMS арқылы келген растау кодтарын енгізу сұралады. Кейбір жағдайларда сайт автоматты түрде зиянды қосымшаны жүктеп алуды ұсынады, ол смартфонға орнатылған соң иесінің ақпаратын жасырын түрде алаяқтарға жіберіп тұрады.Полиция ұсынған деректерге сәйкес, алаяқтардың жиі таңдайтын нысандары — жалпыға бірдей кең қолданылатын орындар. Автобус аялдамаларындағы «тегін Wi-Fi» немесе «жеңілдікпен проездной сатып алу» деген уәдемен орналастырылған жалған QR-кодтар, тұрғын үйлердің кіреберістеріндегі коммуналдық қызметтерді «тез және ыңғайлы төлеу» схемалары, сондай-ақ сауда орталықтарындағы «ұтыс» немесе «сыйлық» алу мүмкіндігін ұсынатын стендтер — бәрі де алдаудың амалы болып шыққан. Осы тәсілдердің барлығының ортақ белгісі бар: мазмұн асығыс әрекет жасауға шақырады, ресми атрибутика жоқ немесе өте нашар орындалған.Астана тұрғыны Айгүл Нұрмаханова өз тәжірибесімен бөлісті. «Мен автобус аялдамасындағы жарнаманы байқадым. Онда «Коммуналдық қызметтерді жеңілдікпен төле» деп жазылған, QR-код болды. Скандадым, сайт ашылды, бәрі өте ресми көрінді. Картамның деректерін енгіздім. Бір сағаттан кейін шотымнан 150 мың теңге шығып кеткен», — деп айтты ол. Оның тәжірибесі полицияға барудан басталды, алайда ақшаны қайтару процесі күрделі болып шықты. Банк аударымның иесі тексеруді бастады, бірақ олай жылдам нәтиже болмады. Бұл жағдай адамдарға тек сақтықтың ең үздік қорғаныш екенін тағы да дәлелдейді.Қылмыстың осындай жаңа түрімен күресте полиция азаматтарды белсенді ақпараттандыру саясатын жүргізіп отыр. Ол үшін әлеуметтік желілерде, мектептерде және ұйымдарда арнайы семинарлар өткізіліп жатыр. Алайда сарапшылар тек ақпараттандырудың жеткіліксіз екенін айтады. Киберқауіпсіздік жөніндегі заңнама жетілдірілуі керек, жалған QR-кодтарды орналастыру үшін жауапкершілік күшейтілуі тиіс, ал банктер мен мобильді қосымшалар күмәнді операциялар кезінде пайдаланушыларды автоматты ескертулер жіберу жүйесін жетілдіруі қажет. Кейбір елдерде, мысалы Оңтүстік Кореяда және Германияда, QR-код мазмұнын алдын ала тексеретін арнайы бағдарламалық шешімдер ресми деңгейде ұсынылады.Азаматтар өздерін қорғау үшін бірнеше қарапайым ережені ұстануы тиіс. Бірінші: белгісіз немесе күдікті орынға жапсырылған QR-кодты сканерлеуден аулақ болу керек. Екінші: сканерлеген соң ашылған сайттың мекенжайын мұқият тексеру қажет — тек бір әріптің немесе белгінің айырмашылығы жалған сайттың белгісі болуы мүмкін. Үшінші: ешқандай сайтта SMS-тен келген растау кодтарын, банк картасының CVV нөмірін немесе толық деректерін ешқашан енгізбеу керек. Төртінші: күдікті орын, кенеттен шыққан жарнама немесе «тек бүгін» деген асығыс шақырулар сізді сергектендіруі тиіс. Егер сіз жалған QR-кодты сканерлеп, деректеріңізді енгізіп қойсаңыз, дереу банкке хабарласып, картаңызды блоктаңыз және полицияға арыз беріңіз.Цифрлық сауаттылық бүгінгі күні кез келген азамат үшін міндетті дағды болып табылады. Технологиялар дамыған сайын, алаяқтардың да тәсілдері күрделене түсуде. Полицияның ескертуін еске алып, сақтық ережелерін сақтаңыз — бұл сіздің жеке ақпаратыңыз бен қаражатыңызды қорғаудың ең тиімді жолы.

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 29 маусым 2026 жыл күні азаматтарға мобильді құрылғыларға қол жеткізуге және жеке деректерді ұрлауға бағытталған жаңа алаяқтық схемалары туралы ресми ескерту жариялады. Реттеуші орган алаяқтардың күннен күнге күрделеніп бара жатқан әдіс-тәсілдеріне қарамастан, халықтың дайындық деңгейі жеткіліксіз болып отырғанын мәлімдеді. Бұл ескерту — кездейсоқ шара емес, соңғы айларда тіркелген мошенниктік оқиғалар санының күрт өсуіне байланысты шығарылған жүйелі жауап.Алаяқтық мәселелері Қазақстан үшін жаңалық емес, алайда цифрлық технологиялардың дамуымен бірге оның нысандары да түбегейлі өзгерді. Он жыл бұрын алаяқтар негізінен жалған ұтыс хабарламалары немесе телефон арқылы алдау сияқты қарапайым схемаларды қолданды. Бүгінде олар жасанды интеллект, биометриялық деректер және қашықтан қол жеткізу бағдарламалары сияқты заманауи технологияларды пайдаланып, адамдарды жоғары деңгейдегі психологиялық қысыммен алдайды. Елдің цифрлық экономикасы жылдам дамып, мобильді банктер мен мемлекеттік электрондық қызметтер халық арасында кеңінен таралған сайын, бұл саладағы тәуекелдер де арта түсуде.Ұлттық Банктің мәліметтері бойынша, алаяқтардың ең жиі қолданатын тәсілдерінің бірі — жұртшылық жиналатын орындарда, атап айтқанда әуежайларда, теміржол және автовокзалдарда адамдардан «шұғыл қоңырау шалу» үшін телефон сұрау. Адамдар асығыс сапарда болғанда немесе жолаушылар ағымы арасында болғанда бдительділіктері төмендейді. Мошенниктер осы психологиялық факторды шебер пайдаланады: олар бірнеше минут ішінде телефонға HopToDesk, RustDesk, RuDesktop, AnyDesk немесе TeamViewer сияқты қашықтан басқару бағдарламаларын орнатып үлгереді. Бұл бағдарламалар арқылы алаяқтар кез келген уақытта смартфонды дистанциялы басқарып, SMS-кодтарды оқып, банктік шоттарды бақылап, мемлекеттік порталдарға кіре алады.Ерекше алаңдаушылық тудыратын тағы бір схема — биометриялық деректерді жинау мақсатындағы жалған фото және бейнесуреттер. Алаяқтар жас фотограф немесе мобилограф кейпін киіп, жолаушылардан өз портфолиолары үшін тегін суретке түсіруді ұсынады. Жаңадан дами бастаған фотограф болып бейнелену арқылы олар сенімді, зиянсыз адам ретінде қабылданады. Алынған сурет пен бейнематериалдар жасанды интеллект технологиялары арқылы дипфейк жасауға, яғни жәбірленушінің бейнесі мен дауысын пайдаланып, оның туыстары мен жақын адамдарынан ақша аударуды сұрайтын жалған хабарламалар таратуға қолданылады. Бұл — жоғары технологиялық алаяқтықтың сарқылмас мүмкіндіктерін пайдаланатын, өте қауіпті жаңа тренд.Киберқауіпсіздік саласындағы сарапшылардың пікірінше, мұндай схемалардың тиімділігі тек технологияда емес, ең алдымен адам психологиясын пайдалануда жатыр. «Алаяқтар əрқашан сенімге негізделген жағдай жасайды, — дейді Алматы қаласының ақпараттық қауіпсіздік мамандарының бірі. — Олар сізге жақсы ниетпен қарайтын адам ретінде көрінеді, және дәл осы сенім сізді осал етеді». Ақша жоғалту ғана емес, жеке деректердің қолдан-қолға өтіп, одан кейін қылмыстық мақсатта пайдаланылуы — одан да ауыр зардап болуы мүмкін. Жалған несие алу, электрондық үкімет арқылы мүлікпен заңсыз мәміле жасау — жеке деректер ұрлығының ауыр салдарлары қатарына жатады.Ұлттық Банктің пресс-қызметі азаматтарға бірнеше негізгі ережені сақтауды ұсынды. Бірінші және ең маңыздысы — мобильді телефонды бейтаныс адамдарға бермеу. Егер адам шұғыл қоңырау шалуды сұраса, оған телефонды беруге болмайды — оның орнына нөмірді теруге көмектесіп, барлық процесті өзіңіз бақылап отырыңыз. Екіншіден, SMS-кодтарды, банктік карта деректемелерін және кез келген жеке ақпаратты үшінші тұлғаларға хабарлауға болмайды. Үшіншіден, бейтаныс адамдардың суретке түсіру ұсыныстарына сақтықпен қарау керек. Ұлттық Банк сондай-ақ азаматтарға өз мекемесінің қызметкерлері аудио- және бейнеқоңырау жасамайтынын, жеке тұлғалардың шоттарына қызмет көрсетпейтінін және халықпен ақшалай есеп айырысу жүргізбейтінін тағы бір рет еске салды.Статистикалық деректер де жағдайдың өзектілігін айқын көрсетеді. Соңғы жылдары Қазақстанда киберқылмыстар санының жыл сайын 30-40 пайызға өсіп отырғаны тіркелуде. Кибералаяқтық жөніндегі өтініштердің үлкен бөлігі банктік деректерді ұрлауға және мобильді банктерге санкцияланбаған қол жеткізуге қатысты. Сарапшылар дипфейк технологияларымен байланысты қылмыстардың да жыл сайын бірнеше есеге өсіп жатқанын атап өтуде, өйткені бұл технологияларды қолдану бүгінде арнайы техникалық білімді қажет етпейді — жай ғана смартфон мен сәйкес қолданба жеткілікті.Егер сіз алаяқтық әрекеттерге тап болсаңыз, дереу құқық қорғау органдарына жүгінуіңіз қажет. Оқиғаның барлық мән-жайын мүмкіндігінше толық және дәл жазып, куәлар болса, олардың байланыс деректерін сақтаңыз. Ұлттық Банктің Байланыс орталығынан 1477 қысқа нөмірі арқылы кеңес алуға болады. Бүгінгі цифрлық дәуірде абайлылық пен ақпараттылық — алаяқтардан қорғанудың ең тиімді қаруы екенін ешқашан ұмытпаңыз.

Қазақстанда мемлекеттік қызметтерді цифрландыру бағытында тағы бір маңызды қадам жасалды. 25 маусым 2026 жыл күні ресми түрде кеңінен насихатталған жаңа мүмкіндік бойынша азаматтар енді жүргізуші куәлігін, техникалық паспортты немесе мемлекеттік тіркеу нөмірлік белгісін (МТНБ) алу үшін СпецЦОНға тікелей бармай-ақ, осы құжаттарды үйлеріне жеткізіп алуға мүмкіндік алды. «ЦОН» мобильді қосымшасы арқылы бірнеше минут ішінде рәсімделетін бұл қызмет еліміздің барлық өңірлерінде қолжетімді болып отыр.Соңғы жылдарда Қазақстан мемлекеттік қызметтерді ықпалды жаңғырту саясатын жүргізіп келеді. Азаматтардың кезекте сағаттап тосып тұруынан туындаған наразылық ұзақ жылдар бойы күн тәртібінде тұрды. Үкімет бұл мәселені шешу мақсатында ЦОН желісін кеңейтіп, электронды қызметтер санын арттырып, «электронды үкімет» платформасының мүмкіндіктерін жыл сайын жетілдіріп отырды. Дегенмен, жүргізуші куәлігі немесе техпаспорт сияқты физикалық түрде берілетін құжаттар мәселесі бұрынғыша кезек пен уақыт шығынын талап етіп келген болатын. Енді бұл кедергі де жойылмақ.Жаңа жеткізу қызметі техникалық тұрғыдан өте қарапайым алгоритм бойынша жұмыс істейді. Алдымен азамат өзінің «ЦОН» мобильді қосымшасына кіреді, «СпецЦОН» бөліміне өтіп, «Құжаттарды жеткізу» қызметін таңдайды. Одан кейін қажетті құжат түрін белгілеп, өтініш пен алушы туралы деректерді толтырады, жеткізу мекенжайы мен ыңғайлы уақытты көрсетеді, оферта шартымен танысып, тапсырысты растайды және қызмет ақысын төлейді. Бұдан кейін азамат тек жеткізушіні күтіп отырса болғаны. Тапсырыс сағат 17:00-ге дейін рәсімделсе, құжат сол күні жеткізіледі; егер 17:00-ден кейін берілсе, келесі жұмыс күнінде жеткізіледі. Жеткізу статусын қосымша арқылы нақты уақыт режимінде бақылауға болады.Қызметтің бағасы да азаматтарды үрейлендіретіндей емес. Астана мен Алматы қалаларында жеткізу құны 15 000 теңгені, басқа өңірлерде 7 000 теңгені құрайды. Салыстыру үшін айтар болсақ, бұл сома кейде ЦОНға бару-қайту транспорт шығынынан, тіпті жұмыс уақытын бос өткізуден туындайтын жанама шығыннан да төмен немесе тең болуы мүмкін. Сарапшылардың пікірінше, бағалар белгіленгенде азаматтардың орташа экономикалық жағдайы ескерілген. «Бұл тариф шамадан тыс жоғары емес. Адамдардың жарты күнін кезекте өткізетінін ескерсек, 7–15 мың теңге — бұл уақытты үнемдеудің орынды бағасы», — деп атап өтеді мемлекеттік қызметтер саласындағы сарапшы Асқар Жүнісов.Бұл жаңалыққа қоғамның реакциясы оң болып отыр. Әлеуметтік желілерде азаматтар бұл қадамды жақсылықпен қарсы алып, өздерінің бұрынғы СпецЦОНдағы ұзақ кезек тәжірибелерін еске алуда. «Бұрын техпаспорт алу үшін ерте таңнан барып, сағаттап кезекте тұрдым. Енді мұндай жеткізу қызметі болса, уақытты үнемдеуге болады», — деп жазады Алматы тұрғыны Айгүл Серікбаева өзінің парақшасында. Регион тұрғындары үшін бұл мүмкіндік ерекше маңызды, өйткені ауыл мен шағын қалалардың тұрғындары СпецЦОНға жету үшін кейде ондаған шақырым жүруге мәжбүр болатын.Цифрлық мемлекеттік қызметтер аясындағы бұл жаңалыққа БҒЗДИ (Бизнесті және ғылымды дамыту институты) аналитиктері де назар аударуда. Олардың есептеулері бойынша, Қазақстанда жыл сайын жүргізуші куәліктері мен техпаспорттарға байланысты ЦОН және СпецЦОН арқылы миллиондаған өтініш өңделеді. Осы тапсырыстардың тіпті 20–30 пайызы ғана жеткізу қызметіне ауысса да, бекеттердегі жүктеме айтарлықтай азаяды, бұл өз кезегінде қалған азаматтарға жылдамырақ қызмет көрсетуге мүмкіндік береді. Демек, бұл реформаның пайдасы жеткізу қызметін пайдаланушылармен шектелмейді.Халықаралық тәжірибеге жүгінер болсақ, мемлекеттік құжаттарды жеткізу қызметі Эстония, Сингапур және Оңтүстік Корея сияқты е-үкімет саласындағы көшбасшы елдерде бұрыннан қалыпты тәжірибеге айналған. Қазақстан осы бағытта тұрақты жылжып, цифрлық мемлекеттік басқарудың аймақтық орталығына айналу мақсатын алға қойып отыр. Ақпараттандыру және коммуникациялар министрлігінің деректеріне сүйенсек, соңғы бес жыл ішінде онлайн мемлекеттік қызметтерді пайдаланушылар саны екі есеге өсті, ал мобильді қосымшалар арқылы тапсырылатын өтініштер үлесі жыл сайын 15–20 пайызға артуда.Алайда сарапшылар бірқатар сұрақтарды да күн тәртібіне шығарып отыр. Жеткізу қызметінің сапасы мен мерзімдерін қатаң бақылау, жеткізуші курьерлердің деңгейі мен жауапкершілігі, сондай-ақ жеткізу кезінде туындауы мүмкін дауларды шешу тетіктері — осының барлығы жүйенің нақты жұмыс тиімділігін анықтайтын факторлар болып табылады. ЦОН желісі осы мәселелерге уақытында жауап бере алса, жаңа қызмет нағыз халықтық формат ретінде бекіп, мемлекеттік қызметтер реформасының табысты мысалына айналуы тіс мүмкін.Жалпы алғанда, СпецЦОН құжаттарын жеткізу қызметінің іске қосылуы — Қазақстанның мемлекеттік қызметтерді адамға бейімдеу, бюрократиялық кедергілерді барынша азайту жолындағы нақты да практикалық қадамы. «ЦОН» қосымшасын телефонға жүктеп, бірнеше минут уақыт бөлу — міне, азаматтың маңызды құжатын алу үшін енді осы ғана қажет.

2026 жылдың 25 маусымында Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі ағымдағы жылдың басынан бері жүргізіліп келе жатқан ауқымды жұмыстың аралық қорытындыларын жария етті. «Киберқалқан Қазақстан» жобасы аясында ІІМ және шекара қызметімен бірлесе отырып, жанармай-майлау материалдарын заңсыз шығарудың 700-ден астам әрекеті жолын кесті. Бұл сан бір ғана статистикалық деректер емес — мемлекеттің ішкі нарығын қорғауға деген нақты бел буынысының дәлелі.Мұнай өнімдерін заңсыз шығару мәселесі Қазақстан үшін жаңа проблема емес. Қазақстан мұнай мен газ қорлары жағынан дүние жүзінің алдыңғы қатарлы мемлекеттерінің бірі болғандықтан, ішкі нарықта жанармай бағасы мен Ресей, Қырғызстан, Өзбекстан сияқты іргелес елдердегі баға арасындағы айтарлықтай алшақтық қашанда заңсыз экспорт үшін тиімді орта жасап отырған. Экономикалық тиімділігі жоғары бұл схемалар он жылдан астам уақыт бойы ішкі нарықтың тұрақтылығына нұқсан келтіріп, жанармай тапшылығының негізгі факторларының бірі болып келді. Мемлекет арнайы бағыттар мен шектеу шараларын бірнеше рет енгізгенімен, контрабандашылардың іс-әрекеті де жыл санап жаңа бейімделген нысандар алып отырды.Биыл анықталған ірі іс-шаралардың ішіндегі ең маңызды оқиғалардың бірі — Оңтүстік Қазақстан бойынша Түркістан облысы мен Шымкент қаласында жойылған трансұлттық қылмыстық топтың қызметі. Аталған ОПТ Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы мемлекеттік шекара астынан арнайы тоннель қазып, сол арқылы бензин контрабандасын ұйымдастырған. Бұл — тек ұйымдастырушылық тұрғыдан ғана емес, техникалық тұрғыдан да күрделі, алдын ала мұқият жоспарланған схема. Сот ісін жүргізу нәтижесінде топ мүшелері ұзақ мерзімді бас бостандығынан айыру жазасына кесілді. Мұндай тоннель схемасы ел тарихында алғаш рет анықталып, тергелгені Қазақстан құқық қорғау органдарының бұрын-соңды кездеспеген деңгейдегі қылмыспен бетпе-бет келгендігін айғақтайды.Тергеу барысында ашылған тағы бір ірі схема — Қырғызстанға АИ-92 маркалы бензинді ұйымдасқан түрде шығарып отырған топтың тарапынан іске асырылған заңсыз экспорт. Осы топтың қызметі барысында шетелге 190 мың тоннадан астам жанармай заңсыз тасымалданды — бұл жалпы сомасы шамамен 37 миллиард теңгені құрайды. Тасымал негізінен теміржол арқылы жүргізілген. «Түрксіб» станциясында тергеушілер кезекті заңсыз тиеу кезінде 8 теміржол цистернасын тоқтатты. Ол цистерналарда жалпы көлемі 500 тоннаға жуық заңсыз бензин болды, оның бағасы 138 миллион теңгені құрады. Конфискацияланған жанармай мемлекет кірісіне есептелді.Қазақстан заңнамасы бойынша кедендік бақылаусыз мұнай өнімдерін елден шығару қылмыс болып саналады. Оған қатысты Қылмыстық кодекстің тиісті баптары бойынша досудебтік тергеулер жүргізілуде. АҚМ өкілдерінің сөзіне жүгінсек: «Ішкі нарықтан топтасып шығарылған жанармай мемлекет экономикасына тікелей шығын келтіреді, ал оның тапшылығы тұтынушылардың бюджетіне ауыртпалық жүктейді». Экономист Арман Сейітовтің бағалауы бойынша, заңсыз жанармай экспортының өз шарықтау шегіне жеткен кезінде ол ішкі нарықтағы бағаны жылына 10–15 пайызға дейін жоғарылатуға ықпал еткен деп болжануда. Мұндай баға серпілісі, ең алдымен, жүк тасымалдаушыларға, шағын бизнеске және қарапайым тұтынушыларға тікелей зиян тигізеді.Үкімет деңгейінде де бұл мәселеге аса маңызды назар аударылып отыр. Премьер-министр Олжас Бектеновтің тапсырмасы бойынша барлық тиісті министрліктер мен ведомстволарға жанармай-майлау материалдарын заңсыз шығарудың кез келген схемасын қатаң жолын кесу жүктелген. Мақсат бірегей: ішкі нарықтағы жанармай тапшылығын болдырмай, тұрақты жабдықтауды қамтамасыз ету. Бұл тапсырма жай нұсқаулық сипатында емес — министрліктер мен агенттіктер тарапынан бақылау жүргізілетін нақты операциялық жоспарды білдіреді.«Киберқалқан Қазақстан» жобасы тек жанармай мәселесімен ғана шектелмейді. Жоба қаржылық мониторингтің заманауи цифрлық технологияларын, деректерді талдауды және мемлекеттік органдар арасындағы ықпалдасқан ақпарат алмасуды қамтитын кешенді тетік болып табылады. Жобаның жанармай тасымалдауда ерекше тиімді болуының себебі — теміржол тасымалы мен шекара өткізу пункттерінде транзакцияларды уақытылы мониторингтеу мүмкіндігі. Агенттіктің деректеріне сүйенсек, биылғы жылдан бастап деректерді өңдеудің жылдамдығы мен дәлдігі айтарлықтай артты, бұл тексеру жасалуы тиіс нысандарды мақсатты анықтауға мүмкіндік берді.Сарапшылар бұл қадамдарды маңызды деп бағалай отырып, оны тиімді болуы үшін жүйелі шараларды одан әрі кеңейту қажеттігін де атап өтеді. Ол шараларға мұнай өнімдерінің өндірісі мен тасымалдауын бақылайтын цифрлық маркалау жүйесін кеңейту, шекаралас мемлекеттермен бірлескен операциялар жүргізу, сондай-ақ жанармай бағасын реттеудің тиімді тетіктерін жетілдіру жатады. Отандық сарапшылардың пікірінше, ішкі нарықтағы баға реттеудің жаңартылған моделі заңсыз экспорттың экономикалық тартымдылығын азайтуға мүмкіндік берер еді. Бүгінгі таңда «Киберқалқан» жобасы Қазақстандағы мемлекеттік мүліктің сақталуын және ішкі нарықтың тұрақтылығын қорғаудың маңызды буынына айналып отыр.

Қазақстан Республикасының Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі байланыс қызметтерін көрсету ережелеріне маңызды өзгерістер енгізді. 23 маусым 2026 жыл күні ресми түрде жарияланған бұл жаңалықтар өткен аптада, 18 маусымда қол қойылған бұйрықпен бекітілді. Жаңа нормалар 28 маусымнан бастап күшіне енеді. Мамандар бұл қадамды Қазақстанның цифрлық экожүйесін жетілдіру жолындағы жүйелі саясаттың маңызды буыны деп бағалауда.Соңғы жылдары байланыс операторларына қатысты тұтынушылардың шағымдары елеулі түрде өскен. Ұлттық тұтынушылар қорғау қоғамының деректері бойынша, 2024–2025 жылдар аралығында байланыс саласына қатысты шағымдардың саны 34 пайызға артқан. Бұл шағымдардың басым бөлігін абоненттің рұқсатынсыз қосылған қосымша ақылы қызметтер, рекламалық хабарламалар мен түсінбеушілік туғызатын тарифтік жоспарлар құрайды. Мәселенің өткірлігі жылдан жылға арта бергендіктен, мемлекет заңнамалық шаралар қабылдауды қажет деп тапты. Өзгерістердің мазмұны дәл осы өзекті мәселелерге жауап ретінде дайындалды деуге толық негіз бар.Жаңа ережелердің ең маңызды тармақтарының бірі — қосымша ақылы қызметтерді қосқан кезде абоненттің қос растауын алуды міндеттейтін норма. Бұған дейін кейбір операторлар алдын ала берілген келісімді немесе бір рет басылған батырманы негіз ретінде пайдаланып, тұтынушыларға жасырын ақылы қызметтер ұсынатын. Енді заңға сәйкес, абонент өз келісімін жеке кабинет арқылы, SMS-хабарлама, телефон қоңырауы немесе USSD-сұраныс жолымен екі рет растауға міндетті. Бұл тетік тұтынушыны кездейсоқ немесе мәжбүрлі түрде ақылы қызметке жазылып қалудан қорғайтын сенімді кедергі болмақ. Байланыс нарығын зерттейтін сарапшы Берік Жақсыбековтің пікірінше: «Бұл норма Еуропадағы үздік тәжірибеге сай келеді. Германия мен Францияда осындай механизм енгізілгеннен кейін тұтынушылардың шағымдары 40–50 пайызға азайды. Қазақстанда да нәтиже оң болады деп күтемін».Тағы бір назар аударарлық өзгеріс — «маяк» қоңырауларына тыйым салу. Бұл техникалық мүмкіндік жылдар бойы тұтынушылар арасында ашу-ызаның қайнар көзіне айналды. Егер бір абонент екіншісіне қоңырау шалып, желі жетпей немесе телефон жауап бермей қалса, арнайы «маяк» хабарламасы жіберілетін, ал бұл хабарламаның өзі ақылы болып саналатын. Одан бас тарту да оңай болмаған: қызметті тек екі жақтың да — қоңырау шалушы мен қабылдаушының — бір мезгілде өшіруі арқылы ғана тоқтатуға болатын. Енді бұл техникалық кедергі жойылды. Бұдан былай өткізілген қоңыраулар туралы хабарламалар қарапайым SMS форматында жеткізіледі. Бұл өзгеріс айналымдағы миллиондаған абонентке тікелей пайда тигізеді.Рекламалық және ақпараттық таратылымдардан бас тарту мүмкіндігінің заңды деңгейде бекітілуі де аз маңызды емес. Байланыс операторлары ұзақ жылдар бойы жарнамалық хабарламаларды заңды ақпарат деп санап, тұтынушылардың бұдан жеке бас тиімсіздігін сезінуіне мән бермеді. Тіпті кейбір операторлардың ұсынатын хабарламалар дереккөзінен бас тарту процедурасы мүмкін болмай тұрып, оны жасырып ұстайтын. Жаңа ереже бойынша, абонент кез келген сәтте жеңіл де түсінікті жолмен оператордың барлық рекламалық таратылымдарынан бас тарта алады. Бұл — тұтынушылардың цифрлық кеңістіктегі жеке деректерін және тыныштығын қорғауға бағытталған маңызды қадам.Балалар мен жасөспірімдерге арналған жаңалықтар да ерекше назар аударуды талап етеді. Енді 14 жасқа толмаған баланың атына ұялы нөмір тіркеу тек заңды өкілдер, яғни ата-аналар немесе қорғаншылар арқылы ғана жүзеге асырылады. Тіркеу кезінде міндетті биометриялық сәйкестендіруден өту талап етіледі. Сонымен қатар бір кәмелетке толмаған азаматқа тек бір абоненттік нөмір ғана рәсімделуі мүмкін. Мемлекет бұл шараның артында терең мақсат бар екенін баса айтады: балалар мен жасөспірімдерді жалған жеке басты пайдаланудан, алаяқтықтан және желідегі қауіптерден қорғау. Цифрлық қауіпсіздік саласының маманы Айгүл Нұрмаханованың пікіріне жүгінсек: «Биометриялық тіркеу талабы кәмелетке толмағандардың атына заңсыз нөмір алуды іс жүзінде мүмкін емес етеді. Бұл балаларды онлайн-алаяқтықтан қорғаудың нақты механизмі».Министрліктің өкілдері жаңа нормалардың «тыңдайтын мемлекет» принциптерін іске асыру аясында дайындалғанын және цифрлық экожүйені дамыту стратегиясының ажырамас бөлігі екенін атап өтті. Елімізде 20 миллионнан астам ұялы байланыс абоненті бар екенін ескерсек, жаңа ережелер іс жүзінде елдің барлық ересек тұрғындарына тікелей қатысты болады. Халықаралық тәжірибеге назар аудару да орынды: Еуропалық Одақтың GDPR деректерін қорғау регламенті мен ұқсас заңнамалар енгізілген елдерде тұтынушылардың сенімі мен сандық қызметтерге қанағаттанушылығы айтарлықтай өскен. Қазақстан да осы жолмен жүруде.Сарапшылардың бағалауы оптимистік. Алайда олар бір маңызды жайтты да атап өтеді: заңның тиімділігі оны қолдану тәртібіне, бақылаушы органдардың белсенділігіне және операторлардың жауапкершілігіне тікелей байланысты болмақ. Нормалардың қағаз жүзінде ғана қалмауы үшін реттеуші органдарға жүйелі мониторинг жүргізу, нарушения анықталған жағдайда нақты санкция қолдану міндеті жүктеледі. Тұтынушылардың да өз құқықтарын білуі, сұрауы және қажет болған жерде қорғауы аса маңызды. 28 маусымнан кейінгі алғашқы айлар осы реформаның шын мәніндегі нәтижелілігін анықтайтын сынақ кезеңіне айналмақ.

Шымкент қаласының прокуратурасы мен уәкілетті органдары 2026 жылдың маусым айынан бастап әлеуметтік желілер мен интернет-ресурстардағы кальян өнімдерінің заңсыз жарнамасына қарсы жұмысты айтарлықтай күшейтті. 24 маусым 2026 жыл — осы тарихи тұрғыдан маңызды алқалы шараның нәтижесінде қала кәсіпкерлеріне ресми ескерту хабарламасы жарияланды. Бұл қадам Қазақстанда денсаулық сақтау саласындағы реформалардың жаңа кезеңін белгілей отырып, бизнес қоғамдастығын шоқ астына алды.Қазақстан Республикасының «Жарнама туралы» заңының 13-бабына сәйкес кальянға арналған темекінің, кальян қоспаларының және темекі өнімдерінің тікелей және жанама жарнамасына тыйым салынған. Бұл норма жылдар бойы қолданылып келе жатқанымен, бизнесмендердің едәуір бөлігі оны байыпты қабылдамай, маркетинг тәсілдерін жасырын түрде жалғастырды. Мамандардың бағалауынша, Шымкентте ғана жүздеген мейрамхана, шыша-бар және ойын-сауық орындары осы заңға қайшы жарнамалық мазмұн таратып келген. «Жаңа дәмдер бар», «кальян сыйға», «акция», «жеңілдік» деген жазулармен безендірілген публикациялар, шын мәнінде, жасырын жарнаманың классикалық үлгісі болып табылады.Неліктен дәл осы кезде қатаң бақылау орнатылды? Соңғы жылдары жасөспірімдер арасында кальян шегу ауқымды мәселеге айналды. Денсаулық сақтау министрлігінің 2025 жылғы зерттеуіне сүйенсек, Қазақстандағы 15–17 жас аралығындағы жасөспірімдердің 22 пайызы кальянды кем дегенде бір рет сынап көрген, ал 9 пайызы тұрақты пайдаланушы болып табылады. Бұл статистика ұлттық деңгейде алаңдаушылық тудырды. Онлайн-жарнаманың жасөспірімдерді тарту мүмкіндігі дәстүрлі БАҚ-пен салыстырғанда бірнеше есе жоғары екендігін назарға алсақ, мемлекеттің интернет-кеңістікті реттеуге деген ерекше назарының астарлы себептері анық байқалады.Шымкент прокуратурасының өкілі осы тақырып аясында берген мәлімдемесінде айқын ұстанымын білдірді: «Кальян жарнамасы — бизнесті жылжытудың жолы емес, заңды бұзу. Кез келген ашық немесе жасырын түрдегі жарнамалық мазмұн — фотосуреттен бастап арнайы ұсыныстарға дейін — заңның шеңберінен тыс. Ескерту бір рет беріледі, одан кейін жазалау шаралары қолданылады.» Осы сөздер бизнес-ортада шынайы ойланып-толғануға мәжбүр етті, өйткені Әкімшілік құқық бұзушылықтар кодексінің 455-бабы бойынша жауапкершілік айтарлықтай — заңды тұлғалар үшін бірнеше жүз айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл тағайындалуы мүмкін.Заңды сақтауды қамтамасыз ету мақсатында қоғамдық тамақтану объектілері мен ойын-сауық мекемелерінің иелеріне нақты нұсқаулықтар берілді. Бірінші кезекте, барлық тарату алаңдарынан кальянға қатысты мазмұнды алып тастау қажет: әлеуметтік желілердегі парақшалардан, мәзірлерден, баннерлерден және жарнамалық конструкциялардан. Сондай-ақ блогерлер немесе басқа тұлғалар арқылы жасырын жарнама жасауға жол берілмейді — мұндай жағдайда жауапкершілік тікелей кәсіпорын иесіне жүктеледі. Веб-парақшалардың мазмұнын тұрақты бақылауды іске асыру да міндетті шарт болып табылады. Бұл талаптар жарнама агенттіктерінің де жауапкершілігін арттырады, өйткені тыйым салынған мазмұнды орналастыруға жәрдемдесу де заңды бұзушылық деп саналады.Шымкент тәжірибесі Қазақстанның басқа ірі қалалары үшін де үлгі болуы мүмкін. Алматы мен Астанада осындай мониторинг 2024 жылдан бері жүргізіліп келе жатқанымен, нәтижелер аралас: кейбір бизнес иелері жарнамалық стратегияларын өзгертуге дайын болса, басқалары айыппұл төлеп, іс-әрекеттерін жалғастыруды жөн санайды. Осы тұрғыдан алғанда, Шымкенттің превентивті алдын алу амалы — алдымен ескерту хаттамасын тарату — неғұрлым кешенді және тиімді тәсіл деп бағалануда. Туристік және гастрономиялық бренд ретінде дамып келе жатқан Шымкент қаласы үшін имиджі мен заңды сақтаудың ара-жігін дұрыс ұстану стратегиялық маңызға ие.Кәсіпкерлер бұл талаптарды қалай қабылдады? Пікірлер екіге жарылды. Бір топ бизнесмен бұл шектеу олардың кірісіне тікелей кері әсер ететінін алға тартады: «Кальян — ойын-сауық нарығының ажырамас бөлігі. Оны жарнамалай алмасақ, клиенттерді қалай тартамыз?» деп сұрайды олар. Екінші топ, керісінше, заңның ережелеріне бейімделу мен тасымалдаушы стратегиясын жаңарту арқылы бизнестің беделін арттыруға болатынын мойындайды. Маркетинг сарапшысы Ардақ Бекованың пікірінше: «Заманауи тұтынушы этикалық жауапты бизнесті артық санайды. Жарнамалық шектеулерге бейімделе білген кәсіпкер ұзақ мерзімде ұтады.»Болашаққа қарай, прокуратура мен уәкілетті органдар интернет-кеңістіктегі мониторингті тоқтатпайтынын нақты мәлімдеді. Жасанды интеллект негізіндегі мазмұнды талдау жүйелерін енгізу де күн тәртібінде тұр, бұл заңсыз жарнамаларды анықтау жылдамдығы мен нақтылығын арттырады деп күтілуде. Шымкент кәсіпкерлеріне берілетін мессидж бірмағыналы: заңмен тіл тауып жұмыс жасаңыздар, өйткені болашақта жазалау шаралары тек айыппұлмен шектелмеуі мүмкін. Халықтың денсаулығы — мемлекеттің басты басымдығы, ал жауапты бизнес — сол мақсатқа жету жолындағы серіктес.

24 маусым 2026 жыл. АО «НК «ҚазАвтоЖол» ұлттық компаниясы Қазақстан жүргізушілерін KazToll қызметі атынан жіберілетін алаяқтық SMS хабарламалар туралы ресми ескерту жариялады. Бұл — елімізде цифрлық алаяқтықтың жаңа белесіне шыққанын көрсететін маңызды сигнал. Мамандардың бағалауынша, мобильді алаяқтық схемалары соңғы екі жылда Қазақстанда үш есеге өскен, ал зардап шеккендердің жалпы саны жыл сайын он мыңдаған адамды құрайды.Мәселенің мәнісіне тоқталсақ, жүргізушілерге платформа ретінде KazToll атынан SMS хабарлама келіп, онда ақылы жолдар бойынша болжамды қарыздың барын хабарлайды. Хабарламада күдікті сілтемелер ұсынылады — атап айтқанда, kaztoll.nbvntrqz.cfd/com немесе соған ұқсас домендер. Сыртқы көрінісі мен мазмұны жағынан бұл сайттар KazToll-дің ресми платформасына — kaztoll.kz-ге өте ұқсас жасалған. Мақсат — пайдаланушыны абайсызда жеке деректерін немесе банк картасының ақпаратын енгізуге мәжбүр ету. Алаяқтардың тактикасы дәл осы: жасанды шұғылдық туғызу, психологиялық қысым жасау және адамның сенімін пайдалану.Қазақстандағы цифрлық алаяқтық статистикасы алаңдатарлық суретті алдымызға жайып береді. Ұлттық қауіпсіздік комитеті мен Ішкі істер министрлігінің 2025 жылғы есептері бойынша, елімізде кибералаяқтыққа байланысты қылмыстар жалпы алаяқтық санының 40 пайызынан астамын алады. Фишинг хабарламалары — яғни жасанды сілтемелер арқылы деректерді ұрлау — осы схемалардың ішіндегі ең кең тарағаны. Адамдардың ең белсенді онлайн-қызметтерді қолданатын шағы — таңертең 8-ден 10-ға дейін және кешке 19-дан 22-ге дейін — алаяқтардың хабарлама жіберудегі «шың уақыты» болып есептеледі. Бұл деректер зерттеушілер мен құқық қорғаушылардың назарын аударып отыр.«ҚазАвтоЖол» компаниясының өкілі Дәулет Сейтжанов ресми түсінік берді: «Біз жүргізушілерімізге ешқандай жағдайда SMS арқылы қарыз туралы хабарлама жібермейміз. Барлық ресми ақпарат тек kaztoll.kz сайты мен 1403 байланыс орталығы арқылы таратылады. Егер сізге осындай хабарлама келсе — бұл жүз пайыз алаяқтық». Эксперттер де бұл мәселеге ерекше назар аударуды сұрайды. Алматы қаласындағы киберқауіпсіздік саласының маманы Нұрлан Жақсыбеков: «Мұндай схемалар адамның психологиялық осалдығын пайдаланады. «Қарыз бар, дереу төлеу керек» деген хабарламаны алған адам дүрбелеңге түседі де, сілтемені тексермей басады. Осы сәтте алаяқтар мақсатына жетеді» деп атап өтті.Мәселенің тарихи контексіне назар аударсақ, Қазақстанда KazToll жүйесі 2012 жылдан бастап жұмыс істейді. Ол алғаш рет Алматы — Қордай бағытында іске қосылып, кейіннен бірте-бірте бүкіл республика бойынша кеңейтілді. Бүгінде KazToll арқылы жылына миллионнан астам транзакция жүргізіледі, жүйенің аудиториясы ішкі пайдаланушылармен қатар шетелдік жүргізушілерді де қамтиды. Дәл осы кеңдік — алаяқтардың жемісті нысанасына айналдырады. Неғұрлым пайдаланушылар саны көп болса, соғұрлым алаяқтардың «табыс» табу мүмкіндігі жоғары. Бұл жағдайды Ресей, Украина және Еуропа елдерінде болған ұқсас схемалармен салыстырушылар бар: сол елдерде де мемлекеттік қызметтер атынан жалған хабарламалар арқылы азаматтардың деректері ұрланған.Азаматтардың реакциясы да айтарлықтай болды. Әлеуметтік желілерде, әсіресе Instagram мен Telegram-да, осы алаяқтыққа тап болғандар өз тәжірибесімен бөліске түсті. «Маған да осындай SMS келді, бақытыма орай сілтемеге баспадым» деген жазбалар жиі кездесіп жатыр. Алайда барлығы бақытты бола бермейді: желіде картасынан ақша ұрланған азаматтардың оқиғалары да жарияланды. «Тек 5 минутта 80 000 теңгеден айырылдым, сілтеме kaztoll.kz-ге өте ұқсас болатын» деп жазды бір пайдаланушы. Мұндай жеке тәжірибелер — бұл мәселенің тек теориялық қауіп-қатер емес, нақты зиян екенін дәлелдейді.«ҚазАвтоЖол» компаниясы жүргізушілерге нақты қауіпсіздік ережелерін сақтауды ұсынды. Бірінші: күмәнді SMS немесе мессенджерлерден келген сілтемелерге еш жағдайда өтпеу. Екінші: банк картасының деректерін, ЖСН, парольдер мен SMS-кодтарды белгісіз сайттарға енгізбеу. Үшінші: төлем жасар алдында сайттың адресін мұқият тексеру — тек kaztoll.kz ресми домені сенімді. Төртінші: күдікті хабарламаны алған жағдайда оған жауап бермеу, деректеріңді жіберу ойдан мүлде шығару. Бесінші: ақпаратты тек ресми арналар — kaztoll.kz сайты мен 1403 байланыс орталығы арқылы нақтылау. Бұл ережелер қарапайым, бірақ оларды сақтау — ең тиімді қорғаныс болып табылады.Сарапшылардың пікірінше, бұл мәселені жеке азаматтардың сақтығымен ғана шешу жеткіліксіз. Мемлекеттің де белсенді рөл атқаруы қажет: телекоммуникациялық операторлар фишинг хабарламаларын техникалық сүзгілеу арқылы бұғаттауы, ал мемлекеттік органдар кибералаяқтыққа қарсы заңнамалық базаны нығайтуы тиіс. Сонымен қатар мектептерде, жұмыс орындарында және бұқаралық ақпарат құралдарында цифрлық сауаттылық бойынша тұрақты насихат жүргізілуі керек. «ҚазАвтоЖол» компаниясы да өз тарапынан пайдаланушыларды хабардар ету жұмысын күшейтуге міндеттенді. Ең бастысы — Қазақстан азаматтарының байқампаздығы мен цифрлық мәдениеті. Алаяқтар күн санап жаңа тәсілдер іздесе де, хабардар және абайлы қоғам оларға жол бермейді.

26 маусым 2026 жыл. Шымкент қаласында «Қарасора – 2026» оперативті-профилактикалық іс-шарасы мен «Киберқалқан Қазақстан» жобасы аясында нашақорлыққа қарсы күрес бөлімшесінің қызметкерлері ірі нашақорлық плантациясын жойды. Бұл операция — елімізде нашақорлыққа қарсы жүргізіліп жатқан кешенді жұмыстың тағы бір нәтижесі. Қылмысты ұйымдастырған жергілікті тұрғын өз үй аумағында наркотиктерді толық циклмен өндіру процесін жолға қойған болатын — өсімдікті егуден бастап, дайын өнімді буып-түйіп сатуға дейін.Алдын ала тергеу мәліметтеріне сүйенсек, ұсталған азамат бірнеше жыл бойы осы қылмыстық схемамен айналысып келген. Оның үй аумағы сырттан қарағанда қарапайым шаруашылық болып көрінген: бақшада қарбыздар өсіп тұрған, қора-қопсылар орналасқан. Алайда құқық қорғаушылар нашақорлық желілерін бақылаудың заманауи цифрлық əдістерін қолдана отырып, осы жерде заңсыз өндіріс жүріп жатқанын анықтаған. «Киберқалқан Қазақстан» жобасы бойынша желідегі дерекжинақ жүйелері ықтимал сату арналарын байқап, операцияны бастауға негіз берді.Тінту барысында полицейлер шамамен 130 бұта нашақорлық өсімдікті тауып алды. Ең таңқаларлығы — бұл бұталардың барлығы қарбыз егінінің арасына шебер жасырылған болатын. Бақшаға алыстан қарасаң, қарапайым бау-бақша ғана деп ойлайсың. Бірақ сарапшылар бұл — арнайы жоспарланған маскировка екенін атап өтті. Үйдің ішінен және шаруашылық құрылыстарынан нашақорлық шикізат пен сатуға дайын өнім де алынды. Барлық тәркіленген нашақорлық заттардың жалпы салмағы 330 килограммды құрады. Бұл — өңірдегі соңғы жылдардағы ең ірі тәркілеулердің бірі.ҚР ІІМ Нашақорлыққа қарсы күрес комитетінің төрағасының орынбасары Елдар Əбдіқенов мəлімдемесінде: «Алдын ала тергеу барысында қылмыстық іс-əрекеттің барлық мəн-жайы, мүмкін болған сату арналары жəне заңсыз схемаға қатысы бар адамдар анықталуда. Бұл жалғыз адамның жеке бастамасы емес, ұйымдасқан тізбектің бір буыны болуы ықтимал», — деді. Маман сонымен қатар операция барысында жиналған цифрлық дəлелдемелердің тергеу жұмысын едəуір жеделдететінін ерекше атап өтті.Қазақстандағы каннабис тобына жататын наркотиктер мəселесі — жылдардан бері күн тəртібінен түспеген өзекті мəселе. ҚР ІІМ-нің ресми статистикасы бойынша, 2025 жылы ғана елімізде 4 200-ден астам нашақорлыққа қатысты қылмыстық іс тіркелген, олардың 60 пайызға жуығы каннабис тобындағы заттарға байланысты болған. Оңтүстік өңір — Шымкент, Түркістан облысы — тарихи тұрғыдан алғанда «Шу» аңғарының жақындығына байланысты нашақорлық транзитінің тартымды бағытына айналған. Дəл осы аймақта бақылауды күшейту мемлекеттік маңызы бар бағдарлама ретінде қаралады.«Қарасора – 2026» операциясы осы жылдың басынан бастап жүзеге асырылып, бірнеше облысты қамтыды. Нəтижесінде алты ай ішінде жүзден астам қылмыстық іс ашылды, бірнеше тонна нашақорлық зат тəркіленді. Бұған қоса, «Киберқалқан Қазақстан» жобасы нашақорлықты цифрлық кеңістіктен іздеуді де мүмкін етті — дарк-вебтегі сауда алаңдары, мессенджер арқылы ұйымдастырылған желілер ашылып жатыр. Атап айтқанда, осы бағдарламаның арқасында 2026 жылдың бірінші жартысында 80-нен астам онлайн-сату арнасы жойылды.Нашақорлыққа қарсы күрес саласының сарапшысы, криминолог Марат Сейітов бұл операцияны маңызды жеңіс ретінде бағалайды: «330 килограмм — бұл жай ғана сан емес. Бұл — жүздеген адамның денсаулығы мен тағдыры. Егер бұл зат нарыққа түскенде, мыңдаған адам зиян шегер еді. Сондықтан мұндай операциялардың мəні тек статистикалық нəтижеде ғана емес, алдын алынған қасіреттің ауқымында». Маман сонымен бірге мұндай «жасырын плантациялар» феноменінің өсіп келе жатқанын айтты: қылмыскерлер жасыру əдістерін жетілдіруде, сондықтан технологиялық əдістерді енгіру ерекше маңызды болып отыр.Жергілікті тұрғындар да бұл жаңалыққа бей-жай қарамады. Шымкент қаласының Əл-Фараби ауданы тұрғыны Зауреш Нұрланқызы: «Мен сол маңайда жүргенде ешнəрсе байқамаппын, бəрі əдеттегідей болып көрінген. Бұл жағдай бізге бəріміздің аңғарымды болуымыз керек екенін ескертеді», — деп пікір білдірді. Шынында да, тəжірибелі маскировка жарандарды да, кейде сараптамашыларды да алдауға қауқарлы. Осы оқиғаның жариялануы Шымкент қоғамдастығында нашақорлық проблемасын қоғамдық деңгейде талқылауды тағы да белсендірді.Бұл қылмыстық іс бойынша ҚР Қылмыстық кодексінің нашақорлық өсімдіктерін өсіру жəне сату мақсатында наркотиктерді сақтауға қатысты екі бабы бойынша іс қозғалды. Сарапшылар айыпталушыға ауыр жаза күтіп тұрғанын атап өтуде — соттың шешіміне байланысты 12 жылдан 20 жылға дейінгі бас бостандығынан айыру мүмкін. Тергеу əлі жалғасуда. Полиция оның мүмкін болған серіктестерін де іздестіруде. Мемлекеттің бұл бағыттағы табандылығы нашақорлық желілерін тарата бастады деп үміттенуге негіз бар.

Қазіргі заманның жастары интернет, жасанды интеллект және автоматтандыру дүниесінде өсті. Олар үшін хабарлама жіберу, эмодзи қою немесе дауыстық хабарлама қалдыру — бұл қарым-қатынастың ең табиғи түрі болып саналады. Алайда 26 маусым 2026 жыл күні бүкіл әлемде, соның ішінде Қазақстанда да жаңа бір қозғалыс белсенді түрде талқыланып жатыр: зумерлер сандық ыңғайлылықтан саналы түрде бас тартып, тірі диалогты қайта жаңғыртуға тырысуда. Бұл құбылыс «осознанное создание трудностей» немесе «саналы қиындықтар тудыру» деген атпен таралуда. Мамандар мен психологтар бұл үрдістің жай ғана мода емес, терең психологиялық қажеттіліктен туындаған маңызды өзгеріс екенін атап өтуде.Смартфондар мен мессенджерлер өмірімізге енгелі бері адамдардың бір-бірімен тікелей сөйлесу жиілігі күрт азайды. Статистикаға жүгінсек, соңғы он жылда дауыстық қоңыраулар саны орта есеппен 40 пайызға төмендеген, ал жастар арасында бұл көрсеткіш 60 пайызға жеткен. Қазақстанда да жағдай ерекшеленбейді: Алматы мен Астанадағы жоғары оқу орындарының студенттері арасында жүргізілген сауалнама бойынша, респонденттердің 73 пайызы таныс емес адаммен телефон арқылы сөйлесу оларда мазасыздық тудыратынын мойындаған. Бұл цифрлар жай статистика ғана емес — бұл бүгінгі ұрпақтың қарым-қатынас дағдысының өзгеріп жатқандығының айғағы.Психологтардың пікірінше, адам психикасы өзін қоршаған ортаға бейімделеді. Қазіргі технологиялар қарым-қатынасты ыңғайлы етті: жауапты кешіктіруге болады, сөздерді мұқият таңдауға уақыт бар, тіпті кейде эмодзимен ғана шектелуге де мүмкіндік бар. Бірақ осы ыңғайлылықпен бірге тірі диалог дағдысы да біртіндеп жоғалып барады. «Сөйлесу дағдысы тек сөздік қорға байланысты емес. Бізде пассивті сөздік қор болуы мүмкін — яғни көп оқып, көп білуге болады. Бірақ егер артикуляциялық аппаратымыз қозғалмаса, сөйлемдер айтылмаса, ерін мен тіл жұмыс жасамаса, онда тіпті анық та әдемі сөйлеу дағдысы болмайды. Сондықтан қоңыраулар адамдарды жиі шаршатады және мазасыздық тудыруы мүмкін», — деп түсіндіреді психолог Анастасия Ктинанс. Маман пікірі көпшіліктің назарын аударды, өйткені бұл проблема жеке адамның ғана емес, бүкіл ұрпақтың мәселесі болып отыр.Жаңа қозғалыстың жақтаушылары цифрлық ыңғайлылық аймағынан жиі шығуға, қоңырау шалуға, бейтаныс адамдармен танысуға және кеңестер мен сүзгілерсіз әңгіме ұстауға үндейді. Олардың пікірінше, дәл осындай бақылауға алынған дискомфорт коммуникативтік дағдыларды дамытуға көмектеседі. Бүгінгі таңда бұл дағдылар жеке өмірде ғана емес, оқуда және жұмыста да барған сайын жоғары бағалануда. Алматыдағы іс-шараларда бұл бағытта «офлайн клубтар» пайда болып жатыр: жастар смартфондарынсыз кездесіп, тірі сөйлеседі, пікірталас ашады, импровизацияланған сөз жарыстарын ұйымдастырады. Мұндай бастамалар бірнеше жыл бұрын экзотикалық болып көрінер еді, бірақ қазір олар барған сайын танымал болуда.Тарихи тұрғыдан алғанда, адамзат бұрын да осыған ұқсас кезеңдерді басынан өткерген. ХХ ғасырдың ортасында телевизор пайда болғанда, мамандар адамдардың тірі қарым-қатынастан алшақтай бастайтынынан қорықты. Кейіннен компьютерлер, содан кейін интернет, одан кейін смартфондар пайда болды — және әр уақытта қоғам бейімделудің жаңа жолдарын тапты. Бірақ зумерлер алғаш рет өздері белсенді түрде осы бейімделуді басқаруға тырысуда. Олар технологиядан бас тартып жатқан жоқ — олар технологияны саналы түрде пайдаланудың жаңа форматын іздеуде.Қазақстандық білім беру жүйесі де бұл мәселеге бейжай қарап отырған жоқ. Бірқатар университеттер мен мектептер оқу бағдарламаларына риторика, ораторлық өнер және тірі қарым-қатынас практикасы сабақтарын қосуды бастаған. Астанадағы кәсіби мамандар дайындайтын орталықтардың бірінің жетекшісі Дәурен Сейтқалиұлы: «Біз соңғы үш жылда жұмыс берушілерден бір ғана шағым естіп жатырмыз: жастар кәсіби тұрғыдан дайын, бірақ тікелей сөйлесуде өздерін ұстай алмайды. Клиентпен немесе командамен тірі қарым-қатынас жасай алмайды. Бұл бизнеске нақты шығын әкеледі», — деп мәлімдейді. Осы мәселенің шешімін іздеу мақсатында кейбір компаниялар қызметкерлеріне арнап коммуникативтік тренингтер ұйымдастырып жатыр.Әлеуметтік желілерде де бұл тақырып кеңінен талқыланып жатыр. TikTok пен Instagram-да «No Phone Challenge» немесе «Живой разговор» тегтері астында жүздеген мың пікір жиналып жатыр. Қазақстандық блогерлер де осы трендті ұстанып, өз тәжірибелерімен бөлісуде: олар бір апта бойы тек қоңыраулар шалып, хабарламалардан бас тартқанын, нәтижесінде өзін сенімдірек сезінгенін айтуда. Бұл хабарламалар жас аудиторияның ерекше қызығушылығын тудырып отыр.Психологтар мен әлеуметтанушылар бұл үрдістің ұзақмерзімді перспективасы туралы оң болжамдар жасауда. Егер жастар саналы түрде өз коммуникативтік дағдыларын дамытуды жалғастырса, болашақта олар сандық және тірі қарым-қатынасты үйлестіре алатын буын болып қалыптасады. Бұл тек жеке тұлғалар үшін ғана емес, тұтас қоғам үшін маңызды. Сайып келгенде, ең жетілдірілген жасанды интеллект те адами жанасудың, тікелей сезімнің, тірі дауыстың орнын толық баса алмайды. Зумерлер дәл осыны түсінуде — және бұл түсінік олардың болашаққа деген ең маңызды инвестициясы болуы мүмкін. 

Қазақстанда мемлекеттік қызметтер көрсету жүйесін цифрландыру жыл өткен сайын жаңа белестерге жетіп, азаматтардың тұрмысын барынша жеңілдетуде. 29 маусым 2026 жыл күні «ЦОН» мобильді қосымшасы арқылы дайын құжаттарды үйге жеткізу қызметі іске қосылғаны туралы ресми хабарлама жарияланды. Бұл жаңалық, әсіресе Шымкент тұрғындары үшін аса маңызды болып табылады — елдегі үшінші ірі қала тұрғындары бұдан былай жүргізуші куәлігін, техникалық паспортты немесе мемлекеттік тіркеу нөмірлік белгісін (МТНБ) алу үшін арнайы орталыққа қайтадан барудың қажеті болмайды.Мұндай қызметтің пайда болуы кездейсоқ емес. Соңғы бірнеше жыл ішінде «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы цифрлық экожүйені жүйелі түрде дамытып келеді. Статистикаға жүгінсек, тек 2025 жылдың өзінде «ЦОН» қосымшасы арқылы 4 миллионнан астам өтініш берілген, ал пайдаланушылар саны жыл сайын 30–35 пайызға өсіп отырады. Бұл цифрлар қоғамның мобильді сервистерге деген сенімінің артып жатқанын айқын дәлелдейді. Жылдан жылға ұлғайып келе жатқан сұранысқа ілесу мақсатында корпорация қызметтер тізімін кеңейтуді тоқтатпай жалғастыруда.Жаңа қызметтің жұмыс механизмі қарапайым және ыңғайлы. Азамат «ЦОН» мобильді қосымшасына кіріп, «СпецЦОН» бөліміндегі «Дайын құжаттарды жеткізу» қойындысын таңдайды. Одан кейін жеткізу мекенжайын көрсетіп, өзіне қолайлы уақытты белгілейді, оферта шартымен танысып, төлемді жүзеге асырады. Осыдан кейін қосымшада жеткізілім мәртебесін бақылауға болады, сонымен қатар курьердің деректерін нақты уақыт режимінде көруге мүмкіндік бар. Егер тапсырыс сағат 17:00-ге дейін берілсе, құжат сол күні жеткізіледі, ал кешірек берілген тапсырыстар келесі жұмыс күні орындалады. Бұл ретте қызмет тапсырыс берілген елді мекен шегінде ғана қолданылатынын ескерте кетейік.«Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясының басқарма төрағасы Арман Кенжегалиев жаңа сервистің маңыздылығын атап өтті: «Бүгінгі таңда азаматтар үшін мобильділік пен уақытты үнемдеу ерекше маңызды. Сондықтан біз қызметтерді барынша ыңғайлы және артық барыс-келіссіз алуға мүмкіндік беретін сервистерді дамытып келеміз. Дайын құжаттарды жеткізуді іске қосу цифрлық экожүйені дамытудағы табиғи қадам болды және күнделікті шаруалардан алаңдамай, өз уақытын жоспарлауға мүмкіндік береді». Бұл сөздер мемлекеттік органдардың азаматтармен диалог жүргізудегі жаңаша, сервистік көзқарасының айқын көрінісі болып табылады.Цифрлық мемлекеттік қызметтерге деген сұраныстың өсуіне байланысты туындайтын маңызды мәселе — азаматтардың уақыт шығыны мәселесі. Зерттеу мәліметтеріне сүйенсек, бір казақстандық азамат жылына орта есеппен 18-20 рет мемлекеттік мекемелерге барады, оның ішінде 6-8 рет ЦОН орталықтарына. Бір баруға кеткен уақытты есептегенде — жолда, кезекте, нақты операцияда — орта есеппен 1,5-2 сағат кетеді. Жеткізу қызметі осы шығынды нөлге жеткізеді деп айтуға болады. Тіпті жеткізім ақылы болса да, үнемделген уақыттың экономикалық құны одан анағұрлым жоғары. Жоғары жалақылы мамандардан бастап, балалары бар жас аналарға дейін — бұл қызмет барлық жас санаты мен кәсіп өкілдеріне тиімді.Шымкент тұрғындарының алғашқы пікірлері де оң. Әлеуметтік желілерде жарияланған комментарийлер мен пікірлерде азаматтар бұл жаңалықты ризашылықпен қабылдап жатқанын байқауға болады. «Жұмыстан жарты күн бос алу керек пе, ЦОН-ға кезекте тұру керек пе деп ойлаушы едім, енді бәрі оңайлады», — деп жазды бір пайдаланушы. «Балалары бар отбасылар үшін бұл өте ыңғайлы, куәлікті алу үшін баланы тастап бара алмайтын кездер болады», — деп атап өтті тағы бір шымкенттік. Жас ұрпақтың арасында да қызметке деген қызығушылық жоғары, себебі олар цифрлық сервистерді күнделікті өмірінің бөлігіне айналдырып үлгерген.Жалпы контексте алғанда, Қазақстан соңғы жылдары «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы аясында мемлекеттік қызметтерді автоматтандыру саласында елеулі жетістіктерге жетті. ООН-ның Электрондық үкімет дамуы индексінде Қазақстан жыл өткен сайын жоғарылап келе жатқан елдердің қатарында. Дайын құжаттарды жеткізу қызметінің іске қосылуы осы жетістіктердің тізбегіндегі тағы бір маңызды буын. Болашақта аналогтық сервистер санын одан әрі кеңейту жоспарланып отыр: медициналық анықтамалар, техникалық тексеру нәтижелері, жер учаскесіне қатысты құжаттар да жеткізу тізіміне енгізілуі мүмкін.Бұл бастаманың аймақ үшін де, ел үшін де стратегиялық маңызы зор. Шымкент — ірі экономикалық белсенді орталық, тұрғыны жылдам өсіп жатқан мегаполис. Мұнда тіркелген автомобильдер саны, жаңа жүргізуші куәліктерін алушылар саны жыл сайын рекорд жаңартуда. Сондай-ақ «ЦОН» қосымшасын App Store және Google Play дүкендерінен тегін жүктеп алуға болатынын ескерте кетейік. Цифрлық мемлекет — бұл болашақтың арманы ғана емес, бүгінгі таңдағы нақты шындық екені «дайын құжаттарды үйге жеткізу» сияқты жобалар арқылы айқын дәлелденіп отыр.

Шымкент қаласының мемлекеттік кірістер департаменті 2026 жылдың 24 маусымында мүлік және көлік салықтарын төлемеген азаматтарға қатысты мәжбүрлі өндіріп алу шараларының айтарлықтай күшейтілгенін мәлімдеді. Қалада 29 мыңнан астам тұрғын мүлік салығы бойынша мемлекетке жалпы сомасы 230 миллион теңгені құрайтын қарыз қалдырып отыр. Көлік салығы бойынша жағдай одан да күрделі — жалпы берешек 1 миллиард 700 миллион теңгеден асып кеткен. Бұл сандар Қазақстанның оңтүстік астанасы үшін мүлдем жаңа деңгейдегі салықтық тәртіпсіздікті білдіреді.Мүлік салығы жылжымайтын мүлік нарығының дамуымен тікелей байланысты. Соңғы жылдары Шымкентте тұрғын үй нарығы белсенді өсті: жаңа тұрғын үй кешендері мен жеке үйлер тұрғызылды, бағалары да едәуір өсті. Мүлік салығы жылжымайтын мүліктің бағалау құнынан есептеледі — орналасқан жері, салынған жылы, пайдаланылған материалдар, ауданы мен тозу дәрежесі ескеріледі. Мемлекеттік кірістер департаментінің мәліметінше, өткен жылы 300 мыңнан астам Шымкент тұрғынына мүлік салығы есептелген болатын, ал жалпы есептелген сома 2,6 миллиард теңгені құраған. Алайда бұл сомадан 230 миллион теңгесі бүгінге дейін мемлекет қазынасына түспей отыр.Департамент басшысы Шоқан Омарбектің айтуынша, салық төлеушілерге хабарламалар екінші деңгейдегі банктер арқылы жіберіледі. Мүлік салығын төлеудің соңғы мерзімі — 1 қазан. Осы мерзім өткеннен кейін ресми хабарламалар жіберіледі, оларды орындауға 30 жұмыс күні беріледі. Егер берешек өтелмесе, салық бұйрықтары қалыптастырылып, сот орындаушыларына беріледі. «Борыш сомасы 40 айлық есептік көрсеткіштен асып кетсе, азаматқа шетелге шығуға тыйым салынуы мүмкін. Оған қоса, банктік шоттары блокталып, мүлікке шектеу қойылады. Осындай жағымсыз салдарлардан аулақ болу үшін мүлік салығын уақытылы төлеуге шақырамыз», — деп атап өтті Шоқан Омарбек.Көлік салығы мәселесі де Шымкент үшін өзекті болып табылады. Қаланың тез өсіп жатқан халқы мен автомобиль санының жылдан жылға артуы фонында бұл салықтан жинақталатын қаражат мөлшері де ұлғайып келеді. Биылғы жылы көлік салығын төлеудің негізгі мерзімі 1 сәуірде аяқталды. Алайда тұрғындардың едәуір бөлігі бұл міндетін орындамады — жалпы берешек 1,7 миллиард теңгеден асып кетті. Департамент берешегі 1 МРП-дан асатын барлық борышкерлердің материалдарын сот орындаушыларына берді. Бүгінгі таңда ең ауыр шара ретінде 44 азаматтың жүргізуші куәліктерінен айыру туралы материалдар сотқа жіберілген. Сот шешімімен қазірдің өзінде 10 жүргізушінің куәлігі тәркіленді. Бұл шара Қазақстан тарихында өзінің ауқымы мен бейбастығымен ерекшеленіп, азаматтар арасында кең резонанс тудыруда.Полиция департаментімен бірлесе жүргізілетін рейдтік іс-шаралар да тиімділігін дәлелдеп отыр. Жол үстінде анықталған салық берешегі бар автокөлік иелерінің автомобильдері тоқтатылады. Борышкер орнында төлеуге дайын болса, мәселе тез шешіледі. Ал бас тартқан жағдайда автомобиль айыппұл тұрағына жіберіледі. Сарапшылардың пікірінше, мұндай рейдтер азаматтарға салықты уақытылы төлеудің маңызын көзбен көруге мүмкіндік береді және тиімді профилактикалық шара болып табылады.Бұл мәселенің тереңінде жатқан себептер туралы сарапшылар да пікір айтуда. Қаржы сарапшысы Асқар Нұрмағамбетовтің пікірінше, салық мәдениетінің жеткіліксіздігі мен хабардарлықтың төмен деңгейі — берешектің негізгі себебі. «Кейбір азаматтар салықты қашан, қайда, қалай төлеу керектігін білмейді. Цифрлық хабарлама жүйесін жетілдіру және халықты тікелей хабардар ету жұмыстарын күшейту қажет. Алайда санкциялар да міндетті салдарға айналуы тиіс — тек ескерту берумен шектелмей, нақты шаралар қолдану керек», — деді ол.Жалпы республикалық деңгейде алғанда, Шымкенттегі жағдай Қазақстанның жергілікті бюджеттеріндегі жиі кездесетін мәселені — салық жинаудың жоспарлы деңгейден артта қалуын — айқын көрсетіп отыр. Оңтүстік Қазақстан — елдің ең тығыз қоныстанған өңірлерінің бірі, халқы 1 миллионнан астам. Аймақтың инфрақұрылымын дамытуға, жолдарды жөндеуге, мектептер мен ауруханаларды ұстап тұруға жергілікті бюджетке үлкен мөлшерде қаражат қажет. Жергілікті атқарушы органдар да халықты салықтарды уақытылы төлеуге шақыруда, бұл орайда мысал ретінде шетел тәжірибесін де алға тартуда. Мәселен, Германия мен Францияда мүлік салығын уақытылы төлемегені үшін санкциялар өте қатаң — мүлік тіпті аукционға шығарылуы мүмкін.Мамандар мен азаматтардың пікірінше, шаралардың күшейтілуі — дұрыс бағыт, алайда бұл жерде теңгерімді тәсіл қажет. Бір жағынан, берешекшілерге қатысты ережелер нақты орындалуы тиіс. Екінші жағынан, объективті қиын жағдайда жүрген, мысалы, жұмысын жоғалтқан немесе ауыр науқасқа ұшыраған азаматтарға жеңілдетілген шарттармен төлеу мүмкіндіктері қарастырылуы керек. Шымкент тұрғындарына бір нәрсе айқын: мүлік пен көлік салықтарын уақытылы төлемеу — бұл тек ақша жоғалту ғана емес, куәлікті, автомобильді немесе шетелге шығу мүмкіндігін жоғалтудың нақты тәуекелі. Сондықтан Шымкент мемлекеттік кірістер департаменті барлық азаматтарды берешектерін жедел өтеуге шақырып отыр.

Қазақстанның оңтүстік өңірінде, Шымкент қаласында, жергілікті тұрғынның үй аумағында каннабис тобына жататын есірткінің толық өндіріс циклін ұйымдастырғаны анықталды. 2026 жылдың 26 маусымында ішкі істер органдары бұл ауқымды қылмыстық схеманы толық ашқанын ресми түрде хабарлады. Аталмыш оқиға аймақтағы есірткіге қарсы күрестің тарихындағы ең ірі операциялардың біріне айналды.«Қарасора – 2026» жедел-алдын алу іс-шарасы мен «Киберқалқан Қазақстан» операциясы аясында есірткі қылмастылығына қарсы іс-қимыл бөлімшесінің қызметкерлері ерекше күрделі жасырын схеманы бұзуға мүмкіндік алды. Күдіктінің айлакерлігі сол — ол есірткі дақылдарын заңды ауылшаруашылық өнімдерімен, атап айтқанда қарбыз плантациясымен мұқият бүркемелеген. Осылайша бақша сырттан қарапайым шаруашылық ретінде көрінген, алайда ішінде жүйелі қылмыстық өндіріс жұмыс жасаған.Тінту кезінде полиция қызметкерлері ауылшаруашылық дақылдарының арасына мұқият тығылған 130-ға жуық наркотикалық өсімдік кұасын тапты. Бұл ғана емес: үй ішінен де, шаруашылық қораларынан да есірткі шикізаты мен өткізуге дайын өнім тәркіленді. Барлық тәркіленген есірткінің жалпы салмағы шамамен 330 килограммды құрады. Мамандардың бағалауынша, бұл мөлшер ондаған мың адамды улауға жеткілікті.Қазақстан Республикасы ІІМ есірткі қылмастылығына қарсы іс-қимыл комитетінің төрағасының орынбасары Елдар Әбдікенов бұл туралы ресми пікірін білдірді: «Осы фактіге байланысты Қылмыстық кодекстің екі бабы бойынша — өткізу мақсатында сақтау және наркотикалық өсімдіктерді өсіру бойынша — қылмыстық іс қозғалды. Соттан бұрынғы тергеу шеңберінде қылмыстық қызметтің барлық мән-жайлары, мүмкін болатын өткізу арналары және заңсыз схемаға қатысы бар тұлғалар анықталуда». Маманның бұл сөздері тергеу жүргізушілер күдіктінің жалғыз еместігін, яғни ұйымдасқан топ мүшесі болуы мүмкіндігін жоққа шығармайды.Шымкент — Орталық Азияның ірі транзиттік торабы ретінде ұзақ жылдар бойы есірткі тасымалдаушылардың назарын аударып келеді. Географиялық орналасуы жағынан Қазақстанды Өзбекстан, Тәжікстан, ал одан ары Ауғанстанмен байланыстыратын бұл қала есірткі саудасының тарихи «дәліз» нүктесі болып саналады. Қалыптасқан мәліметтерге сүйенсек, ҚР ІІМ мәліметтері бойынша тек өткен жылдың өзінде Оңтүстік Қазақстан аймағынан тонналап есірткі тәркіленіп, жүздеген қылмыс жолы жабылды. Осы аумақтағы заңсыз айналымды бақылауға алу үкімет алдындағы басым міндеттердің бірі болып табылады.Қарастырылып отырған іс есірткі саласындағы қылмыстылықтың жаңа беталысын айқын көрсетеді: заңсыз өндірушілер енді шетелден тасымалдаудың орнына жергілікті жерде, тіпті тұрғын үй аумақтарында толық цикл ұйымдастыруды артық санайды. Бұл тенденция бақылауды айтарлықтай қиындатады, өйткені шектен тыс жүк тасымалдайтын негізгі байланыс нүктелерін тексеруге арналған дәстүрлі тосқауыл шаралары бұл жағдайда тиімсіз болып шығады. Сондықтан да «Қарасора – 2026» операциясы ауылшаруашылық және тұрғын аумақтарда жасырылған ішкі өндіріс орталықтарын анықтауға ерекше назар аударады.Сарапшылардың пікірінше, 130 бұтаны ұстау және 330 килограмм есірткіні тәркілеу — бұл жергілікті масштаб үшін өте маңызды нәтиже. Наркологиялық саладағы мамандардың айтуынша, анықталған өндіріс орнының өнімділігі жылына бірнеше жүздеген килограммға дейін жетуі мүмкін еді. Яғни егер операция уақытылы жүргізілмесе, бұл тауар республиканың бірнеше қаласына таралып, тізбекті зардап тудыруы ғажап емес еді. Дәл осы себепті мамандар аталмыш операцияны «алдын алу тұрғысынан аса маңызды» деп бағалайды.Қоғамдық реакция да назар аудартады. Шымкент тұрғындары арасында жүргізілген сауалнамаларға сәйкес, халықтың 78 пайызы есірткіге қарсы полицияның белсенді жұмысын жоғары бағалайды. Алайда сарапшылардың бір бөлігі қолданыстағы жазалау шаралары жеткілікті болмауы мүмкін деген де пікір білдіреді. Мысалы, заң саласының мамандары өткізу мақсатындағы сақтаудың жазасын күшейтуді және есірткі алдын алу жұмысына мектеп деңгейінен бастап мемлекет тарапынан ресурс бөлінуін ұсынады. Жергілікті дін қайраткерлері де халықты есірткі таратушылар туралы ақпаратты ішкі істер органдарына хабарлауға шақыруда.«Қарасора – 2026» операциясы мен «Киберқалқан Қазақстан» бастамасының бірлесуі де назар аударарлық жай. Бұл — заманауи есірткі саудасының интернет арқылы жүргізілетін бөлігін бейтараптандыруға бағытталған кешенді тәсіл. Киберіздеу арқылы жасырын мессенджерлердегі байланыс арналары анықталып, «даркнет» сауда алаңдарындағы ізді қолға алу мүмкіндігі пайда болды. Бұл бағыт болашақта да дамытылатын болады деп үміт ету орынды.Жалпы алғанда, бұл іс Қазақстандағы есірткіге қарсы жүйелі күрестің бір буыны ғана. Мамлекеттің ішкі есірткі өндірісін тиімді бақылауға алуы — тек қоғамдық денсаулық мәселесі емес, ұлттық қауіпсіздіктің де кілтті элементі. Ел болашағы — жастар. Сол жастарды сақтау жолындағы әрбір операция өз орнын табады және маңызды рөл атқарады.

Қазақстанда цифрлық мемлекеттік қызметтер саласында жаңа маңызды қадам жасалды. 2026 жылдың 26 маусымында eGov Mobile мобильді қосымшасы арқылы газ есептегішінің көрсеткіштерін онлайн жіберу мүмкіндігі іске қосылды. Бұл қарапайым, бірақ өте маңызды жаңалық миллиондаған қазақстандық тұтынушылардың күнделікті өміріне айтарлықтай оңтайлы өзгерістер әкеледі деп күтілуде.Жаңа сервис — QazaqGaz Aimaq — eGov Mobile қосымшасының ішінде толыққанды жұмыс істейді. Бұрын тұтынушылар газ есептегішінің деректерін тек жеке QazaqGaz Aimaq қосымшасы арқылы жібере алатын еді. Екі бөлек қосымша орнатып, екі жүйеде тіркелудің қажеті болды. Енді барлығы бір жерде — eGov Mobile ішінде шешіледі. Бұл жеңілдету бірінші қарағанда ұсақ нәрседей көрінуі мүмкін, бірақ іс жүзінде бұл — пайдаланушылар үшін уақыт пен қолайлылық тұрғысынан өте маңызды жетістік.Аталған жаңалықтың маңызын түсіну үшін Қазақстанда газ қызметін тұтынудың бүгінгі жағдайын еске алу қажет. Елдің солтүстік, орталық және батыс өңірлерінде газбен жабдықтау инфрақұрылымы кеңінен дамыған. Миллионнан астам үй шаруашылығы табиғи газды күнделікті тұрмыста пайдаланады. Осы уақытқа дейін есептегіш көрсеткіштерін жіберу үшін тұтынушылар не бақылаушыны күтіп отыруы, не қолмен толтырылған бланкілерді жіберуі керек болды. Бұл жүйе бірнеше онжылдықтар бойы өзгеріссіз жұмыс істеді және оның кемшіліктері де баршаға белгілі: кідірістер, қателіктер, есеп айырысудың дұрыс шықпауы. Кейбір аймақтарда бақылаушы айына бір рет қана келетін болғандықтан, тұтынушылар нақты тұтынылған газ мөлшерінің орнына орташаланған сомаға ақы төлеуге мәжбүр болды.Жаңа сервистің ерекше артықшылығы — жасанды интеллект технологиясының қолданылуы. Пайдаланушы есептегіштің фотосуретін жүктеп, деректерді қолмен енгізгенде, жүйе автоматты түрде суреттегі мәліметтерді енгізілген санмен салыстырады. Сәйкессіздік анықталса, жіберілімге дейін ескерту беріледі. Бұл механизм адам факторынан туындайтын қателіктерді толығымен жоқ қылады деуге болады. QazaqGaz компаниясының өкілдерінің айтуынша, жасанды интеллектке негізделген тексеру жүйесі пайдаланушылардың есептерін 97 пайызға дейінгі дәлдікпен өңдей алады. Бұл — бұрынғы қолмен жіберілім жүйесімен салыстырғанда сапаның мүлдем жаңа деңгейі.Сервис жұмысының уақыты да тұтынушыларға ыңғайлы түрде ұйымдастырылған. Есептегіш көрсеткіштерін ай сайын 25-інен бастап келесі айдың 5-іне дейін жіберуге болады. Бұл он күндік терезе — жұмысшы немесе оқушы, қарт адам немесе жас маман болсын, барлығы үшін жеткілікті уақыт. Бақылаушының сол белгілі бір уақытта үйде болуды талап ету мәселесі де болашақта ескі тарих болып қалмақ.Мемлекеттік сандықтандыру саясаты тұрғысынан алғанда, бұл қадам Қазақстанның «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасының логикалық жалғасы болып табылады. Соңғы бірнеше жылда eGov платформасы арқылы жүздеген мемлекеттік қызмет электронды форматқа ауысты. Баланы тіркеу, жер учаскесін ресімдеу, зейнетақы мәселесін шешу — осының барлығын бүгін үйден шықпай-ақ жасауға болады. Газ есептегішінің деректерін жіберу қызметінің eGov Mobile-ға қосылуы — осы жүйеліліктің тағы бір дәлелі. Сандық экономика эксперті Серік Жақсыбеков бұл жайлы: «Бұл — шағын, бірақ стратегиялық маңызды қадам. Азамат мемлекеттік қызметтерді бір жерден, бір қосымша арқылы алған кезде, ол мемлекетке деген сенімін арттырады. Ал сенім — кез келген реформаның іргетасы», — деп пікір білдірді.Азаматтардың алғашқы пікірлері де оң болып отыр. Алматы тұрғыны, екі баланың анасы Гүлнар Сейтқали: «Бұрын бақылаушы кіре алмай қалған кездерде не істерімді білмейтін едім. Есептегіш деректерін жіберіп болдым деп ойлайтынмын, бірақ тексеру болмағандықтан қосымша ақы алынатын. Енді фотосурет түсіріп, жіберіп қоясың — бәрі өзі болады. Бұл — нақты жеңілдік», — деп бөлісті. Батыс Қазақстан облысынан 67 жастағы зейнеткер Мұрат Досқалиев де жаңалықты оңды бағалады: «Жасы келген адамдарға осылай оңайлатып жасасын. Ұлым телефонға орнатып берді, қолдануды үйретті. Енді жасай аламын», — деді ол.Маманлар алдағы уақытта бұл сервистің дамуы жалғаса береді деп болжайды. Атап айтқанда, жасанды интеллект жүйесі жинаған деректер негізінде тұтынушыларға жеке тұтыну трендтерін көрсету, ай сайынғы шығынды болжау, энергия үнемдеу бойынша ұсыныстар беру сияқты қосымша мүмкіндіктер туындауы ықтимал. Бұл — «ақылды үй» концепциясының мемлекеттік коммуналдық қызметтер саласына енуінің алғашқы белгісі. Болашақта электр энергиясы мен суды есепке алу жүйелері де осындай форматқа ауысуы мүмкін, деп санайды сала мамандары.Қорытындылай келе, eGov Mobile арқылы іске қосылған QazaqGaz Aimaq сервисі — бұл жай ғана техникалық жаңарту емес. Бұл — мемлекет пен азамат арасындағы қарым-қатынасты жеңілдетуге, бюрократиялық кедергілерді жоюға және халықтың уақытын үнемдеуге бағытталған нақты шешім. Цифрлы Қазақстан болашақ емес — ол қазір, осы сәтте, мобильді телефонның экранында жүзеге асып жатыр.

Сайлауалды науқанының екінші күні саяси партиялардың жұмысы жаңа қарқын алды.Егер алғашқы күні басты назар штабтардың ашылуына аударылса, енді негізгі акцент халықпен тікелей кездесулерге, өңірлердегі жұмысқа және нақты мәселелерді талқылауға ауысты, деп хабарлайды DKNews.kz.Партиялар әртүрлі аудиторияны таңдады: бірі кәсіпкерлермен кездесті, енді бірі өндіріс орындарына барды, жастармен жұмысын күшейтті немесе экологиялық акциялар ұйымдастырды. Осылайша үгіт жұмысы ресми рәсімдерден нақты саяси диалогқа көшті.«Әділет» Түркістаннан бастады«Әділет» партиясы өңірлік үгіт-насихат кезеңінің алғашқы бағыты ретінде Түркістан облысын таңдады.Кандидаттар күні бойы зиялы қауым өкілдерімен, мұғалімдермен, дәрігерлермен, қолөнершілермен, спортшылармен, кәсіпкерлермен және жергілікті тұрғындармен кездесті.Кездесулерде:•    инфрақұрылымды дамыту;•    туризм әлеуеті;•    шағын және орта бизнес;•    ауылдық аумақтарды дамыту;•    әлеуметтік саясат мәселелері көтерілді.Сонымен қатар партияның «Әділетті Қазақстан үшін» мобильді керуендері жұмысын бастады.ЖСДП пікірталас алаңын таңдадыЖалпыұлттық социал-демократиялық партия (ЖСДП) Астанада журналистердің, саясаттанушылардың және блогерлердің қатысуымен дөңгелек үстел өткізді.Кездесуде:•    сайлауалды науқанның ерекшеліктері;•    партиялар арасындағы бәсеке;•    кадр саясаты және саяси жүйені дамыту мәселелері талқыланды.«Байтақ» экологиялық марафон ұйымдастырды«Байтақ» жасылдар партиясы үгіт жұмысын дәстүрлі кездесу емес, экологиялық марафон арқылы жалғастырды.Астанадағы Триатлон паркінде өткен шараға 200-ден астам адам қатысты. Олардың қатарында партия белсенділері, еріктілер, экобелсенділер және Құрылтай депутаттығына кандидаттар болды.Қатысушылар 2,5 шақырымдық қашықтықты жүгіріп өткеннен кейін сайлаушылармен ашық кездесу өткізді.ҚХП өндіріс орындарына бардыҚазақстанның Халық партиясы Павлодар облысында өнеркәсіп кәсіпорындарының еңбек ұжымдарымен кездесті.Тараптар:•    еңбек жағдайын жақсарту;•    әлеуметтік қолдау;•    өндірістегі қауіпсіздік мәселелерін талқылады.Партия еңбек ұжымдарымен тікелей диалогқа басымдық берді.«Ауыл» жастарға және өндіріске назар аударды«Ауыл» партиясы екінші күнді бірден бірнеше бағытта өткізді.Алдымен партия басшылығы AUYL JASTARY жастар қанатының республика бойынша өтетін үгіт жұмыстарына дайындық барысымен танысты.Кейін Құрылтай депутаттығына кандидаттар Астанадағы «СтальЦинк» кәсіпорнында болып, өндіріс жұмысымен танысты және еңбек ұжымымен кездесті.Кездесуде:•    өндірісті дамыту;•    кәсіпкерлікті қолдау;•    өңірлік экономиканы нығайту;•    еңбек адамының мәртебесін арттыру мәселелері қозғалды.Күн соңында партияның әлеуметтік желідегі ресми парақшасында Құрылтай депутаттығына кандидат Жигули Дайрабаевтың қатысуымен тікелей эфир өтті.«Ақ жол» экономикалық тақырыптарға басымдық берді«Ақ жол» демократиялық партиясының төрағасы Дания Еспаеваның жетекшілігімен партия өкілдері сайлаушылармен кездесулерін жалғастырды.Кездесулер барысында:•    экономикалық саясат;•    кәсіпкерлікті қолдау;•    сайлаушылар көтерген өзекті мәселелер;•    сайлауалды науқанның ұйымдастырылуы талқыланды.Respublica аграрлық өңірге бет бұрдыRespublica партиясы өңірлік сапарларын Қарағанды облысынан бастады.Партия делегациясы бірнеше ауыл шаруашылығы кәсіпорнына барып, фермерлермен және аграрлық сектор өкілдерімен кездесті.Талқылаудың негізгі тақырыптары:•    ауыл шаруашылығын дамыту;•    саланы мемлекеттік реттеу;•    агробизнестегі өзекті мәселелер болды.Екінші күн нені көрсетті?Сайлауалды науқанның екінші күні партиялардың стратегиясы өзгергенін анық аңғартты. Салтанатты іс-шаралардың орнына нақты өңірлік жұмыс, еңбек ұжымдарымен кездесулер, кәсіпкерлермен, жастармен және қоғам белсенділерімен ашық диалог алдыңғы орынға шықты.Әр партия өз электоратына жақын форматты таңдауға тырысты. Бірі пікірталас ұйымдастырса, бірі марафон өткізді, енді бірі өндіріс орындары мен ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын аралады. Алдағы күндері дәл осындай өңірлік кездесулер мен тікелей байланыс сайлауалды науқанның негізгі өзегіне айналатыны байқалады.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен әрі тікелей қолдауымен Маңғыстаудың жартасты мешіттері (Бекет ата, Шопан ата, Қараман ата, Шақпақ ата, Сұлтан Үпі) ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілді.Бүгін Корея Республикасының Пусан қаласында өтіп жатқан Дүниежүзілік мұралар комитетінің 48-ші сессиясында осындай оң шешім қабылданды.Бұл – Қазақстан тарихындағы айтулы оқиға. Өйткені, төл мәдени мұрамыз ЮНЕСКО-ның беделді тізіміне соңғы рет 22 жыл бұрын, яғни 2004 жылы қосылған болатын (2003 жылы – Қожа Ахмет Ясауи кесенесі, 2004 жылы – Таңбалы петроглифтері). Кейінгі жылдары ғана Президенттің бастамасымен бұл бағыттағы жұмыс қайта жанданып, жаңа деңгейге көтерілді.Атап айтқанда, Қасым-Жомарт Тоқаев 2024 жылы Ұлттық құрылтайдың Атырауда өткен үшінші отырысында Маңғыстаудың жартасты мешіттерін ЮНЕСКО мұралары тізіміне қосу жұмыстарын бастауды тапсырды.ЮНЕСКО тізімінен лайықты орын алу – біз үшін зор мақтаныш. Әрі бұл – үлкен жауапкершілік жүктейтін тарихи жетістік. Комитеттің 48-ші сессиясында сөйлеген сөзімде атап өткенімдей, Маңғыстаудың жартасты мешіттері тек құлшылық жасайтын мекен ғана емес, өз заманында білім мен ағартудың өзіндік орталықтары болды. Бұл жартастарда халқымыздың тарихи жады, ата-бабаларымыздың аманаты сақталған. Осылайша, ЮНЕСКО аталған нысандарды көпғасырлық рухани, мәдени, архитектуралық дәстүрлердің озық үлгісі ретінде мойындады.Тарихи нысандардың ЮНЕСКО тізіміне енуі әлем назарын кезекті рет Қазақстанға аудартып, отандық туризмге соны серпін әкеледі. Әрі инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыруға жол ашады.Бұл – үлкен жұмыстың басы ғана. Мемлекет басшысы Ұлттық құрылтайдың Атырауда, Түркістанда, Қызылордада өткен отырыстарында ЮНЕСКО тізімдеріне ұлттық номинацияларды қосу ісін жан-жақты жандандыруды тапсырған еді. Дәлірек айтсақ, алдымызда таза ағаштан салынған Жаркент мешіті мен Алматыдағы Вознесенск кафедралды шіркеуін, Қаратау петроглифтерін, хәкім Абайдың «Қара сөздерін» ЮНЕСКО тізімдеріне енгізу міндеті тұр. Біздің ендігі күш-жігеріміз осыған бағытталады.

Жақында Қазақстан тұрғындары Құрылтай құрамына кіретін депутаттарды сайлау үшін дауыс бере алады.1 шілдеден бастап күшіне енген Конституцияға сәйкес, Қазақстан Республикасының Құрылтайы – заң шығару билігін жүзеге асыратын елдің ең жоғары өкілді органы. Ол екі палаталы Парламенттің орнына келеді.Тарихтағы алғашқы Құрылтай депутаттарының сайлауы 23 тамызда өтеді.Сайлау учаскелері жергілікті уақыт бойынша таңғы сағат 07:00-ден кешкі 20:00-ге дейін жұмыс істейді. Осы уақыт аралығында кәмелетке толған азаматтар өздері таңдаған партияға дауыс бере алады. Дауыс беру партиялық тізімдер бойынша өтеді. Құрылтай құрамына 145 депутат сайланады, олардың өкілеттік мерзімі – бес жыл.Биыл саяси партиялардың сайлауға қатысу шарттарына өзгерістер енгізілді. 2023 жылғы парламенттік сайлауда бес және одан көп пайыз дауыс жинаған партиялар сайлау жарнасын төлеуден босатылады. Үш пен бес пайыз аралығында дауыс алған партиялар белгіленген жарнаның 50 пайызын, ал бір мен үш пайыз аралығында дауыс жинағандар 70 пайызын төлейді.Партиялық тізімдерді тіркеу аяқталғаннан кейін, яғни 23 шілде күні сағат 18:00-де сайлауалды үгіт-насихат кезеңі басталады. Ол 22 тамыз күні сағат 00:00-де аяқталады. Саяси партияны қолдауға немесе оған қарсы дауыс беруге шақыру тек осы кезеңде ғана заңды болып саналады. Белгіленген мерзім басталғанға дейін, сондай-ақ тыныштық күні мен дауыс беру күні үгіт-насихат жүргізуге заңмен тыйым салынған.2 тамызға дейін жергілікті атқарушы органдар сайлаушылар тізімін учаскелік сайлау комиссияларына тапсыруы тиіс. Ал 7 тамыздан бастап азаматтар өздерінің тізімдегі деректерін тексере алады. Осы күні сырттай дауыс беруге арналған куәліктерді беру де басталады. Олар 22 тамыз күні жергілікті уақыт бойынша сағат 18:00-ге дейін беріледі.

Жараш, 2026 жылғы 23 шілде – Иордан Хашимит Корольдігінде мерейтойлық 40-шы халықаралық Жараш мәдениет және өнер фестивалі аясында Қали Байжанов атындағы Қарағанды концерттік бірлестігінің «Арқа сазы» фольклорлық ансамблі мен «Аққу» фольклорлық-хореографиялық ансамблінің концерті өтті.Іс-шара Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің, Қазақстанның Иорданиядағы Елшілігінің, Иордания Мәдениет министрлігінің және Жараш фестивалі дирекциясының қолдауымен ұйымдастырылды.Концерт Фестивальдің негізгі алаңдарының бірі – Жараш қаласындағы Hippodrome Theatre сахнасында өтті. Бұл алаң жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген танымал орындаушылар мен шығармашылық ұжымдардың басын қосады. Қазақстандық өнерпаздар Иордания жұртшылығына қазақ халқының бай музыкалық және хореографиялық мұрасын таныстырып, Ұлы даланың сан ғасырлық дәстүрлерін бейнелейтін дәстүрлі музыкалық шығармаларды, аспаптық композициялар мен ұлттық билерді орындады.Концерттік бағдарлама басталар алдында Қазақстанның Иорданиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Талғат Шалданбай құттықтау сөз сөйлеп, ҚР Премьер-Министрінің орынбасары – Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаеваның ресми құттықтауын оқып берді. Құттықтауда Жараш фестивалінің халықтар арасындағы мәдени диалогты дамытуға және өзара түсіністікті нығайтуға ықпал ететін беделді халықаралық алаң ретіндегі маңызды рөлі атап өтіліп, «Арқа сазы» мен «Аққу» ансамбльдерінің қатысуы Қазақстан мен Иордания арасындағы мәдени-гуманитарлық ынтымақтастықты әрі қарай дамытуға серпін беретіндігіне назар аударылды. Сонымен қатар, Фестивальдің барлық қатысушылары мен қонақтарына табыс, жарқын әсерлер және жаңа шығармашылық жетістіктерге жетуіне ізгі тілектер білдірілді.Бұған қосымша, Елші Т.Шалданбай қазақстандық өнерпаздардың қойылымдары Иордания жұртшылығының ыстық ықыласына бөленіп, екі ел халықтары арасындағы достық пен өзара түсіністікті әрі қарай нығайтуға ықпал ететіндігіне сенім білдірді.Қазақстандық өнерпаздардың концерті көрермендердің ыстық ықыласына бөленіп, ұзақ қол шапалақтау қошеметімен жалғасын тапты. «Арқа сазы» және «Аққу» ансамбльдерінің өнер көрсетуі көрермендердің зор қызығушылығын тудырып, фестивальдің концерттік бағдарламасындағы жарқын оқиғалардың біріне айналды.Еліміз ансамбльдерінің Жараш фестиваліне қатысуы Қазақстан мен Иордания арасындағы мәдени-гуманитарлық ынтымақтастықты әрі қарай дамытуға, халықтар арасындағы өзара түсіністікті нығайтуға және Қазақстанның бай мәдени мұрасын халықаралық деңгейде кеңінен насихаттауға ықпал етеді.Анықтама ретінде: Жараш мәдениет және өнер фестивалі Таяу Шығыстағы ең ірі халықаралық мәдени іс-шаралардың бірі болып табылады. 1981 жылдан бері өткізілудегі Фестиваль жыл сайын ежелгі Римнің Жараш қаласында өткізіліп, араб елдері мен әлемнің басқа да мемлекеттерінен келген танымал музыканттарды, театр және би ұжымдарын, сондай-ақ мәдениет қайраткерлерін біріктіреді. Осы жылдар ішінде Фестиваль мәдени алмасуды дамытуға, гуманитарлық ынтымақтастықты кеңейтуге және мәдениетаралық диалогты нығайтуға ықпал ететін беделді халықаралық алаң ретінде кеңінен танылды.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-amman/press/news/details/1263654?lang=ru

Пусан, 2026 жылғы 25 шілде – Бүгін Корея Республикасының Пусан қаласында өтіп жатқан Дүниежүзілік мұра комитетінің 48-сессиясында «Маңғыстаудың жартасты мешіттері мен олармен байланысты киелі орындарын» ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізу туралы шешім қабылданды.ЮНЕСКО-ның жаңа нысанының құрамына бес жартасты мешіті – Бекет ата, Шопан ата, Қараман ата, Шақпақ ата және Сұлтан үпі енді.Бұл шешім Қазақстанның батысында ғасырлар бойы қалыптасқан тарихи-мәдени ескерткіштер кешенінің айрықша әмбебап құндылығын, сондай-ақ өңірдің табиғи ортасы мен геологиялық ерекшеліктеріне бейімделген рухани дәстүрлер мен тәжірибелердің жергілікті сәулет өнеріндегі көрінісінің жарқын үлгісі екенін халықаралық деңгейде мойындаудың айғағы болды.Естеріңізге сала кетсек, Мемлекет басшысы 2024 жылғы наурызда Атырауда өткен Ұлттық құрылтай отырысында уәкілетті органдарға ҚР ЮНЕСКО және ИСЕСКО істері жөніндегі Ұлттық комиссиясымен бірлесіп Маңғыстаудың жартасты мешіттерін Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізу бойынша жұмыс жүргізуді тапсырған болатын.Комитеттің Пусандағы сессиясындағы отандық делегацияны Қазақстан Республикасының ЮНЕСКО және ИСЕСКО істері жөніндегі Ұлттық комиссиясының төрағасы, Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі Басшысының Бірінші орынбасары Ерлан Қарин басқарды. Делегация құрамына сондай-ақ Сыртқы істер министрлігі мен Мәдениет және ақпарат министрлігінің өкілдері, сондай-ақ мәдени және табиғи мұраны қорғау саласындағы жетекші сарапшылар кірді.Шешім қабылданғаннан кейін сөйлеген сөзінде Е. Қарин Комитет мүшелеріне, ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра орталығына және Ескерткіштер мен тарихи орындарды қорғау жөніндегі халықаралық кеңеске (ИКОМОС) номинацияны дайындау барысында көрсеткен кәсіби бағалауы, сындарлы диалогы және қолдауы үшін алғыс білдірді.Ол Маңғыстаудың киелі ескерткіштерінің Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілуі олардың бүкіл адамзат үшін маңыздылығының мойындалуы ғана емес, сондай-ақ қазақ халқының бай тарихына, рухани мұрасы мен мәдени болмысына көрсетілген құрметтің белгісі екенін атап өтті.Оның айтуынша, бұл шешім Қазақстанға осы бірегей мұраны келер ұрпақ үшін сақтау жөнінде ерекше жауапкершілік жүктейді және елдің 1972 жылғы Дүниежүзілік мәдени және табиғи мұраны қорғау туралы халықаралық конвенцияның ережелерін орындауға деген өзгермейтін бейілдігін растайды.Шешім қабылданғаннан кейін Пусан қаласының конгресс-орталығында Маңғыстаудың киелі орындарының ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілуіне арналған салтанатты рәсім өтті. Оның аясында Комитет сессиясына қатысушы делегаттар қазақстандықтарды осы айтулы оқиғамен құттықтады. Домбырашы Мейірбан Сейітбай мен жетігенші Сабина Бауыржанова Ұлы даланың тарихынан, Маңғыстаудың рухани дәстүрлерінен және қазақ халқының мәдени мұрасынан шабыт алған музыкалық шығармаларды орындады.Нысанның ЮНЕСКО тізіміне енгізілуі Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің, Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің, Маңғыстау облысы әкімдігінің, сондай-ақ ұлттық ғылыми мекемелер мен сарапшылардың 1972 жылғы тиісті халықаралық Конвенция талаптарына сәйкес номинациялық досьені дайындау жөніндегі көпжылдық бірлескен жұмысының нәтижесі болды.ЮНЕСКО-ның жаңа Дүниежүзілік мұра нысанына енген бес жартасты мешітінің ішінде ең танымалы – XVIII–XIX ғасырлардағы көрнекті тұлға Бекет атамен байланысты Бекет ата жартасты мешіті. Бүгінде ол Қазақстандағы ең қастерлі зиярат орындарының бірі болып саналады және жыл сайын әлемнің түрлі елдерінен келетін жүздеген мың келушіні қабылдайды.Аңыз бойынша, Бекет ата өзінің рухани тәлімін Қожа Ахмет Ясауидің шәкірті, орта ғасырлардағы көрнекті сопылық тұлға Шопан атаның жерленген орнында алған. Сондықтан көптеген зияратшылар Маңғыстаудағы маңызды жартасты мешіттерінің бірі саналатын Шопан ата мешітіне, сондай-ақ оның маңындағы көне қорым мен құдықтарға да арнайы барады.Қараман ата кешені өңірдегі ең ірі киелі орталықтардың бірі болып табылады. Оның құрамына жартасты мешіті пен ауқымды тарихи қорым кіреді. Ғасырлар бойы бұл кешен діни өмір мен рухани тәлімнің маңызды орталығы болып келеді. Борлы жынысқа қашалып салынған Шақпақ ата жерасты мешіті Қазақстан аумағындағы ең көне мешіттердің бірі саналады. Оның айқыш тәрізді бірегей жоспарлануы, бай сәндік безендірілуі және көптеген эпиграфикалық ескерткіштері ортағасырлық Маңғыстаудың рухани әрі көркем мәдениетінің жоғары деңгейін айғақтайды.Сұлтан үпі ерте заманнан бері жолаушылар мен теңізшілердің қамқоршысы ретінде қастерленіп келеді. Каспий теңізінің жағалауына жақын орналасқан аттас жартасты мешіті ғасырлар бойы жергілікті тұрғындар мен құрлық және теңіз сауда жолдарымен жүрген көпестер үшін зиярат және рухани медет орны қызметін атқарған.Маңғыстаудың киелі орындарының ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілуімен Қазақстандағы Дүниежүзілік мұра нысандарының саны жетіге жетті. Олардың қатарында Қожа Ахмет Ясауи кесенесі, Таңбалы археологиялық ландшафтының петроглифтері, Сарыарқа – Солтүстік Қазақстанның далалары мен көлдері, Ұлы Жібек жолының Чанъань–Тянь-Шань дәлізінің бағыттар желісі, Батыс Тянь-Шань және Қоңыржай белдеудің Тұран шөлдері бар.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-unesco/press/news/details/1263662?lang=ru