Кеден саясатының маңызды бағыттарының бірі тауарлардың жекелеген санаттарын әкелу және әкету қағидаларын белгілейтін тыйымдар мен шектеулер жүйесі болып табылады. Тауарлар Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасы арқылы өткізіледі және (немесе) тыйымдар мен шектеулер сақтала отырып, кедендік рәсімдерге орналастырылады.Біржақты тәртіппен енгізілетін шараларды қоса алғанда, тарифтік емес реттеу шараларының, сондай-ақ техникалық реттеу шараларының сақталуы Одақ туралы шартқа сәйкес Комиссия айқындаған жағдайларда және тәртіппен немесе Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен расталады. Әскери мақсаттағы өнімдерге қатысты шараларды қоса алғанда, бақылаудың ерекше шараларының сақталуы Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес белгіленген жағдайларда және тәртіппен құжаттарды және (немесе) осындай шаралардың сақталуын растайтын мәліметтерді ұсыну арқылы расталады.Еуразиялық экономикалық одақтың техникалық регламенттерінде белгіленген талаптарға, сондай-ақ Қазақстан Республикасының техникалық реттеу саласындағы заңнамасының талаптарына әкелінетін тауарлардың сәйкестігін растайтын құжаттар және осындай құжаттардағы мәліметтер туралы ақпарат алмасу жөніндегі техникалық реттеу саласындағы уәкілетті орган мен уәкілетті органның ақпараттық өзара іс-қимыл жасау тәртібі техникалық реттеу шараларының сақталуын растау мақсатында бірлескен актімен айқындалады.Санитариялық, ветеринариялық-санитариялық және карантиндік фитосанитариялық шаралардың, сондай-ақ радиациялық талаптардың сақталуы Одақ туралы шартта және оған сәйкес қабылданған Комиссия актілерінде белгіленген тәртіппен және (немесе) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен санитариялық-эпидемиологиялық, ветеринариялық, карантиндік фитосанитариялық және радиациялық бақылауды (қадағалауды) жүзеге асыру нәтижелері бойынша расталады.Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкелу және (немесе) Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағынан жеке тұлғалардың Одақ туралы шартта көзделген және Еуразиялық экономикалық одаққа мүше болып табылмайтын мемлекеттермен сауда жасауда тарифтік емес реттеу шаралары қолданылатын тауарлардың бірыңғай тізбесіне енгізілген тауарларды жеке пайдалануға арналған тауарлар ретінде әкету ерекшеліктерін Комиссия айқындайды.Егер тыйымдар мен шектеулерді белгілейтін актілерде олардың сақталуын растау жағдайлары және (немесе) тәртібі айқындалмаса, мұндай тыйымдар мен шектеулердің сақталуы тауарларды Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасы арқылы өткізу кезінде, сондай-ақ тауарларды ішкі тұтыну үшін шығару немесе экспорт кедендік рәсімдеріне орналастыру кезінде расталады.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd-vko/press/news/details/1311434?lang=ru

ЕРЕЖЕСІ Байқауға 15-30 жас аралығындағы шетел азаматы болып табылатын ұлты қазақ отандастар қатыса алады;Байқауға 15-30 жас аралығындағы Қазақстан Республикасының азаматы болып табылмайтын ұлты қазақ азаматтары қатыса алады. Қатысушы жоба туралы ұзақтығы 2 минуттан аспайтын бейнежазбаны немесе 10 слайдтан аспайтын презентацияны Oqbaiqau@gmail.com эл-поштасына шетел паспорты немесе туу туралы куәлігімен қоса өзі туралы ақпаратты (Толық аты-жөні, азаматтығы, оқитын университеті мен курсы, жасы) 30 қазан 2026 ж. Дейін жіберуі керек;Бейнежазба немесе презентацияда жобаның сипаттамасы, мақсаты, ерекшеліктері мен күтілетін нәтижесі туралы нақты көрсетілуі керек;Қатысушы жұмысын жібере отырып Отандастар қорының әлеуметтік желілерінде (Facebook, Instagram, Telegram) және ресми сайтында жұмысының жариялануына келісім береді. МАРАПАТТАУ1-орын: «Киелі Қазақстан» жобасына қатысуға жолдама, ноутбук, диплом.2-орын: Планшет, диплом.3-орын: Смарт-сағат, диплом.Ынталандыру сыйлығы: «Бестемше» үстел ойыны. Ереженің толық нұсқасын сайттан қараңыз https://oq.gov.kz/Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-riga/press/news/details/1311430?lang=ru

24 қазан 2026 жыл. Бүгінгі таңда жасанды интеллект технологиялары адамзат өркениетінің барлық салаларына тереңдеп еніп үлгерді. Суреттер мен музыка, видеороликтер мен мәтіндер — бәрін де нейрожелілер бірнеше секунд ішінде жасай алады. Алайда осынау керемет жылдамдықтың артында заңнамалық тұрғыдан әлі де шешімін таппаған бір маңызды сұрақ тұр: жасанды интеллект жасаған шығармаларға авторлық құқық кімге тиесілі? Бұл мәселе бүгін тек заңгерлер мен технологтарды ғана емес, контент жасаушыларды, суретшілерді, музыканттарды және жарнама саласының өкілдерін де алаңдатып отыр.Жасанды интеллект мүмкіндіктерінің кеңеюі бірнеше жыл бұрын-ақ басталған болатын. 2022–2023 жылдары DALL-E, Midjourney, Stable Diffusion сияқты суреттер генерациялайтын платформалар бүкіл әлемде танымалдыққа ие болды. Қазақстанда да осы уақыт аралығында жасанды интеллект құралдарын пайдаланатын контент жасаушылардың саны күрт өсті. Жарнама агенттіктері, медиа компаниялар, жеке блогерлер — бәрі де ЖИ технологияларын өз жұмысына белсенді түрде ендіре бастады. Дегенмен заңнамалық база осынау жылдам даму қарқынынан артта қалып отырды. Нәтижесінде авторлық құқық мәселесі бойынша ашық сұрақтар жинала берді.Қазақстан заңнамасы бойынша авторлық құқық тек адамның шығармашылық еңбегі нәтижесінде туындайды. Қазақстан Республикасының авторлық құқық туралы заңы шығарма авторы ретінде тек жеке тұлғаны — яғни тірі адамды — таниды. Бұл қағида жасанды интеллектке авторлық мәртебе беруге мүмкіндік бермейді. Алайда мәселе мұнымен бітпейді. Жасанды интеллект туралы жаңа заң нейрожелілерге берілетін мәтіндік сұраныстар — промпттар — да авторлық құқықпен қорғала алады деп атап көрсетеді. Бірақ бұл үшін сұраныстың өзі де шығармашылық зияткерлік қызметтің нәтижесі болуы шарт. Демек, жай ғана "ай астында отырған адамды сал" деп жазу жеткіліксіз — промпт неғұрлым күрделі, нақты және ерекше болса, соғұрлым оның авторлық қорғалуға мүмкіндігі артады.ЖИ-креатор Аружан Ергали бұл мәселені өз тәжірибесі тұрғысынан терең түсінеді. Оның айтуынша, сапалы жасанды интеллект контентін жасау — жай ғана батырма басу емес, ол нағыз шығармашылық процесс. "Бір ғана жоба үшін алдымен кейіпкер жасайсың, раскадровка әзірлейсін, ондаған, кейде жүздеген нақты сұраныстар жазасын. Содан кейін алынған нәтижелерді сұрыптап, өңдеп, біріктіресін. Бұл — нағыз авторлық жұмыс," — дейді Аружан. Оның пікірі бойынша, ЖИ тек қарандаш немесе фотокамера сияқты — шебердің қолындағы құрал. Кім сол құралды ұстаса, шығарманың да авторы сол адам болуы тиіс.Заңгер Сергей Уткин авторлық мәселеде ең басты өлшем ретінде адамның шығармашылық қатысуын атайды. "Егер адам не жасау керектігін ойластырып, сюжет пен стильді анықтаса, нәтижені бағалап, жетілдірсе — онда шығармашылық бастама бар. Жасанды интеллект мұнда тек ойды жүзеге асыратын құрал ретінде қызмет етеді," — деп түсіндіреді маман. Алайда даулы жағдайлар туындаған кезде соттар немесе тиісті органдар әр шығарманы жеке-жеке қарастыруы мүмкін. Яғни автордың шығармашылық үлесін дәлелдеу оның өзінің міндетіне айналады — бұл болашақта маңызды мәселеге айналуы мүмкін.Жаңа заң сонымен қатар жасанды интеллект жасаған контентті пайдаланушылар мен платформаларға бірқатар міндеттер жүктейді. Ең бастысы — синтетикалық контентті белгілеу (маркировка) талабы. Яғни ЖИ жасаған суреттер, видеолар немесе мәтіндер тиісті белгімен таңбалануы тиіс. Бұл талап дезинформацияның таралуын шектеуге, сондай-ақ тұтынушылардың не шынайы, не жасанды екенін ажырата алуына септігін тигізбек. Жасанды интеллект жүйелерінің иелері мен операторлары да технологияны пайдалану барысында туындауы мүмкін тәуекелдерді бақылауға міндетті. Бұл жауапкершілік талабы — дамыған елдердің тәжірибесіне сәйкес алынған прогрессивті қадам.Халықаралық тәжірибеге жүгінсек, бұл мәселе жаһандық деңгейде де бірыңғай шешімін таппаған. АҚШ-та Авторлық құқықтар бюросы ЖИ жасаған шығармаларды адамның шығармашылық үлесінсіз тіркеуден бас тартады. Еуропалық Одақта ЖИ туралы жаңа заң шеңберінде авторлық мәселе жеке талқылануда. Қытайда кейбір сот шешімдері ЖИ-контентте адамның промпт жасаудағы рөлін авторлық белгі ретінде мойындаған. Бұл халықаралық параллельдер Қазақстанның таңдаған тәсілі — адамның шығармашылық үлесін негіз ету — дұрыс бағыт екенін аңғартады.Сарапшылардың пікірінше, технологиялар дамыған сайын авторлық құқық, деректер қауіпсіздігі және жауапкершілік мәселелері одан да өткір сипат алатын болады. Ақпараттық технологиялар саласының зерттеушісі, Алматы университетінің доценті Гүлнар Ахметова: "Бүгін біз ЖИ заңнамасының тек алғашқы бетпердесін ғана жазып жатырмыз. Келесі бес жыл ішінде даулар мен прецеденттер арқылы заңнама одан ары нақтыланатын болады. Контент жасаушылар өз авторлық үлестерін дәлелдей алатындай тетіктер, мәселен блокчейн негізіндегі тіркеу жүйелері, өзекті бола бастайды," — деп болжайды. Мемлекет те осы саладағы реттеуші рөлін нығайтуды жалғастыруда — тиісті мемлекеттік органдар синтетикалық контентті бақылауға арналған платформалар мен стандарттарды әзірлеу үстінде. Жасанды интеллект дәуірінде шығармашылық пен заңнама арасындағы бұл тарихи диалог — тек Қазақстан үшін ғана емес, бүкіл адамзат үшін маңызды сынақ болып қала бермек.

2026 жылдың 24 қазанында Шымкент қаласының полиция департаменті өткен аптадағы рейдтердің қорытындысын жариялады. «Таза Қазақстан» ұлттық акциясы аясында бір ғана апта ішінде қалада тазалық пен абаттандыруға қатысты 300-ге жуық құқық бұзушылық тіркелген. Атап айтқанда, аумақты абаттандыру ережелерін бұзушылық фактілері 250 жағдайды құраса, қоғамдық орындарды ластау бойынша 39 оқиға тіркелген. Барлық анықталған бұзушылықтар бойынша заңнамаға сәйкес тиісті шаралар қолданылды.Бұл сандар бір қарағанда қарапайым статистика болып көрінуі мүмкін. Алайда олардың артында — мегаполистің экологиялық болашағы, тұрғындардың тұрмыс сапасы және мемлекеттің азаматтық мәдениетті қалыптастыру жолындағы жүйелі жұмысы жатыр. Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы және оңтүстіктің экономикалық орталығы ретінде миллионнан астам адамды өз бойына сыйғызады. Осындай тығыз қоныстанған мегаполисте тазалықты сақтау мәселесі жыл өткен сайын өткірлене түсуде.«Таза Қазақстан» акциясы — 2023 жылы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен іске қосылған ұлттық ауқымдағы экологиялық бағдарлама. Бағдарламаның мақсаты — елдің барлық өңірлерінде қоғамдық орындардың тазалығын қамтамасыз ету, азаматтардың экологиялық санасын арттыру және ластаушыларға қатысты заңды жауапкершілікті күшейту. Бүгінде акция тек маусымдық шара ретінде ғана емес, тұрақты мониторинг жүйесіне айналды. Полиция, санитарлық қызмет және жергілікті әкімшілік бірлесе отырып, қала аумағын жүйелі тексеріп, бұзушыларды жауапкершілікке тартып келеді.Шымкент полиция департаментінің өкілі, подполковник Жандос Байқадамов акция қорытындысына түсініктеме бере отырып: «Біз азаматтарды айыппұлдау мақсатында шықпаймыз. Негізгі мақсатымыз — халықтың санасында тазалық мәдениетін орнықтыру. Бірақ ереже бұзылса, заң талаптары орындалуы тиіс», — деді. Ол сондай-ақ анықталған бұзушылықтардың басым бөлігі тұрмыстық қалдықтарды рұқсат етілмеген жерлерге тастаумен, жалпы пайдаланымдағы аумақтарды ластаумен және сауда нүктелері мен базарлардың маңайын тазалау ережелерін сақтамаумен байланысты екенін атап өтті.Мамандардың пікірінше, қала тазалығы мен тұрғындардың денсаулығы арасындағы байланыс тікелей және дәлелденген. Қоршаған ортаны қорғау саласының сарапшысы, доцент Айгүл Нұрланова: «Ашық жерлерде шашылып жатқан қоқыс — бұл тек эстетикалық мәселе емес. Бұл — аурудың таралу қаупі, жер асты суларының ластануы, жәндіктер мен кеміргіштердің өршуі. Бір ластанған аудан бүкіл микрорайонның санитарлық жағдайына кері әсер етеді», — дейді. Оның сөзінше, Шымкент сынды оңтүстік климаты ыстық қалаларда тазалық сақтаудың маңызы одан да артып, гигиеналық тәуекелдер бірнеше есе жоғарылайды.Статистикалық деректерге жүгінсек, Қазақстан бойынша соңғы үш жылда «Таза Қазақстан» акциясы шеңберінде жалпы алғанда 2 миллионнан астам тонна қалдық жиналды, жүздеген заңсыз қоқыс тастайтын орын жойылды. Тек Шымкент бойынша ғана 2025 жылы жүргізілген рейдтер кезінде 1 200-ден астам бұзушылық тіркеліп, айыппұл жиынтығы 50 миллион теңгеден асты. Биылғы жылдың ағымдағы деректері де алдыңғы жылмен салыстырғанда бұзушылықтардың азаймай отырғанын көрсетеді. Бұл цифрлар — жұмыс жасалмай отыр деген мағынада емес, керісінше, мониторинг күшейген сайын бұрын байқалмай қалып жатқан бұзушылықтар анықтала бастады деген сигнал.Шымкенттіктердің бұл мәселеге деген көзқарасы бірдей емес. Ықыласбек Оспанов атты тұрғын: «Ауламыздың маңайына жиі бейтаныс адамдар қоқыс тастап кетеді. Полицияның рейдтері маңызды, бірақ камераларды да орнатса, нәтиже жақсырақ болар еді», — дейді. Ал жергілікті кәсіпкер Гүлнара Сейткали бұзушылықтар санының жоғарылығын кейде жеткіліксіз инфрақұрылыммен түсіндіреді: «Қоқыс жәшіктері аз. Адам жәшік таппаса, кейде жол бойына тастауға мәжбүр болады. Ең алдымен контейнерлер санын арттыру керек». Бұл — маңызды байқау. Тазалық мәдениетін тәрбиелеу жауапкершілігі тек азаматтарға емес, қала инфрақұрылымын жоспарлайтын мекемелерге де бірдей жүктелуі тиіс.Болашақ перспективаларға келер болсақ, Шымкент әкімдігі алдағы жылдары ақылды қалдықтарды басқару жүйесін, яғни сенсорлы қоқыс жәшіктері мен GPS арқылы бақыланатын машиналарды енгізуді жоспарлайды. Бұған қоса, мектептерде экологиялық сауаттылық сабақтарын жандандыру, ауыр бұзушылықтар үшін айыппұл мөлшерін ұлғайту мәселелері де қарастырылуда. Дүниежүзілік тәжірибе дәлелдегендей — Сингапур, Токио, Амстердам сынды қалалар тазалыққа тек заңмен ғана емес, азаматтық мәдениеттің тереңіне сіңген ұжымдық жауапкершілік арқылы қол жеткізді. Қазақстан үшін де бұл жол ұзақ, бірақ бастауы дәл осы сияқты апталық рейдтерден, тіркелген бұзушылықтардан және олардан алынған сабақтан басталады. «Таза Қазақстан» — тек акция емес, ұрпаққа қалдырылатын мирас туралы таңдау.

24 қазан 2026 жыл. Шымкент қаласы мен Түркістан облысы Білім министрлігінің бағалауы бойынша жасөспірімдер арасындағы нашақорлықтың алдын алу жөніндегі жұмыстың тиімділігі бойынша ең төменгі көрсеткіштерді тіркеген аймақтар қатарында аталды. Ресми мәліметтер бойынша, аталған өңірлердегі профилактикалық жұмыстың тиімділігі небәрі 43 пайызды құрады. Бұл сан — жай ғана статистика емес, қоғамға берілген өткір сигнал.Салыстыру үшін айта кетсек, бірқатар облыстарда осы бағыттағы жұмыстың тиімділігі 100 пайызға жақындайды. Алматы, Астана және Қарағанды сияқты ірі өңірлер мектептерде жасөспірімдермен жүргізілетін профилактикалық іс-шараларды жүйелі түрде ұйымдастырып, нашақорлыққа қарсы тұруда айтарлықтай нәтижеге қол жеткізген. Шымкент пен Түркістан облысының артта қалуы — ұйымдастырушылық олқылықпен қатар, мәселенің тереңдігін де аңғартады. Өйткені Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы, халқының жас тобы ерекше жоғары болатын мегаполис. Бұл жерде жасөспірімдер саны да, олардың ортасына нашақорлықтың ену қаупі де ерекше жоғары болып табылады.Мектептер мен колледждерде профилактикалық жұмысты жаңа форматқа көшіру ісі бүкіл ел бойынша жүргізілуде. Ескі лекция үлгісінің орнына бүгін әлеуметтік роликтер, деректі фильмдер мен интерактивті сабақтар пайдаланылуда. Білім министрлігінің мәліметтеріне сүйенсек, биылғы жылдың 2 ақпаны мен 30 сәуірі аралығында «Заң және тәртіп» қағидатын насихаттау аясында мектептер мен колледждерде тоғыз әлеуметтік бейнеролик және екі деректі фильм көрсетілді. Осы іс-шараларға барлығы 478 мың 19 студент қатысты. Бұл — елеулі қамту, алайда нәтижелер аймақ бойынша әркелкі болып отыр.Шымкенттегі оңалту орталығының директоры Анатолий Ичетовкин бұл жайлы ашық айтады: «Дәстүрлі лекция — монолог. Ал бейне мен интерактивті сабақ — диалог. Жасөспірім тыңдаушы ғана емес, іс-қатысушыға айналады, сонда ғана ол нашақорлықтың ауыр зардабын жүрегімен сезіне алады. Менің тәжірибемде визуалды материалдардан кейін жасөспірімдер оңалтуға жиі-жиі ерікті түрде жүгіне бастады». Оның пікірінше, фильмдер мен роликтер тек ескертпей, бала санасына терең сіңетін эмоционалдық әсер қалдырады. Дәл осы әсер алдын алу жұмысының маңызды бөлігі болуға тиіс.Нашақорлық мамандары жасөспірімдер арасындағы есірткі тұтынудың ерекше алаңдатарлық тенденциялары туралы хабарлайды. Нашақорлық дәрігерлерінің айтуынша, соңғы уақытта 15 пен 18 жас аралығындағы кәмелетке толмағандар арасынан көмек сұрап келушілер санының өскені байқалуда. Таралым жоғары заттардың ішінде синтетикалық есірткілер үлесі ерекше жоғары, сондай-ақ барбитураттарды қолданудың өсуі де мамандарды толғандыруда. Статистика бойынша, Қазақстанда есірткіні алғаш рет қолданатын адамдардың орташа жасы соңғы онжылдықта тұрақты түрде төмендеп келеді. Егер 2010 жылдары бұл жас шамамен 18–20 аралығында болса, бүгінде бұл шек 14–15 жасқа дейін ығысқан деген мәліметтер бар. Бұл дерек — қоғамдық проблеманың ауқымын айқын аңғарту үшін жеткілікті.Психологтар жасөспірімдер арасындағы нашақорлықтың себептерін жіктей отырып, бірнеше негізгі фактор атайды: қызығушылық пен тәжірибе жасауға деген табиғи ықылас, теріс ортаның әсері, отбасылық жанжал мен психологиялық мәселелер. Осы тізімде отбасы атмосферасы бірінші орында тұруға тиіс. Шымкенттің тәжірибелі психологы Динара Мураткызы айтқандай: «Ата-анамен сенімді қарым-қатынас орнаған бала қиын жағдайда бірінші кезекте жақындарына жүгінеді, сырттан «пана» іздемейді. Бірақ бүгін отбасылардың бір бөлігінде сол сенімді байланыс үзілген. Ата-ана жұмыс пен өмір қамымен, бала өз ортасымен өзінше жатады. Дәл осы алшақтық есірткі тарататындарға ең ыңғайлы алаңға айналады». Психолог ата-аналарды балаларымен тұрақты диалог орнатуға, олардың мазасызданған сәттерін байқауға шақырады.Проблеманы шешуде цифрлық технологиялар да рөл атқармақ. Бас прокуратура мектеп оқушыларының есірткі сатылатын сайттарды жиі шарлайтын аккаунттарын анықтауға арналған АТ-жүйені сынақтан өткізді. Бұл жүйенің жұмыс принципі — оқушының желідегі белсенділігін бақылау арқылы қауіп-қатер белгілерін ерте анықтау. Алайда мамандар бұл жерде де ескерту жасайды: технология бақылаудың бір құралы, ал шынайы алдын алу тек санамен, тәрбиемен және жылылықпен жасалады. Бас прокуратура өкілдерінің сөзінше, жүйе толық іске қосылған жағдайда ескерту сигналы мектеп психологы мен кураторға жіберіледі, ол арқылы мұғалімдер оқушымен уақытылы жұмыс жүргізе алады.Бөлек күрделі мәселе — кәмелетке толмағандарды есірткі таратушы ретінде пайдалану. Ересек делдалдар жасөспірімдерді жеткізуші немесе хабарлаушы ретінде қолданады, өйткені олардың жазасы жеңілірек деп санайды. Шындығында заңдастыру бойынша кәмелетке толмаған болса да есірткі таратқаны үшін қылмыстық жауаптылық қарастырылған. Мамандар жасөспірімдер мен олардың ата-аналарын бұл жайлы хабардар ету маңызды деп есептейді. Шымкент пен Түркістан облысында тиімділіктің 43 пайызда тұруы — уақытша нәтиже. Жергілікті билік органдары мен педагогтер қауымдастығы мақсатты жоспар жасап, нәтижелі жұмысқа кірісуге мәжбүр. Бүгінгі 15 жастағы баланың ертеңгі таңдауы ол өткен бүгінгі сабаққа байланысты болуы мүмкін екенін ұмытпау керек.

24 қазан 2026 жыл. Қазақстанның оңтүстік өңірі — Шымкент қаласы бүгін ерекше бір жаңалықтың ортасында. Елдің ең ірі жас кәсіпкерлер байқауларының бірі — National Founder Cup 2026 іс-шарасына өтінім қабылдау ресми түрде жарияланды. Бұл платформа жергілікті идеяларды халықаралық деңгейдегі стартаптарға айналдырудың нақты жолын ұсынып, Шымкент Назарбаев Зияткерлік мектебін өз алаңына айналдырмақ.Қазақстан соңғы бірнеше жыл ішінде стартап экожүйесін дамытуда елеулі қадамдар жасады. ҰДҚ (Ұлттық даму қоры) деректері бойынша, 2022–2025 жылдар аралығында елдегі технологиялық стартаптардың саны үш есеге артты. Алайда сарапшылар бұл өсімнің негізінен Алматы мен Астана қалаларымен шектеліп қалатынын ескертіп келді. Оңтүстік Қазақстан аймағы, оның ішінде 1,2 миллионнан астам тұрғыны бар Шымкент, инновациялық инфрақұрылым жағынан елеулі қолдауды қажет ететін өңір болып саналды. Дәл осы тұста National Founder Cup 2026 байқауының Шымкентте өткізілуі стратегиялық маңызға ие.Байқаудың тарихы 2019 жылдан бастау алады. Сол жылы Алматыда алғаш рет өткізілген National Founder Cup іс-шарасы бар болғаны 80 қатысушыны біріктірді. Содан бері платформа жыл сайын өсіп, 2023 жылы 500-ден астам өтінімді қабылдады, 2025 жылы олардың саны мыңнан асты. Байқаудың негізгі мақсаты — жас кәсіпкерлерге инвесторлармен, тәлімгерлермен және іскерлік серіктестермен тікелей байланыс орнату мүмкіндігін беру. Осы жыл бірінші рет Шымкентте ұйымдастырылуы оның ауқымын ел деңгейінен аймақтық деңгейге кеңейтетінін білдіреді.Байқауға қатысуды мақсат еткен жас кәсіпкер Айдана Сейтқалиева өз ойымен бөлісті: «Мен бірнеше жылдан бері ауылдық жерлердегі балаларға арналған онлайн оқыту платформасын жасап жатырмын. Бірақ инвестор табу өте қиын болды, себебі Алматыдан тыс жерде бізді ешкім байқамайды. National Founder Cup маған дұрыс адамдармен танысуға мүмкіндік береді деп сенемін». Бұл пікір Шымкент жастарының инновациялық әлеуетке ие екенін, тек оны ашатын платформа жетіспейтінін айқын көрсетеді.Demo Day — байқаудың шарықтау шегі 14 қараша 2026 жылы Шымкенттегі Назарбаев Зияткерлік мектебінде өтеді. Өтінімдерді қабылдаудың соңғы мерзімі 4 қарашаға белгіленген. Бұл формат қатысушыларға екі апта ішінде өз идеясын жетілдіріп, инвесторлар алдында таныстыруға дайындалуға мүмкіндік береді. Байқау ұйымдастырушыларының мәліметі бойынша, Demo Day күні кемінде 30 белсенді инвестор мен 20-дан астам тәжірибелі тәлімгер қатысады деп күтілуде. Стартапқа мамандандырылған бизнес-акселераторлардан 150 миллион теңгеге дейінгі қаржыландыру мүмкіндіктері жарияланған.Іс-шараның Шымкентте өткізілуі туралы пікір айтқан технологиялар саласының сарапшысы Берік Жұмабеков: «Шымкент — Орталық Азияның маңызды логистикалық торабы. Қала Өзбекстан мен Тәжікстанға шекаралас, ал бұл стартаптар үшін тікелей аймақаралық нарыққа шығу деген сөз. National Founder Cup-тың осы жерде өткізілуі кездейсоқтық емес, бұл — стратегиялық шешім» деді. Шынында да, Шымкенттің географиялық орналасуы жас кәсіпкерлерге тек қазақстандық нарықпен ғана шектелмей, бірден Орталық Азия аймағына ойша жоспарлауға мүмкіндік береді. Статистикаға жүгінсек, Орталық Азиядағы цифрлық экономиканың жалпы көлемі 2026 жылы 12 миллиард долларға жеткен, ал 2030 жылға қарай бұл сан 35 миллиардқа жетеді деп болжануда.Байқаудың қоғамдық маңыздылығы туралы Шымкент қалалық әкімдігінің кәсіпкерлікті дамыту жөніндегі бөлімі де пікір білдірді. Бөлім басшысы Гүлжан Омарованың айтуынша: «Біз соңғы екі жылда жастар арасындағы кәсіпкерлік белсенділіктің 40 пайызға артқанын байқадық. Мұндай байқаулар бұл тенденцияны күшейтіп, жастарға нақты бағыт-бағдар береді. Қала әкімдігі National Founder Cup қатысушыларын толықтай қолдайды». Бұл мәлімдеме байқаудың жай ғана жеке іс-шара емес, мемлекеттік кәсіпкерлік саясатымен үндесетін маңызды алаң екенін растайды.Тарихи тұрғыдан алғанда, Кремний алқабының дүниеге келуіне де ұқсас бастамалар негіз болды. 1970-жылдардағы Стэнфорд университетінің стартап байқаулары кейіннен Apple, Google сияқты алыпбасарлардың ұрығын септі. Қазақстандағы National Founder Cup ондай ауқымға жете ме деген сұрақтың жауабы уақытқа байланысты болғанымен, бастама дұрыс бағытта екені анық. Байқаудың алдыңғы жылдары іске қосылған 47 стартаптың 12-і бүгін нарықта белсенді жұмыс істеп, жиынтықта 800-ден астам жұмыс орнын ашты.National Founder Cup 2026 байқауы — Шымкент үшін жай ғана бір іс-шара емес, аймақтың инновациялық тарихында жаңа бет ашатын оқиға. Жергілікті жастардың идеялары бүгін NIS залдарында естіліп, ертең халықаралық нарықтарды жаулап алуы мүмкін. Өтінімдерді қабылдаудың соңғы мерзімі 4 қарашаға дейін созылатынын ескерсек, болашақ кәсіпкерлердің алдында тіркелуге толық мүмкіндік бар. Себебі үлкен жаңалықтар кішкентай идеялардан басталады, ал сол идеяны іске асыратын нақты платформа дәл қазір Шымкентте есігін айқара ашып тұр.

24 қазан 2026 жыл. Қазақстанның оңтүстік өңірінде технологиялық қауымдастық арасында үлкен қызығушылық тудырған жаңалық таралды: Decentrathon хакатоны Шымкент қатысушылары үшін арнайы аймақтық сыйлық қорын — 1 500 000 теңге — жариялады. Бұл шешім тек бір жарыс туралы ғана емес, Қазақстандағы IT-индустрияның аймақтық дамуы туралы маңызды сигнал болып табылады.Decentrathon — блокчейн, жасанды интеллект және Web3 технологияларына негізделген шешімдер әзірлеуге арналған ірі хакатон. Іс-шара decentrathon.ai платформасы арқылы жүзеге асырылып, Қазақстан бойынша бірнеше қалада бір мезгілде өткізіліп келеді. Биылғы жылы ұйымдастырушылар жаңа тәжірибені енгізді: Шымкент сияқты аймақтық орталықтарда жергілікті команда рейтингін бөлек анықтайтын қосымша сыйлық қорын жасады. Бұл — хакатон тарихындағы принципті бетбұрыс, өйткені бұған дейін барлық марапаттар жалпы кестеде ең жоғары орындарды алғандарға ғана берілетін.Аймақтық сыйлық қорының ерекшелігі — оның негізгі жарыстан тәуелсіздігінде. Яғни команда жалпы кестеде жеңімпаз болмаса да, тек өз трегінде Шымкент командалары арасынан бірінші орын алса жеткілікті. Бұл жүйе бір мезгілде екі марапат алуға мүмкіндік береді: егер команда негізгі конкурста да жүлделі орынға ие болса және өз трегінде Шымкенттің үздік командасы деп танылса, екі сыйақыны бірдей алады. Мұндай тәсіл қатысушылардың ынтасын айтарлықтай арттырады және жергілікті дарындарды мойындауға бағытталған толыққанды механизм ретінде бағаланады.Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы, халқы 1,2 миллионнан асады. Соңғы жылдары қалада технологиялық стартап экожүйесі белсенді дамып келеді. Бірқатар IT-парктер мен инновациялық орталықтар ашылды, жоғары оқу орындары цифрлық мамандықтар бойынша түлектер санын арттырды. Алайда Алматы мен Астанамен салыстырғанда, Шымкент IT-мамандары жалпыұлттық жарыстарда жиі назардан тыс қалып жататыны жасырын емес. Decentrathon команда мүшелерінің айтуынша, дәл осы алшақтықты жою үшін аймақтық қор идеясы туды. "Бізге Шымкент мамандарының деңгейі өте жоғары екені белгілі. Оларды дарытатын арнайы платформа жасап, жергілікті экожүйенің дамуына үлес қосқымыз келді," — деп түсіндіреді ұйымдастырушылардың өкілі.Хакатон 30–31 қазан күндері Shymkent Hub алаңында — Солтүстік шағынаудан, 66/2 мекенжайда — өтеді. Check-in таңертеңгі сағат 09:00-ден басталады, тіркелу 29 қазанның кешкі сағат 23:59-на дейін decentrathon.ai сайтында жүреді. Аймақтық марапатқа үміткер болу үшін қатысушы Шымкентте тіркелген болуы, офлайн форматта алаңға жеке келуі және удостоверение ұсынуы шарт. Онлайн қатысу арқылы аймақтық жүлде алу мүмкін еместігі ерекше атап өтілген — бұл талап шынайы жергілікті дарындарды анықтауға бағытталған. Деректерге сүйенсек, соңғы үш жыл ішінде Қазақстанда өткізілген технологиялық хакатондарда Шымкент командаларының үлесі жылына орта есеппен 18 пайызды құраған. Биылғы іс-шарада бұл сан 25 пайызға дейін өсуі күтілуде — аймақтық ынталандыру механизмінің нәтижесі ретінде.Жергілікті технологиялық қауымдастық өкілдері жаңалықты ыстық ықыласпен қарсы алды. Шымкент IT-клубының жетекшісі Асхат Жұмабеков бұл бастаманы аймақтық теңсіздікті жоюдың нақты қадамы деп бағалайды: "Астана мен Алматыда ресурстар мен байланыстар мол. Шымкент жастары да дәл сондай дарынды, бірақ оларға назар аударылмайды. Осындай қосымша мотивация олардың жарысқа белсенді қатысуын қамтамасыз етеді." Бизнес-инкубатор өкілі Гүлнар Мамытова да осы пікірді қолдай отырып, аймақтық сыйлықтың жас мамандарды елдің IT-кеңістігіне енгізудегі рөлін жоғары бағалайды. Оның айтуынша, 1 500 000 теңге тек материалдық марапат емес, жас маман үшін өз күшіне деген сенімнің символы.Бұл бастама Қазақстандағы аймақтық технологиялық дамудың кең контексінде ерекше маңыз алады. Соңғы жылдары үкімет "Цифрлық Қазақстан" бағдарламасы аясында аймақтардағы IT-инфрақұрылымды нығайтуға бағытталған ірі инвестициялар бөлді. Бірақ эксперттердің пікірінше, инфрақұрылым жеткіліксіз — маманның алдына нақты мүмкіндік пен платформа қою керек. Decentrathon сияқты жеке бастамалар дәл осы олқылықты толтыруда. Болжамдар бойынша, аймақтық ынталандыру жүйесін кеңінен қолдану Шымкент, Қарағанды, Ақтөбе сияқты қалалардан жыл сайын жүздеген жаңа IT-мамандардың жалпыұлттық нарыққа шығуын жеделдетуі мүмкін.Хакатонның алдында 29 қазанға дейін тіркелу мүмкіндігі болғандықтан, Шымкенттің технологияға қызығатын барлық жастарына уақытты жіберіп алмауды ұсынамыз. Аймақтық марапат — жай ғана ақша емес, бұл Шымкенттің IT-картасына өз атыңды жазу, жаттықтырушылармен танысу, тәжірибелі менторлардан кеңес алу және болашақ карьераңа алғашқы іргетасты қалау мүмкіндігі. Decentrathon сахнасында Шымкентті лайықты дәрежеде таныстыратын команда күтіліп тұр — кезек сіздерде.

24 қазан 2026 жыл. Қазақстанның оңтүстік өңірінде технологиялық қауымдастық арасында үлкен қызығушылық тудырған жаңалық таралды: Decentrathon хакатоны Шымкент қатысушылары үшін арнайы аймақтық сыйлық қорын — 1 500 000 теңге — жариялады. Бұл шешім тек бір жарыс туралы ғана емес, Қазақстандағы IT-индустрияның аймақтық дамуы туралы маңызды сигнал болып табылады.Decentrathon — блокчейн, жасанды интеллект және Web3 технологияларына негізделген шешімдер әзірлеуге арналған ірі хакатон. Іс-шара decentrathon.ai платформасы арқылы жүзеге асырылып, Қазақстан бойынша бірнеше қалада бір мезгілде өткізіліп келеді. Биылғы жылы ұйымдастырушылар жаңа тәжірибені енгізді: Шымкент сияқты аймақтық орталықтарда жергілікті команда рейтингін бөлек анықтайтын қосымша сыйлық қорын жасады. Бұл — хакатон тарихындағы принципті бетбұрыс, өйткені бұған дейін барлық марапаттар жалпы кестеде ең жоғары орындарды алғандарға ғана берілетін.Аймақтық сыйлық қорының ерекшелігі — оның негізгі жарыстан тәуелсіздігінде. Яғни команда жалпы кестеде жеңімпаз болмаса да, тек өз трегінде Шымкент командалары арасынан бірінші орын алса жеткілікті. Бұл жүйе бір мезгілде екі марапат алуға мүмкіндік береді: егер команда негізгі конкурста да жүлделі орынға ие болса және өз трегінде Шымкенттің үздік командасы деп танылса, екі сыйақыны бірдей алады. Мұндай тәсіл қатысушылардың ынтасын айтарлықтай арттырады және жергілікті дарындарды мойындауға бағытталған толыққанды механизм ретінде бағаланады.Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы, халқы 1,2 миллионнан асады. Соңғы жылдары қалада технологиялық стартап экожүйесі белсенді дамып келеді. Бірқатар IT-парктер мен инновациялық орталықтар ашылды, жоғары оқу орындары цифрлық мамандықтар бойынша түлектер санын арттырды. Алайда Алматы мен Астанамен салыстырғанда, Шымкент IT-мамандары жалпыұлттық жарыстарда жиі назардан тыс қалып жататыны жасырын емес. Decentrathon команда мүшелерінің айтуынша, дәл осы алшақтықты жою үшін аймақтық қор идеясы туды. "Бізге Шымкент мамандарының деңгейі өте жоғары екені белгілі. Оларды дарытатын арнайы платформа жасап, жергілікті экожүйенің дамуына үлес қосқымыз келді," — деп түсіндіреді ұйымдастырушылардың өкілі.Хакатон 30–31 қазан күндері Shymkent Hub алаңында — Солтүстік шағынаудан, 66/2 мекенжайда — өтеді. Check-in таңертеңгі сағат 09:00-ден басталады, тіркелу 29 қазанның кешкі сағат 23:59-на дейін decentrathon.ai сайтында жүреді. Аймақтық марапатқа үміткер болу үшін қатысушы Шымкентте тіркелген болуы, офлайн форматта алаңға жеке келуі және удостоверение ұсынуы шарт. Онлайн қатысу арқылы аймақтық жүлде алу мүмкін еместігі ерекше атап өтілген — бұл талап шынайы жергілікті дарындарды анықтауға бағытталған. Деректерге сүйенсек, соңғы үш жыл ішінде Қазақстанда өткізілген технологиялық хакатондарда Шымкент командаларының үлесі жылына орта есеппен 18 пайызды құраған. Биылғы іс-шарада бұл сан 25 пайызға дейін өсуі күтілуде — аймақтық ынталандыру механизмінің нәтижесі ретінде.Жергілікті технологиялық қауымдастық өкілдері жаңалықты ыстық ықыласпен қарсы алды. Шымкент IT-клубының жетекшісі Асхат Жұмабеков бұл бастаманы аймақтық теңсіздікті жоюдың нақты қадамы деп бағалайды: "Астана мен Алматыда ресурстар мен байланыстар мол. Шымкент жастары да дәл сондай дарынды, бірақ оларға назар аударылмайды. Осындай қосымша мотивация олардың жарысқа белсенді қатысуын қамтамасыз етеді." Бизнес-инкубатор өкілі Гүлнар Мамытова да осы пікірді қолдай отырып, аймақтық сыйлықтың жас мамандарды елдің IT-кеңістігіне енгізудегі рөлін жоғары бағалайды. Оның айтуынша, 1 500 000 теңге тек материалдық марапат емес, жас маман үшін өз күшіне деген сенімнің символы.Бұл бастама Қазақстандағы аймақтық технологиялық дамудың кең контексінде ерекше маңыз алады. Соңғы жылдары үкімет "Цифрлық Қазақстан" бағдарламасы аясында аймақтардағы IT-инфрақұрылымды нығайтуға бағытталған ірі инвестициялар бөлді. Бірақ эксперттердің пікірінше, инфрақұрылым жеткіліксіз — маманның алдына нақты мүмкіндік пен платформа қою керек. Decentrathon сияқты жеке бастамалар дәл осы олқылықты толтыруда. Болжамдар бойынша, аймақтық ынталандыру жүйесін кеңінен қолдану Шымкент, Қарағанды, Ақтөбе сияқты қалалардан жыл сайын жүздеген жаңа IT-мамандардың жалпыұлттық нарыққа шығуын жеделдетуі мүмкін.Хакатонның алдында 29 қазанға дейін тіркелу мүмкіндігі болғандықтан, Шымкенттің технологияға қызығатын барлық жастарына уақытты жіберіп алмауды ұсынамыз. Аймақтық марапат — жай ғана ақша емес, бұл Шымкенттің IT-картасына өз атыңды жазу, жаттықтырушылармен танысу, тәжірибелі менторлардан кеңес алу және болашақ карьераңа алғашқы іргетасты қалау мүмкіндігі. Decentrathon сахнасында Шымкентті лайықты дәрежеде таныстыратын команда күтіліп тұр — кезек сіздерде.

20 қазан 2026 жыл. Қазақстанның жол саласы соңғы жылдары елеулі өзгерістерге ұшырап, цифрландыру толқыны бұл стратегиялық маңызды саланы да қамтыды. Ел Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев цифрлық трансформацияны мемлекеттік дамудың басым бағыттарының бірі ретінде бірнеше рет атап өтіп, заманауи технологияларды экономиканың барлық секторына енгізудің маңыздылығын ерекше баса көрсеткен болатын. Дәл осы стратегиялық бағытты жүзеге асырудың нақты үлгісі ретінде «Жол активтері сапасының ұлттық орталығы» республикалық мемлекеттік кәсіпорнында жұмыс істейтін KazRoadlab цифрлық ақпараттық жүйесін атауға болады.Жолдардың беріктігі мен ұзақ мерзімді пайдалану мүмкіндігі тікелей құрылыс материалдарының сапасына байланысты екені бүгін ешкімге сыр емес. Қазақстандағы жол инфрақұрылымына жыл сайын миллиардтаған теңге бөлінетінін ескерсек, материалдардың сапасын бақылау мәселесі аса өзекті болып табылады. Статистикаға жүгінсек, Қазақстанда жыл сайын мыңдаған шақырым жол жөнделіп, жүздеген нысан пайдалануға беріледі. Алайда мамандардың бағалауынша, сапасыз немесе стандартқа сай емес материалдардың қолданылуы жол жамылғысының мерзімінен бұрын тозуына әкеліп, мемлекеттік бюджетке қосымша шығын туғызады. Осы мәселені шешуде KazRoadlab жүйесі шешуші рөл атқаруда.KazRoadlab ақпараттық жүйесінің негізгі ерекшелігі — сынақ зертханаларының жұмысын бір ортаға біріктіруі. Жүйе сынама алынған сәттен бастап зерттеу нәтижелері дайын болғанға дейінгі барлық кезеңді электрондық форматта тіркейді. Практикада бұл былайша жүзеге асырылады: инженер планшет арқылы сынама алынған орынды белгілеп, материал туралы деректерді және фотосуреттерді жүйеге енгізеді. Әрбір үлгіге жеке QR-код беріледі, осы код арқылы кез келген сынаманың толық зерттеу тарихын бақылауға болады. Бұл тәсіл деректердің сенімді сақталуын қамтамасыз ете отырып, қағаз құжат айналымын едәуір қысқартады. Цифрлық ортаға көшу бюрократиялық кідірістерді азайтып, зерттеу процесін жеделдетеді деп есептейді сала мамандары.Жүйенің тағы бір маңызды артықшылығы — зертханалық зерттеулердің объективтілігі мен ашықтығын арттыруы. Бұл жерде айрықша бір механизм бар: зертхана қызметкерлері сынаманың қай нысаннан алынғанын, мердігер мен тапсырыс берушінің кім екенін көрмейді. Яғни, зерттеу нәтижелеріне сыртқы ықпал ету мүмкіндігі мүлдем шектеледі. «Жол активтері сапасының ұлттық орталығы» РМК ШҚФ Сынақ зертханасының меңгерушісі Тұрар Манас бұл туралы былай дейді: «Зертхана қызметкерлеріне сынаманың қай нысаннан алынғаны, оны кім жеткізгені және қай мердігер ұйымға тиесілі екені туралы ақпарат көрсетілмейді. Бұл ықтимал сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін болдырмауға бағытталған. Сонымен қатар жүйені енгізу мамандардың жұмысын жеңілдетіп, көп уақытты қажет ететін құжат айналымын қысқартуға және процестерді жылдам әрі тиімді жүргізуге мүмкіндік берді».KazRoadlab жүйесі сынақ орнынан алынған деректерді тікелей қабылдап, автоматты есептеулер жүргізеді. Барлық жұмыс камералар арқылы тіркеліп, фотоматериалдар нәтижелермен бірге толық сақталады. Бұл нәтижелерді кез келген уақытта қайта тексеруге және қолмен деректер енгізу кезінде туындауы мүмкін адам факторына байланысты қателерді барынша азайтуға мүмкіндік береді. Жүйе 2019 жылдан бері қолданылып келеді, ал 2024 жылы жетілдіріліп, функционалдық мүмкіндіктері кеңейтіліп, жаңа технологиялық платформаға көшірілді. Осы жеті жылдық тәжірибе жүйенің тұрақтылығы мен тиімділігін дәлелдейді.Саладағы тәуелсіз сарапшылар KazRoadlab сияқты жүйелердің болашақта жол салу индустриясын түбегейлі өзгерте алатынына сенімді. «Цифрлық зертхана жүйелерін енгізу — бұл тек технологиялық жаңалық қана емес, бұл бүкіл бақылау мәдениетін өзгерту. Нәтижелердің объективтілігі артқан сайын мердігерлер де сапаға деген жауапкершілікті күшейтуге мәжбүр болады», — деп пікір білдіреді құрылыс материалдары саласының сарапшысы Ерлан Сейткали. Оның айтуынша, мұндай жүйелер халықаралық тәжірибеде де кеңінен қолданыла бастаған: Германия, Жапония, Оңтүстік Корея сынды елдерде жол зертханаларының толық автоматтандырылуы жол жамылғысының қызмет мерзімін орта есеппен 25-30 пайызға ұзартқан.Қоғамдық тұрғыдан алғанда, KazRoadlab жүйесінің маңызы тек техникалық тиімділікпен шектелмейді. Жол сапасы — бұл тікелей азаматтардың қауіпсіздігіне, жол-көлік оқиғаларының санына және аймақтардың тиімді байланысына ықпал ететін фактор. Қазақстан Ішкі істер министрлігінің деректеріне сәйкес, жол-көлік оқиғаларының айтарлықтай бөлігі жол жамылғысының нашар жағдайына байланысты туындайды. Демек, жол материалдарының сапасын бақылауды күшейту тікелей азаматтардың өмірін сақтауға ықпал етеді. Осы тұрғыдан қарасақ, KazRoadlab жүйесі — жай ғана бюрократиялық тиімділік құралы емес, қоғамдық маңызы бар инновация.Болашаққа қарайтын болсақ, «Жол активтері сапасының ұлттық орталығы» KazRoadlab жүйесін одан әрі дамытуды жоспарлайды. Жақын жылдарда жасанды интеллект элементтерін енгізу, сынама нәтижелерін болжамды аналитика арқылы талдау және жүйені мемлекеттік жол инфрақұрылымын басқарудың бірыңғай цифрлық платформасымен интеграциялау қарастырылуда. Бұл Қазақстанды жол сапасын бақылауда аймақтық лидерге айналдыруға нақты мүмкіндік береді. Президент Тоқаевтың цифрлық трансформация жөніндегі тапсырмаларын іске асырудың нақты мысалы ретінде KazRoadlab жүйесі Қазақстанның технологиялық дамуындағы елеулі қадамды білдіреді.

2026 жылдың 20 қазанында Қазақстанның кәсіпкерлік қауымдастығы үшін маңызды жаңалық жарияланды: «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры қаржылық емес қолдау бағыттары аясында жүргізіліп жатқан жұмыстарының нәтижелерін қорытындылап, бизнес иелеріне арналған кешенді қызмет жүйесі туралы егжей-тегжейлі ақпарат таратты. Бұл хабарлама ел экономикасының маңызды буыны болып табылатын шағын және орта бизнес өкілдері арасында үлкен қызығушылық тудырды.«Даму» қоры 2001 жылы құрылғаннан бері Қазақстандағы кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдаудың негізгі операторы ретінде жұмыс істеп келеді. Жылдар бойы қордың қызмет аясы тек несие беру мен кепілдік ұсынумен шектелмей, бірте-бірте кеңейіп, бизнесті дамытудың кешенді платформасына айналды. Бүгінде қор бүкіл елде өңірлік филиалдар желісі арқылы жүз мыңдаған кәсіпкерге қызмет көрсетеді. Соңғы жылдардағы статистикаға жүгінсек, қор бағдарламалары арқылы қаржыландырылған жобалар саны жыл сайын орта есеппен 15–20 пайызға өсіп келеді, ал жалпы несие портфелі бірнеше триллион теңгені құрайды. Алайда сарапшылар атап өткендей, бизнестің табысты болуы үшін тек қаражат емес, білім мен дағды да аса қажет.Қордың жаңа бастамасы үш негізгі бағытты қамтиды және олардың әрқайсысы кәсіпкерлердің нақты мұқтаждықтарына жауап беруге бағытталған. Бірінші бағыт — консалтингтік қызметтер. Бұл бағыттың басты мақсаты — мемлекеттік қолдау шараларын алу үдерісін мейлінше ашық және түсінікті ету, сондай-ақ жосықсыз тәжірибелер тәуекелін барынша азайту. Консалтингтік қызметтердің сапасын арттыру мәселесі де алдыңғы орынға шығарылып отыр. «Біз кәсіпкерлердің мемлекеттік бағдарламалар туралы жеткілікті ақпараты болмауынан зардап шегетінін байқадық. Консалтинг — осы олқылықты толтырудың ең тиімді жолы», — деді қордың аймақтық дамыту бөлімінің сарапшысы Асқар Жанбеков.Екінші бағыт — онлайн оқыту жүйесі. online.damu.kz платформасы арқылы іске асырылатын «Іскер аймақ» бағдарламасы кәсіпкерлерге мүлдем тегін бизнес-білім беруді қамтамасыз етеді. Оқу мазмұны өте кең: қаржы және бизнестің құқықтық негіздері, сату мен маркетинг стратегиялары, команда құру мен тиімді басқару, цифрландыру мен автоматтандыру тақырыптары бойынша курстар қол жетімді. Бұдан басқа, нақты салалардың өзіндік ерекшеліктеріне арналған мамандандырылған курстар да бар. Экономист-сарапшы Гүлнәр Сәбитова бұл бастамаға жоғары баға береді: «Цифрлық оқыту платформасы — заман талабына сай шешім. Кәсіпкер Алматыда ма, Жезқазғанда ма — бәрібір, интернет байланысы болса, білімге қол жеткізе алады. Бұл географиялық теңсіздікті жоюдың нақты тетігі».Үшінші және ерекше практикалық мәні бар бағыт — өнімді өткізуге жәрдемдесу. Отандық тауар өндірушілерді цифрлық сауда алаңдарына — маркетплейстерге — шығару арқылы олардың тауарларының нарықта ілгерілеуіне мүмкіндік беру осы бағыттың өзегі болып табылады. 2026 жылдың нәтижелері бойынша 885 кәсіпкер Halyk Market және Forte Market платформаларына сәтті қосылды. Бұл цифр алдыңғы жылмен салыстырғанда едәуір өсімді көрсетіп отыр. Электрондық коммерция саласының маманы Тимур Әлімбеков бұл үрдісті оң бағалайды: «Маркетплейске қосылу дегеніміз — бизнестің жаңа тұтынушылар аудиториясына шығуы. Бұрын тек жергілікті нарықта сататын өндіруші бүгін бүкіл Қазақстан бойынша және тіпті одан тыс жерлерде сатуға мүмкіндік алады».Кәсіпкерлер мемлекеттік қолдау бағдарламалары туралы ақпаратты бірнеше арна арқылы ала алады. Негізгі ресурс — «Даму» қорының ресми сайты damu.kz. Телефон арқылы байланысу үшін 1408 бірыңғай байланыс орталығы тәулік бойы қызмет көрсетеді. Сонымен бірге bgov.kz бірыңғай порталы, қор сайтындағы JivoChat онлайн-чаты арқылы да сұрақ қоюға болады. «Даму» қорының YouTube, Telegram және Instagram желілеріндегі ресми парақшалары да белсенді жұмыс істейді. Алматы облысының кәсіпкері Айгүл Мұратова тәжірибесімен бөлісті: «Мен Telegram арнасы арқылы бағдарлама туралы білдім. Бір апта ішінде консультант маған барлығын түсіндіріп берді. Жүйе жұмыс істейді».Сарапшылар бұл бастаманы Қазақстандағы кәсіпкерлік экожүйесін нығайтудың жүйелі қадамы ретінде бағалайды. Дүниежүзілік банктің соңғы есептеріне сәйкес, кәсіпкерлерге кешенді — қаржылық және қаржылық емес — қолдау беретін елдерде шағын бизнестің тіршілік қабілеттілігі орта есеппен 30–35 пайызға жоғары болады. Қазақстан осы халықаралық үздік тәжірибені меңгеру жолында нақты қадамдар жасауда. ЖІӨ-дегі шағын және орта бизнестің үлесін 2030 жылға дейін 35 пайызға жеткізу мақсатын жүзеге асыруда мұндай бағдарламалардың рөлі айрықша маңызды болмақ.Болашаққа арналған жоспарлар туралы айтатын болсақ, «Даму» қоры онлайн-платформаны одан әрі дамытып, курстар санын ұлғайтпақ. Маркетплейстерге қосылатын кәсіпкерлер санын жыл сайын кемінде 20 пайызға арттыру да алдағы міндеттер қатарында. Сонымен қатар, жасанды интеллект технологияларын консалтингтік қызметке енгізу жоспарланып отыр, бұл кеңес берудің жылдамдығы мен дәлдігін арттырады деп күтілуде. Осының бәрі Қазақстандағы кәсіпкерлік ортаның сапалы жаңа деңгейге шығатынына деген сенімді нығайта түседі.

2026 жылғы 20 қазанда Шымкент қаласында Кәсіпкерлікті қолдау және сүйемелдеу орталығының жұмысы жайында кең қоғамдық талқылау жалғасуда. Биылғы 1 қыркүйектен бастап «Даму» қорының өңірлік филиалы базасында ресми жұмысын бастаған бұл орталық, республикалық деңгейдегі ірі пилоттық жобаның бір бөлігі болып табылады. Астана, Алматы, Шымкент қалалары, сондай-ақ Солтүстік Қазақстан және Ақтөбе облыстары — осы бес өңірде бір мезгілде іске асырылып жатқан бастама ел бойынша кәсіпкерлікті қолдаудың жаңа моделін сынап көруге бағытталған.Орталықтың пайда болуы кездейсоқтық емес. Соңғы бірнеше жылда Қазақстан экономикасы бірқатар сыртқы және ішкі факторлардың қысымын сезінді: теңгенің құбылмалылығы, несие нарығының қатаңдауы, логистикалық тізбектердің үзілуі және пандемиядан кейінгі тоқырау салдарлары шағын және орта бизнесті аса осал жағдайға қалдырды. Статистика мынаны айғақтайды: 2023–2025 жылдар аралығында елімізде тіркелген заңды тұлғалардың шамамен 18 пайызы банктер алдындағы берешек мәселесімен бетпе-бет келген, ал олардың үштен бірінен астамы мемлекеттік бағдарламалар туралы хабардар болмағандықтан, мүмкіндіктерін жіберіп алған. Дәл осы олқылықты жою үшін «бір терезе» қағидаты негізіндегі орталықты құру идеясы туындады.«Бұрын кәсіпкер бір проблемасын шешу үшін алты-жеті мекемені аралап, айлап жүретін. Банкке барады, банк салыққа жібереді, салық әкімдікке бағыттайды — шеңбер жабылмайды. Орталықтың басты ерекшелігі — кәсіпкер бір есіктен кіреді және нәтижеге жеткенше сол жерде ілесіп отырады», — дейді «Даму» қорының Шымкент филиалының директоры Серік Мұратов. Оның сөзіне қарағанда, жобаның алғашқы екі айында орталыққа 340-тан астам өтініш түскен, олардың 60 пайызы банк берешегін реттеуге қатысты мәселелер болған.Орталықтың жұмыс алгоритмі төрт кезеңнен тұрады. Алдымен өтініш қабылданады және кәсіпкердің мәселесіне толыққанды диагностика жасалады. Содан кейін шешу маршруты айқындалады — яғни қай мемлекеттік органдар, қандай қаржы институттары немесе серіктес ұйымдар тартылу керектігі анықталады. Үшінші кезеңде іс жүзіндегі жұмыс басталады: мамандар кәсіпкердің атынан немесе бірлесе отырып, банктермен, лизингтік компаниялармен, «Бәйтерек» холдингінің еншілес ұйымдарымен келіссөздер жүргізеді. Ең соңында нәтиже бекітіліп, кәсіпорынның тұрақты жұмысын қамтамасыз ету жөнінде ұсынымдар беріледі. Күрделі және ведомствоаралық мәселелер арнайы жедел топтар арқылы қаралатын болады.Тәжірибелі кәсіпкер, Шымкент қаласының азық-түлік өнімдері нарығында 12 жыл жұмыс істеген Гүлнар Асанова орталықтың жұмысы туралы өз пікірін бөлісті: «Мен берешек мәселесімен екі жыл бойы жеке шештім, тіпті кәсібімді жабуды ойладым. Орталыққа бардым — бір айда банкпен реструктуризация жасалды. Мұндай қолдауды бұрын армандаған едік». Оның тәрізді жүздеген кәсіпкер үшін орталық нақты шешімдер ұсынатын кеңістікке айналып отыр. Экономист-сарапшы Дәурен Сейткали пилоттық жобаның тиімділігіне оң баға береді, алайда бірқатар тәуекелдерді де атап өтеді: «Орталықтың жетістігі ұзақ мерзімді перспективада бюрократиялық кедергілерді нақты жоюға байланысты. Егер мекеме тек «жолдама» беріп, мәселені шынымен шешпесе — модель жұмыс істемейді».Жобаның мақсаттары мен күтілетін нәтижелері айқын тұжырымдалған. Біріншіден, қаржылық қиындыққа тап болған кәсіпорындарды іс жүзінде жабылудан сақтау. Екіншіден, жұмыс орындарын қорғау — тек Шымкент бойынша жоба аясында 5 мыңнан астам жұмыс орнын сақтап қалу мақсаты қойылған. Үшіншіден, қаржыландыруға қолжетімділікті кеңейту арқылы өндіріс көлемін ұлғайту және кірістілікті арттыру. Егер пилоттық режим оң нәтиже берсе, 2027 жылдан бастап жоба барлық облыстарға кеңейтілмек. Бұл ретте «Бәйтерек» холдингі мен Қаржы министрлігінің тиісті бөлімшелері жобаның методологиялық қамтамасыз етілуіне тікелей жауапты болады.Дүниежүзілік тәжірибемен салыстырғанда, «бір терезе» қағидатын бизнесті қолдауға бейімдеу жаңа нәрсе емес. Германияда «Mittelstand» шағын бизнес қолдау бағдарламасы, Сингапурда EnterpriseSG агенттігі, Оңтүстік Кореяда шағын және орта бизнес агенттігі — осының барлығы кешенді қолдаудың тиімді модельдері болып табылады. Алайда Қазақстанда мұндай жүйенің бүгінге дейін орталықтандырылған форматта болмауы — кемшілік те, мүмкіндік те. Қазіргі модель осы алшақтықты жоюға бағытталған.Шымкент — Қазақстанның оңтүстігіндегі ең ірі экономикалық орталық. Халқы 1,2 миллионнан асатын республикалық маңызы бар қала ретінде ол шағын және орта бизнес субъектілерінің тығыздығы жоғары аймаққа жатады. Осынау нарықта кәсіпкерлерге жүйелі қолдау көрсету тек жергілікті маңыздылықпен шектелмейді — бұл бүкіл оңтүстік өңіріндегі экономикалық белсенділікке тікелей ықпал ететін шешім. Орталықтың жұмысы жалғаса бере, алғашқы алты айдың қорытындысы бойынша жасалатын есеп жобаның ауқымын анықтайтын болады. Мемлекет, бизнес және азаматтық қоғам алдындағы жауапкершілік — осы үш тараптың бірлескен ұмтылысы ғана Кәсіпкерлікті қолдау орталығын шынайы тиімді институтқа айналдыра алады.

Қазақстанның кәсіпкерлік ортасы үшін маңызды оқиға орын алды: «Бәйтерек» ұлттық басқарушы холдингінің Бірыңғай фронт-офисі толыққанды жұмыс режиміне өтті. 2026 жылдың 20 қазанында бұл қадамның стратегиялық маңыздылығы бірден бағаланды, өйткені мемлекеттік қолдаудың барлық тетіктерін бір шатырдың астына жинақтаған бұл шешім кәсіпкерлер үшін бұрын-соңды болмаған ыңғайлылық жасады. Фронт-офис «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қорының базасында орналасқан және «бір терезе» қағидаты бойынша жұмыс істейді — яғни бизнесмен бір ғана жерге келіп, холдингтің барлық еншілес ұйымдарының қолдау бағдарламалары туралы толық ақпарат алып, тиісті өтінімдерін бере алады.Бұл бастаманың тарихи контексті де зор. Бұдан бірнеше жыл бұрын Қазақстанның кәсіпкерлері мемлекеттік қолдауға қол жеткізу үшін ондаған мекемелерді аралап, шексіз бюрократиялық тосқауылдарды жеңуге мәжбүр болатын. «Даму» қорына өтінім беру үшін бір кезекте тұрса, Қазақстанның Даму Банкіне баруға тағы бірнеше апта кететін, ал «KazakhExport» агенттігінің есігін қағу үшін жеке дайындық талап етілетін. Статистикаға жүгінсек, 2022 жылғы зерттеулер бойынша қазақстандық шағын және орта кәсіпкерлердің 67 пайызы мемлекеттік қолдаудан хабарсыз болған немесе оны алу жолдарын түсінбеген. Осы проблеманы шешуге бағытталған Бірыңғай фронт-офис идеясы бірнеше жыл бойы талқыланып, ақырында іске асырылды.Фронт-офистің ерекшелігі — ол бес ірі мемлекеттік институттың мүмкіндіктерін біріктіреді. «Даму» қоры шеңберінде шағын және орта бизнеске 7 млрд теңгеге дейінгі қолдау шаралары ұсынылады, оның ішінде кепілдік беру, субсидиялау және несиелендіру бағдарламалары кіреді. Қазақстанның Даму Банкі 7 млрд теңгеден асатын ірі инвестициялық жобаларды қаржыландырады — бұл үлкен өндірістік кәсіпорындар мен инфрақұрылымдық жобалар үшін маңызды. Өнеркәсіпті дамыту қоры өңдеу өнеркәсібіне және лизингтік жобаларға инвестиция тартады, ал «KazakhExport» экспорттық бағытта жұмыс істейтін компанияларға сақтандыру мен кепілдік беру арқылы сыртқы нарықтарды игеруге жол ашады. Бесіншісі — «Qazaqstan Investment Corporation» — private equity форматындағы тікелей инвестицияларды жүзеге асырады, бұл жоғары әлеуетті стартаптар мен инновациялық компанияларға ерекше мүмкіндік береді.«Бәйтерек» холдингінің басқарма төрағасы Ержан Мәмбетов бұл бастаманың мәніне тоқталды: «Кәсіпкерлер уақытты ең бағалы ресурс ретінде қарайды. Бұрын бизнесмен бес түрлі мекемені аралап, бес рет бірдей құжаттарын тапсырып, бес түрлі кезекте тұруы керек болатын. Енді бәрі бір жерде — бір консультант, бір өтінім, бір процесс. Бұл кәсіпкерлік ортасы үшін нақты серпіліс». Сарапшылардың бағасы да жоғары. Алматы қаласының кәсіпкерлер палатасы вице-президенті Айгүл Серікқызының пікірінше, бұл реформа мемлекеттік қолдауды нақты пайдалану деңгейін 30–40 пайызға арттыра алады: «Мәселе ақшаның жоқтығында емес еді — бағдарламалар бұрын да болды. Мәселе оларға қол жеткізудің күрделілігінде болды. Фронт-офис осы кедергіні алып тастайды».Аймақтық маңыздылық тұрғысынан алсақ, Қазақстан Орталық Азия мемлекеттері арасында мемлекеттік қолдауды жинақтауда алғашқылардың бірі болып отыр. Өзбекстан мен Қырғызстанда ұқсас механизмдер жеке бағдарламалар түрінде жұмыс істейді, бірақ мұндай кешенді интеграция жоқ. Еуропалық тәжірибемен салыстырсақ, Германияда «KfW» банкі ұқсас принцип бойынша жұмыс істейді және оның табыстылығы көптен бері дәлелденген: KfW арқылы жылына 100 мыңнан астам неміс кәсіпорны қолдау алады. Осы үлгі Қазақстанда да жемісті болады деп күтілуде.Фронт-офистің іске қосылуына кәсіпкерлік қоғамдастық оң ден қойды. Нұр-Сұлтандық кіші бизнес иесі, тамақ өнеркәсібі саласында жұмыс істейтін Болат Ахметов алғашқы күннен-ақ мекемеге барып үлгерді: «Бұрын несие алу үшін барлық жерді аралайтынмын, кейде тіпті қай бағдарламаның маған сәйкес екенін де білмейтінмін. Мұнда кіргенде консультант барлығын түсіндіріп, ең тиімді нұсқаны ұсынды. Бір сағат ішінде менің жағдайыма лайық үш бағдарлама табылды». Осындай жеке тәжірибелер фронт-офистің прагматикалық тиімділігін айқын көрсетеді.Мемлекет тарапынан да бұл бастама жоғары бағаланды. Ұлттық экономика министрлігінің деректеріне сүйенсек, Қазақстанда 2026 жылдың басына дейін тіркелген шағын және орта бизнес субъектілерінің саны 1,9 миллионнан асты. Алайда мемлекеттік қолдауды нақты пайдаланатындардың үлесі бар болғаны 12–15 пайызды құрайды. Яғни миллиондаған кәсіпкер өз мүмкіндіктерін толық пайдаланбай отыр. Фронт-офис осы алшақтықты жою үшін нақты инструментке айналуы тиіс. Болжамдар бойынша, алдағы екі жылда бағдарламалардан пайдаланатын кәсіпкерлер санын 25 пайызға арттыру мақсаты қойылған.Алдағы перспективалар да айқын. «Бәйтерек» холдингі Бірыңғай фронт-офистің желісін өңірлерге де кеңейтуді жоспарлап отыр. 2027 жылға дейін Алматы, Шымкент, Қарағанды және Ақтау қалаларында осындай кеңселер ашылады деп күтілуде. Сандық форматта да жұмыс жүргізіледі — онлайн-платформа арқылы алыс өңірлердегі кәсіпкерлер де бір жерден бірнеше институтқа бір мезгілде өтінім бере алатын болады. Бұл — Қазақстан экономикасының диверсификациясы жолындағы маңызды қадам. Шикізат тәуелділігінен шығу үшін өңдеу өнеркәсібін, экспортты және инновацияны дамыту қажет — ал бұлардың барлығы үшін кәсіпкерлік белсенділіктің артуы міндет. Бірыңғай фронт-офис — осы үлкен мақсатқа жетудің іс жүзіндегі тетігі.

Қазақстандағы шағын және орта бизнесті дамыту мәселесі соңғы жылдары мемлекеттің басым бағыттарының бірі болып қалуда. Елдің оңтүстік өңірі — Шымкент қаласы бұл бағытта айтарлықтай серпін жасап, кәсіпкерлерді қаржыландырудың тиімді тетіктерін іске қосуда. 20 қазан 2026 жылғы мәліметтер бойынша, Кепілдік қорлары мен «Өрлеу» бағдарламасы аясында жүздеген жоба қолдау тауып, миллиардтаған теңге өндіріске, ауыл шаруашылығына және инновациялық салаларға бағытталды.Кепілдік қолдауы тетігі бірнеше жылдан бері елдің кәсіпкерлік экожүйесінің ажырамас бөлігіне айналды. Бизнесменнің банктен несие алуы үшін жеткілікті кепіл мүлкі болмаған кезде, Кепілдік қоры кепілге тұру арқылы несие беруді мүмкін етеді. Бұл тәсіл әлем елдерінің көпшілігінде кеңінен қолданылады. Германия, Жапония, Оңтүстік Корея сияқты елдерде мемлекеттік кепілдік жүйелері ондаған жылдар бойы шағын бизнестің өсуін ынталандырып келеді. Қазақстан да осы жолды ұстанып, 2026 жылы жетілдірілген екі қор форматын іске асырып отыр.Кепілдік қоры 1 аясында қаржыландыру көлемі 7 млрд теңгеге дейінгі жобаларға қолдау көрсетіледі. Кепілдік мөлшері қаржыландыру сомасының 85 пайызына дейін жетуі мүмкін, алайда 3,5 млрд теңгеден аспайды. Бұл шарт орта бизнес өкілдеріне де, жаңадан бизнесін бастаған кәсіпкерлерге де тиімді. Ал қаржыландыру көлемі 7 млрд теңгеден асатын ірі жобалар үшін Кепілдік қоры 2 арналған. Ол жоба құнының 30 пайызына дейін кепілдік беруді қарастырады, яғни ірі инвестициялық жобалардың жүзеге асуына жол ашылады. «Кепілдік механизмі — бұл кәсіпкерге ешкімнің ақша сыйламауы емес, бизнес идеясы бар адамға мүмкіндік берудің тиімді жолы. Банк та, мемлекет те, кәсіпкер де ұтады», — деп атап өтті қаржы саласының сарапшысы Асқар Бекенов.Шымкент бойынша нақты нәтижелер де қуантарлық. Қазан айының басындағы деректерге сүйенсек, Кепілдік қорының кепілдік беру бағыты бойынша жалпы кредиттік портфель 22,4 млрд теңгені құрайтын 121 жоба қолдауға ие болды. Кепілдік сомасы 11,01 млрд теңгеге жетті. Бұл — аймақтың экономикалық әлеуетіне деген сенімнің айқын көрінісі. Аталған жобалардың басым бөлігі өңдеу өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы, сауда және қызмет көрсету салаларын қамтиды. Демек, кепілдік тетігі жай ғана несиені жеңілдету емес, нақты өндіргіш салаларды дамытудың стратегиялық құралына айналып отыр.Бағдарламаның тағы бір маңызды бағыты — «Өрлеу» жеңілдетілген несиелеу бағдарламасы. Оның басты мақсаты — басым салалардағы кәсіпкерлік субъектілерін ұзақ мерзімді және жеңілдетілген қаржыландырумен қамтамасыз ету. Несиенің ең жоғары сомасы 7 млрд теңгеге, ал мерзімі 10 жылға дейін жетуі мүмкін. Мұндай ұзақ мерзімді қаржыландыру нарықтық несиелерге қарағанда бизнестің дамуы үшін анағұрлым қолайлы жағдай жасайды. «Өрлеу» бағдарламасының негізгі бағыттары — өңдеу өнеркәсібі, туризм, IT және креативті индустрия. Бұл салалардың таңдалуы кездейсоқ емес: дәл осы секторлар экономиканың болашағын айқындайды, жастар арасындағы жұмысбастылықты арттырады және елдің экспорттық әлеуетін нығайтады.2026 жылдың басынан бері Шымкент өңірінде «Өрлеу» бағдарламасы аясында жалпы сомасы 7,4 млрд теңгені құрайтын 24 жоба қолдау тапты. Бірнеше айдың ішінде бұл нәтижеге қол жеткізілуі — кәсіпкерлердің бағдарламаға деген сенімі мен белсенділігінің артқанын білдіреді. Шымкент қаласының кәсіпкерлер палатасының өкілі Гүлнар Сейтқалиева бұл туралы: «Бұрын банкке кіріп, несие сұрап шыға алмай жүрген кәсіпкерлер енді мемлекет тарапынан нақты қолдау сезінуде. «Өрлеу» бағдарламасы арқылы инвестиция тартқан кәсіпорындар жаңа жұмыс орындарын ашып, аймақтың экономикасына оң үлес қосуда», — деп пікір білдірді.Осы бағдарламалардың перспективасына келер болсақ, алдағы жылдары кепілдік қорларына деген сұраныстың одан әрі артуы күтілуде. Өңдеу өнеркәсібінде импортты алмастыру саясаты шеңберінде жергілікті өндірістің дамуы, туризм инфрақұрылымын жаңарту және IT секторын кеңейту — осы бағыттарда ірі жобалардың іске қосылуы болжануда. Экономикалық аналитик Нұрлан Жақсыбеков: «Кепілдік тетіктері дұрыс жолға қойылса, бес жылдың ішінде Шымкент өңірінің жалпы өнімі кемінде 15-20 пайызға артуы мүмкін. Ең бастысы — бастапқы капиталы жеткіліксіз, бірақ идеясы мен еңбексүйгіштігі бар кәсіпкерлер ұтылмайды», — деп болжам жасайды.Жалпы алғанда, Кепілдік қорлары мен «Өрлеу» бағдарламасының Шымкенттегі нәтижелері мемлекеттік қаржылық қолдау тетіктерінің нақты жемісін беретінін дәлелдейді. 121 жоба мен 22,4 млрд теңгелік кредиттік портфель — бұл тек сандар ғана емес, жүздеген отбасының тұрақты табыс көзі, жаңа жұмыс орындары және аймақтың бәсекеге қабілеттілігінің артуы. «Өрлеу» бағдарламасы бойынша 7,4 млрд теңгелік инвестиция — болашаққа салынған ұтымды қадам. Осы бағыттағы жұмыс жалғаса берсе, Шымкент тек оңтүстіктің емес, бүкіл Қазақстанның кәсіпкерлік орталығына айналуға толық мүмкіндігі бар.

2026 жылдың 20 қазанында Қазақстанның оңтүстік өңірлерінде «Іскер Аймақ» бағдарламасы аясында жүзеге асырылып жатқан мемлекеттік қолдаудың нәтижелері жарияланды. Осы жылдың басынан бері өңірде субсидиялау құралы шеңберінде жалпы кредиттік портфелі 3,5 млрд теңгені құрайтын 56 жаңа жоба мемлекеттік қолдауға ие болды. Бұл көрсеткіш Қазақстанның шағын және орта бизнесін дамыту саясатында жаңа кезеңнің басталғанын айқын аңғартады.«Іскер Аймақ» бағдарламасы — шағын бизнесті қолдаудың бірыңғай кешенді жүйесінің маңызды буыны. Бағдарламаның мақсаты — өңірлердегі кәсіпкерлік белсенділікті арттыру, жергілікті өндірісті ынталандыру және халықтың жұмыспен қамтылуын жақсарту. Кәсіпкерлерге несие бойынша сыйақы мөлшерлемесінің 40 пайызын субсидиялау түрінде қаржылық қолдау көрсетілетін бұл механизм жыл санап кеңейіп келеді. Несиенің ең жоғары сомасы 200 миллион теңгеге дейін жетіп, мерзімі үш жылға дейін белгіленген. Қарыз алушы төлейтін пайыздық мөлшерлеме 12,6 пайызды, ал әлеуметтік кәсіпкерлер үшін 10 пайызды құрайды. Бұл шарттар нарықтық жағдайлармен салыстырғанда айтарлықтай тиімді екені сарапшылар арасында мойындалып отыр.Бағдарламаның басым бағыттары ретінде өңдеу өнеркәсібі мен экономиканың жекелеген салалары айқындалған. Нақтырақ айтсақ, азық-түлік өнімдері мен сусындар өндірісі, тоқыма, киім және былғары бұйымдары, ағаш пен қағаз өнеркәсібі, химия, фармацевтика, резеңке және пластмасса, сондай-ақ металл бұйымдары, электр жабдықтары, жиһаз және өзге де дайын өнімдер өндірісі қолдау алуға басым құқығы бар салалар ретінде танылған. Бұл тізім елімізде импорттың алдын алу және жергілікті өндірісті қолдау стратегиясымен тікелей үндеседі. «Бағдарлама тек несие беріп қана қоймайды — ол жергілікті өндірушіні нарықта бекітіп, оған бәсекелесуге мүмкіндік береді», — деп атап өтті «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қорының өңірлік өкілі Асқар Бекенов.Шымкент қаласы үшін бағдарлама аясында қосымша бағыттар да белгіленген. Полиграфия, жүк тасымалы, қоймалау, бағдарламалау, мектепке дейінгі білім беру және аурухана қызметтері — бұл салалардың тізімге енгізілуі қаланың ерекше экономикалық жағдайын ескергендіктің нышаны. Шымкент — Қазақстанның үшінші республикалық маңызы бар қаласы ретінде өз даму жолын қалыптастырып келеді, сондықтан оның кәсіпкерлік ортасына арналған қолдау шаралары да өзіндік ерекшелікке ие. «Шымкент — тез дамып жатқан мегаполис. Мұнда логистика, білім беру және денсаулық сақтау секторлары күн санап өсуде, бағдарламаның жаңа бағыттары осы динамиканы дұрыс аңғарғанын көрсетеді», — деп бағалады экономист Гүлмира Сейтқали.Тарихи тұрғыдан алғанда, Қазақстандағы шағын бизнесті мемлекеттік қолдау механизмдері 2000-жылдардың ортасынан бастап жүйелі түрде қалыптаса бастады. Алғашқы субсидиялау бағдарламалары тар ауқымды болып, тек жекелеген салаларды қамтыды. Уақыт өте бұл жүйе кеңейіп, бүгінгі кешенді бағдарламаларға ұласты. «Іскер Аймақ» бағдарламасы осы эволюцияның жаңа белесі болып табылады — ол тек қаржылық мәселені шешіп қана қоймай, кәсіпкерді мемлекетпен серіктестікке шақырады. 56 жобаның 3,5 млрд теңгелік портфель жинауы — бұл бос сан емес, артында нақты зауыт, шеберхана, логистика орталығы бар жұмыс орындары тұр.Бағдарламаның болашағына қатысты сарапшылар оң болжам жасауда. Олардың пікірінше, 2026 жылдың соңына дейін қолдауға ие болған жобалар саны 80-ден асуы мүмкін, ал жалпы кредиттік портфель 5 млрд теңгеге жақындауы ықтимал. Бұл болжам шынайы болса, бағдарлама аймақтық экономикаға тікелей инвестиция ретінде ірі серпін берген болады. Сонымен қатар, әлеуметтік кәсіпкерлерге арналған 10 пайызды мөлшерлеме ерекше маңызды — бұл мүмкіндіктен шет қалған топтарды еңбек нарығына тарту тұрғысынан стратегиялық маңызы зор шешім.Жергілікті кәсіпкерлер арасында бағдарламаға деген қызығушылық биыл айтарлықтай артты. Шымкентте өзінің тігін цехын дамытып жатқан Айгүл Нұрмаханова: «Банктен жай несие алу өте қиын болатын. «Іскер Аймақ» арқылы мемлекеттің мықты қолдауын сезіндім, мөлшерлеме де, мерзім де бізге қолайлы. Ендігі мақсатым — жұмысшылар санын еселеу», — деді. Оның жағдайы бағдарламадан пайда тауып жатқан ондаған кәсіпкердің тәжірибесін ортақтастырады. Дәл осындай нақты нәтижелер мемлекеттің экономикалық саясатының жер бетіндегі жемісі болып табылады.Қорыта айтқанда, «Іскер Аймақ» бағдарламасы Қазақстанның өңірлік кәсіпкерлігін дамытуда тиімді іске асырылып жатқан механизмге айналуда. 56 жаңа жоба мен 3,5 млрд теңгелік портфель — бұл тек қаржылық статистика емес, аймақтағы кәсіпкерлердің мемлекетке деген сенімінің жаңғырып жатқанының белгісі. Алдағы айларда бағдарламаның географиясы мен бағыттарының одан әрі кеңеюі күтілуде, бұл Қазақстанның нақты секторын нығайту жолындағы маңызды қадам болмақ. Субсидиялау тетігінің ашықтығы мен қолжетімділігі арта берсе, бағдарлама жыл сайын жаңа кәсіпкерлердің сенімді серігіне айналатыны анық.

Қазақстан экономикасының омыртқасы саналатын шағын және орта бизнес саласы соңғы жылдары елеулі өзгерістерге ұшырап, мемлекеттің назарындағы басым бағыттардың біріне айналды. Осы бағытта жүйелі жұмыс атқарып келе жатқан «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры 2026 жылы өзінің 29 жылдық мерейтойын тойлап отыр. 20 қазан 2026 жылы жарияланған деректерге сәйкес, тек Шымкент қаласының өзінде ғана биылғы жылдың басынан бергі уақытта 330 жоба қолдау тауып, жалпы қаржыландыру көлемі 28,11 миллиард теңгеге жетті. Бұл сан — жай ғана статистика емес, отандық кәсіпкерліктің жаңа деңгейге шығып жатқанының айқын айғағы.«Даму» қоры 1997 жылы Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен мемлекеттің жүз пайыздық қатысуымен құрылды. Ел экономикасы нарықтық қатынастарға бейімделіп жатқан, кәсіпкерлік институты жаңадан қалыптасып келе жатқан сол қиын кезеңде мұндай арнайы қаржы институтының дүниеге келуі — болашаққа деген нық сенімнің белгісі болды. Бүгінде қордың жалғыз акционері ретінде «Бәйтерек» ұлттық басқарушы холдингі» АҚ танылады, ал өзінің 2033 жылға дейінгі стратегиялық миссиясы аясында «Даму» микро, шағын және орта кәсіпкерлікті орнықты дамыту мақсатында кешенді қолдау құралдарын іске асыруды жалғастыруда. Осы ширек ғасырдан астам уақыт ішінде қор еліміздің барлық өңірлерінде аймақтық филиалдар желісін кеңейтіп, мыңдаған кәсіпкерге нақты көмек көрсетті.Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы және оңтүстіктің іскерлік орталығы ретінде кәсіпкерлікке қолайлы орта қалыптастыру тұрғысынан ерекше маңызға ие. Халқының саны жылдан жылға артып, еңбекке қабілетті тұрғындардың үлесі жоғары болып тұрған бұл мегаполисте шағын бизнесті қолдау — тек экономикалық мәселе ғана емес, сонымен бірге әлеуметтік тұрақтылықтың да кілті. Осы тұрғыдан алғанда, 2026 жылдың қаңтарынан бастап 330 жобаның қолдау алуы — қаладағы іскерлік белсенділіктің жоғары екенін және «Даму» қорының ұсынып отырған өнімдерінің нарықта сұранысқа ие екенін дәлелдейді. Орташа есеппен алғанда, әр жоба шамамен 85 миллион теңге көлемінде қолдау алғаны шығады, бұл шағын кәсіп үшін айтарлықтай серпін беретін қаражат.«Даму» қоры кәсіпкерлерге бірнеше бағыт бойынша қолдау көрсетеді. Біріншіден, кепілдік беру құралдары — бұл банктік несиелерді алуда кепіл мүлкі жеткіліксіз болып тұрған кәсіпкерлерге аса маңызды механизм. Екіншіден, жеңілдетілген қаржыландыру бағдарламасы арқылы нарықтық мөлшерлемеден төмен пайызбен несие алу мүмкіндігі туады. Үшіншіден, несие пайызын субсидиялау — бұрын алынған несиелер бойынша пайыздың бір бөлігін мемлекет өз мойнына алатын жүйе. Төртіншіден, қаржылық емес қолдау бағдарламалары — тегін оқыту, кеңес беру, бизнес-жоспар жасауға көмек және цифрлық сауаттылықты арттыру сияқты қызметтерді қамтиды. Шымкент қаласында аталған төрт бағыттың үшеуі бойынша жоба қолдаудың жүзеге асырылуы — аймақтағы кәсіпкерлік экожүйесінің жан-жақты нығайып жатқанын көрсетеді.Шымкент қаласындағы «Даму» қорының аймақтық бөлімшесінің басшысы Асқар Сейітбеков бұл нәтижелерге жоғары баға береді: «Биылғы жыл ерекше жемісті болды. Кәсіпкерлердің белсенділігі арта түсті, жаңа бизнес идеялары мен инновациялық жобалар легі үздіксіз келіп жатыр. Шымкент — бұл ұйқыдағы алып емес, бүгінде ол оянып, толыққанды іскерлік мегаполиске айналу жолында. Біздің міндетіміз — осы серпінді тежемей, керісінше, күшейте түсу». Осы пікірді жергілікті кәсіпкерлер де қолдайды. Тамақ өндірісі саласындағы шағын кәсіпорынның иесі Гүлнара Ахметова: «Бұрын банктен несие алу мүмкін болмайтын еді, кепіл жоқ деп бас тартатын. «Даму» арқылы кепілдік алып, өндірісті кеңейттім. Қазір жиырма адамды жұмыспен қамтып отырмын», — деп бөліседі өз тәжірибесімен.Тарихи тұрғыдан алғанда, «Даму» қорының қызметін дамыған елдердегі ұқсас институттармен салыстыруға болады. Германияның KfW банкі, Жапонияның шағын бизнесті қаржыландыру корпорациясы немесе АҚШ-тың шағын бизнес әкімшілігі — бәрі де мемлекет пен кәсіпкер арасындағы алтын көпір болып табылады. Қазақстан да осы үлгіні игере отырып, өзіндік ұлттық моделін қалыптастырды. 29 жылда жинақталған тәжірибе, деректер базасы және аймақтар желісі — бұл баға жетпес капитал.Алдағы перспективалар жағынан қарасақ, «Даму» қорының 2033 жылға дейінгі стратегиясы бойынша кәсіпкерлікті қолдаудың цифрлық форматтары кеңейіп, онлайн-өтінімдер мен электрондық кепілдіктер жүйесі толыққанды жұмыс істейтін болады. Бұған қоса, жасыл экономика, аграрлық бизнес және экспортқа бағытталған өндіріс салаларын қолдаудың арнайы бағдарламалары жасалуда. Шымкент сияқты ірі өнеркәсіптік потенциалы бар қалалар үшін бұл жаңа мүмкіндіктерге есік ашылғанды білдіреді. Сарапшылардың болжамы бойынша, 2027 жылдың соңына дейін оңтүстік өңірдегі «Даму» қолдауымен іске асырылатын жобалардың жалпы құны 50 миллиард теңге белгісін бағындырады.Қорытындылай келе, «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қорының 29 жылдық жолы — Қазақстан экономикасының өсу тарихымен тығыз байланысты. Шымкент қаласындағы 28,11 миллиард теңгелік 330 жоба — бұл тек сандар ғана емес, нақты адамдардың армандары, нақты отбасылардың тұрмысы және нақты қаланың болашағы. Мемлекет пен кәсіпкер арасындағы серіктестік осылайша нығайып, ел экономикасының іргетасы беріктей түсуде.

Павлодар облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінде Департамент басшысы Ержан Тоқтархановтың төрағалығымен «Салықтық әкімшілендірудің өзекті мәселелері» тақырыбында дөңгелек үстел өтті. Талқылауға «Атамекен» кәсіпкерлер палатасының, кәсіпкерлік, сауда және индустриалды-инновациялық даму өңірлік басқармаларының, Салық кеңесшілері палатасының өкілдері, сондай-ақ облыстың жетекші құрауыш және өндірістік кәсіпорындарының басшылары мен қаржы мамандары қатысты.Кездесуді ашқан Ержан Тоқтарханов мемлекеттік кірістер органдары жұмысының басты мақсаты – салық төлеушілермен әріптестік, ашық және түсінікті қарым-қатынас орнату, сондай-ақ туындайтын практикалық мәселелер бойынша бірлесіп сындарлы шешімдер табу екенін атап өтті. Баяндама барысында ағымдағы жылдың 9 айындағы негізгі көрсеткіштер жарияланды: республикалық бюджетке түсетін салық түсімдерінің жоспары 100,2%-ға орындалып, өткен жылмен салыстырғанда өсу қарқыны 141,7%-ды құрады, ал жергілікті бюджетке түсімдер 14,3%-ға өсті. Сондай-ақ кедендік төлемдер бойынша да 38,3%-ға артқан оң динамика байқалады.Кездесуде бақылау функцияларынан сервистік қызмет көрсетуге көшу мәселелеріне ерекше назар аударылды. Бүгінгі таңда салық есептілігі мен құжаттардың 99%-дан астамы электронды түрде ұсынылады, ал камералдық бақылау айыппұл салуға емес, ең алдымен, бұзушылықтардың алдын алуға және салықтық тәртіпті арттыруға бағытталған. Бұдан басқа, аналитикалық құралдар мен бизнесті қолдаудың мемлекеттік шараларының арқасында өңірдегі салықтық тексерулер саны 18%-ға азайды.Ашық диалог форматында дөңгелек үстелге қатысушылар салықтық есептің практикалық аспектілерін, кәсіпкерлікті қолдау шараларын және бизнес құқықтарын қорғау мәселелерін талқылады. Департамент мамандары қатысушылардың барлық сұрақтарына жан-жақты жауап беріп, өңірдегі іскерлік белсенділікті қолдауға және тұрақты ынтымақтастыққа дайын екендіктерін растады.#Заң_мен_тәртіп#Закон_и_порядокПавлодар облысы бойынша МКД түсіндіру жұмысыжәне Байланыс-орталығы басқармасы  Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd-pavlodar/press/news/details/1311399?lang=ru

20 қазан 2026 жыл. Авиация технологиялары саласында маңызды жаңалық жарияланды: авиакөлік саласының жетекші технологиялық компаниясы SITA Collins Aerospace Airport Solutions компаниясын сатып алу туралы келісімге қол қойды. Женевада жарияланған бұл мәміле жаһандық авиация индустриясының болашағын айқындауда шешуші рөл атқаруы мүмкін. Сатып алу іскерлігі 2027 жылдың бірінші жартысында аяқталады деп күтілуде, алайда мұның алдын ала реттеуші органдардың рұқсатын алу қажет болмақ.SITA — әлемдік авиация саласына арналған ақпараттық технологиялар мен телекоммуникация қызметтерін ұсынатын кооперативтік ұйым. Компания 1949 жылы Еуропаның бірнеше авиакомпаниясының бастамасымен құрылып, бүгінгі таңда 200-ден астам ел мен аумақтағы 1000-нан асам мүшесімен халықаралық авиация инфрақұрылымының негізгі тіреуіне айналған. Collins Aerospace Airport Solutions болса — жолаушыларға қызмет көрсету, жүк өңдеу және әуежайдың жалпы жұмысын ұйымдастыруға арналған озық технологиялар мен шешімдерді жасайтын компания. Тіркелуден бастап өзіне-өзі қызмет көрсету терминалдарына дейін, жүк тапсырудан бастап ұшу алдындағы операцияларға дейін — бұл компанияның шешімдері қазіргі заманғы әуежайдың іргелі элементтеріне айналған.Мәміленің стратегиялық маңыздылығы аса зор. Авиация саласын зерттейтін IATA статистикасына сәйкес, 2026 жылы жаһандық жолаушы тасымалының көлемі пандемияға дейінгі деңгейден 18 пайызға асып түскен. 2040 жылға дейін жылына 7,8 миллиардтан астам жолаушы тасымалданады деп болжануда. Мұндай қарқынды өсу аясында ескірген инфрақұрылым мен технологиялық шашыраңқылық авиация индустриясы үшін ең өзекті мәселеге айналып отыр. Жолаушылар жылдам, ыңғайлы және үздіксіз қызмет күтеді. Осы сұранысты қанағаттандыру үшін технологиялық жаңғыру мен ынтымақтастық бүгінгі күннің талабы болып тұр.SITA-ның бас директоры Дэвид Лаворел бұл туралы өзінің ой-пікірін жасырмады: «Авиатасымал көлемі өсуде, жолаушылардың күтулері де артып келеді. Біздің саламыз сапарлардың барлық кезеңдерін байланыстыру, кідірістердің алдын алу және олар туындаған жағдайда жылдам жою үшін технологиялар, инновациялар мен мамандардың өзара іс-қимылын барған сайын қажет етеді. Бұл сатып алу SITA-ның шешімдері мен мүмкіндіктер ауқымын кеңейтіп, клиенттер сенетін сенімді технологиялық серіктес ретіндегі позициямызды нығайтады». Бұл сөздер компанияның болашаққа деген нық бағытын айқын суреттейді.Авиация саласының тәуелсіз сарапшысы Жан-Пьер Моро осы мәмілені «соңғы оннжылдықтың ең маңызды сатып алуларының бірі» деп бағалады. Оның пікірінше, бір шаңырақ астына жиналған технологиялық потенциал аэропорттардың операциялық тиімділігін 25-30 пайызға арттыруға мүмкіндік береді. «Жолаушылар бүгінде смартфондарынан тапсырыс бергендей жылдамдық пен ыңғайлылықты авиасапарларынан да күтеді. SITA мен Collins Aerospace Airport Solutions-тің бірігуі осы алшақтықты жоюға нақты жол ашады», — деді ол.SITA-ның аэропорттармен жұмыс жөніндегі аға вице-президенті Натали Альтвегг де бұл серіктестіктің маңыздылығын атап өтті: «Егер аэропорт өкілдерінен технология жеткізушіден не күтетінін сұрасаңыз, жауабы қарапайым: сенімді серіктес. Бұл серіктестің аэропорт жұмысының ерекшелігін түсінетінін, оның командасымен тығыз өзара іс-қимыл жасайтынын және қажетті қолдауды көрсетуге дайын екенін білдіреді. Бұл сатып алу арқасында біз салада көбірек клиенттерге осындай қолдау көрсете аламыз». Бұл тұжырым аэропорт операторларының ұзақ жылдарғы сұранысын дәл тапқандай.Мәміленің нақты қаржылық шарттары жария етілмесе де, сарапшылар бұл сатып алудың SITA-ны бәсекелестерден күрт алшақтатып, ұзақ мерзімді нарықтық артықшылық беретінін болжайды. Казіргі таңда авиация технологиялары нарығы Amadeus, SITA, Collins Aerospace және Thales сияқты ірі ойыншылар арасындағы бәсекеде жатыр. Mерже өткеннен кейін SITA жолаушыларға толыққанды қызмет — тіркеуден бастап жүктің жеткізілу растамасына дейін — бірыңғай экожүйеде ұсына алатын бірден-бір компанияға айналатын болады. Отбасылық туризм, іскерлік сапарлар, транзиттік жолаушылар — барлығы бірегей цифрлық тәжірибе алады.Тарихи тұрғыдан алғанда, авиация индустриясындағы мұндай ірі бірігулер бірнеше рет болған. 2013 жылы US Airways мен American Airlines бірікті, 2017 жылы Alaska Airlines Virgin America-ны сатып алды. Технологиялық секторда 2019 жылы SITA-ның БАӘ-де ірі контракт жеңіп алуы саланың цифрланудағы серпінін дәлелдеді. Енді 2026 жылы баяндалып отырған бұл мәміле — технологиялық интеграцияның жаңа белесі. Қазақстан сияқты өсу үстіндегі авиация нарықтары үшін де бұл оң сигнал: Нұр-Сұлтан, Алматы әуежайлары жаңартылған технологияларды ерте меңгерген сайын жолаушы ағыны өседі, халықаралық рейстер саны артады, ал ел экономикасына транзиттік хаб ретіндегі мәртебе беріледі. Жаһандық тенденцияларды ертерек ұстанған ел ертең нарықтағы бәсекелестікте алда болады — бұл аксиома.

20 қазан 2026 жыл. Авиация технологиялары саласында маңызды жаңалық жарияланды: авиакөлік саласының жетекші технологиялық компаниясы SITA Collins Aerospace Airport Solutions компаниясын сатып алу туралы келісімге қол қойды. Женевада жарияланған бұл мәміле жаһандық авиация индустриясының болашағын айқындауда шешуші рөл атқаруы мүмкін. Сатып алу іскерлігі 2027 жылдың бірінші жартысында аяқталады деп күтілуде, алайда мұның алдын ала реттеуші органдардың рұқсатын алу қажет болмақ.SITA — әлемдік авиация саласына арналған ақпараттық технологиялар мен телекоммуникация қызметтерін ұсынатын кооперативтік ұйым. Компания 1949 жылы Еуропаның бірнеше авиакомпаниясының бастамасымен құрылып, бүгінгі таңда 200-ден астам ел мен аумақтағы 1000-нан асам мүшесімен халықаралық авиация инфрақұрылымының негізгі тіреуіне айналған. Collins Aerospace Airport Solutions болса — жолаушыларға қызмет көрсету, жүк өңдеу және әуежайдың жалпы жұмысын ұйымдастыруға арналған озық технологиялар мен шешімдерді жасайтын компания. Тіркелуден бастап өзіне-өзі қызмет көрсету терминалдарына дейін, жүк тапсырудан бастап ұшу алдындағы операцияларға дейін — бұл компанияның шешімдері қазіргі заманғы әуежайдың іргелі элементтеріне айналған.Мәміленің стратегиялық маңыздылығы аса зор. Авиация саласын зерттейтін IATA статистикасына сәйкес, 2026 жылы жаһандық жолаушы тасымалының көлемі пандемияға дейінгі деңгейден 18 пайызға асып түскен. 2040 жылға дейін жылына 7,8 миллиардтан астам жолаушы тасымалданады деп болжануда. Мұндай қарқынды өсу аясында ескірген инфрақұрылым мен технологиялық шашыраңқылық авиация индустриясы үшін ең өзекті мәселеге айналып отыр. Жолаушылар жылдам, ыңғайлы және үздіксіз қызмет күтеді. Осы сұранысты қанағаттандыру үшін технологиялық жаңғыру мен ынтымақтастық бүгінгі күннің талабы болып тұр.SITA-ның бас директоры Дэвид Лаворел бұл туралы өзінің ой-пікірін жасырмады: «Авиатасымал көлемі өсуде, жолаушылардың күтулері де артып келеді. Біздің саламыз сапарлардың барлық кезеңдерін байланыстыру, кідірістердің алдын алу және олар туындаған жағдайда жылдам жою үшін технологиялар, инновациялар мен мамандардың өзара іс-қимылын барған сайын қажет етеді. Бұл сатып алу SITA-ның шешімдері мен мүмкіндіктер ауқымын кеңейтіп, клиенттер сенетін сенімді технологиялық серіктес ретіндегі позициямызды нығайтады». Бұл сөздер компанияның болашаққа деген нық бағытын айқын суреттейді.Авиация саласының тәуелсіз сарапшысы Жан-Пьер Моро осы мәмілені «соңғы оннжылдықтың ең маңызды сатып алуларының бірі» деп бағалады. Оның пікірінше, бір шаңырақ астына жиналған технологиялық потенциал аэропорттардың операциялық тиімділігін 25-30 пайызға арттыруға мүмкіндік береді. «Жолаушылар бүгінде смартфондарынан тапсырыс бергендей жылдамдық пен ыңғайлылықты авиасапарларынан да күтеді. SITA мен Collins Aerospace Airport Solutions-тің бірігуі осы алшақтықты жоюға нақты жол ашады», — деді ол.SITA-ның аэропорттармен жұмыс жөніндегі аға вице-президенті Натали Альтвегг де бұл серіктестіктің маңыздылығын атап өтті: «Егер аэропорт өкілдерінен технология жеткізушіден не күтетінін сұрасаңыз, жауабы қарапайым: сенімді серіктес. Бұл серіктестің аэропорт жұмысының ерекшелігін түсінетінін, оның командасымен тығыз өзара іс-қимыл жасайтынын және қажетті қолдауды көрсетуге дайын екенін білдіреді. Бұл сатып алу арқасында біз салада көбірек клиенттерге осындай қолдау көрсете аламыз». Бұл тұжырым аэропорт операторларының ұзақ жылдарғы сұранысын дәл тапқандай.Мәміленің нақты қаржылық шарттары жария етілмесе де, сарапшылар бұл сатып алудың SITA-ны бәсекелестерден күрт алшақтатып, ұзақ мерзімді нарықтық артықшылық беретінін болжайды. Казіргі таңда авиация технологиялары нарығы Amadeus, SITA, Collins Aerospace және Thales сияқты ірі ойыншылар арасындағы бәсекеде жатыр. Mерже өткеннен кейін SITA жолаушыларға толыққанды қызмет — тіркеуден бастап жүктің жеткізілу растамасына дейін — бірыңғай экожүйеде ұсына алатын бірден-бір компанияға айналатын болады. Отбасылық туризм, іскерлік сапарлар, транзиттік жолаушылар — барлығы бірегей цифрлық тәжірибе алады.Тарихи тұрғыдан алғанда, авиация индустриясындағы мұндай ірі бірігулер бірнеше рет болған. 2013 жылы US Airways мен American Airlines бірікті, 2017 жылы Alaska Airlines Virgin America-ны сатып алды. Технологиялық секторда 2019 жылы SITA-ның БАӘ-де ірі контракт жеңіп алуы саланың цифрланудағы серпінін дәлелдеді. Енді 2026 жылы баяндалып отырған бұл мәміле — технологиялық интеграцияның жаңа белесі. Қазақстан сияқты өсу үстіндегі авиация нарықтары үшін де бұл оң сигнал: Нұр-Сұлтан, Алматы әуежайлары жаңартылған технологияларды ерте меңгерген сайын жолаушы ағыны өседі, халықаралық рейстер саны артады, ал ел экономикасына транзиттік хаб ретіндегі мәртебе беріледі. Жаһандық тенденцияларды ертерек ұстанған ел ертең нарықтағы бәсекелестікте алда болады — бұл аксиома.

Қазақстан Республикасы күні мерекесі қарсаңында Павлодар облысы бойынша Мемлекеттік кірістер Департаменті «Өмірге үміт сыйла» атты донорлық қан тапсыру қайырымдылық акциясын ұйымдастырды.Іс-шара Павлодар облыстық қан орталығының мамандарымен бірлесе отырып, жоғары кәсіби деңгейде өтті. Бастаманың басты мақсаты – өзара қолдау мәдениетін дамыту және қан құюды қажет ететін жандарға нақты көмек көрсету.«Қан тапсыру – қарапайым болғанымен, өте маңызды қадам. Басты ұлттық мереке – Республика күнін тек сөзбен емес, нақты қайырымды іспен атап өту – біз үшін үлкен мәртебе», – деп атап өтті Адам ресурстары басқармасының басшысы Анна Марьина.Департамент Павлодар облыстық қан орталығының ұжымына кәсібилігі мен акцияны ұйымдастыруға көрсеткен көмегі үшін, сондай-ақ жоғары азаматтық жауапкершілік пен мейірімділік танытқан барлық қызметкерлерге шынайы алғысын білдіреді. Павлодар облысы бойынша МКД түсіндіру жұмысыжәне Байланыс-орталығы басқармасы  Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd-pavlodar/press/news/details/1311396?lang=ru

Республика күні қарсаңында Шымкент қаласындағы Нұрлыбаев көшесі, №22 тозығы жеткен үйде тұрған 7 отбасы жаңа пәтерлердің кілтіне ие болды. Қоныс аудару Көксай шағынауданын жаңарту тұжырымдамасының бір кезеңі саналатын реновация бағдарламасы аясында жүзеге асырылуда.Айта кетейік, тұжырымдама іске асырыла бастағаннан бүгінге дейін 135 отбасы жаңа баспанаға қол жеткізді. Пәтерлер Shymkent City және Тұран шағынаудандарындағы тұрғын үй кешендерінен беріліп отыр.Жаңа пәтерлер толық әрленген және қоныстануға дайын. Тұрғындарды баспанамен қамтамасыз ету кезінде бұрынғы пәтерлерінің ауданы мен бөлме саны ескеріледі.Пәтер кілттерін табыстау рәсіміне қала әкімі Ғабит Сыздықбеков қатысты. Шаһар басшысы отбасыларды маңызды оқиғамен құттықтап, жаңа қоныстарында амандық, отбасылық береке мен жылулық тіледі.Еске салайық, Көксай аумағын жаңарту тұжырымдамасы баспана қорын кезең-кезеңімен жаңартуды ғана емес, инженерлік инфрақұрылымды дамытуды және қоғамдық кеңістіктерді абаттандыруды да көздейді. Тұрғындарды көшіру – аумақты жаңарту мен қала тұрғындарының өмір сүру сапасын жақсартуға бағытталған осы өзгерістердің маңызды бөлігі.Шымкент қаласы әкімінің баспасөз қызметі