Астанада «Тұрақты болашаққа арналғанәлеуметтік инвестициялар» тақырыбында Халықаралық әлеуметтік кәсіпкерлердің саммиті2026 өтті. Іс-шара мемлекеттік органдардың, бизнестің, халықаралық ұйымдардың, сарапшыларқоғамдастығы мен әлеуметтік кәсіпкерлер өкілдерінбіріктірді.Саммитті ҚР Ұлттық экономика министрлігі, Астана қаласының әкімдігі, Social Innovation Hubжәне ҚР Әлеуметтік инноваторлар қауымдастығыұйымдастырды.Саммитте сөйлеген сөзінде Ұлттық экономика вице-министрі Ерлан Сағынаев тәжірибеалмасудың және әлеуметтік кәсіпкерлікті одан әрідамыту бойынша нақты ұсыныстардыталқылаудың маңыздылығын атап өтті. Оныңайтуынша, мемлекет бизнеске қолайлы жағдай жасаужұмысын жалғастыруда. Бүгінде әлеуметтік кәсіпкерлік субъектілертізілімінде 1 776 субъект тіркелген. Бір жылдаолардың саны екі есе өсті. Мемлекеттік қолдау шеңберінде 31 тамызданбастап әлеуметтік кәсіпкерлер «Іскер аймақ» бағдарламасына салалық шектеулерсіз қатысады. Үшжылға дейін 200 млн теңгеге дейінгі кредит бойыншаноминалды мөлшерлеменің 50%-ын субсидиялаукөзделген. Сондай-ақ, 5 млн теңгеге дейін гранттар, жеңілдікті үй-жайлар және қаржылық емес қолдаушаралары беріледі.Саммитте цифрлық құралдарға ерекше назараударылды. Атап айтқанда, жасанды интеллект негізінде жұмыс істейтін Кәсіпкерлік саласындағыміндетті талаптар тізілімі ұсынылды. Сервис бизнеске қойылатын заңнаманың талаптарынжүйелеп, кәсіпкерлерге өз қызметінің түрі бойыншаөзекті ақпаратты бірыңғай көзден алуға мүмкіндікбереді.«Сервис бизнеске арналған цифрлықAI-платформада қолжетімді. Жақын арада eGovBusiness порталында да іске қосылады. Әлеуметтіккәсіпкерлер үшін бұл өте маңызды. Әдетте, штаттажеке заңгер жоқ болғандықтан бұрын реттеушіталаптарды зерделеуге кететін уақытты енді тікелейжобаларды дамытуға және әлеуметтік міндеттердішешуге бағыттауға болады», - деп атап өтті ЕрланСағынаев.Қолдау шараларын одан әрі жетілдіру үшінҰлттық экономика министрлігінде әлеуметтіккәсіпкерлікті дамыту мәселелері жөніндегі жұмыстобы құрылды. Оның құрамына мемлекеттікоргандардың, «Атамекен» ҰКП, бейінді ұйымдар мен сарапшылар қоғамдастығының өкілдері кірді. Топ жұмысының негізгі бағыттары-құқық қолданупрактикасын жетілдіру, Тізілімге енгізудің бірыңғайтәсілдерін әзірлеу және Кәсіпкерлік кодексі мен қолдау құралдарына өзгерістер енгізу бойыншаұсыныстар дайындау.Саммиттің халықаралық сессиясы шетелдіктәжірибеге, әлеуметтік инвестицияларға жәнехалықаралық әріптестік мүмкіндіктеріне арналды. Оған БҰҰ, БҰҰДБ, Дүниежүзілік банк, ЕҚДБ, Канада мен Жапония елшіліктерінің, TIKA, CatalystNow, Impact Hub Network, Senior Expert Service жәнебасқа ұйымдардың өкілдері қатысты.Information Fair аясында әлеуметтік кәсіпкерлергеқаржылық, білім беру және консультациялық қолдауқұралдары ұсынылды. Іс-шараға «Атамекен» ҰКП, «Даму» қоры, ЕҚДБ, QazInnovations, SES, AstanaHub, «Kazakh Export» АҚ және басқа да ұйымдарқатысты.Саммиттің басты оқиғаларының бірі Best SocialEntrepreneur 2026 Awards болды. Инновация саласында Дәурен Бекғожаев (ITMLab), инклюзия саласында Гүлбақыт Балмағамбетова (Neurolink), экология саласында Андрей Зелевский(«Пластикалық қоқысты қайта өңдеу»), білім беру саласында Алексей Кирюхов («Барлығына арналғанVALEO») жеңімпаз атанды. «Елеулі әлеуметтікимпакт» арнайы номинациясын Ирина Ким (ISTINAби және спорт академиясы) иеленді.Сонымен қатар, 10 әлеуметтік кәсіпкергеәлеуметтік кәсіпкерлікті дамытуға және қоғамдықмаңызы бар бастамаларды іске асыруға қосқан үлесіүшін ҚР Ұлттық экономика министрлігінің алғысхаттары табысталды.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/1290612?lang=ru

Қостанай облысының әкімі Құмар Ақсақалов Лисаковқа барған жұмыс сапарында қалада жүзеге асырылып жатқан инвестициялық жобалардың барысымен танысты. «Таза Қазақстан» республикалық экологиялық бағдарламасына қатысушылармен кездесті.Мемлекет басшысы өңдеу өнеркәсібін дамытуға жаңа серпін беру жөнінде міндеттер қойған болатын.Осы тұрғыда Лисаков қаласының Октябрь кентінде полимерлі пленка өндіретін зауыттың инвестициялық жобасы іске асырылып жатыр. 20 жаңа жұмыс орны құрылады. Инвестиция тарту арқылы бос тұрған коммуналдық нысандардың жаңа тынысы ашылуда.Сондай-ақ, қалада металлургиялық зауытты қайта жаңғырту жұмысы жүргізілуде. Кәсіпорында титан шлагы, рутил және циркон концентраттары өндірілетін болады.Ел Президентінің үш жыл ішінде агроөнеркәсіптік кешендегі қайта өңделген өнімнің үлесін 70%-ке ұлғайту жөніндегі тапсырмасына сәйкес, Лисаковта жылына 350 мың тонна шикізатты қайта өңдеу қуаттылығы бар май экстракциялау зауытының құрылысы жүргізілуде. Инвестиция көлемі 39,1 млрд теңге. 200 жұмыс орны құрылады.Бұдан бөлек, облыс әкімі іске қосылған минералды ұнтақ өндіру кәсіп орнында болды. Бұған дейін аймақтың жол ұйымдары асфальт-бетон қоспасының маңызды құрамдас бөлігі болып табылатын минералды ұнтақты еліміздің басқа өңірлерінен тасымалдауға мәжбүр болатын.«Таза Қазақстан» бағдарламасын іске асыру аясында биыл Лисаков қаласында 1700 ағаш отырғызылды, 300 тоннадан астам қоқыс шығарылды. Волонтерлердің қатысуымен өткен экологиялық акция барысында 76 мың шаршы метр жағалау аумағы тазартылды. Абаттандыру, инфрақұрылым, сәулеттік келбет, жарықтандыру, жол жөндеу мен төсеу жұмыстары тиісті деңгейде атқарылуда. Қазіргі таңда жағалау аумағын абаттандыру жұмыстары жүргізіліп жатыр.Аймақ басшысы қала халқымен кездесіп, өңірдің әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштерін баяндады. Тұрғындардың сауалдарына жауап берді.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kostanay/press/news/details/1290611?lang=ru

Жергілікті әскери басқару органдарының кәсіби мерекесінің тарихы 1991 жылғы 12 қыркүйектен басталады. Дәл осы күні Әскери комиссариатқа республикалық орган мәртебесін берген Президент Жарлығы күшіне еніп, оның қарамағына барлық облыстық бөлімшелер берілді.Жергілікті әскери басқару органдарының қызметі ауқымды міндеттерді қамтиды. Олар мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдармен өзара іс-қимыл жасай отырып, әскерге шақырылушылар мен әскери міндеттілердің есебін жүргізеді, азаматтарды мерзімді әскери қызметке шақыру мен жөнелтуді ұйымдастырады, сондай-ақ дайындалған жұмылдыру резервін қалыптастыруға қатысады.Мәселен, жергілікті әскери басқару органдары запастағы әскери қызметшілерді хабардар ету, жинау және «Шығыс» өңірлік қолбасшылығының әскери бөлімдеріне жөнелту жұмыстарын ұйымдастырды. Онда 25 тамыз бен 25 қыркүйек аралығында әскери міндеттілердің қатысуымен командалық-штабтық жұмылдыру оқу-жаттығулары өтіп жатыр. Іс-шаралар әскери даярлықтан өткен резервті қайта даярлауға, білімдерін жаңартуға және әскери-есептік мамандығы бойынша дағдыларын жетілдіруге бағытталған.Цифрландыру және жасанды интеллект жылында Бас штабтың Ұйымдастыру-жұмылдыру жұмысы департаменті «Smart военкомат» жобасының негізгі бағыттары бойынша жұмысты күшейтті. Оның басты элементі – мемлекеттік органдардың 20-дан астам ақпараттық ресурсымен ықпалдастырылған әскери есепті жүргізудің бірыңғай цифрлық жүйесі.Азаматтардың әскери қызметке қатысты барлық қажетті мәліметтері Egov, Mgov ресурстарындағы және Kaspi Bank қосымшасындағы «жеке кабинетте» көрсетіледі. Сондай-ақ 17 жастағы ер азаматтарды жергілікті әскери басқару органдарына проактивті түрде тіркеу жүйесі енгізілді. Әскерге шақырылушыларды медициналық куәландыру рәсімі де цифрлық форматқа көшірілді.Мерзімді әскери қызметке шақыруды кейінге қалдыру және босату автоматты түрде жүзеге асырылады. Сонымен қатар ішкі көші-қон кезінде азаматтың тіркелген жері бойынша жергілікті әскери басқару органына тіркелуі де автоматтандырылған.Азаматтардың әскери қызмет өткергені туралы мәліметтері Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне берілуі әлеуметтік төлемдер мен зейнетақы рәсімдеу үшін анықтама алуға жүгіну қажеттілігін жойды.Әскери қызметті өткерген азаматтарға білім алуға жеңілдіктер қарастырылған. Ал мерзімді әскери қызметке шақырылған сарбаздарға несие демалысы автоматты түрде беріледі.Биыл күзде әскери қызметшілерді ынталандыру жүйесі жаңа деңгейге көтеріледі. Қарулы күштерде Sarbaz + пилоттық жобасы іске қосылады. Әрбір әскери қызметшінің жеке цифрлық профилі болады. Онда оның қызмет нәтижелері, жетістіктері мен жеке рейтингі көрсетіледі.35 жыл ішінде жергілікті әскери басқару органдары азаматтар, мемлекет және Қарулы күштер арасындағы өзара тиімді байланысты қамтамасыз ететін заманауи институт ретінде қалыптасты. Олар еліміздің қорғаныс қабілеті мен қазіргі сын-қатерлерге дайындық деңгейін нығайтуға елеулі үлес қосып келеді.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/press/news/details/1290604?lang=ru

Брюссель, 2026 жылғы 11 қыркүйек – Қазақстанның Бельгиядағы Елшілігінде «Қазақстанның жаңа саяси дәуірі: конституциялық реформалар іс жүзінде» тақырыбына арналған «Shanyraq Dialogues» пікірталас алаңының кезекті отырысы өтті. Қатысушылар жаңа конституциялық модельді іске асырудың алғашқы нәтижелерін, саяси институттардың жаңаруын және Қазақстанның одан әрі саяси даму перспективаларын талқылады.Іс-шараға Бельгия Корольдік сарайының, Еуропалық Одақтың негізгі институттарының, Еуропалық инвестициялық банктің, дипломатиялық корпустың, сондай-ақ сарапшылық, іскерлік және медиа топтардың өкілдері қатысты.Пікірталасты аша отырып, Қазақстанның Бельгиядағы Елшісі Роман Василенко конституциялық өзгерістердің негізгі қорытындыларын таныстырып, Қазақстан мемлекеттік институттарды одан әрі нығайтуға, қоғамдық диалогты дамытуға және мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыруға бағытталған реформаларды практикалық тұрғыдан іске асырудың жаңа кезеңіне қадам басқанын атап өтті. Осы тұрғыда ол кең ауқымды қоғамдық диалог пен қоғамның түрлі топтарының ұлттық күн тәртібін қалыптастыруға қатысуы үшін қосымша алаңға айналатын Халық Кеңесін алдағы уақытта құрудың маңыздылығына тоқталды.Елдің экономикалық және технологиялық жаңғыруына, оның ішінде цифрландыруға, жасанды интеллектті, инфрақұрылымды және адами капиталды дамытуға ерекше назар аударылды. Реформалардың халықаралық қырына тоқталған Р.Василенко Қазақстанның егемендік, диалог, бейбітшілік және өзара тиімді ынтымақтастық қағидаттарына бейілділігін атап өтіп, халықаралық серіктестермен, соның ішінде Еуропалық Одақпен өзара іс-қимылды одан әрі тереңдетудің перспективаларына назар аударды.«EUalive» бас редакторы Георги Готев Құрылтайға алғашқы сайлау өткен кезеңде Қазақстанға жасаған жуырдағы сапарынан алған әсерлерімен бөлісіп, бұл сайлауды елдің саяси дамуындағы маңызды кезең деп атады. Ол сондай-ақ «Shanyraq Dialogues» форматына жоғары баға беріп, оны Қазақстанның Еуропалық Одақпен және Бельгиямен қарқынды дамып келе жатқан қатынастарын толықтыратын бейресми пікірталас алаңы ретінде атап өтті.«Diplomatic World» басылымының жоба директоры Альберто Тюркстра қазіргі кезеңді Қазақстанның саяси және институционалдық дамуындағы бетбұрысты сәт деп сипаттады. Оның пікірінше, бүгінгі таңда басты мәселе конституциялық реформаның мазмұнында ғана емес, жаңа институттардың іс жүзінде қалай жұмыс істейтініне және олардың айналасында қандай саяси мәдениет қалыптасатынына байланысты.Сарапшы жаңа бір палаталы Құрылтайдың рөліне ерекше тоқталып, оны саяси жаңғырудың және шешім қабылдау үдерісінің тиімділігін арттырудың негізгі элементтерінің бірі ретінде бағалады. Оның пікірінше, реформалар есептілікке, азаматтардың қатысуына және институционалдық теңгерімге көбірек мән бере отырып, Қазақстанның мемлекеттік институттарын ел дамуының жаңа кезеңіне бейімдеуге деген ұмтылысты көрсетеді.Сұрақ-жауап сессиясы барысында қатысушылар Қазақстанда жүргізіліп жатқан конституциялық өзгерістерді, іскерлік және инвестициялық ортаның дамуын, сондай-ақ Еуропалық Одақпен және Бельгиямен одан әрі ынтымақтастық перспективаларын талқылады. Жаңа конституциялық институт – Халық Кеңесінің құрылуы ерекше қызығушылық тудырды. Еуропалық серіктестермен өзара іс-қимыл аясында сауда-экономикалық, инвестициялық және басқа да перспективалы салалардағы ынтымақтастықты одан әрі кеңейту мүмкіндіктері атап өтілді.Қазақстанда жасанды интеллект пен цифрландыруды дамытуға айтарлықтай назар аударылды. Қатысушылар еліміздің осы салада қол жеткізген жетістіктерін және еуропалық серіктестермен өзара тәжірибе алмасу әлеуетін атап өтті. Осы тұрғыда «ақылды қалаларды» дамыту, Алатау қаласының жобасы, сондай-ақ Қазақстанның халықаралық технологиялық бастамалары талқыланды. Еуропалық және бельгиялық серіктестер 2026 жылғы 1–3 қазанда Астанада өтетін AI & Digital Bridge 2026 іс-шарасына қатысуға шақырылды.Қазақстанда жүзеге асырылып жатқан ауқымды өзгерістерді ескере отырып, қатысушылар ел дамуының ұзақ мерзімді перспективаларына ерекше қызығушылық танытты. Пікір алмасу барысында Қазақстанның Орталық Азия мен Еуропа арасындағы көлік-логистикалық байланыстарды нығайтудағы өсіп келе жатқан рөлі, халықаралық келіспеушіліктерді бейбіт жолмен реттеуге, БҰҰ Жарғысы мен халықаралық құқық қағидаттарына дәйекті бейілділігі, сондай-ақ елдің одан әрі дамуындағы жас ұрпақтың әлеуеті атап өтілді.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-brussels/press/news/details/1290594?lang=ru

Қазақстанның оңтүстік өңірінің ірі орталығы — Шымкент қаласында инфрақұрылымды жаңарту жұмыстары жаңа қарқынға ие болуда. 11 қыркүйек 2026 жыл күні «Су ресурстары – Маркетинг» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі Қазақстанская правда көшесінде су құбыры және кәріз желілерін қайта жаңарту барысында заманауи көлденең бағытталған бұрғылау технологиясын қолданып жатқаны белгілі болды. Бұл жоба қала тұрғындарының күнделікті өміріне тікелей әсер ететін маңызды инфрақұрылымдық бастама ретінде бағаланып отыр.Шымкент — халқы үш миллионнан асқан, Қазақстандағы ең ірі үш қаланың бірі. Қала инфрақұрылымының едәуір бөлігі Кеңес дәуірінде салынған болатын, ал сол кезеңде орнатылған су құбыры мен кәріз жүйелерінің көпшілігі бүгінде өз мерзімін толық өтеп, апаттық жағдайға жақындап қалған. Мамандардың бағалауы бойынша, Шымкенттегі су құбырларының жартысынан астамы 40 жылдан асқан, ал олардың нормативтік қызмет мерзімі орта есеппен 25–30 жылды құрайды. Осындай ескірген желілерден болатын су шығыны жылына миллиондаған текше метрге жетуі мүмкін екені мамандар тарапынан ескертіліп жүр. Бұл жағдай қала әкімдігін жедел шаралар қабылдауға мәжбүр етті.«Су ресурстары – Маркетинг» ЖШС бас инженері Асқар Жаңабергенов бұл жұмыстардың маңыздылығын атап өтті: «Біз бүгін тек құбыр ауыстырып отырған жоқпыз — болашаққа арналған инфрақұрылым салып жатырмыз. Көлденең бағытталған бұрғылау технологиясы бізге жол жамылғысын бұзбай, тұрғындарға қолайсыздық туғызбай жұмыс жүргізуге мүмкіндік беріп отыр. Бұл технологияны Еуропа мен Азияның озық қалалары жылдар бойы пайдаланып келеді, енді ол Шымкентте де кеңінен қолданылуда». Маман сонымен бірге жоба аяқталғаннан кейін су жеткізу сапасының айтарлықтай жақсаратынын да жеткізді.Көлденең бағытталған бұрғылау, немесе ГНБ (горизонтально-направленное бурение) технологиясы — жер бетін аз бұзып, жерасты арналарын қалыптастырудың ең тиімді тәсілдерінің бірі. Жұмыс барысында алдымен арнайы геодезиялық өлшеу жүргізіліп, бұрғының тереңдігі, қозғалыс бағыты мен траекториясы компьютерлік жүйе арқылы тұрақты бақылауда ұсталады. Содан кейін арнайы қондырғы белгіленген бағыт бойынша жер астында арна қалыптастырады да, сол арна арқылы жаңа полимерлі құбыр тартылады. Дәстүрлі ашық қазу әдісімен салыстырғанда бұл технология еңбек шығынын 30–40 пайызға, ал жұмыс мерзімін екі есеге дейін қысқартады деп есептеледі. Сонымен қатар жаңа полиэтиленді құбырлардың қызмет мерзімі 50 жылдан асады, бұл болашақ ұрпаққа берілер үлкен инвестиция деп айтуға болады.Жергілікті тұрғындар мен қоғамдастықтың бұл жобаға қатысты пікірлері жылы. Қазақстанская правда көшесінде жиырма жылдан астам тұратын тұрғын Зауреш Мамытова: «Бұрын жыл сайын бір-екі рет су апаты болатын, дәл осы жерде жол жарылатын да, судың ысырабы болатын. Ендігі жерде осы мәселеден арылуға болады деп үміттенемін. Жолды қазбай жұмыс жасайды деп естіп, таңқалдым, бірақ мамандар дұрыс түсіндірді» дейді. Тұрғындардың мұндай жобаларды мақұлдауы биліктің инфрақұрылымды жаңарту бастамаларына деген сенімді арттыра түседі.Шымкент қала әкімінің орынбасары Дәурен Сейітқалиев бұл жоба қаланың 2025–2030 жылдарға арналған инфрақұрылымды дамыту бағдарламасының ажырамас бөлігі екенін атап өтті: «Бүгін Шымкент — Қазақстандағы үшінші республикалық маңызы бар қала. Бізде халық саны жыл сайын өсуде, сондықтан коммуналдық инфрақұрылымды уақытылы жаңарту — бұл бізге аса маңызды стратегиялық міндет. Осы жылы ғана су және кәріз желілерін жаңартуға жалпы бюджеттен екі миллиард теңгеден астам қаражат бөлінді. Технологиялық жаңашылдықты ендіру арқылы біз бұл қаражатты барынша тиімді жұмсаймыз». Лауазымды тұлғаның мәліметі бойынша, жылдың соңына дейін Шымкентте жалпы ұзындығы 15 шақырымнан астам желі жаңартылуы жоспарланған.Бұл жоба тек Шымкент үшін ғана емес, бүкіл Қазақстан үшін маңызды үлгі болып табылады. Елімізде ондаған жылдар бойы жерасты инженерлік желілерін жаңартуда дәстүрлі ашық қазу әдісі қолданылып келді. Бұл тәсіл жол жамылғысын бүлдіріп, автомобиль қозғалысын тоқтатып, тұрғындарға үлкен қолайсыздық туғызатын. Ал ГНБ технологиясы осы барлық кемшіліктерден арылуға мүмкіндік береді. Алматы, Астана сияқты ірі қалалар бұл технологияны жекелеген жобаларда бұрынырақ сынап көрген болатын, алайда Шымкентте оны кешенді бағдарлама шеңберінде кеңінен қолдану — жаңа сапалық қадам.Болашаққа қарасақ, жерасты желілерін жаңарту тек коммуналдық мәселені шешіп қана қоймай, қаланың жалпы даму деңгейін де бір саты жоғары көтереді. Су шығынының азаюы ресурстарды үнемдеуге ықпал етсе, авариялардың азаюы тұрғындардың коммуналдық қызметке деген сенімін арттырады. Сарапшылардың болжамы бойынша, жаңартылған желілер іске қосылғаннан кейін апаттық жағдайлар саны 60–70 пайызға дейін төмендеуі мүмкін. Заманауи инженерлік шешімдер мен ұтымды инвестиция арқылы Шымкент алдағы онжылдықтарда да жаңа жоғары стандартты тұрмыс деңгейін тұрғындарына ұсына алатын қала ретінде дами береді. Бұл — дұрыс жолда жасалған дұрыс қадам. 

Қазақстанның үшінші ірі қаласы Шымкентте инфрақұрылымды жаңғырту жұмыстары жаңа белеске көтерілді. 11 қыркүйек 2026 жылы «Су ресурстары – Маркетинг» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі Қазақстанская правда көшесінде су құбыры мен кәріз желілерін қайта жаңарту жұмысын белсенді түрде жалғастыруда. Бұл жоба аясында мамандар қазіргі заманның озық шешімдерінің бірі — көлденең бағытталған бұрғылау технологиясын қолдануда. Аталған технология қала тұрғындарына да, жол қатынасына да айтарлықтай жеңілдік жасап, инфрақұрылымды жаңартудың жаңа стандартын белгілейді.Шымкенттің сумен жабдықтау жүйесі ондаған жылдар бойы тозған күйінде қалып келді. Кеңес дәуірінде салынған су құбыры мен кәріз желілерінің басым бөлігі өз қызмет мерзімін аяқтаған. Қалалық коммуналдық шаруашылық басқармасының деректері бойынша, Шымкенттегі инженерлік желілердің 60 пайыздан астамы нормативтік тозу деңгейінен асып кеткен. Тек соңғы бес жылда ғана қалада жүздеген авария тіркелді, оның ішінде ірі жарылулар бірнеше мың тұрғынды уақытша сусыз қалдырды. Бұл жағдай халықтың шыдамын таусылдырып, биліктен шұғыл шаралар қабылдауды талап ететін өткір мәселеге айналды. Осы себепті «Су ресурстары – Маркетинг» ЖШС-ін тарта отырып, кешенді жаңғырту бағдарламасы іске қосылды.Көлденең бағытталған бұрғылау, немесе кәсіпқой ортада HDD (Horizontal Directional Drilling) деп аталатын технология, әлемнің дамыған елдерінде бірнеше онжылдық бойы табысты қолданылып келеді. Оның принципі — жер бетін ашпай-ақ, арнайы жабдықтардың көмегімен жерасты арнасын қалыптастыру арқылы жаңа құбыр тарту. Жұмыс басталмас бұрын геодезиялық зерттеулер жүргізіліп, бұрғының тереңдігі, қозғалыс бағыты мен траекториясы жоғары дәлдікті навигациялық жабдықтармен үздіксіз бақыланады. Бұл ауытқу мен қате жіберу ықтималдығын нөлге жақындатады. Компанияның бас инженері Асқар Дүйсенбаев: «Біз бұрын мұндай масштабты жобаны Шымкентте іске асырмаған едік. Технология жоғары дәлдікті талап етеді, бірақ нәтиже соған лайық — жол да бүтін, желі де жаңа», — деді.Технологияның тұрғындар үшін ең басты артықшылығы — жер қазу жұмыстарының күрт азаюы. Дәстүрлі әдіспен жер қазып, тротуарлар мен жол жабынын бүлдіретін жұмыстарға қарағанда, HDD технологиясы бұрғылау нүктелерін ғана ашады да, қалған бөлікте жер беті сол күйінше сақталады. Шымкент қаласының бас сәулетшісінің орынбасары Гүлнар Сейітқали бұл туралы: «Бір ғана ірі көшені толық жауып тастап жөндеу кезінде шағын бизнес иелері айтарлықтай шығынға ұшырайды. Жаңа технология сол шығынның алдын алады және көше өмірінің үзілмеуіне мүмкіндік береді», — деп атап өтті. Қазақстанская правда көшесі — қала орталығының жүк ағыны жоғары артериясы болғандықтан, бұл мәселе аса маңызды.Жоба аясындағы жұмыстардың ауқымы да назар аудартады. Жалпы жоспар бойынша бірнеше шақырым су құбыры және кәріз желісі жаңартылуы тиіс. Жаңа полиэтилентерефталат және шойын құбырлардың қызмет ету мерзімі 50 жылдан астамды құрайды. Салыстыру үшін айтсақ, алмастырылып жатқан кейбір ескі желілер 1970–80 жылдары орнатылған болатын. Маманның бағалауынша, жаңа желілер орнатылғаннан кейін авариялық жағдайлар саны кемінде 70–80 пайызға азаяды, ал судың жол бойындағы ысырап шығыны едәуір төмендейді. Бұл өз кезегінде коммуналдық шығындарды қысқартып, тарифтік жүктемені жеңілдетуге жол ашуы мүмкін.Жергілікті тұрғындардың реакциясы да оптимистік сипатта. Қазақстанская правда көшесінде тұратын зейнеткер Райхан Омарова: «Биыл қыста су жүйесі жарылып, үш күн ыстық сусыз отырдық. Балалар мен немерелерімізге мұндай жағдай қайталанбасын деп тілейміз. Осы жөндеу жұмыстары тезірек бітсе екен», — деді. Осындай пікірлер аудан тұрғындарының басым бөлігінде кезігеді. Бірқатар кәсіпкер де жоба барысына оң баға берді — олар үшін трафиктің үзілмеуі өте маңызды шарт болып табылады.Шымкенттегі бұл тәжірибе республикалық деңгейде де назар аударуда. Қазақстандағы ірі қалалардың — Алматы, Астана, Ақтөбе — коммуналдық жүйелері де ұқсас мәселелерге тап болып отырған жағдайда, HDD технологиясын кеңінен ендіру үлгісі аса маңызды прецедент болып табылады. ҚР Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі осы бағыттағы озық тәжірибені жинақтап, басқа аймақтарда тарату мақсатында мониторинг жүргізуде. Сарапшылардың пікірінше, Қазақстан бюджетінің инфрақұрылымды жаңартуға бөлінетін үлесі артқан сайын осындай заманауи технологиялардың қолдану аясы да кеңейе береді.Жалпы алғанда, «Су ресурстары – Маркетинг» ЖШС-інің Шымкентте жүзеге асырып жатқан жобасы — бұл тек бір көшені жөндеу ғана емес, болашаққа жасалған стратегиялық инвестиция. Заманауи технологияны ірі қалалардың инфрақұрылымына ендіру — тұрғындардың тіршілік сапасын арттырудың, авариялық тоқтаулардан туындайтын шығынды азайтудың және ресурстарды тиімді пайдаланудың кілті. Шымкент осы бастаманы алдыңғы қатардан бастауы арқылы қазақстандық қалалар арасында айтарлықтай үлгі көрсетіп отыр. Жергілікті билік пен мамандар бұл жұмыстардың жоспарлы мерзімде аяқталуы үшін бар күш-жігерін жұмсауға дайын екендіктерін мәлімдеп отыр.

Қазіргі заманда технологиялардың қарқынды дамуы құқық қорғау органдарының жұмыс тәсілдерін түбегейлі өзгертуде. Шымкент полициясы 2026 жылдың қыркүйек айында заманауи дрондарды қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жүйесіне ресми түрде енгізгенін мәлім етті. 11 қыркүйек 2026 жылы қала басшылығы мен полиция департаментінің өкілдері бірлескен баспасөз мәслихатын өткізіп, бұл бастаманың мақсаты мен мәні жөнінде кеңінен тілге тиек етті. Аталмыш жаңалық Шымкент тұрғындары арасында ерекше қызығушылық пен пікірталас тудырды.Шымкент — Қазақстанның оңтүстігіндегі ең ірі мегаполис, халқының саны үш миллионнан асады. Қала аумағының кеңдігі, тығыз халық қоныстануы және іскерлік белсенділіктің жоғары деңгейі қоғамдық тәртіпті сақтауды күрделі міндетке айналдырады. Соңғы бірнеше жылда базарлар, мәдени іс-шаралар мен мереке күндеріндегі жаппай жиындар кезінде тәртіп бұзушылық оқиғаларының орын алғаны жасырын емес. Шымкент қалалық полиция департаментінің деректері бойынша, 2024–2025 жылдар аралығында жаппай жиындар өтетін аймақтардағы тіркелген оқиғалардың саны 18 пайызға артқан. Дәл осы жағдай жаңа технологиялық шешімдер іздеуді қажет етті.Дрондарды қолдану идеясы бірнеше жыл бұрын пайда болған. Алғашқыда тәжірибелік ұшулар шағын ауқымда жүргізіліп, нәтижелері мұқият зерттелді. Шымкент полициясының технологиялық бөлімінің бастығы Қанат Әбенов бұл бастаманың алғышарттарын былайша түсіндіреді: «Бізге адам шоғырланған ауқымды кеңістіктерді нақты уақыт режимінде бақылауға мүмкіндік беретін жүйе қажет болды. Жер үстіндегі патрульдер барлық нүктелерді қамти алмайды, ал дрон бірнеше минут ішінде ауданды толық шолып шыға алады.» Сарапшылардың бағалауынша, бір дрон патрульдік қызметте бір мезгілде бес-алты жаяу инспектордың орнын баса алады.Жаңа жүйеде қолданылатын дрондар жоғары ажыратымдылықтағы камерамен, инфрақызыл датчикпен және қуатты дауыс зорайтқышпен жабдықталған. Бұл техникалық мүмкіндіктер жай ғана бақылаудан гөрі анағұрлым кең функционалдылықты қамтамасыз етеді. Тәртіп бұзушылық анықталған жағдайда оператор дрон арқылы тікелей жерде тұрған адамдарға ескерту жасай алады, патруль топтарын оқиға орнына жедел бағыттайды. Мысалы, базар алаңында жанжал туындаса немесе тыйым салынған аумақта адамдар жиналып жатса, дрон дереу хабарлама беріп, оперативті ден қоюды жеделдетеді. Полиция өкілдерінің мәліметінше, алғашқы сынақ кезеңінде ден қою уақыты орта есеппен 40 пайызға қысқарған.Халықаралық тәжірибеге жүгінсек, дрондарды қоғамдық қауіпсіздік мақсатында пайдалану соңғы он жылда жаппай таралды. Ұлыбритания, Германия, Сингапур, Жапония және Қытайдың бірқатар қалаларында полиция дрондары күнделікті тәжірибеге айналған. Орталық Азия аймағында да бұл бағытта елеулі қадамдар жасалуда: Астана мен Алматыда ауқымды іс-шаралар кезінде дрондар тәжірибелік режимде ұшырылған болатын. Алайда Шымкент тұрақты, жүйелі пайдалануға алғашқылардың бірі болып отыр, бұл қаланы Қазақстанда осы салада пилоттық аймаққа айналдырады.Бастаманың оң жақтарымен қатар, қоғамда сынды пікірлер де айтылуда. Азаматтық белсенділер мен құқық қорғаушылар жеке өмірге қол сұғылмаушылық мәселесін алға тартып отыр. Шымкент қалалық адам құқықтары орталығының үйлестірушісі Гүлнар Сейтқалиева өз алаңдаушылығын жасырмайды: «Қауіпсіздік пен жеке бостандық арасындағы тепе-теңдікті сақтау — мемлекеттің негізгі міндеті. Дрондардың қандай мәліметтерді жинайтыны, ол деректер қалай сақталатыны және кімдер пайдалана алатыны туралы ашық, заңдық тұрғыда бекітілген жауап болуы шарт.» Полиция департаменті бұған жауап ретінде деректерді қорғау жөніндегі ішкі нұсқаулықтар әзірленгенін, материалдардың тек қызметтік мақсатта ғана пайдаланылатынын және жинақталған бейнежазбалардың заңда белгіленген мерзімнен артық сақталмайтынын мәлімдеді.Қалалық мәслихаттың депутаты, бюджет және заңнама комитетінің мүшесі Серік Дүйсенов жаңашылдыққа оң баға берді: «Бізге нәтижелі де үнемді шешімдер керек. Дрон инфрақұрылымы болашақта патрульдік шығындарды едәуір қысқартуға мүмкіндік береді, ал азаматтардың қауіпсіздік сезімі артады. Бұл — дұрыс бағыт.» Алдағы жылға арналған жоспарларға сәйкес, дрон паркі кезең-кезеңімен кеңейтіліп, Шымкенттің барлық ірі аудандарын қамтитын болады. Техникалық жаңартулар мен операторларды даярлауға арналған оқу бағдарламасы да іске қосылмақ.Шымкенттің бұл тәжірибесі тек бір қала үшін ғана маңызды емес — ол Қазақстандағы полициялық жұмысты жаңғыртудың кең ауқымды бағдарламасының бір буыны болып табылады. Елдің барлық өңірлерінде цифрлық қауіпсіздік жүйелерін енгізу жоспарлануда. Маманданған сарапшылардың болжамы бойынша, алдағы үш-бес жыл ішінде Қазақстанның ірі қалаларының көпшілігі осы үлгіге ілесетін болады. Технологиялардың дамуы мен азаматтардың сенімін ұтымды ұштастырған жағдайда ғана бұл жүйе шынайы тиімділігін дәлелдей алады. Шымкент тәжірибесі — осы жолдағы алғашқы, мәнді қадам. 

Қазақстанның оңтүстік өңірінде цифрлық білім беру саласындағы маңызды оқиға жақындап келеді. Шымкент қаласында бағдарламалауды тегін үйрететін «Бассейн» атты қарқынды оқу бағдарламасының үшінші кезеңіне тіркелу басталды. 2026 жылдың 11 қыркүйегінде жарияланған бұл хабарландыру тек Шымкент тұрғындары үшін ғана емес, бүкіл Оңтүстік Қазақстан аймағы үшін маңызды мүмкіндік болып саналады. Тіркелу 2 қазанға дейін жүргізіледі, ал бағдарлама өзі 5 қазаннан 31 қазанға дейін созылады.«Бассейн» — бұл атауы өзі символдық мағынаға ие бағдарлама. Дәл жүзуді суға секіріп үйренгендей, бұл жерде де студенттер бірден терең практикаға кіріседі. Алғаш рет Францияда 42 мектебінің форматында дүниеге келген бұл тәсіл, кейін Ресей, Украина, Беларусь және Орталық Азия елдерінде кең таралды. Шымкентте аталған бағдарламаның алғашқы кезеңі 2025 жылы өткізіліп, екінші кезең 2026 жылдың басында аяқталды. Екі кезеңнің де нәтижелері өте жоғары бағаланды: қатысушылардың 60 пайызынан астамы оқу аяқталған соң IT саласында жұмысқа орналасты немесе меншікті жобаларын жүзеге асыра бастады.Бағдарламаның ерекшелігі — мұнда дәстүрлі мұғалімдер мен дәрісханалар жоқ. Оқыту толығымен Peer-to-Peer, яғни қатарластармен бірге жұмыс істеу форматында жүргізіледі. Студенттер бір-бірінен үйренеді, бірлесіп мәселелерді шешеді, жобалар дайындайды. Бұл тәсіл адамның өз бетінше ойлау қабілетін, командада жұмыс істеу дағдысын және сыни пікірлеуін дамытады. «Бассейн» бағдарламасының кураторы Нұрлан Әбеновтің айтуынша: «Біз студенттерге балық бермейміз — біз оларға балық аулауды үйретеміз. Мұғалімсіз оқу — бұл алғашында қорқынышты болып көрінуі мүмкін, бірақ нақты IT индустриясы да дәл осылай жұмыс істейді. Ешкім сізге дайын жауапты бермейді, сіз оны іздеп табуыңыз керек.»Қазақстан үшін IT мамандарын даярлау мәселесі бүгінде өте өзекті. Елдің цифрлық экономиканы дамыту стратегиясына сәйкес, 2030 жылға қарай отандық IT секторында кемінде 300 000 мамандық орны ашылуы тиіс. Алайда қазіргі таңда университеттер жыл сайын небәрі 15 000-20 000 бағдарламашы дайындайды. Бұл алшақтықты толтыру үшін балама білім беру бағдарламалары аса маңызды рөл атқарады. «Бассейн» сияқты жобалар дәл осы олқылықты жабуға бағытталған. Оңтүстік Қазақстан технологиялар орталығының деректері бойынша, аймақта IT мамандарына деген сұраныс соңғы үш жылда 45 пайызға өскен, ал жергілікті кадрлар тапшылығы компанияларды мамандарды тыс облыстардан немесе шетелден тартуға мәжбүр етуде.Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы және 1,2 миллионнан астам тұрғыны бар мегаполис. Дегенмен, IT секторының дамуы жағынан ол Алматы мен Астанадан айтарлықтай артта қалып отыр. Қалалық экономиканың дамуы жөніндегі сарапшы Гүлмира Серікқызы бұл жайында: «Шымкентте жас, білімге ынталы, бірақ мүмкіндіктері шектеулі жастар өте көп. «Бассейн» бағдарламасы тегін болғандықтан, экономикалық жағдайы орташа немесе төмен отбасылардан шыққан жастарға да IT саласына кіруге нақты жол ашады. Бұл тек білім беру мәселесі ғана емес — бұл әлеуметтік теңдік мәселесі», — деп атап өтті.Алдыңғы екі «Бассейн» кезеңінің нәтижелері бағдарламаның тиімділігін айқын дәлелдеді. Бірінші кезеңде 120 адам тіркелсе, олардың 87-сі бағдарламаны толық аяқтады. Екінші кезеңде қатысушылар саны 150-ге жетіп, 104 адам куәлік алды. Үшінші кезеңге күтілетін қатысушылар саны — 180-200 адам. Бағдарламаны аяқтаған түлектердің ішінде бірнеше стартап жобасын іске қосқандар да бар. Мәселен, бірінші кезеңнің түлегі Арман Дүйсенов өзінің командасымен бірге логистика саласына арналған мобильдік қосымша жасап, оны Шымкент нарығына шығарды. «Бассейнге дейін мен кодпен мүлдем таныс емес едім. Төрт аптада мен тек бағдарламалауды ғана үйренбедім — мен мәселелерді шешу тәсілін үйрендім», — деп еске алады Арман.Бағдарламаның болашағына қатысты сарапшылар оптимистік болжамдар айтуда. Егер үшінші кезең де табысты аяқталса, ұйымдастырушылар 2027 жылдан бастап «Бассейнді» жылына екі рет өткізуді жоспарлап отыр. Сонымен қатар, Тараз, Қызылорда және Түркістан қалаларында да ұқсас бағдарламаларды іске қосу жоспары қарастырылуда. Цифрлық даму министрлігінің өкілдері де осындай жобаларды мемлекеттік деңгейде қолдауға дайын екендіктерін білдірді. Министрліктің баспасөз хатшысы Жандос Қалиев: «Біз «Бассейн» сияқты бағдарламаларды IT мамандарын жылдам даярлаудың тиімді моделі ретінде қарастырамыз. Мемлекет мұндай бастамаларды ынталандырып, кеңейтуге мүдделі», — деді.Бүгінгі таңда технологиялық трансформация тек үлкен қалалар мен ірі корпорациялардың ғана артықшылығы болмауы тиіс. «Бассейн» бағдарламасы Шымкент жастарына дәлелдеп отыр: білім алу үшін астанаға немесе шетелге кетудің қажеті жоқ. Мүмкіндік — дәл қасыңда, тек оны пайдалана білу керек. 2 қазанға дейін тіркелу мерзімі ашық тұр, орындар шектеулі. Бағдарламалауды нөлден үйренгісі келген, өз болашағын технологиялармен байланыстырғысы келген барлық Шымкент жастарына бұл — жіберіп алмас мүмкіндік. 

Заманауи технологиялар дамыған сайын, онлайн алаяқтықтың да жаңа түрлері күн санап өсіп келеді. Бүгінгі таңда интернет кеңістігі — тек мүмкіндіктер алаңы ғана емес, сонымен бірге алаяқтар мен зиянкестер үшін де қолайлы ортаға айналып отыр. Осы қауіпті жағдайды ескере отырып, Шымкент қаласының Цифрландыру басқармасы 11 қыркүйек 2026 жылы Орталық Азия инновациялық университетінде студенттерге арналған маңызды ақпараттық кездесу өткізді. Кездесу қыркүйек айының Кибермәдениет айы ретінде белгіленуіне орай ұйымдастырылды және жастар арасында цифрлық сауаттылықты арттырудың жаңа кезеңін бастады.Бұл шара — кездейсоқ ұйымдастырылған жиын емес. Соңғы бірнеше жылда Қазақстанда киберқылмыс деңгейі айтарлықтай өсті. Ішкі істер министрлігінің мәліметтеріне сүйенсек, 2024–2025 жылдары тіркелген интернет алаяқтық оқиғаларының саны алдыңғы кезеңмен салыстырғанда 40 пайыздан астамға артты. Жәбірленушілердің басым бөлігі — жас адамдар, студенттер мен жаңадан жұмыс бастаған мамандар. Олар жалған инвестициялық жобаларға, фишинг хабарламаларына және әлеуметтік инженерия тәсілдеріне жиі алданып қалады. Дәл осы себеппен мемлекеттік органдардың жастармен жүргізетін алдын алу жұмысы бүгінгі күнде ерекше маңызға ие болып отыр.Кездесуді ашқан Шымкент қаласы Цифрландыру басқармасы басшысының орынбасары Нұрлан Сейітов студенттерге интернет кеңістігіндегі негізгі қауіп-қатер түрлері туралы егжей-тегжейлі баяндады. Ол жеке деректерді қорғаудың маңыздылығын, парольдерді дұрыс жасау ережелерін және екі сатылы аутентификация жүйесін пайдаланудың тиімділігін атап өтті. "Бүгінгі жастар — ертеңгі ел болашағы. Олардың цифрлық сауаттылығы жоғары болса, тұтас қоғамның қорғанысы да берік болады. Бір алданған жас адам — тек жеке шығын емес, бұл отбасы мен ортаның да жарасы", — деді Сейітов. Оның сөзі аудитория арасында жылы қабылданды, студенттер белсенді сұрақтар қойып, нақтылауларды сұрады.Кездесудің ерекше назар аударған бөлігі — полиция департаментінің киберқылмысқа қарсы іс-қимыл басқармасы мамандарының баяндамасы болды. Майор Айгүл Бекова интернет алаяқтығының ең кең таралған түрлерін — фишинг, вишинг, скам-сайттар, жалған ұтыс хабарламалары және онлайн сауда алаяқтығын — нақты мысалдар арқылы түсіндірді. "Алаяқтар психологиялық қысым жасап, адамды асығыс шешім қабылдатуға тырысады. Егер сізге телефон арқылы немесе хабарлама арқылы бірдеңені дереу жасауды талап етсе — бұл алаяқтықтың бірінші белгісі", — деп ескертті майор Бекова. Ол студенттерге арналған арнайы ереже тізімін де таратып берді: таныс емес сілтемелерді баспау, банктік деректерді ешкімге хабарламау, күдікті хабарламаларды жедел полицияға жіберу.Шымкент — Қазақстанның ең ірі үшінші қаласы. Миллионнан астам тұрғыны бар бұл мегаполисте жастар үлесі өте жоғары. Орталық Азия инновациялық университеті сияқты жоғары оқу орындарында он мыңдаған студент білім алады. Осы үлкен жастар аудиториясының цифрлық сауаттылығын арттыру — тек қалалық міндет қана емес, жалпыұлттық басымдылыққа айналып отыр. Шымкентте өткізілген бұл шара — Қазақстандағы ірі қалаларда жүргізілетін ұқсас акциялардың бір буыны. Астана мен Алматыда да қыркүйек айы бойы киберқауіпсіздікке арналған шаралар жоспарланған.Кездесуге қатысқан студенттер де өз пікірлерін білдіруден тартынбады. Компьютерлік ғылымдар мамандығының үшінші курс студенті Данияр Әбілов: "Мен өзімді техникалық сауатты деп есептейтінмін, бірақ бүгін жаңа нәрселер білдім. Мысалы, смартфондағы қосымшалардың рұқсат сұраулары арқылы да жеке деректерді ұрлауға болатынын бұрын жете білмегем", — деп мойындады. Экономика факультетінің студенткесі Зарина Омарова: "Менің таныстарымның бірі жалған инвестиция сайтына алданып, айтарлықтай ақша жоғалтты. Егер мұндай кездесулер бұрыннан болса, ол сақтанар еді. Бұл шаралардың маңызы зор", — деді.Сарапшылардың бағалауынша, киберқауіпсіздік мәдениетін қалыптастыру — бір рет өткізілген дәрістермен шектеліп қалмауы тиіс. Цифрлық сауаттылық — үздіксіз процесс. Алаяқтар өз тәсілдерін үнемі жетілдіріп, жаңа технологияларды пайдалана отырып жүреді. Сондықтан мемлекеттік органдар мен университеттер бірлесіп, тұрақты оқу бағдарламаларын, онлайн-курстарды және практикалық симуляциялық жаттығуларды іске қосуы қажет. Кейбір елдерде, мысалы Эстония мен Финляндияда, киберқауіпсіздік негіздері мектеп бағдарламасына енгізілген. Қазақстан да осы бағытта қадамдар жасай бастады — жалпы білім беру мектептерінде ақпараттық қауіпсіздік тақырыптары информатика пәніне кіріктірілуде.Болашаққа қарасақ, Шымкенттегі бұл кездесу — қалада ұйымдастырылатын киберқауіпсіздік шараларының тізбегіндегі алғашқы үлкен қадам. Цифрландыру басқармасы жыл соңына дейін қаланың барлық жоғары оқу орындарын, колледждері мен жалпы білім беретін мектептерін қамтитын кешенді бағдарламаны іске асыруды жоспарлап отыр. "Киберқылмыспен күрес — тек полиция мен мемлекеттің жауапкершілігі емес. Бұл — қоғамның, ата-аналардың, мұғалімдердің және ең бастысы жастардың өз міндеті. Сауатты, сақ болған азамат — ең берік қорғаныш", — деп қорытты Цифрландыру басқармасының өкілі. Цифрлық кеңістікте қауіпсіздікті қамтамасыз ету — ертеңгі Қазақстанның бәсекеге қабілеттілігін нығайтудың ажырамас бөлігіне айналып отыр. 

Қазақстандағы стартап экожүйесінің дамуы жаңа серпін алуда. 2026 жылдың 11 қыркүйегінде белгілі болғандай, осы айдың 15-інде, яғни 15 қыркүйек күні сағат 17:00-де Amazon Web Services компаниясының өкілдері Startup Orda бағдарламасының қатысушыларына арнайы онлайн-вебинар өткізбекші. Бұл оқиға — елімізде технологиялық кәсіпкерлік пен цифрлық трансформацияның жаңа кезеңін белгілейтін маңызды қадам.Startup Orda — Қазақстандағы ең ірі стартап акселераторларының бірі. Бағдарлама өз қойнауынан бірнеше жылдың ішінде жүздеген инновациялық жобаны өткізіп, ондаған компанияға халықаралық нарыққа шығуға жол ашты. Сарапшылардың бағалауынша, Орталық Азия аймағында бүгінгі таңда 5 мыңнан астам белсенді стартап жұмыс істейді, оның 60 пайыздан астамы Қазақстанға тиесілі. Алайда бұл компаниялардың басым көпшілігі бұлтты инфрақұрылым мен жасанды интеллект мүмкіндіктерін толыққанды пайдалана алмай отыр. Дәл осы олқылықты жою мақсатында AWS пен Startup Orda бірлесе отырып, осындай форматтағы кездесулерді ұйымдастыруды жоспарлаған.Вебинардың спикері — Даз Акбаров, Amazon Web Services компаниясының шешімдер архитекторы. Оның кәсіби өмірбаяны өте бай: соңғы он жыл бойы ол үлестірілген жүйелер мен автоматтандыру саласында жұмыс жасап, әзірлеу командаларын басқарды және жаңартылатын энергетика саласында өз стартапын іске қосты. Қазіргі таңда Даз Акбаров Орталық Азия мен Кавказ аймағындағы клиенттерге қолдау көрсете отырып, агенттік жасанды интеллект, машиналық оқыту және серверсіз технологиялар бойынша мамандануда. «Мен стартап құрушы ретіндегі тәжірибемді AWS-тің ғаламдық мүмкіндіктерімен ұштастыра отырып, аймақтағы кәсіпкерлерге нақты, практикалық шешімдер ұсынғым келеді» — деп айтады Акбаров. Оның мұндай кешенді тәжірибесі вебинарды жай ғана ақпараттық шарадан ерекшелендіреді.Вебинар барысында бірнеше стратегиялық бағытқа назар аударылмақ. Атап айтқанда, AWS-тің стартаптар үшін ең тиімді бұлтты өнімдері мен шешімдері таныстырылады, оқыту мен халықаралық сертификаттау мүмкіндіктері жан-жақты талқыланады. Сонымен қатар AWS сервистерімен жұмыс жасауға арналған практикалық воркшоптар мен Game Days форматтары, оның ішінде жасанды интеллект бағытындағы іс-шаралар туралы ақпарат беріледі. Ерекше назар аударуды қажет ететін тағы бір мүмкіндік — AWS Certified AI Practitioner халықаралық сертификатына дайындалуға арналған екі айлық бағдарлама. Цифрлық экономика дамыған елдерде бұл сертификат маманның еңбекақысын орта есеппен 30-40 пайызға арттыратын қосымша артықшылық беретіні дәлелденген.Бүгінгі таңда бұлтты технологиялар мен жасанды интеллект стартаптар үшін бәсекелестік артықшылықтың басты қайнар көзіне айналды. AWS нарығы — бұлтты инфрақұрылым саласындағы ғаламдық лидер. Компанияның деректеріне сүйенсек, AWS-ті пайдаланатын стартаптар өнімді нарыққа шығару жылдамдығын орта есеппен 40 пайызға арттырады, ал инфрақұрылымдық шығындарды 25-35 пайызға қысқартады. Startup Orda бағдарламасының жетекшісі Айгүл Сейітованың пікірінше, «AWS сияқты ғаламдық технологиялық алыптармен серіктестік — бұл біздің стартаптарымыздың халықаралық деңгейде бәсекеге қабілетті болуының кепілі. Бұлтты технологиялар мен жасанды интеллект мүмкіндіктерін меңгерген компания кез келген нарықта өз орнын таба алады».Қазақстанның цифрлық экономиканы дамыту жөніндегі ұлттық стратегиясы аясында осындай іс-шаралардың маңызы айрықша. Елімізде 2025 жылдан бастап IT секторы ЖІӨ-нің 5 пайызына жуықтап келеді, ал 2030 жылға қарай бұл көрсеткішті 8-10 пайызға жеткізу жоспарланған. Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігінің деректері бойынша, 2026 жылы елімізде IT мамандарына деген сұраныс 35 пайызға өсті, алайда ұсыныс тек 20 пайызға ғана артты. Бұл айқын алшақтықты жою үшін AWS сияқты ірі компаниялардың сертификаттау бағдарламалары стратегиялық маңызға ие болып отыр.Тарихи тұрғыдан алғанда, Орталық Азия аймағы технологиялық акселерация толқынын бірнеше рет кешірді. 2010-жылдардың басында мобильді технологиялар революциясы аймақтың банктік және телекоммуникация секторларын түбегейлі өзгертті. Қазір жасанды интеллект пен бұлтты есептеулер саласындағы жаһандық өзгерістер ұқсас серпілісті уәде етуде. Аналитиктердің болжамдарына сәйкес, AI технологияларын белсенді енгізген Орталық Азиялық стартаптар 2028 жылға дейін ішкі нарықта 2 млрд доллардан астам нарық үлесін қалыптастырады. Дәл осындай болашақ перспективасы AWS вебинарын жай ақпараттық шарадан стратегиялық маңызы бар оқиғаға айналдырады.Вебинардың соңында өткізілетін сауалнама да назар аударарлық. Ол — тек қана ресми жиналыс аяқталуының белгісі емес, болашақ ынтымақтастықтың бастапқы нүктесі. AWS аймақтағы клиенттерінің нақты қажеттіліктерін зерттеп, ұзақ мерзімді оқыту форматтарын ұйымдастыру мүмкіндігін қарастырмақ. Технологиялық қауымдастықтан алынған алғашқы пікірлер де жақсы: «Бұл — теория мен практиканы ұштастыратын нақты мүмкіндік. AWS-тің жаһандық тәжірибесін біздің жергілікті стартап шындығымызбен байланыстырып беретін адаммен тікелей сөйлесу мүмкіндігі — өте бағалы» — деп жазады Startup Orda қатысушыларының бірі Нұрлан Әбенов. Осылайша, 15 қыркүйектегі бұл онлайн-кездесу Қазақстандағы технологиялық кәсіпкерліктің болашағы үшін маңызды белеске айналуы ықтимал. 

Қазіргі заманда интернет желісінің адам өміріне тереңдеп енуімен бірге киберқауіпсіздік мәселесі де күн тәртібіндегі өзекті тақырыпқа айналды. 11 қыркүйек 2026 жыл күні Шымкент қаласындағы Жақсыбек Ташенев атындағы университетте маңызды бір шара өтті: Цифрландыру басқармасы ұйымдастырған ақпараттық кездесу студенттер мен оқытушыларды бір арнаға жинады. Қыркүйек айы — Кибермәдениет айы ретінде жыл сайын атап өтілетін кезең, және осы уақытта өткізілген шара жастар арасында цифрлық сауаттылықты арттыруға бағытталған күш-жігердің айқын көрінісі болды.Соңғы жылдары Қазақстанда интернет қолданушыларының саны қарқынды өсуде. Ұлттық статистика агенттігінің мәліметтері бойынша, елімізде интернетті белсенді пайдаланушылардың үлесі халықтың 85 пайызынан асып кетті, ал жастар арасында бұл көрсеткіш одан да жоғары. Бұл дамудың оң жағымен қатар, теріс салдары да арта түсуде: киберқылмыс жылдан жылға өсіп, азаматтар мен ұйымдарға материалдық және моральдық зиян келтіруде. Ақпараттық қауіпсіздік саласының сарапшыларының деректеріне сүйенсек, 2025 жылы ғана Қазақстанда тіркелген интернет алаяқтығы жағдайларының саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 30 пайызға өскен. Бұл жағдайда жастарды, әсіресе студенттерді цифрлық қауіпсіздік ережелерімен таныстыру бүгінгі күннің басты міндеттерінің біріне айналып отыр.Кездесуге Шымкент қаласы Цифрландыру басқармасының басшысы Мұхит Әбутәліпұлы Кемелов жетекшілік етті. Ол студенттер мен оқытушыларға цифрлық ортадағы негізгі қауіп-қатерлер туралы кеңінен баяндады. «Бүгін смартфон мен интернет — біздің күнделікті өмірімізден бөлінбейтін бөлшек. Алайда осы ыңғайлылық артында жасырынған қауіптер де аз емес. Жеке деректерді қорғамасаңыз, бір сәтте барлық жинаған қаржыңыздан айырылып қалуыңыз мүмкін», — деді басқарма басшысы. Оның сөздері аудиториядағы жастарға терең әсер қалдырды, себебі алаяқтықтың жертісіне өзі таныс біреулер түскені туралы оқиғалар студенттер арасында да жиі айтылатын болды.Шараның ерекше маңызды тұсы — Шымкент қаласы Полиция департаменті Киберқылмысқа қарсы іс-қимыл басқармасының жедел уәкілдері, полиция капитандары Ердаулет Қанатұлы Ералиев пен Бахытжан Турсунбаевич Бекбаевтың қатысуы болды. Тәжірибелі мамандар нақты қылмыстық істер мысалдарын келтіре отырып, интернет алаяқтығының ең кең тараған түрлерін түсіндірді. Фишинг, яғни жалған сайттар мен хабарламалар арқылы пайдаланушылардың жеке деректерін ұрлау — осылардың ішіндегі ең қауіптісі. Капитан Ералиев мынадай мысал келтірді: «Жақында ғана бір студент жалған банк сайтына кіріп, логині мен паролін енгізіп жіберген. Нәтижесінде оның шотындағы барлық ақша жойылып кеткен. Мұндай жағдайдан сақтанудың жолы — ресми қосымшаларды ғана қолдану және күмәнді сілтемелерге ешқашан баспау». Бұл мысал залдағы аудиторияны ойландырды және тиісті сұрақтар тудырды.Мамандар сонымен бірге әлеуметтік желілердегі жеке деректерді қорғаудың маңыздылығына ерекше тоқталды. Бүгінде жастар өздерінің мекенжайын, туған күнін, тіпті банктік мәліметтерін ашық профильдерде жариялайтын жағдайлар кездеседі. Бұл ақпарат алаяқтардың қолына тиген жағдайда қандай зардаптарға әкелетінін тыңдаушыларға нақты мысалдармен дәлелдеді. Сонымен қатар, жастардың арасында кеңінен тараған «тегін ұтыс» немесе «жылдам байыту» схемалары туралы да егжей-тегжейлі айтылды. «Интернетте ештеңе тегін болмайды. Егер сізге бір рет ойланбастан үлкен ақша ұсынса — бұл дерлік алаяқтық», — деп ескертті капитан Бекбаев.Кездесу барысында студенттер де белсенділік танытты. Жақсыбек Ташенев атындағы университеттің үшінші курс студенті Айдана Сейітқали: «Мен бұрын фишинг туралы жалпы естіген болатынмын, бірақ оның қалай жұмыс істейтінін бүгін алғаш рет нақты түсіндім. Енді өз телефонымдағы қосымшаларды қайта тексеремін», — деді шараның соңында. Мұндай жеке реакциялар кездесудің тікелей нәтиже беріп жатқанының айғағы. Оқытушылар да бұл бастамаға оң баға берді. Университеттің ақпараттық технологиялар кафедрасының доценті Мейірбек Жақсыбеков: «Теория мен практиканы ұштастыратын мұндай кездесулер студенттерге академиялық білімнен де маңызды нәрсені үйретеді — ол нақты өмірлік дағды», — деп атап өтті.Шымкентте өткен бұл шара жалғыз оқиға емес, кең ауқымды мемлекеттік бағдарламаның бір буыны. Қазақстан Үкіметі «Цифрлық Қазақстан» стратегиясы аясында елдің барлық аймақтарында цифрлық сауаттылықты арттыруға мақсатты инвестиция салуда. Шымкент қаласы Цифрландыру басқармасының жоспарына сәйкес, ағымдағы оқу жылы ішінде қалалық жоғары оқу орындары мен колледждерде тағы бірнеше осындай кездесу өткізілмек. Мақсат — жастардың киберқауіпсіздік мәселелері туралы хабардарлық деңгейін айтарлықтай жоғарылату.Бүгінгі цифрлық дәуірде ақпараттық қауіпсіздік жеке адамның ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ жауапкершілігіне айналды. Бір адамның немқұрайдылығы тізбекті реакция тудырып, отбасы мүшелерін, достарын немесе жұмыс ұжымын қауіп-қатерге тарта алады. Осы тұрғыдан алғанда, мектеп пен университет қабырғасынан бастау алатын цифрлық тәрбие ерекше маңызға ие. Шымкентте өткен кездесу осы бағыттағы нақты қадам ретінде бағаланды және болашақта мұндай шаралардың жүйелі түрде жалғасуы тиіс. Себебі киберқылмыс дамып, жаңарып отырады, демек, оған қарсы тұратын білім мен дағды да үнемі жаңартылып, тереңдетіліп отыруы шарт. 

1 қыркүйек 2026 жыл. Шымкент қаласында ірі инвестициялық келіссөздер жүргізілді: Қытайдың Чжэцзян провинциясынан келген Zhejiang UD Investment Management Co., Ltd. компаниясының өкілдері оңтүстік өңірдің экономикалық мүмкіндіктерімен танысып, Қазақстанда мыс өңдеу индустриялық паркін құру жобасын таныстырды. Бұл кездесу Шымкент үшін жай ғана іскерлік кездесу емес — қаланың жаңа өнеркәсіптік болмысын қалыптастыруы мүмкін стратегиялық серіктестіктің бастауы болуы ықтимал.Zhejiang UD Investment Management Co., Ltd. — индустриялық парктерді жоспарлау, дамыту, басқару және инвестициялық жобаларды іске асыру саласында тәжірибесі мол қытайлық компания. Компания негізін Чжэцзян провинциясының Чжуцзи қаласында қалаған болатын. Бүгінгі таңда аталған компания сол қалада мыс өңдеуге мамандандырылған үш ірі индустриялық парк басқарады. Бұл парктерге 8 миллиард юаньнан астам инвестиция тартылған, ал олардың аумағында қазіргі уақытта 500-ден астам кәсіпорын жұмыс істейді. Бұл сандар компанияның салада қаншалықты салмақты орын алатынын айқын дәлелдейді.Шымкенттік кездесу барысында компания өкілдері Қазақстанда аумағы шамамен 100 гектар болатын мысты терең өңдеу паркін құру жоспарын егжей-тегжейлі баяндады. Жобаның жалпы инвестициялық құны шамамен 260 миллион АҚШ долларын құрайды. Паркте 30-ға жуық кәсіпорын орналасуы тиіс. Жоба аясында жоғары қосылған құны бар мыс өнімдерін өндіру, жаңа жұмыс орындарын ашу және заманауи технологияларды енгізу белгіленген. "Біз Қазақстанда тек өндіріс орнын ғана емес, толыққанды инновациялық кластер қалыптастырғымыз келеді", — деді компания өкілдерінің бірі кездесу аясында журналистерге берген қысқа пікірінде.Бұл жоба Қазақстан үшін неге аса маңызды? Жауап — елдің шикізаттық тәуелділігінен арылу жолындағы күрделі міндетінде. Қазақстан дүниежүзіндегі мыс қоры бойынша алдыңғы қатарлы мемлекеттердің бірі болып саналады. Алайда тарихи тұрғыдан алғанда ел негізінен шикі мысты немесе аз өңделген өнімдерді экспорттаумен шектеліп келді. Мысты терең өңдеу — кабель, трансформатор орамдары, электронды компоненттер сияқты жоғары бағалы өнімдер шығару — Қазақстанға экспорттық кіріс пен жұмыс орындарының сапасын түбегейлі арттыру мүмкіндігін береді. Экономист Дәурен Сейткалидің айтуынша, "мыс тізбегіндегі бір ғана өңдеу деңгейі өнімнің бағасын 3–5 есеге дейін арттыра алады. Шымкент осы мүмкіндікті іске асырудың географиялық тұрғыдан ең қолайлы орны".Шымкент бұрыннан да өнеркәсіп қаласы ретінде белгілі. Кеңес дәуірінде де, одан кейін де қаладағы химия, металлургия және машина жасау кәсіпорындары жұмысын тоқтатпады. 2018 жылы республикалық маңызы бар қалаға айналған Шымкент содан бері инвестициялық белсенділігін арттыра бастады. Соңғы жылдары қалаға бірнеше шетелдік компания өндіріс орнын орнатты. Дегенмен 260 миллион доллар көлеміндегі жалғыз жоба — бұл Шымкент тарихындағы ең ірі өнеркәсіптік инвестициялардың қатарына кіруі мүмкін сома. Салыстыру үшін: 2023 жылы Шымкентке тартылған тікелей шетелдік инвестициялардың жалпы көлемі шамамен 400 миллион долларды құраған болатын. Демек бір ғана жобаның салмағы бүкіл жылдық инвестицияның елеулі бөлігіне тең.Кездесу барысында Шымкент қаласының әкімдігі өкілдері де китайлық серіктестерге қаланың инфрақұрылымдық артықшылықтарын таныстырды. Атап айтқанда Шымкенттің Орта Азия мен Қытайды жалғайтын стратегиялық жолдардың тоғысында орналасуы, қалыптасқан өнеркәсіптік аймақтар, еңбек ресурстарының молдығы және жергілікті билік ұсынатын инвестициялық жеңілдіктер ерекше атап өтілді. Шымкент қаласы әкімінің экономика жөніндегі орынбасары Айгүл Нұрланова: "Біз қытайлық серіктестермен ынтымақтастықты жан-жақты дамытуға дайынбыз. Жобаны жеделдетіп іске асыру үшін барлық мүмкіндіктерді жасаймыз", — деп мәлімдеді.Жобаның жүзеге асырылуы бірнеше маңызды салдарға жол ашады. Біріншіден, 30-ға жуық кәсіпорынның жұмысқа кірісуі мыңдаған тұрақты жұмыс орнын ашады деп күтілуде. Екіншіден, шетелдік технологиялар мен менеджмент тәжірибесінің Қазақстанға ауысуы — елдің өнеркәсіптік мәдениетін түпкілікті өзгерте алатын фактор. Үшіншіден, мұндай масштабты парк суб-жеткізушілер, қызмет провайдерлері мен логистика компаниялары үшін де жаңа нарық қалыптастырады. Экономикалық мультипликативтік әсер оның тікелей инвестициялық көлемінен анағұрлым асып түсуі мүмкін. Алайда сарапшылар бірқатар тәуекелдерге де назар аударады: жергілікті мамандарды дайындау мерзімі, экологиялық нормалардың сақталуы және шарт талаптарының орындалуын қамтамасыз ету — осы жобаның табыстылығын анықтайтын негізгі факторлар.Cайып келгенде, Zhejiang UD Investment Management компаниясының Шымкентке жасаған сапары — бұл тарихи маңызы болуы мүмкін серіктестіктің бастамасы. Қазақстан ондаған жылдар бойы мыс экспорттаушы ел ретінде ғана танылып келді. Егер бұл жоба жоспарланған масштабта іске асса, ел алдымен аймақтық, сосын халықаралық деңгейде мысты жоғары өңдеу орталығына айналу мүмкіндігіне ие болады. Шымкент үшін бұл жай ғана инвестиция емес — жаңа өнеркәсіптік дәуірдің есігін ашатын мүмкіндік.

Қазақстан цифрлық трансформация жолында жаңа белеске шықты. «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясының бүкіл ел бойынша жүргізіп жатқан цифрлық сауаттылық бағдарламасы жемісін бере бастады — және осы жолда Шымкент қаласы бірінші орынға шықты. 2026 жылдың 7 қыркүйегінде мемлекеттік корпорация жарияланған соңғы деректер бойынша жыл басынан бері оқу сабақтарына барлығы алты мыңнан астам адам қатысқан, ал ең белсенді бес өңірдің арасында Шымкент ерекше көзге түсті.Бұл жетістік кездейсоқ емес. Цифрлық сауаттылыққа деген қажеттілік Қазақстанда жылдан жылға артып келеді. Мемлекеттік қызметтердің электрондық форматқа ауысуы, eGov порталының кеңеюі, «Электрондық үкімет» жүйесінің тереңдеуі — осының барлығы азаматтардан белгілі бір деңгейде цифрлық дағды талап етеді. Алайда халықтың барлық топтары, әсіресе аға буын өкілдері мен ауыл тұрғындары, бұл мүмкіндіктерден толық пайдалана алмай отырды. Дәл осы олқылықты толтыру үшін «Азаматтарға арналған үкімет» корпорациясы ЦОН-дарда тегін оқу сыныптарын ашты.Бүгінде елімізде корпорацияның фронт-офистерінде жиырма оқу сыныбы жұмыс істейді. Сабақтар сәрсенбі мен жұма күндері өтеді, барлық қалаулы азаматтар тегін қатыса алады. Мамандар қатысушыларға заманауи цифрлық сервистермен танысуға, мемлекеттік қызметтерді өз бетінше электрондық форматта алуға үйретеді. Бұл — жай ғана компьютер сауаттылығы емес, нақты өмірлік мәселелерді шешуге бағытталған практикалық дағды.Шымкентте бұл бағдарлама ерекше серпінмен жүріп жатыр. Қаланың ЦОН мамандарының айтуынша, сабақтарға келушілер саны күннен күнге артып отыр. «Бізге зейнеткерлер де, жас аналар да, жұмыс іздеп жүрген жастар да келеді. Бірі порталға кіруді үйренсе, екіншісі мобильді банкинг пен мемлекеттік қызметтерді телефоннан алуды меңгереді. Бұл сабақтар адамдарға нақты уақытты үнемдеп, кезекте тұрмай-ақ мәселесін шешуге мүмкіндік береді», — деді Шымкент қаласы ЦОН-ының жетекші маманы Асель Нұрланова.Сарапшылар бұл жетістікті өңірдің ерекше демографиялық құрылымымен байланыстырады. Шымкент — Қазақстанның үшінші мегаполисі, халқы жыл сайын өсіп келеді. Қалада жас халықтың үлесі жоғары, бірақ сонымен бірге цифрлық қызметтерге қол жетімділіктен ада тұрғындар да аз емес. Осы екі фактордың тіркесімі бағдарламаның тез тарауына ықпал еткен деп есептейді цифрлық даму саласының сарапшысы Бауыржан Сейітқалиев: «Шымкент өзінің белсенділігімен, азаматтардың жаңаны тез қабылдауымен ерекшеленеді. Оқу сыныптарының табысты жұмыс істеуі — бұл тек мемлекеттік бастамалардың ғана емес, халықтың да сұранысының нәтижесі».Цифрлық сауаттылық бағдарламасының маңыздылығын терең түсіну үшін оның тарихына үңілу керек. Қазақстан «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасын 2017 жылы іске қосты. Сол кезден бері мемлекеттік қызметтердің электрондық форматта ұсынылу үлесі едәуір өсті. 2025 жылғы деректер бойынша мемлекеттік қызметтердің сексен пайыздан астамы онлайн режимінде ұсынылады. Алайда сандық алшақтық — digital divide — мәселесі өзекті болып қала берді. Интернетке қол жеткізу бар, бірақ оны пайдалана алмайтын азаматтардың саны миллионмен өлшенеді. Міне, осы олқылықты жою мақсатында корпорация оқу сыныптарын ашты.Халықаралық тәжірибемен салыстырғанда Қазақстанның бұл бастамасы Эстония, Сингапур сияқты цифрлық қоғам құруда алдыңғы қатарда тұрған елдердің моделіне ұқсас. Эстония «электрондық резидент» бағдарламасын іске асырар алдында азаматтарды кеңінен оқытты. Сингапурда «Цифрлық қоғам» бағдарламасы аясында жасы ұлғайған азаматтарға арнайы сабақтар ұйымдастырылды. Қазақстан да дәл осы жолмен жүріп, ЦОН-дарды тек қызмет ұсыну орны ретінде ғана емес, оқу орталықтары ретінде де қолданып отыр.Қоғамның реакциясы оң. Шымкент тұрғыны, зейнеткер Рәбиға Әліпова өзінің тәжірибесімен бөлісті: «Бұрын баламды шақырып, ол маған мемлекеттік қызметтерді алып беретін. Қазір мен өзім eGov-тан анықтама аламын, зейнетақы мөлшерімді тексеремін. Бұл — өте ыңғайлы, ешкімге тәуелді болмаймын». Мұндай пікірлер бағдарламаның жай ғана статистикадан тыс, адамдардың нақты өміріне оң ықпал етіп жатқанын дәлелдейді.Болашаққа үміт зор. «Азаматтарға арналған үкімет» корпорациясы оқу сыныптарының санын ұлғайтуды, бағдарлама мазмұнын кеңейтуді жоспарлап отыр. Жасанды интеллект сервистерімен жұмыс, киберқауіпсіздік негіздері, онлайн сауда-саттық — осы тақырыптар да алдағы оқу жоспарына енгізілмек. Шымкент тәжірибесі басқа өңірлерге үлгі болып, барлық облыс орталықтарында осындай белсенділікке жету — корпорацияның стратегиялық мақсаты.Цифрлық сауаттылық — бүгінгі заманның сауаттылығы. Қалай оқып-жазу білу бір ғасыр бұрын адамды бостандыққа жеткізген болса, сандық дүниені меңгеру бүгін азаматты мемлекеттік жүйеден тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Шымкенттің бұл бағыттағы жетекшілігі — жай ғана жарыстық жетістік емес, бүкіл елге рух беретін үлгі. Қазақстан цифрлық болашаққа баяу емес, сенімді қадаммен жылжып келеді.

Қазақстан денсаулық сақтау жүйесі тарихында жаңа бет ашылуда. 7 қыркүйек 2026 жылы елімізде E-Densaulyq бірыңғай цифрлық экожүйесін енгізу жұмыстары жоғары қарқынмен жалғасып жатқаны туралы мәліметтер жаңартылды. Бұл бастама тек технологиялық жаңарту ғана емес — Қазақстанның медициналық жүйесін түбегейлі өзгертуге бағытталған стратегиялық реформаның айқын белгісі.Елімізде денсаулық сақтауды цифрландыру мәселесі бірнеше жылдан бері күн тәртібінде тұр. 2020 жылғы пандемия дәуірі медициналық деректерді жинақтау, бөлісу және талдауда жүйелі кемшіліктерді айқын көрсетті. Ауруханалар арасындағы ақпарат алмасудың баяулығы, қағаз форматтағы медициналық жазбалар, дәрі-дәрмек тапшылығын уақтылы анықтай алмау — бұлардың барлығы ұлттық цифрлық медициналық платформа құрудың қажеттілігін айқындады. Сол себепті Қазақстан Денсаулық сақтау министрлігі 2022 жылдан бастап E-Densaulyq жобасын жедел дамыту бағытында нақты қадамдар жасай бастады. Бүгінде осы жұмыстардың нәтижелері анық байқалуда.E-Densaulyq экожүйесінің негізгі ерекшелігі — оның кешенді сипаты. 23 мемлекеттік ақпараттық жүйені 7 негізгі компонентке біріктіру жоспары іске асырылуда. Жобаның бірінші кезеңінде «Тіркелген халық тіркелімі», «Тәуекелдерді басқару жүйесі» және «Дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету ақпараттық жүйесі» толық жаңғыртылып, жұмысқа қосылды. Бұл үш жүйенің сәтті іске қосылуы жобаның жалпы сәттілігіне деген сенімді нығайтты. «Бірінші кезең бізге жүйенің тұрақтылығын және деректер алмасудың дұрыстығын тексеруге мүмкіндік берді. Нәтижелер — өте оң», — деп атап өтті Денсаулық сақтау министрлігінің цифрландыру департаментінің директоры Серік Бекжанов.Жобаның ерекше назар аударарлық элементі — Медициналық деректердің бірыңғай қоймасы (МДБҚ). 2026 жылғы сәуірден бастап тәжірибелік режимде жұмыс істей бастаған бұл жүйе еліміздегі медициналық ұйымдардың 95 пайызынан клиникалық ақпаратты автоматты түрде жинақтайды. Қоймаға жиналған деректер арқылы 20 миллионнан астам қазақстандықтың жеке электрондық денсаулық паспортына қол жеткізу мүмкін болады. Бұл — ауқымы жағынан орасан зор жетістік. Салыстыру үшін айтар болсақ, Эстония өзінің ұлттық е-денсаулық жүйесін толықтай іске қосуға он жылдан астам уақыт жұмсаған болатын. Қазақстан осы процесті едәуір қысқа мерзімде жүзеге асыруға талпынуда. «МДБҚ — бұл тек деректер қоймасы емес, бұл әрбір азаматтың медициналық тарихын дәл сақтайтын цифрлық жад. Дәрігер осы жүйе арқылы науқастың бүкіл тарихын бірнеше секундта көре алады», — деп түсіндіреді цифрлық медицина саласындағы тәуелсіз сарапшы Айгүл Нұрмаганбетова.Жобаның екінші кезеңі де қарқынды жүргізілуде. 2026 жылдың соңына дейін «Санитариялық-эпидемиологиялық қадағалау ақпараттық жүйесі», жаңартылған E-Health порталы және Бірыңғай мемлекеттік медициналық ақпараттық жүйе іске қосылады. Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау жүйесінің цифрлануы — аурудың таралуын нақты уақытта бақылауға, індет ошақтарын ерте анықтауға мүмкіндік береді. Бұл — COVID-19 пандемиясынан алынған сабақтарға сүйенген шешім. Шымкент қаласының бас санитариялық дәрігері Дәурен Сейітқалиев: «Жаңа жүйе іске қосылса, біз аурушаңдықтың динамикасын облыс деңгейінде де, ел деңгейінде де нақты уақытта талдай аламыз. Бұл эпидемиологиялық шешімдерді дереу қабылдауға мүмкіндік береді» — деп пікір білдірді.Қоғамдық тұрғыдан алғанда, цифрлық денсаулық жүйесіне деген халықтың қызығушылығы жылдан жылға өсуде. Социологиялық зерттеулерге сәйкес, қазақстандықтардың 68 пайызы өзінің медициналық деректеріне ыңғайлы онлайн-қол жеткізуді қалайды. Сонымен бірге деректер қауіпсіздігі мәселесі де жиі қозғалады. Бұл алаңдаушылыққа жауап ретінде министрлік МДБҚ жүйесінде деректерді шифрлаудың екі деңгейлі жүйесі мен жеке кіру журналдарының жүргізілетінін хабарлады. «Азаматтың медициналық деректері — бұл оның жеке меншігі. Біз оны ең жоғары деңгейде қорғауға міндеттіміз», — деп мәлімдеді министрліктің ресми өкілі.E-Densaulyq жобасы тек медициналық хаттамаларды цифрландырумен шектелмейді — ол жалпы мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттырудың маңызды бөлігі. Цифрлық медициналық жүйе бюджет шығыстарының мөлдірлігін қамтамасыз етеді, дәрі-дәрмек сатып алуда сыбайлас жемқорлықтың алдын алады және статистикалық деректердің дәлдігін арттырады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректеріне сүйенсек, медициналық деректерді цифрландырған елдерде диагностика қателіктерінің үлесі орта есеппен 23 пайызға төмендейді, ал дәрі-дәрмек тапшылығына байланысты шығындар 15–18 пайызға азаяды. Қазақстан осы халықаралық тәжірибеге сүйене отырып, өз стратегиясын қалыптастырды.Жобаның барлық кезеңдері 2026 жылдың соңына дейін аяқталса, Қазақстан Орталық Азиядағы ең кешенді цифрлық денсаулық сақтау жүйесіне ие болған мемлекетке айналады. E-Densaulyq — бұл болашаққа инвестиция. Ол дәрігерге дәл диагноз қоюға, пациентке сапалы емдеу алуға, мемлекетке тиімді саясат жүргізуге нақты негіз қалайды. Реформа жолы оңай болмаса да, алғашқы кезеңдердің табысты аяқталуы Қазақстанның цифрлық медицина саласындағы амбициялы мақсаттарына жету жолында нық тұрғанын айқын дәлелдейді.

6 қыркүйек 2026 жыл. Шымкент қаласы бүгін Қазақстандағы ең ірі «ақылды қала» жобаларының бірін іске асыру жолында жаңа бетбұрысқа жетті. Қауіпсіздік жүйесін арттыруға бағытталған дрондық флот осы жылы 16 жаңа ұшқышсыз аппаратпен толықтырылды. Бұл шешім — еліміздің үшінші ірі қаласында смарт-технологияларды белсенді енгізудің айқын дәлелі.Шымкент пен «Қазақтелеком» арасындағы ынтымақтастықтың бастауы бірнеше жыл бұрын қаланылды. Әкімдік пен телекоммуникация алыбы арасында жасалған меморандум Smart Shymkent тұжырымдамасының іргетасына айналды. Бұл тұжырымдама цифрлық инфрақұрылымды, «ақылды» бейнебақылауды, электрондық мемлекеттік қызметтерді және қала кеңістігін басқарудың заманауи тетіктерін қамтиды. Өткен жылы жобаның пилоттық кезеңінде бес дрон қалаға «жіберілді» — және нәтиже барлық күтілімнен асып түсті. Небәрі бір жыл ішінде 350-ден астам рет әуеден мониторинг жүргізілді, бірнеше жерде заңсыз қоқыс үйіндісі анықталды, бақылау камераларының жетпей тұрған аудандарында тәртіп бұзушылықтар тіркелді. Осынау табыс биылғы кеңейту шешімін айқындады.«Біз технологиялардың тиімділігін тек сандармен емес, нақты нәтижелермен өлшейміз, — дейді қала әкімдігінің цифрлық даму бөлімінің басшысы Дәурен Сейтқали. — Пилоттық жылдың қорытындысы бізге дрондардың жай мониторинг құралы емес, мемлекеттік басқарудың толыққанды элементіне айнала алатынын көрсетті. Биыл 16 жаңа аппарат қосылуымен бақылау жүйесі мүлдем басқа деңгейге шығады». Сарапшылардың пікірінше, дрондардың полиция мен төтенше жағдайлар қызметінің жұмысына кіріктірілуі жедел ден қоюдың уақытын айтарлықтай қысқартады.Жаңа флоттың міндеттері өте алуан: қалалық дрондар жоғары дәлдіктегі камералармен, жылу-бейнелеу сенсорларымен және деректерді нақты уақыт режимінде берудің арнайы модульдерімен жарақтандырылған. Олар маңызды инфрақұрылым объектілерін — трансформаторлық қосалқы станцияларды, су қоймаларын, тасымалдау торабын — үнемі бақылап отырады. Сонымен бірге тығыз тұрғын үй аудандарындағы, базарлардағы, демалыс парктерінің айналасындағы қоғамдық тәртіпті де бақылайды. Өрт пайда болған жағдайда дрон ошаққа адам жеткенге дейін жетіп, ортаның температурасы мен желдің бағыты жөнінде деректерді өрт сөндірушілерге жіберуге қабілетті. Бұл мүмкіндік жапырақты ормандар мен жасыл аймақтарға жақын орналасқан Шымкент үшін ерекше маңызды.Заңсыз құрылыс мәселесі де дрондардың басты «нысанасына» айналды. Соңғы жылдары Шымкентте рұқсатсыз тұрғызылған нысандардың саны елеулі мәселеге айналғаны жасырын емес. Жер учаскелерін заңсыз иемдену, рұқсатсыз қосымша қабат салу, санкцияланбаған сауда нүктелерін орнату — мұның барлығы қала мекемелері үшін бас ауруына айналып отырды. Дрондар жерге түспей-ақ, барлық объектілерді жан-жақты суретке алып, нақты координаттарымен тіркеп, тиісті органдарға жолдай алады. «Қазақтелеком» АҚ-ның өңірлік директоры Нұрлан Бекова бұл мүмкіндікті «цифрлық заңдылық» деп атады: «Бұрын бір инспектор бір ауданды айналып шыққанша апта кетуі мүмкін еді. Енді дрон сол аумақты бір сағатта толық жабады. Бұл мемлекет ресурстарын үнемдеу ғана емес — бұл жемқорлыққа тосқауыл».Шымкент тәжірибесі — Қазақстан аумасындағы бірегей емес, алайда ең жүйелі жобалардың бірі. Алматы мен Астана да дрондарды белгілі мақсаттарда сынақтан өткізді, бірақ Smart Shymkent форматындағы кешенді жүйе бүкіл ел бойынша осы деңгейде алғаш рет іске асырылуда. Халықаралық тәжірибеге жүгінсек, Сингапур, Дубай және Барселона сияқты қалалар дрондарды қалалық басқарудың ажырамас бөлігіне айналдырып үлгерді. Сингапурда дрондар жылына 400-ден астам бақылау миссиясын орындайды, ал Дубайда авариялық дрон жауап беру уақыты орта есеппен 5 минутқа дейін жеткізілген. Шымкент осы нышандарды алдына мақсат етіп қояды.Алайда жаңа технология қоғамдық пікірталасты да тудыруда. Кейбір тұрғындар жеке өмірге қол сұғу мүмкіндігінен сескенеді. «Дрон менің балконымның үстінен ұшса, бұл менің жеке кеңістігіме кіру емес пе?» — деп сұрайды Шымкенттің белсенді тұрғыны Айгүл Мәмбетова. Заң мамандары мұндай алаңдаушылықтарды орынды деп санайды: дрондарды пайдаланудың нақты заңнамалық шеңбері, деректерді сақтау қағидаттары және азаматтардың деректерін қорғау кепілдіктері жүйенің ашықтығын қамтамасыз ету үшін міндетті шарт болып табылады. Сарапшылар мемлекеттік органдардың осы мәселелерді жария түрде шешуін ұсынады.Болашақ жоспарлар одан да ауқымды. 2027 жылға қарай Шымкент дрондарын жасанды интеллект жүйесімен байланыстыру, аномалияларды автоматты анықтау алгоритмдерін қосу жоспарлануда. Бұл дегеніміз — оператордың командасын күтпей-ақ, жүйенің өзі күдікті жағдайларды тауып, тиісті қызметке хабарлай алуы. Smart Shymkent жобасы — тек дрондар туралы ғана емес, жалпы алғанда Қазақстан қалаларының цифрлық болашағы туралы маңызды сигнал. Шымкент бүгін пилот ретінде ел алдында мақтанышты жауапкершілік арқалап отыр: егер тәжірибе сәтті болса, модель Қарағанды, Алматы облысы және басқа ірі орталықтарға да таратылуы мүмкін. Қаланың аспанындағы «электронды күзет» — бұл жай технология сынағы емес, жаңа мемлекеттік басқару мәдениетінің туылуы. 

2026 жылдың 5 қыркүйегінде Оңтүстік Қазақстанның іскерлік ортасы жаңа бір маңызды оқиғаға куә болмақ. Алдағы 9 қыркүйекте Шымкент қаласындағы Shymkent Hub инновациялық алаңында сағат 18:00-де стартап құндылықтары мен жобаны дұрыс жүргізу жолдарына арналған ашық кездесу өткізіледі. Бұл оқиға — қаланың жас кәсіпкерлер қауымдастығы үшін жай ғана бір шара емес, тәжірибелі спикерден тікелей білім алу мүмкіндігі.Соңғы бірнеше жылда Қазақстандағы стартап экожүйесі айтарлықтай өсу қарқынын көрсетіп отыр. ҚР Цифрлық даму министрлігінің деректері бойынша, елде тіркелген инновациялық жобалар саны 2022–2025 жылдар аралығында үш есеге дейін артты. Алматы мен Астана ірі технологиялық орталықтарға айналып жатқан кезде, Шымкент те өз орнын бекітуге ұмтылуда. Халқы үш миллионнан асқан бұл мегаполис жас, білімді және табысқа деген ынтасы мол адамдар санының өсуімен ерекшеленеді. Дәл осы фактор оңтүстік астананы кәсіпкерлік бастамалар үшін перспективалы алаңға айналдырып отыр.Алайда сан мен сапа бірдей дамып жатыр деп айту қиын. Қазақстандағы стартаптардың басым бөлігі бастапқы кезеңде жабылып қалады. Сарапшылардың бағалауынша, жас кәсіпкерлердің 70 пайызы алғашқы екі жылда жобаларынан бас тартады. Бұның негізгі себептерінің бірі — нарықты дұрыс оқи алмау, командалық жұмысты реттей алмау және ең бастысы, жобаның бастапқы құндылықтары мен мақсаттарынан алшақтап кету. Дәл осы олқылықтарды жою мақсатында ұйымдастырылған кездесулер Қазақстанда бүгінде кең тараған практикаға айналуда. "Стартап идеяны ойлап табу ғана емес — ол тәртіп, шыдамдылық және принципке адалдық," — дейді Алматыдағы Tech Orda акселераторының кеңесшісі Дәурен Сейітов. Оның пікірі бойынша, тәжірибелі тұлғалардың ашық кездесулерінің маңызы тек білім берумен ғана шектелмейді, ол жас кәсіпкерлерге өз жолын дұрыс таңдауға психологиялық тірек бола алады.Shymkent Hub — қаладағы ең белсенді инновациялық кеңістіктердің бірі. Бұл алаң 2021 жылдан бері жас кәсіпкерлерге коворкинг, менторлық қолдау және желіге қосылу мүмкіндіктерін ұсынып келеді. Хабтың менеджері Айгүл Нұрмағанбетованың айтуынша, осы уақыт ішінде алаңда 200-ден астам іс-шара өткізіліп, мыңнан аса жас маман қатысқан. "Біздің мақсатымыз — Шымкентті Оңтүстік Қазақстанның кәсіпкерлік орталығына айналдыру. Бізге алыс жерден іздемей-ақ, жергілікті деңгейде де дүние жаратуға болатынын дәлелдегіміз келеді," — дейді ол. 9 қыркүйектегі іс-шара осы миссияның тікелей жалғасы болып табылады.Кездесудің күн тәртібі бірнеше өзекті тақырыпты қамтиды. Спикер стартапты идея кезеңінен бастап нарықтағы тұрақты өнімге дейін жеткізу барысында қандай ішкі принциптерге сүйену керектігін талқылайды. Шешім қабылдаудың тиімді үлгілері, командамен қарым-қатынас мәдениеті, қиындықтар туындаған сәтте бағытты жоғалтпаудың жолдары — барлығы сол бір ортақ идеяның айналасында топтасады: жобаның рухын сақтау. Бизнес-тренер Мадина Байжанова бұл мәселені мынадай сөздермен сипаттайды: "Стартаптар жиі сыртқы қысымға бой алдырып, бастапқы миссиясынан ауытқиды. Содан кейін команда ыдырайды, клиент сенімін жоғалтасың. Сол себепті де іргетасты дұрыс қалаудың маңызы орасан зор."Тарихи тұрғыдан алғанда, кәсіпкерлік дәстүр Оңтүстік Қазақстан үшін жаңалық емес. Ортағасырлық Сайрам мен Түркістанның сауда-саттық желілерін ескерсек, қазіргі заман стартап мәдениеті осы өңірдің ежелгі іскерлік генімен үндес келетінін байқауға болады. Бүгін бұл дәстүр жаңа форматта — ашық кездесулер, акселератор бағдарламалары және онлайн платформалар арқылы жалғасын тауып отыр. Айырмашылығы тек масштабта: бұрын керуен жолымен сауда жасалса, енді ол цифрлық өнімдер мен жаһандық нарыққа шыға алатын идеялар арқылы жүзеге асады.Іс-шараға деген қызығушылық Шымкент кәсіпкерлер қауымдастығы арасында жоғары. Shymkent Hub-тің деректеріне сүйенсек, тіркелу алғашқы күндерде-ақ белсенді жүрді. Жас бағдарламашылар, дизайнерлер, маркетологтар және жаңа ғана бизнес ашқан кәсіпкерлер шараны өте жоғары бағалайды. "Мен алыстан оқып жүргенімде мұндай мүмкіндіктер болмады. Қазір Шымкентте отырып-ақ осындай кездесулерге қатыса алатынымыз — үлкен жетістік," — дейді іс-шараға тіркелген бағдарламашы Серік Омаров.Бұл кездесудің перспективалары тек бір кешкі сұхбатпен ғана шектелмейді. Ұқсас іс-шаралар тізбегін жалғастыру туралы талқылаулар жүріп жатыр. Мамандардың болжамынша, Шымкенттің стартап экожүйесі алдағы үш жылда айтарлықтай дамиды, бұл ретте жергілікті инвесторлардың белсенділігі де артуда. Кездесу аясында бейресми желіге қосылу мүмкіндігі де болады — яғни қатысушылар болашақ серіктестерімен, менторларымен таныса алады. Бағытыңды анықтап, ниеттес адамдармен кездесіп, тәжірибелі тұлғадан кеңес алу — мұның бәрі бір кешке сыйғызылған. 9 қыркүйек, сағат 18:00, Shymkent Hub, Север 66/2 мекенжайы — Оңтүстік Қазақстанның жас кәсіпкерлері үшін маңызды бір беттің басталуы. 

Қазақстанның оңтүстігінде технологиялық білім беру саласында маңызды оқиға болмақ. 4 қыркүйек 2026 жыл күні белгілі болғандай, 10 қыркүйекте Shymkent Hub алаңында жергілікті IT-қоғамдастығы үшін ерекше маңызды воркшоп өтеді. Іс-шара жасанды интеллект инструменттерін бағдарламашылардың күнделікті жұмысына тиімді енгізу жолдарына арналған.Воркшоп сағат 14:00-де Север 66/2 мекенжайында орналасқан Shymkent Hub-та басталады. Бұл кездесу теориялық лекция емес — спикер нақты кейстер мен практикалық тәжірибесін ортаға салып, AI инструменттерін жұмыс процесіне дұрыс және тиімді енгізудің қолданбалы тәсілдерін көрсетеді. Ең бастысы, воркшоптың форматы тікелей сұхбатқа, сұрақ-жауапқа және тірі мысалдарды бірге талдауға негізделген.Неге бұл өте маңызды?Бүгінгі таңда жасанды интеллект тек ірі технологиялық компаниялардың ғана емес, жеке бағдарламашылардың да күнделікті жұмыс құралына айналды. GitHub Copilot, ChatGPT, Claude, Cursor сияқты инструменттер код жазу тәсілін түбегейлі өзгертті. Stack Overflow компаниясының 2025 жылғы зерттеуіне сәйкес, әлемдегі бағдарламашылардың 80 пайыздан астамы жұмысында AI-ге негізделген кем дегенде бір инструментті қолданады. Сонымен бірге солардың 65 пайызы бұл инструменттерді жеткілікті деңгейде пайдалана алмайтындарын мойындаған.Қазақстандық IT-сектор үшін бұл мәселе бүгін өзекті болып тұр. ДСҰ мен Халықаралық еңбек ұйымының болжамдарына қарасақ, 2027 жылға қарай жұмсақ бағдарламалық жасақтама жазатын кодтың 40 пайызын AI генерациялайтын болады. Демек, болашақта жеңіске жететін бағдарламашы — AI-ді жеңе алатын емес, AI-мен тиімді жұмыс істей алатын маман.Шымкент: Оңтүстіктің технологиялық орталығыШымкент соңғы бірнеше жылда Қазақстанның IT-картасында өзіндік орын алды. Бұрын IT-мамандар Алматы мен Астанаға кетуге мәжбүр болған болса, енді оңтүстік мегаполисте де жергілікті технологиялық экожүйе қалыптасуда. Shymkent Hub — осы экожүйенің қозғаушы күштерінің бірі. Хаб 2022 жылдан бастап жүздеген жергілікті бағдарламашыларды, стартап иелерін және цифрлық кәсіпкерлерді біріктіріп келеді.Shymkent Hub-тың негізін қалаушы Ерлан Сейітовтың сөзіне жүгінсек: «Біз Шымкентте IT-мамандар тапшылығын сезінеміз, бірақ мұны мүмкіндік ретінде қарастырамыз. Жергілікті дарынды жастарға сапалы білім мен тәжірибе берсек, олар үлкен қалаларға кетпей-ақ осында табысты болуы мүмкін. Мұндай воркшоптар сол мақсатқа қызмет етеді.»Воркшоптың мазмұны мен маңыздылығыІс-шарада қарастырылатын тақырыптар практикалық тұрғыдан ерекше құнды. Біріншіден, AI инструменттері арқылы рутиналық тапсырмаларға кететін уақытты қалай қысқартуға болатыны талданады. Зерттеулер бойынша, тәжірибелі бағдарламашы AI инструменттерін дұрыс қолданған жағдайда бір күнгі жұмысының 30–40 пайызын үнемдей алады. Бұл тікелей өнімділікке, нәтижесінде кірістің өсуіне ықпал етеді.Екіншіден, код сапасын арттыру мәселесі сөз болады. AI инструменттері тек код генерациялаумен шектелмейді — олар қателерді тауып, оңтайландыру бойынша нұсқаулар береді, код шолуын автоматтандырады. Үшіншіден, нақты өндірістік жобаларда AI-ді пайдаланудың кейстері ортаға салынады. Теориялық білім емес — нақты компанияларда, нақты командаларда пайдаланылған тәжірибелер.Жергілікті бағдарламашы Айгерім Жақсыбекова бұл туралы өз пікірін айтты: «Мен ChatGPT-ті бір жылдан бері пайдаланамын, бірақ оның мүмкіндіктерінің тек 20 пайызын ғана игерген сияқтымын. Мұндай воркшоптардан кейін жұмысқа деген көзқарасым мүлдем өзгеріп кетеді деп үміттенемін. Алматыда осындай іс-шараларға бару үшін уақыт та, қаражат та кетер еді, ал мұнда — жанымызда.»Болашақтың бағдарламашысы кім болады?IT-индустриядағы сарапшылар пікіріне сәйкес, жасанды интеллект дәуірінде бағдарламашылар арасында айқын сараланушылық байқалмақ. Бір жағынан, AI-ді инструмент ретінде шебер пайдаланатын «суперкодерлер» пайда болады — олар бір өзі бүкіл командаға тең жұмыс атқара алатын болады. Екінші жағынан, AI-ді үстірт қолданатын немесе мүлдем пайдаланбайтын мамандар нарықта бәсекелестікке төтеп бере алмайды.McKinsey Global Institute зерттеуі бойынша, 2030 жылға дейін IT-салада AI-ді тиімді пайдалана білетін мамандардың еңбекақысы 35–50 пайызға өсуі күтіледі. Ал мұндай дағдысы жоқ мамандардың орташа табысы, керісінше, төмендейтін болады. Демек, бүгін AI-ге уақыт бөлу — болашаққа ең тиімді инвестиция.Қоғамдастықтың реакциясыВоркшоп туралы хабарландыру жарияланғаннан кейін жергілікті IT-қоғамдастығы белсенді қызығушылық танытты. Shymkent Hub-тың Telegram-каналында тіркелу сілтемесі 48 сағат ішінде екі жүзден астам рет бөлісілді. Бұл жергілікті бағдарламашылар арасында сапалы практикалық білімге деген шынайы сұраныстың бар екенін дәлелдейді.Қалалық цифрлық трансформация кеңесінің сарапшысы Нұрлан Бекенов бұл трендті оң бағалайды: «Шымкент мұндай іс-шараларды жиілетуі тиіс. Бізде талантты жастар жеткілікті, тек оларға дұрыс бағыт пен тәжірибе беру керек. AI инструменттерін меңгерген Шымкент бағдарламашысы халықаралық нарықта да бәсекелесе алады.»10 қыркүйектегі воркшоп — бір кездесу ғана емес. Бұл Шымкенттің технологиялық болашаққа жасаған саналы қадамы. Saat 14:00-де Shymkent Hub есігін ашқанда, сол есіктен кіретіндер жасанды интеллект дәуірінің алдыңғы қатарлы мамандарына айналуға тағы бір мүмкіндік алады. 

Цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы адамзат өркениетінің барлық салаларын түбегейлі өзгертіп жатқан дәуірде киберқауіпсіздік мәселесі ерекше өзектілікке ие болуда. Жасанды интеллект технологиялары бір жағынан — қорғаныс жүйелерін күшейтсе, екінші жағынан — жаңа, бұрын-соңды болмаған қауіп-қатерлердің есігін айқара ашып отыр. Дәл осы өзекті мәселені талқылау мақсатында 2026 жылдың 6 қыркүйегінен бірнеше күн өткен соң, яғни 10 қыркүйек күні сағат 15:00-де Шымкент қаласындағы Shymkent Hub-та «AI + Cyber Security» атты speaker talk өтетін болды. Бұл кездесу аймақтың технологиялық қоғамдастығы үшін ғана емес, жалпы Қазақстан аясында цифрлық сауаттылықты арттыру жолындағы маңызды қадамдардың бірі болып саналады.Шара Север 66/2 мекенжайындағы Shymkent Hub алаңында ұйымдастырылып отыр. Бұл алаң соңғы жылдары оңтүстік өңірдегі технологиялық стартаптар мен IT-мамандар үшін шынайы ынтымақтастық кеңістігіне айналған. Shymkent Hub-тың менеджері Дәурен Сейітовтің айтуынша, «Бізге осындай тақырыптарды талқылайтын сарапшылар мен жастарды бір ортаға жинастыру — негізгі мақсатымыздың бірі. Жасанды интеллект пен киберқауіпсіздіктің қиылысы — бүгінгі ең өткір мәселелердің бірі, сондықтан бұл кездесуге деген қызығушылық өте жоғары». Іс-шараға IT-мамандар, студенттер, бизнес өкілдері және мемлекеттік сектор қызметкерлері қатысады деп күтілуде.Жасанды интеллект технологияларының киберқауіпсіздік саласына енуі жаһандық деңгейде тұтас индустрияның бет-бейнесін өзгертіп жатыр. Халықаралық Cybersecurity Ventures зерттеу компаниясының деректеріне сүйенсек, 2025 жылы киберқылмыстан болатын жаһандық шығын жылына 10,5 триллион АҚШ долларын құраған. Бұл — тарихтың кез келген кезеңіндегі ең ірі экономикалық шығынның бірі. Сонымен қатар, McKinsey & Company сарапшыларының есебінде AI негізіндегі қауіпсіздік жүйелерінің кибершабуылдарды анықтау уақытын орта есеппен 60 пайызға қысқарта алатыны атап өтілген. Қазақстан үшін де бұл цифрлар аса маңызды: Ақпараттық қауіпсіздік мәселелері жөніндегі ұлттық орталықтың мәліметі бойынша, елімізде 2024 жылы тіркелген кибершабуылдардың саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 40 пайызға өскен.Спикер talk барысында қарастырылатын тақырыптар аса кең ауқымды қамтиды. Желілік қауіпсіздік, деректерді қорғау, қауіптерді автоматты анықтау жүйелері, заманауи шифрлау алгоритмдері, қол жеткізуді басқару және қауіпсіз код жазу принциптері — осылардың барлығы спикердің практикалық тәжірибесі негізінде талданады. Қазақстандық киберқауіпсіздік сарапшысы Айгүл Нұрланованың пікірінше, «Қазір AI — жай ғана қосымша құрал емес, ол қауіпсіздік жүйесінің өзегіне айналып барады. Машиналық үйрену алгоритмдері аномалиялық белсенділікті адам операторынан мыңдаған есе тез анықтайды. Алайда сол AI жүйелерінің өзі де шабуылдаушылардың нысанасына айналып отыр — бұл парадоксты ұғыну бүгінгі маманның басты міндеті». Осындай практикалық пайымдаулар кездесудің негізгі мазмұнын құрайды деп болжануда.Аймақтық тұрғыдан алғанда, бұл шараның маңызы өте зор. Шымкент — Қазақстанның үшінші мегаполисі ретінде цифрлық экономиканы дамытуда белсенді рөл атқаруда. Шымкент қалалық әкімдігінің Цифрландыру басқармасы өкілі Серік Байжановтың сөзіне жүгінсек: «Біздің қала цифрлық трансформация жолында батыл қадамдар жасап жатыр. Smart City бастамалары, электрондық үкімет қызметтерінің кеңеюі — бұлардың барлығы киберқауіпсіздікті басымдықты мәселеге айналдырады. Жергілікті IT-қоғамдастықтың осындай іс-шараларды өз бастамасымен ұйымдастыруы — өте оң сигнал». Бұл пікір аймақтық билік пен технологиялық сектордың ынтымақтастығының жемісін айқын көрсетеді.Тарихи тұрғыдан қарасақ, киберқауіпсіздік мамандығы 1980-90-жылдары дербес сала ретінде қалыптаса бастаған еді. Сол кезде бірнеше жүздеген маман болса, бүгінгі таңда дүние жүзі бойынша бұл саладағы мамандарға деген сұраныс пен ұсыныс арасындағы алшақтық 3,5 миллион адамды құрайды деп есептеледі. Жасанды интеллекттің ендігі кезеңдегі рөлі — бір жағынан осы тапшылықты компенсациялау, екінші жағынан — автоматтандырылған шабуылдардың жаңа толқынын тудыру. Бұл диалектика — спикер talk-тың өн бойында талданатын өзекті арқау болмақ. Осы тұрғыдан алғанда, Шымкенттегі кездесу — жай ғана жергілікті іс-шара емес, жаһандық технологиялық дискурстың аймақтық жалғасы.Болашаққа болжам жасайтын болсақ, алдағы жылдары жасанды интеллект пен киберқауіпсіздіктің синтезі барған сайын тереңдей береді. Gartner аналитикалық компаниясының 2025 жылғы болжамы бойынша, 2027 жылға қарай корпоративтік қауіпсіздік жүйелерінің 80 пайызы AI компонентін міндетті түрде қамтиды. Бұл дегеніміз — Қазақстанда да осы бағытта кадр даярлау, нормативтік база жасау және инфрақұрылым қалыптастыру мәселелері шұғыл сипат алады. 10 қыркүйектегі спикер talk — дәл осы перспективаның аясында отандық IT-қоғамдастықты жұмылдырудың нақты мысалы. Технологиялық жарыстан қалмау үшін бүгін білім алу — ертеңгі қауіпсіздіктің кепілі. Шымкент Hub-тың алаңы осы мақсатта бас қосқан мамандардың, жастардың және сарапшылардың ынтымағымен тарихтың жаңа бетін ашуға дайын. 

1 қыркүйек 2026 жыл. Қыркүйек айының басталуымен бірге Қазақстан бойынша кибермәдениет айы ресми түрде өз есігін ашты. Биылғы жылы бұл маңызды науқан Шымкент қаласында ерекше белсенділікпен өтуде: жоғары оқу орындары, мектептер мен колледждерде киберқауіпсіздік бойынша кешенді түсіндіру жұмыстары қолға алынды. Оқушылар мен студенттерге интернет қауіпсіздігі, жеке деректерді қорғау, киберқауіптердің алдын алу және цифрлық ортада сақтықпен жүру туралы пайдалы ақпараттар жеткізілуде. «Киберқауіпсіздік — өзіңнен басталады» деген ұран аясында жүргізіліп жатқан бұл шаралар жастардың санасына мықты із қалдыруға тиіс.Кибермәдениет айының тарихына үңілсек, бұл бастама Қазақстанда бірнеше жылдан бері жүзеге асырылып келеді. Алғашқы кездерде науқан тек астана мен ірі қалаларда өткізілсе, кейінгі жылдары оның ауқымы бүкіл елді қамтыған. Шымкент сияқты үшінші ірі мегаполисте бұл жұмыстардың жолға қойылуы — елдің аймақтық деңгейдегі цифрлық сауаттылыққа деген назарының артқанын айқын аңғартады. Ұлттық киберқауіпсіздік үйлестіру орталығының мәліметтеріне сүйенсек, 2025 жылы Қазақстанда тіркелген киберинциденттердің саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 34 пайызға өскен. Осы өсімнің едәуір бөлігі жеке тұлғаларға бағытталған алаяқтық схемалары мен фишингтік шабуылдардан тұрады. Бұл сандар қоғамда цифрлық сауаттылықты арттырудың өміршең қажеттілікке айналғанын дәлелдейді.Шымкенттегі кездесулерге қатысушы педагогтар мен сарапшылар өткізіліп жатқан шаралардың маңызын жоғары бағалауда. Қаланың жетекші жоғары оқу орындарының бірі — Оңтүстік Қазақстан университетінің ақпараттық технологиялар кафедрасының меңгерушісі Арман Сейітов: «Бүгінгі жастар цифрлық ортада өмір сүреді, бірақ олардың көпшілігі онлайн қауіптерді толық түсінбейді. Бір ғана фишингтік хат немесе жалған сайт арқылы адам жеке ақпаратынан немесе қаражатынан айрылуы мүмкін. Сондықтан мектеп қабырғасынан бастап цифрлық гигиена дағдыларын қалыптастыру — біздің басты міндетіміз» деді. Ал Шымкент қаласының білім бөлімінің өкілі Зарина Нұрланова осы шаралар аясында мектептерде өткізілетін сабақтар мен семинарлардың оқу бағдарламасына органикалық кіріктірілетінін атап өтті. «Бала интернеттегі қауіпсіздікті ересектерден үйренуі тиіс, ал егер үйде осы тақырыпта сөйлесілмесе, онда мектеп осы олқылықтың орнын толтыруы керек», — деп нақтылады ол.Шымкенттегі бұл науқанның елдік маңызы өте зор. Қазіргі кезде Қазақстан халқының 85 пайыздан астамы интернетті белсенді пайдаланады, ал смартфон иелерінің саны жылдан жылға өсіп келеді. Дегенмен цифрлық сауаттылық пен кибергигиена мәдениеті техникалық мүмкіндіктерден едәуір артта қалуда. Мәселен, Ұлттық статистика бюросының 2025 жылғы зерттеуіне сәйкес, қазақстандықтардың 62 пайызы ешқашан өз онлайн аккаунттарының құпия сөзін жаңартпаған, ал 47 пайызы бейтаныс жіберушілерден келген сілтемелерді тексермей ашатынын мойындаған. Бұл деректер елде жаппай цифрлық ағартушылықтың қаншалықты қажет екенін айқын көрсетіп тұр. Осы тұрғыдан алғанда, Шымкент мектептері мен колледждерінде жүргізіліп жатқан түсіндіру жұмыстары — тек бір қаланың ғана емес, бүкіл елдің болашағы үшін маңызды инвестиция деп бағалауға болады.Кездесулерде жастарға берілетін ақпараттың ауқымы да кең. Мамандар жеке деректерді қорғаудың негізгі принциптерін — екі факторлы аутентификацияны, күшті құпия сөз жасауды, жалған сайттарды анықтауды — түсіндіреді. Бұдан бөлек, киберқорлау, онлайн алаяқтық, жасөспірімдерге арналған зиянды мазмұн сияқты өзекті тақырыптар да қамтылады. Оқушылардың бұл тақырыптарға деген қызығушылығы жоғары. Шымкенттегі №15 мектептің оныншы сынып оқушысы Дәурен Ахметов: «Мен бұрын фишинг деген не екенін білмедім. Бүгінгі сабақтан кейін интернетте жүргенде анағұрлым сақ болатыным анық», — деп бөлісті. Мұндай кері байланыс науқанның нақты нәтиже беріп жатқанын растайды.Кибермәдениет айы аясындағы шаралар тек білім беру мекемелерімен шектелмейді. Шымкент қалалық әкімдігінің өкілдерінен алынған мәліметтерге сүйенсек, қыркүйек айы бойы қалалық кітапханалар мен мәдени орталықтарда да тегін семинарлар өткізіледі, әлеуметтік желілерде ақпараттық контент таратылады, сондай-ақ жергілікті бизнес өкілдері мен мемлекеттік мекемелердің қызметкерлері үшін корпоративтік тренингтер ұйымдастырылады. Бұл кешенді тәсіл науқанның тиімділігін едәуір арттырады, өйткені киберқауіпсіздік мәселесі жалғыз бір топтың ғана емес, қоғамның барлық мүшесінің жауапкершілігіне айналуы тиіс.Сарапшылардың пікірінше, кибермәдениет айы сияқты бастамалардың тұрақты форматқа ие болуы — болашаққа деген кепілдік. Алдағы жылдары киберқауіптердің күрделілігі мен саны артқан сайын, оларға қарсы тұра алатын саналы азаматтарды тәрбиелеу стратегиялық маңызға ие болады. Қазақстанның 2030 жылға дейінгі цифрлық даму тұжырымдамасында да азаматтардың цифрлық сауаттылығын арттыру басымды бағыт ретінде белгіленген. Осы мақсатқа жету жолындағы Шымкенттегі бүгінгі жұмыстар — сол үлкен стратегияның нақты, жерде жүзеге асып жатқан бөлшегі. «Киберқауіпсіздік — өзіңнен басталады» деген ұран жай сөз емес, ол — жеке жауапкершілік пен саналы мінез-құлықтың символы. Бүгін мектеп қабырғасында осы санаға бойы сіңген жас ұрпақ ертең цифрлық Қазақстанның сенімді тіректеріне айналатынына күмән жоқ.

Қазақстанның оңтүстік өңірінде инновация мен кәсіпкерлік рухының жаңа толқыны соқты. 2026 жылдың 2 қыркүйегінде Шымкент қаласында ірі стартап байқауы — Startup Orda-2026 салтанатты түрде өз жұмысын бастады. Бұл іс-шара еліміздің жас кәсіпкерлері мен технологиялық инноваторлары үшін бірегей алаңға айналып, «идеядан өнімге дейін» деген ұранмен отандық стартап экожүйесін сапалы жаңа деңгейге шығаруды мақсат тұтты. Ел бойынша жүздеген өтінімді жинаған байқау, Шымкенттің инновациялық хаб ретіндегі беделін нығайта түсетін айтулы оқиғаға айналды.Startup Orda бағдарламасының тарихы 2021 жылға барып тіреледі. Алғашқы жылдары аймақтық деңгейде ұйымдастырылған бұл байқау, уақыт өте келе республикалық ауқымға шықты және Орталық Азияның ең ірі жас кәсіпкерлер форумдарының біріне айналды. 2023 жылы өткізілген алдыңғы сезон барысында 400-ден астам стартап өтінім берсе, олардың ішінен іріктелген 30 команда жеңімпаздар сатысына жетті. Бес жыл ішінде бағдарлама аясында жалпы сомасы 1,5 миллиард теңгеден асатын инвестиция тартылды, 120-дан аса жоба нарықта өнім ұсынатын деңгейге жетті. Осы жетістіктер Startup Orda-ның елдегі стартап мәдениетін қалыптастырудағы рөлін айғақтайды.Биылғы сезонның ерекшелігі — жеті негізгі бағыт бойынша өтіп жатқан сайысқа 600-ден астам команданың өтінім беруінде. Бағыттар: агротехнологиялар, денсаулық сақтаудың цифрлық шешімдері, тұрақты даму мен жасыл технологиялар, білім берудегі инновациялар, қаржылық технологиялар, өнеркәсіптік автоматтандыру және жасанды интеллект қолданбалары. Оқиғаны ұйымдастырушы, «QazTech Ventures» венчурлық қорының директоры Асқар Бейсенов: «Биылғы өтінімдердің сапасы мен санының өсуі — бұл елімізде кәсіпкерлік мәдениеттің кемелденіп келе жатқанының нақты дәлелі. Жастар енді тек жұмыс іздеп қоймайды, олар өздері жұмыс орны жасайтын болды», — деп атап өтті. Жеті бағыттағы жеңімпаздарды жалпы қоры 250 миллион теңге болатын гранттар мен инвестициялық шарттар күтіп тұр.Шымкент қаласының байқауға тірек болуы кездейсоқтық емес. 2018 жылы республикалық маңызы бар қалаға айналған Шымкент, соңғы жылдары технологиялық даму мен индустриалдық инвестиция тұрғысынан айрықша серпін алды. Қаладағы технопарктер санының артуы, Оңтүстік Қазақстан өңірлік университетінің инновациялық инфрақұрылымы және биылғы жылы іске қосылған «SmartOntustik» цифрлық хабының ашылуы — осының бәрі Шымкентті оңтүстіктің технологиялық орталығына айналдырып жатыр. Қала әкімінің бірінші орынбасары Гүлнар Сейітқалиева: «Startup Orda-2026-ның дәл Шымкентте өткізілуі аймақ үшін зор мәртебе. Біздің қаламыз тек үлкен нарық ретінде ғана емес, инновация өнімдері туылатын шығармашылық орта ретінде де танылуы тиіс», — деп мәлімдеді.Байқауға қатысушылардың жас орташасы 26 жасты құрайды, бұл индикатор елдегі жаңашылдықтың жас буын арқасында жандана түскенін айқындайды. Алматыдан келген «EcoFarm» командасының жетекшісі Дінара Қасымова: «Біз ауылшаруашылық деректерін нақты уақыт режимінде талдайтын жасанды интеллект платформасын ұсынып отырмыз. Бұл шешім Қазақстанның астық өндірісін кемінде 18 пайызға арттыра алады деп болжаймыз», — дейді. Оның жобасы байқаудың агротехнологиялар бағытында жоғары бағаланған бес финалист арасынан орын алды. Ақтаудан келген жасыл технологиялар бойынша команда болса, Каспий жағалауындағы желдің энергиясын шағын тұрмысқа бейімдейтін портативті генераторды таныстырды. Бұл жобалардың аймақтық мәселелерге нақты шешім ұсынуы сарапшыларды таңдандырды.Startup Orda-2026-ны халықаралық деңгейде де ерекше қылатын бір жайт — байқауға Оңтүстік Корея, Сингапур, Германия және Біріккен Араб Әмірліктерінен инвесторлар мен менторлар шақырылды. KAIST университетінің (Корея ғылым-технология институты) өкілі Джун Хо Ким: «Қазақстандық жас кәсіпкерлердің деңгейі соңғы бес жылда айтарлықтай өсті. Мен мұндағы жобалардың бірнешеуін халықаралық нарыққа шығаруға дайын деп бағалаймын», — деп пікір білдірді. Шетелдік инвесторлардың қатысуы стартаптарға тек қаржылық қолдау ғана емес, сонымен қатар жаһандық желіге кіру мүмкіндігін де ашады. Ұйымдастырушылар биылғы іс-шара аясында кемінде 15 халықаралық серіктестік келісімі жасалады деп күтуде.Startup Orda-2026-ның перспективалары өте зор. Байқаудың соңғы сатысы қазан айының ортасында өтеді, ал жеңімпаздар жарияланатын гала-кеш қарашада Астанада болады деп жоспарлануда. Бағдарламаның ізбасар жобалары үшін 12 айлық акселераторлық бағдарлама да қарастырылған, ол шеңберінде таңдалған командалар кәсіби коучинг, заңгерлік кеңес және маркетингтік қолдауды тегін алатын болады. Мемлекет тарапынан да қолдау жасалып жатыр: «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы аясында стартап жүйесін дамытуға бюджеттен бөлінетін қаржыландырудың 2027 жылға дейін 35 пайызға ұлғаюы жоспарланған. Эксперттер бұл санды аздырқаймен тірек ете отырып, Қазақстанның 2030 жылға дейін Орталық Азияның жетекші инновациялық экожүйесіне айналу мүмкіндігі жоғары екенін алға тартады. Startup Orda-2026 — осы ұзақ сапардың жаңа бетін ашқан тарихи оқиға.