Қазіргі цифрлық дәуірде интернет-алаяқтық мемлекеттік деңгейдегі маңызды мәселеге айналды. 25 мамыр 2026 жыл күні қоғамда бұл тақырып қайтадан өткір талқыға түсті — себебі 14 мамырда Орталық коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз конференциясының қорытындылары кең резонанс тудырды. Аталған іс-шарада ҚР ІІМ киберқылмысқа қарсы іс-қимыл департаментінің бастығы Жандос Сүйінбай азаматтарды цифрлық алаяқтықтан қорғаудың нақты жолдарын баяндады. «Киберқалқан Қазақстан» жобасы аясында өткізілген бұл кездесу елдегі ақпараттық қауіпсіздік мәселесіне деген жаңа ресми көзқарасты айқын көрсетті.Интернет-алаяқтықтың Қазақстандағы тарихы терең. Алғашқы кибер-алаяқтық схемалар елімізде 2000-жылдардың ортасында пайда бола бастады — сол кезде олар негізінен электрондық хат арқылы жүзеге асырылатын. Алайда смартфондардың кеңінен таралуымен және қаржылық технологиялардың жедел дамуымен бірге қылмыскерлердің тәсілдері де күрт өзгерді. 2010-жылдары телефон арқылы алдау схемалары пайда болса, 2020-жылдардан бастап олар іс жүзінде кәсіби бизнеске айналды. Бүгінде киберқылмыскерлер тұтас ұйымдасқан топтар ретінде жұмыс істейді, олардың жұмыс әдістері нақты реттелген, ал психологиялық манипуляция техникалары жылдан жылға жетілдіріліп отырады.ІІМ-нің деректеріне сүйенсек, 2024 жылы тіркелген киберқылмыстар саны алдыңғы жылмен салыстырғанда отыз пайыздан астамға өсті. Барлық тіркелген жағдайлардың алпыс пайыздан көбі телефон мен интернет арқылы жасалған алаяқтыққа тиесілі. Соңғы екі жылда Қазақстан азаматтарына келтірілген жалпы шығын миллиардтаған теңгені құрайды. Дегенмен сарапшылар нақты цифрлар ресми статистикадан әлдеқайда жоғары екенін атап өтеді: зардап шеккендердің едәуір бөлігі ұят сезімінен немесе болған жағдайды жариялағысы келмей, полицияға жүгінбейді. Шымкент қаласының ІІМ бұл деректерді жергілікті деңгейде де растайды — оңтүстік өңірде де кибер алаяқтықтың өсу үрдісі тоқтаусыз жалғасуда.Жандос Сүйінбай баспасөз конференциясында ең алдымен қарапайым, бірақ тиімді киберхигиена ережелерін атап өтті. Оның айтуынша, азаматтар банк карталарының деректерін, жеке кабинеттерден парольдерді, сондай-ақ SMS-растау кодтарын ешқандай бейтаныс адамға хабарламауы тиіс. «Қазіргі алаяқтар кәсіби және жүйелі жұмыс істейді. Олар жәбірленушіні дүрбелеңге түсіріп, асығыс әрекет жасауға мәжбүр етеді. Егер сізге банктен қоңырау шалып, SMS-кодты дереу айтуды немесе "қауіпсіз шотқа" ақша аударуды талап етсе — алдыңызда алаяқ тұр, ол қаншалықты сенімді көрінсе де», — деп ескертті ведомство өкілі. Бұл сөздер залда отырған тілшілер мен сарапшылардың арасында айрықша назар аударды, өйткені дәл осы схема Қазақстанда ең жиі кездесетіндердің бірі болып қала береді.Белгісіз жіберушілерден келген сілтемелер бойынша өтуге және олардың өтінішімен қосымшалар орнатуға қатаң тыйым салу да маңызды тақырыптардың бірі болды. Қылмыскерлер банктердің және мемлекеттік органдардың ресми беттерінен іс жүзінде ажыратуға болмайтын фишингтік сайттар жасайды, сондай-ақ пайдалы сервис ретінде бүркемеленген зиянды бағдарламалар әзірлейді. Бір ғана абайсыздық — және алаяқтар пайдаланушының смартфонына және барлық қаржылық шоттарына толық қол жеткізе алады. Сүйінбай қосымшаларды тек ресми дүкендерден жүктеуді және жеке деректерді енгізбес бұрын сайттардың мекенжайларын міндетті түрде тексеруді ұсынды.Конференцияда әлеуметтік желілердегі қауіптерге де ерекше назар аударылды. Схема қарапайым: алаяқтар жәбірленушінің таныс адамының аккаунтын бұзып, одан атынан қиын жағдайға тап болғандықтарын сылтауратып, шұғыл ақша қарызға сұрайды. Эмоционалдық байланыс адамның сақтығын кемітеді де, ол жан-жақты ойламастан ақша аударып жібереді. Ақпараттық қауіпсіздік жөніндегі тәуелсіз сарапшы Дәмір Серікбаев осы тәсілге қатысты: «Психологиялық қысым — телефон алаяқтарының басты қаруы. Бейтаныс адаммен сөйлесу барысында дүрбелең мен шұғылдық сезінсеңіз — бұл қауіптің анық белгісі. Тұтқаны қойып, банкке ресми нөмір арқылы өзіңіз қоңырау шалыңыз», — деп тиянақты кеңес берді.Ведомство өкілдері құқық қорғау органдарының ешқашан телефон арқылы арнайы операциялар жүргізбейтінін және азаматтардан ақша аударуды талап етпейтінін де айрықша ескертті. Алайда «полиция қызметкері» немесе «прокуратура өкілі» атынан соғылатын қоңыраулар ең кең тараған схемалардың бірі болып қала береді. Серікбаев бұл мәселеде халықаралық ынтымақтастықтың да аса маңызды екенін атап өтті: «Қылмыскерлердің басым бөлігі шет елдерден жұмыс істейді, анонимді сим-карталар мен VPN-қызметтерді пайдаланады. Бұл халықаралық деңгейде киберқылмыспен күресте принципті жаңа тәсілдерді талап етеді».Жандос Сүйінбай болашаққа арналған жоспарлар туралы да сөз қозғады. Барлық жас топтарын — оқушылардан зейнеткерлерге дейін — қамтитын ауқымды цифрлық сауаттылық бағдарламасын іске қосу жоспарланып отыр. Мамандандырылған онлайн-курстар әзірлеу, кәсіпорындар мен оқу орындарында тренингтер өткізу, сондай-ақ азаматтардың шағымдарына жедел ден қою мақсатында полицияның әлеуметтік желілердегі белсенділігін арттыру да күн тәртібінде тұр. Баспасөз конференциясының қорытынды тұжырымы мынадай: интернет-алаяқтықпен күресте әрбір азаматтың жеке сақтығы ең сенімді де қолжетімді қорғаныс құралы болып қала береді, ал мемлекет киберқылмыскерлердің іс-әрекетіне тап болғандарға ақпараттық және құқықтық қолдау көрсетуге дайын. «Киберқалқан Қазақстан» жобасы — бұл жалғыз акция емес, жүйелі жұмыстың алғашқы маңызды қадамы.

Қазақстан жолдарында тәртіп орнату жолындағы күрес жаңа кезеңіне аяқ басты. 25 мамыр 2026 жыл күні Шымкент қаласында жасанды интеллект негізіндегі бейнебақылау жүйесінің алғашқы нәтижелері жарияланды. Биылғы жылдың 25 наурызынан бастап бүкіл Қазақстан бойынша жол қозғалысы ережесін автоматты түрде тіркейтін камералар тәулік бойы, үзіліссіз жұмыс жасап келеді. Шымкентте ғана жүйе іске қосылғаннан бері бес мыңға жуық құқық бұзушылық тіркелген. Бұл сан — бейғамдық пен жазасыздыққа тосқауыл қойылғанының айқын белгісі.Қазақстандағы жол қауіпсіздігі мәселесі бұрыннан ұлттық деңгейдегі өткір мәселеге айналған. Ішкі істер министрлігінің мәліметтері бойынша, елімізде жыл сайын он мың астам жол-көлік оқиғасы тіркеледі. Сол оқиғалардың айтарлықтай бөлігі — алдын ала болдырмауға болатын себептерден туындайды: қауіпсіздік белдігін таппау, жүргізу кезінде ұялы телефон пайдалану, жылдамдықты асыру. Ондаған жылдар бойы осы бұзушылықтармен күресудің тиімділігі бір ресурсқа — адам күшіне тіреліп келді. Инспекторлар барлық жол учаскелерін бір мезгілде бақылауға мүмкіндіктері болмады, ал жүргізушілер бұл олқылықты пайдаланып үйренді. Жаңа жүйе осы ауыздықсыздықты мәңгілікке жабуға бағытталған.Технологияның жұмыс принципі қарапайым әрі аяусыз: камера бұзушылықты тіркейді, алгоритм автомобильдің мемлекеттік нөмірін таниды, деректер дереу базаға жіберіледі, ал айыппұл кез келген іс-әрекетсіз-ақ көлік иесіне жетеді. Мұндай қаулыны дауласу өте қиын: уақыт белгісі бар сандық сурет сот практикасында толыққанды дәлел болып есептеледі. Шымкент қалалық полициясының бастығының орынбасары Бахыткелді Абдраманов бұл туралы нақты және айқын айтты: «Биылғы жылдың 12 наурызынан бастап бүкіл ел бойынша жол бақылауының камералары жол қозғалысы ережелерінің бұзылуын тіркей бастады. Жүйе іске қосылғаннан бері Шымкентте бес мыңға жуық құқық бұзушылық тіркелді». Бұл — бар-жоғы бір қала мен бірнеше аптаның нәтижесі екенін ескерсек, сан шынымен де ауыр.Бүгінде Шымкентте жасанды интеллект кіріктірілген шамамен жүз бейнебақылау камерасы жұмыс істейді. Олар стратегиялық орналасқан: аварияға бейім қиылыстарда, мектептер мен балалар мекемелерінің маңында, қарқынды қозғалыс жүретін магистральдарда. Заманауи камералар — бұл жылдамдықты ғана өлшейтін қарапайым құрылғылар емес. Олар бірден бірнеше бұзушылық түрін тани алады: қауіпсіздік белдігінің байланбауы, жүру кезінде ұялы телефонды пайдалану, жол белгілеуін бұзу, тиым салынған бағдаршал сигналында өту. Жақын арада камералар санын екі есеге арттырып, қаланың барлық аудандарын қамту жоспарланған.Қала тұрғындарының реакциясы жалпы алғанда оң болды. Жергілікті БАҚ репортаждарында сұхбат берген шымкенттіктердің басым бөлігі жаңалықты қолдайтынын білдірді. «Бұл — дұрыс шешім деп санаймын. Белдік — бұл ең алдымен сіздің өзіңіздің қауіпсіздігіңіз. Сондықтан толықтай қолдаймын», — дейді автокөлік иелерінің бірі. Тағы бір жүргізуші пікірін нақты айтты: «Дұрыс жаңалық. Адамдарды тәртіпке тек осылай ғана үйретуге болады. Сонда барлығы заңды сақтайды, ережені аз бұзады». Үшінші тұрғын тіптен қысқа тұжырымдады: «Ережені сақтау — әр жүргізушінің парызы. Барлық ережені ұстансаңыз, ешқандай айыппұл болмайды». Жазалық шаралар талқыланғанда қоғамдық пікірдің мұндай бірізділігі сирек кездеседі — бұл да өз алдына мәнді.Осындай жүйелерді енгізудің дүниежүзілік тәжірибесі оптимизмге негіз береді. Ұлыбританияда «ақылды» камераларды кеңінен таратқаннан кейін бес жыл ішінде жүргізушілердің немқұрайлылығынан болған апат саны отыз пайызға қысқарды. Оңтүстік Кореяда зияткерлік бейнебақылауды енгізу жол қозғалысы ережесін жалпы бұзушылықтарды екі есеге азайтты. Сингапур, Германия, Біріккен Араб Әмірліктері — осы елдердің барлығы автоматты бақылауға көшкеннен кейін тұрақты оң серпін байқады. Мұндай жүйенің дәстүрлі патрульдеуден түбегейлі айырмашылығы — оның толық объективтілігі мен үздіксіздігінде. Камера шаршамайды, алаңдамайды және «уәделеспейді».Көлік инфрақұрылымы саласындағы сарапшылар атап өтеді: мұндай жүйелердің басты мақсаты — жазалаушы емес, алдын алу сипатындағы. Жүргізуші бұзушылық міндетті түрде тіркелетінін білгенде, рульдегі мінез-құлқы өздігінен өзгереді. Жаңа жүргізу мәдениеті қалыптасады — бір жолғы айыппұлдан қорқудан емес, бақылаудың жүйелілігін түсінуден. Көлік аналитигі Марат Жақсыбеков Қазақстандағы жасанды интеллект камераларын енгізудің әсері екі-үш жылдан кейін толық күшіне енеді деп есептейді: «Қазір біз алғашқы реакцияны көріп отырмыз — адамдар бейімделуде. Алайда ұзақ мерзімді нәтиже әлдеқайда терең болады: апат саны азаяды, ауыр жарақаттар кемиді, жолдардағы жалпы құқықтық мәдениет деңгейі өседі». Болжам халықаралық статистика аясында шынайы естіледі.Экономикалық аспект те аз маңызды емес. Жол-көлік оқиғалары мемлекетке орасан зор шығын әкеледі — тек медицинаға және салдарларды жоюға кететін тікелей қаржылық шығыстар ғана емес, сонымен бірге жұмыс күшінің жоғалуы, психологиялық жарақат, бүлінген отбасылар түрінде де. Зияткерлік бейнебақылау жүйелеріне жасалған инвестициялар мамандардың есебі бойынша үш-бес жыл ішінде апаттардан болатын әлеуметтік-экономикалық зиянның азаюы есебінен ғана өтеледі. Демек, мұнда бюджетке айыппұл түсімдерінің қосымша көзі туралы емес, адам өмірі мен қоғамдық денсаулықты сақтаудың ұзақ мерзімді стратегиясы туралы сөз болып отыр. Шымкенттегі бес мың тіркелген бұзушылық — алаңдаушылықтың емес, ойлану мен жауапкершіліктің себебі. Технология тек бұрыннан бар нәрсені аян етті: қанмен жазылған ережелерге деген жаппай немқұрайлылықты. Жасанды интеллект жолдағы адамның орнын баспайды — ол адам жауапты әрекет етуге мәжбүр болатын орта жасайды. Ал егер нәтижесінде кем дегенде бір адамның өмірі сақталса, жүйені енгізуге жұмсалған барлық күш-жігер толығымен ақталады.

Шымкент, 25 мамыр 2026 жыл. Қазақстанның оңтүстік мегаполисі — Шымкент қаласының полиция департаменті заманауи технологияларды пайдалана отырып, қылмыстылықпен күресте айтарлықтай жетістіктерге қол жеткізді. Жасанды интеллект жүйелерімен жабдықталған бейнебақылау камераларының кеңінен енгізілуі нәтижесінде жүздеген қылмыстық оқиғалар уақытында анықталып, ашылды. Алайда қоғамдық тәртіпті сақтаудың бұл жаңа кезеңінде де шешімін таппаған өзекті мәселелер жеткілікті. Атап айтқанда, қала ішіндегі ойын-сауық орындарында тәртіп бұзушылықтардың өсуі құқық қорғаушыларды айрықша алаңдатуда.Полиция департаментінің бастығының орынбасары Ұлықбек Мылтықовтың мәліміттеріне сүйенсек, тек биылғы жылдың басынан бастап ойын-сауық мекемелерінен «102» жедел шақыру қызметіне 2 800-ден астам шақыру түскен. Бұл — кез келген ірі қала үшін де өте жоғары көрсеткіш. Полицейлер осының барлығына кезекші нарядтармен шығуға мәжбүр болды. Аталған шақырулардың абсолютті көпшілігі алкогольдік масаң күйдегі азаматтардың дауласуынан, төбелесінен немесе мас күйінде жол жиегінде жатып қалуынан туындаған. Мысалы, биылғы бірінші тоқсанда ғана ойын-сауық орындарымен байланысты 47 ауыр дене жарақаты тіркелген. Бұл статистика аталған мекемелердің бүгінгі форматта жұмыс істеуінің қаншалықты қауіпті екенін айқын көрсетеді.Проблеманың түп-тамыры бірнеше факторда жатыр. Біріншіден, қаладағы ойын-сауық орындарының басым бөлігінде жұмыс режиміне ешқандай шек қойылмаған — олар «соңғы тұрақты тапқанша» жұмыс істейді. Екіншіден, алкогольдік өнімдерді тәулік бойы сату практикасы кең таралған. Үшіншіден, кәсіби қауіпсіздік қызметі тіпті болмаса да, барлар мен клубтар жалғаса береді. Тексерулер барысында кәмелетке толмағандарға ішімдік сатқан фактілер де, лицензиясыз қызмет көрсеткен жағдайлар да анықталды. Нәтижесінде 11 объектінің жұмысы тоқтатылды. Бірақ тоқтатылған кейбір мекемелер аттарын өзгертіп, жұмысын жалғастыруда — бұл жағдай заңнаманың аталған саладағы бақылау тетігінің жеткіліксіздігін анық көрсетеді.Қоғамдық кеңестің мүшелері де жиналыста белсенді пікір білдірді. Кеңжехан Толебаев рейдтік іс-шараларды күшейту қажеттігін атап өтті. «Алматы не Қызылорда мамандарын шақыру міндетті емес. Өз кезінде барлық жұмыстың 80 пайызы жергілікті күштермен орындалды. Күш те, техника да аямай, сондай орындарға шығып, тәртіп орнату керек», — деді ол. Кеңес мүшелері сонымен бірге ойын-сауық орындарының жарты түннен кейінгі жұмысын шектеу жөнінде нақты ұсыныс жасады. Бұл практика Еуропаның және ТМД-ның бірнеше елінде сәтті қолданылуда: атап айтқанда, Беларусь, Литва және Польша секілді мемлекеттерде түнгі мекемелердің жұмыс уақытын реттеу тікелей қылмыстылық деңгейінің төмендеуіне алып келді деп хабарланады.Мегаполистің ішкі мәселелерінің тізімінде ойын-сауық орындарымен қатар қалалық саябақтар мен бульварлардағы жағдай да орын алды. Қоғамдық кеңес мүшесі Толехан Үсіпбековтің мәліміттеріне қарағанда, жастар арасында кеңінен таралған дрифт-карлар мен электросамокаттар демалушылардың, балалардың, жүкті әйелдердің және балалы отбасылардың тыныш серуендеуіне кедергі болуда. Соңғы айлардағы мәліметтер бойынша саябақта жүрген адамдардың кемінде екеуі жеңіл транспорт құралынан зардап шеккен: бірі аяғын сынып алса, екіншісі соғылып жарақат алған. Осыған қарамастан, жанындағы полиция бекетінің қызметкерлері жағдайға тиімді ықпал ете алмай отыр — себебі бұрынғы заңнама бойынша самокаттарды жол қозғалысы ережелерімен реттеу мүмкін болмаған.Осы олқылықтың алдын алу мақсатында Қазақстан заңнамасына маңызды өзгерістер енгізілді. Полиция бастығының орынбасары Ұлықбек Мылтықовтың хабарлауынша, 2026 жылдың 2 шілдесінен бастап электросамокаттар, дрифт-карлар және ұқсас жеңіл электрлік қозғалыс құралдары автокөлікке теңестіріліп, оларға нөмірлік белгілер берілетін болады. Тіркеусіз жүрудің жолы жабылады. Бұл шара жеке жауапкершілікті арттырып, бұзушыларды сәйкестендіруге мүмкіндік береді деп күтілуде. Сарапшылар бұл қадамды дер кезінде қабылданған, бірақ кешеуілдеп келген шешім ретінде бағалайды.Технологиялық тұрғыдан алғанда, Шымкент Қазақстандағы ең дамыған бейнебақылау жүйесіне ие қалалардың бірі болып табылады. Қала бойынша 200 мыңнан астам бейнекамера орнатылған. Оның 45 мыңнан астамы орталықтандырылған оперативтік басқару орталығына тікелей жалғанған. Дрондардың да белсенді пайдаланылуы нәтижесінде 485 құқық бұзушылық ашылды. Жасанды интеллект алгоритмдері күдікті мінез-құлықты, тыйым салынған аймақтарға кіруді және сырт пішіні бойынша адамдарды іздестіруді автоматты режимде тіркеп отырады. Мамандар санды қадағалаудың жылдамдығы мен нақтылығы бойынша адам операторларынан 3–5 есе асып кетуі мүмкін екенін атап өтеді. Бұл жаңа технологиялар тек Шымкентте ғана емес, Нұр-Сұлтан мен Алматыда да кезең-кезеңімен кеңейтіліп жатыр.Сарапшылардың пікірінше, қаланың қауіпсіздік жүйесін нығайту үшін тек техникалық шаралар жеткіліксіз — реттеуші нормалардың жаңартылуы, жергілікті бизнестің жауапкершілігінің артуы және азаматтық белсенділіктің өсуі бірге қажет. Шымкент тәжірибесі — ауқымды урбанизацияны бастан кешіріп отырған Қазақстан үшін маңызды үлгі. Бүгінгі күні қалада 1 миллионнан астам адам тұрады, ал урбандық ортаның кеңеюімен бірге жаңа қылмыстық тәуекелдер де өсуде. Сондықтан заманауи технологияны, заңнамалық реттеуді және азаматтық қоғамның бақылауын үйлестіру — уақыт талабы. Шымкент полициясы мен қоғамдық кеңестің бірлескен күш-жігері осы бағытта ілгерілеудің нақты мысалы бола алады.

Қазақстандағы қаржылық пирамидалар мәселесі жыл санап күрделене түсуде. 2026 жылдың 25 мамырында Шымкент қаласында Қаржылық мониторинг агентігінің қоғамдық көмекшілер институты ресми түрде жұмысын бастады. Бұл — «Киберқалқан Қазақстан» жобасы аясындағы маңызды қадам. Енді қарапайым азаматтар да заңды негізде мемлекетке экономикалық қылмыстарға қарсы күресте қолдау көрсете алады.Шымкентте жақында ашылған ірі қаржылық пирамида осы мәселенің өзектілігін тағы да дәлелдеді. Тергеу барысында аталған ұйым 900-ден астам салымшыны 700 миллион теңгеге алдағаны анықталды. Жәбірленушілерге бірнеше күн ішінде 50 пайызға дейін кіріс беріледі деп уәде еткен. Алайда шындығында бұл — классикалық пирамида сызбасы: жаңа мүшелердің ақшасы алдыңғы салымшыларға төленеді, ал негізін қалаушылар байып, қалғандары зиян шегеді. Экономика ғылымдарының докторы Серік Нұрланов: «Қаржылық пирамидалар — адамдардың ашкөздігі мен қаржылық сауаттылықтың төмен деңгейін пайдаланатын алаяқтықтың ең жорғалаған түрі. Шымкент жағдайы — мұндай схемалардың қаншалықты зиянды екенін тағы бір мәрте көрсетті», — деп атап өтті.Қазақстан тарихында қаржылық алаяқтық схемаларымен күрес бірнеше кезеңнен өтті. 1990-шы жылдардың ортасында, еліміздің тәуелсіздігінің алғашқы жылдарында «МММ» типті пирамидалар мыңдаған отбасыны жоқшылыққа ұшыратты. 2000-шы жылдары интернеттің таралуымен бірге алаяқтар жаңа форматтарды — электрондық инвестициялық жобаларды, криптовалюта сылтауымен жасалған схемаларды пайдалана бастады. Қаржылық мониторинг агентігінің деректері бойынша, тек соңғы бес жылда Қазақстанда 200-ден астам заңсыз қаржылық ұйым жабылып, жалпы залал 50 миллиард теңгеден асты. Бірақ мәселе шешілмеді: бір пирамида жабылса, орнына бірнеше жаңасы пайда болады. Себебі халықтың қаржылық сауаттылығы жеткілікті деңгейде емес, ал алаяқтар үнемі жаңа тәсілдер табады.Жаңа институт осы мәселені жүйелі шешуге бағытталған. Қоғамдық көмекші мәртебесін алу үшін азамат тұрғылықты жері бойынша экономикалық тергеп-тексеру департаментіне жазбаша өтініш береді. Одан кейін нарколог және психоневрология есебін, сондай-ақ басқа да деректер базасын тексеру жүргізіледі. Барлық тексерулерден өткен үміткердің ісі жергілікті әкіматқа жіберіліп, ол жерде соңғы шешім қабылданады. Мақұлданған азаматқа үш жылға ресми куәлік беріледі. Жаңадан қосылған белсенділерді экономикалық тергеу қызметкерлері тікелей жетекшілік етіп, оқытады. Шымкент қаласы экономикалық тергеу департаментінің бастығы Аманбай Сейітқалиев: «Біз азаматтардың белсенді қатысуын ұзақ уақыттан бері күтіп жүрдік. Мемлекет қаншалықты тырысса да, қоғамдық бақылаусыз мұндай схемаларды толығымен жою мүмкін емес», — деп мәлімдеді.Қоғамдық көмекшілердің міндеттері нақты айқындалған. Олар ұстауға қатыспайды, жасырын түсірілім жасамайды, пирамидаларға ену арқылы тергеу жүргізбейді. Сақтандыру да қарастырылмаған, өйткені оларды қауіпті жұмыстарға тарту жоспарланбаған. Негізгі міндет — профилактикалық және түсіндіру жұмыстары жүргізу. Мектептерде, университеттерде, базарларда, ауылдық жерлерде кездесулер өткізу, үлестірме материалдар таратып, халыққа алаяқтарды қалай танып-білуді үйрету — міне, олардың басты жұмысы осы. Сыйақы төленбейді, алайда әкіматтардың марапаттау мүмкіндігі заңмен қарастырылған.Қоғам бұл бастамаға екіұшты пікірмен қарады. Бір жағынан, Шымкенттің белсенді тұрғындары қозғалысқа қосылуға дайын екендіктерін білдіріп жатыр. Зейнеткер Нұргүл Ахметова: «Менің туысым пирамидаға түсіп, барлық жинаған ақшасын жоғалтты. Мен басқаларды қорғауға қатысқым келеді. Бұл — ең дұрыс бастама», — деп пікірін бөлісті. Екінші жағынан, скептиктер де бар. Олар сыйақысыз жұмыстың ұзақ мерзімде тиімді болмайтынын алға тартады. Азаматтық белсенді Даурен Қожанов: «Адамдар энтузиазммен бастайды, бірақ бірнеше айдан кейін үнсіздік орнайды. Материалдық ынталандыру болмаса, бұл жобаның тұрақтылығы күмән тудырады», — деп ескертті.Сарапшылар мұндай институттардың халықаралық тәжірибесіне назар аударады. Мысалы, Сингапурда ұқсас қоғамдық бақылаушылар желісі қаржылық алаяқтықтың деңгейін он жыл ішінде 40 пайызға азайтуға мүмкіндік берді. Ресейде жекелеген өңірлерде тәжірибе жасалып, нәтижесі оң болды. Оңтүстік Кореяда волонтерлік ақпараттандыру науқандары жастар арасындағы қаржылық сауаттылықты айтарлықтай арттырды. Демек, тиісті ұйымдастыру мен оқытуды қамтамасыз ете алсақ, Қазақстанда да нәтиже болады деп үміт ету заңды.Болашақта бұл институттың маңызы одан да арта түспек. Цифрлық технологиялардың дамуымен бірге алаяқтардың әдістері де жетіліп, күрделене түсуде. Жасанды интеллект негізіндегі жалған инвестициялық платформалар, блокчейн сылтаумен жасалған схемалар — бұлардың бәрі жаңа, күрделі қауіп-қатерлер. «Киберқалқан Қазақстан» бағдарламасы осы цифрлық қатерлерді де ескеріп, қоғамдық көмекшілерді осы бағытта да оқыту жоспарлаған. Шымкент бастамасы жалғыз емес: жуырда осындай жобалар Алматы, Астана, Қарағанды және Ақтөбе қалаларында да іске қосылады. Мақсат — 2027 жылға дейін бүкіл республика бойынша 10 000 қоғамдық көмекші тарту. Бұл — алаяқтыққа қарсы күрестегі шынайы серпіліс болуы мүмкін. Ең бастысы — халықтың өзі өз мүддесін қорғауда белсенді рөл алатын болады, бұл ешбір заңның орнын баса алмайтын күш.

Қазақстанның оңтүстік өңірінде энергетика саласындағы маңызды жаңалық орын алды. 25 мамыр 2026 жылы Шымкент қаласында сұйылтылған мұнай газын бөлу үдерісін автоматтандыруға арналған цифрлық сервис ресми түрде пайдалануға берілді. Бұл жоба аймақтың отын нарығын реформалауға бағытталған кешенді шаралар тізбегінің бір бөлігі болып табылады және оны маманнар сала тарихындағы елеулі қадам ретінде бағалауда.Жаңа жүйенің мәні мынада: нарық субъектілерінен — газ тарататын компаниялар мен делдалдардан — 2 және 3 тоқсандарға арналған өтінімдерді қабылдау мен өңдеу енді жасанды интеллект элементтерімен жүзеге асырылады. Жүйеге арнайы үйретілген тілдік модель интеграцияланған: ол жеткізу шарттарын, электрондық шот-фактураларды және тауарларға ілеспе жүкқұжаттарды автоматты түрде оқып, талдап, өзара салыстыра алады. Бұрын осы жұмысты қолмен атқаратын мамандар бірнеше күн жұмсайтын болса, енді жасанды интеллект секундтар ішінде мыңдаған беттік құжаттаманы өңдей алады.Шымкент Қазақстанның ең ірі қалаларының бірі болып саналады. Халқы 1,2 миллионнан асатын бұл мегаполис елдің оңтүстігіндегі стратегиялық маңызды орталық. Ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және тұрмыстық сектор үшін сұйылтылған газ осы өңірде айрықша маңыз атқарады. Мұнда ресми тіркелген газ тарату ұйымдарының жүздеген мың тұтынушыға қызмет көрсететіні белгілі. Бұл ретте газ бөлу жүйесіндегі ашықтықтың жетіспеушілігі мен бюрократиялық кедергілер ұзақ жылдар бойы кәсіпкерлердің шағымдарының негізгі себебі болып келді. Өтінімдерді қарастыру мерзімдерінің созылуы, жеке байланыстарға тәуелділік, квоталарды бөлудегі жасырын схемалар — осының бәрі нарықтың дамуына кедергі келтіріп, тұтынушыларға тікелей зиян тигізді.Жобаны іске асырушылардың айтуынша, жасанды интеллектке негізделген жүйе осы кемшіліктердің басым бөлігін жоюға мүмкіндік береді. «Бұл шешімнің басты артықшылығы — адам факторын барынша шектеу. Жүйе барлық өтінімдерді бірдей ережелер бойынша өңдейді, субъективті бағалауға орын жоқ. Компания ірі бе, кіші ме — маңызды емес, ол құжаттарын дұрыс ресімдесе, жауабын автоматты түрде алады», — деп атап өтті жобаның техникалық жетекшілерінің бірі. Сонымен қатар жүйе деректердің тұтастығын бақылайды: қайшылықты немесе толық емес мәліметтері бар құжаттар автоматты түрде тексеруге жіберіледі, бұл алаяқтық схемаларды алдын ала болдырмаудың тиімді тетігі болып табылады.Жаңа сервистің іске қосылу қарсаңында Шымкент кәсіпкерлері мен мүдделі мемлекеттік қызметкерлер арасында жүйенің жұмыс шарттарын, өтінім беру ережелерін және алгоритмнің функционалын пайдалану тәртібін түсіндіруге бағытталған нұсқаулық семинарлар өткізілді. Іс-шараға газды тарату, өткізу және тасымалдау саласындағы ондаған кәсіпкер, сондай-ақ жергілікті атқарушы органдардың өкілдері қатысты. Қатысушылардың реакциясы екіұшты болды: бір жақ жаңалықты ашық қолдаса, екіншілері бейімделу кезеңінің қиындықтары туралы алаңдаушылығын білдірді. «Бізге ескі схема бойынша жұмыс істеуге дағдыландық. Жаңа жүйеге өту уақытша шығынды қажет етеді, бірақ ұзақ мерзімді перспективада бұл барлығымызға тиімді», — деді семинарға қатысқан газ тарату компаниясының өкілі.Мамандар бұл бастаманы Қазақстанның жалпы цифрлық трансформация бағытымен үйлесімді деп бағалайды. Елдің «Цифрлық Қазақстан» стратегиясы аясында мемлекеттік реттеу мен ресурстарды бөлу үдерістерін автоматтандыру соңғы жылдары тұрақты басымдыққа айналды. Шымкенттегі тәжірибе сәтті болса, ұқсас жүйені елдің басқа өңірлеріне, атап айтқанда Алматы, Астана, Ақтөбе және Қарағанды сияқты ірі қалаларға тарату жоспарланып отыр. Бұл елімізде газ бөлудің бірыңғай цифрлық жүйесін қалыптастыруға жол ашады.Жалпы алғанда, Қазақстандағы сұйылтылған газ нарығы елеулі сандармен өлшенеді. Елімізде жыл сайын миллиондаған тонна сұйылтылған мұнай газы өндіріліп, ішкі нарықта таратылады. Газды тұтынушылардың басым бөлігі ауылдық аймақтар мен шағын қалаларда шоғырланған. Олар үшін сұйылтылған газ — бірден-бір жылу және пісіру отыны. Бөлу жүйесіндегі кез келген үзіліс немесе ашықтықтың болмауы тікелей тұрмыстық проблемаларға алып келеді. Осы тұрғыдан алғанда, цифрлық сервистің маңыздылығы жай ыңғайлылықтан әлдеқайда асып кетеді — бұл халықтың энергетикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселесі.Жасанды интеллекттің мемлекеттік реттеу жүйесіне енгізілуі жаһандық тенденцияға сай келеді. Еуропалық Одақ елдерінде, Сингапурда, Оңтүстік Кореяда ресурстарды бөлу процестерін алгоритмдік басқару жолға қойылған. Қазақстан осы үрдіске ілесе отырып, нарықтық мөлдірлікті арттыруда технологиялық шешімдерге сүйенуде. Шымкент тәжірибесі ойдағыдай жүзеге асса, бұл тек газ саласымен шектелмей, электр энергиясы, су ресурстары және басқа да стратегиялық салалардағы бөлу механизмдерін реформалауға серпін беруі мүмкін. Бүгін Шымкентте жасалып жатқан қадам — ертеңгі Қазақстанның цифрлық болашағының бастауы.

21 мамыр 2026 жыл. Қазақстан Республикасының Үкімет отырысында авиациялық жүк тасымалы саласындағы цифрлық трансформацияның жаңа кезеңі жарияланды. TransInfoTech компаниясының бас директоры Малик Бердіғалиев елдегі авиациялық логистиканы автоматтандыру барысы туралы есеп беріп, Шымкент аэропортында жасанды интеллект құралдарын енгізу жоспарланып отырғанын хабарлады. Бұл қадам Қазақстанның халықаралық транзиттік хаб ретіндегі бәсекеге қабілеттілігін арттырудағы маңызды кезең болып табылады.Авиациялық жүк тасымалы — қазіргі заманғы сауда-экономикалық қатынастардың тірегі. Қытай мен Еуропаны байланыстыратын Жібек жолының тарихи өтетін аймағында орналасқан Қазақстан транзиттік логистика саласында бірегей географиялық артықшылыққа ие. Алайда бірнеше жыл бұрынға дейін елдің авиациялық жүк айналымы ескі, қағаз негізіндегі процестерге тәуелді болып қала берді. Коммерциялық авиадокументтерді өңдеу орта есеппен 30 минутқа созылды, ал адам факторынан туындайтын қателер жиі кешіктірулерге алып келді. Бұл жағдай елдің транзиттік потенциалын толық пайдалануға кедергі жасады.IATA e-Freight халықаралық стандарты негізінде іске асырылып жатқан цифрлық реформа осы олқылықтарды жою мақсатында 2020 жылдардың басында белсенді қолға алынды. Ұшу компаниялары мен аэропорттарды бірыңғай электрондық платформаға біріктіру идеясы алғашқыда сектор өкілдері арасында күдікпен қабылданды. Деректер қауіпсіздігі, жүйелер аралық үйлесімділік және жұмыскерлерді қайта даярлау — бұл мәселелер реформаның алғашқы қадамдарын айтарлықтай қиындатты. Дегенмен уақыт өткен сайын жүйенің тиімділігі дәлелденіп, платформаға қосылған қатысушылар саны тез арта бастады.Бүгінгі күні e-Freight платформасына Қазақстанның 17 аэропорты мен 56 авиатасымалдаушысы қосылған. Жүйе Азаматтық авиация комитеті, Қазақстанның авиациялық әкімшілігі және ҰҚК шекара қызметі үшін жүк ағындарын үздіксіз мониторингтеуді және талдауды қамтамасыз етеді. Ветеринарлық бақылау бөлігінде ауыл шаруашылығы министрлігінің ақпараттық жүйесімен интеграция толық аяқталды, бұл ел ішіндегі жүк тасымалдарын электрондық авиажүк қолхаттарына көшіруге мүмкіндік берді. Бұл — аз уақыт ішінде қол жеткізілген нақты прогресс, бірақ алда одан да ауқымды міндеттер тұр.Ең маңызды жаңалық — KEDEN кедендік рәсімдеу жүйесімен интеграциялау жұмысының жалғасуы. Бұл процесс тауарлар туралы алдын ала деректерді және жүктің келу фактілерін электрондық форматқа ауыстыруды болжайды. Малик Бердіғалиевтің сөзіне сүйенсек: «Келесі қадам — электрондық авиажүк қолхаттарын кедендік декларациялау жүйесінде толыққанды құжат ретінде тану, ол Қаржы министрлігінің қолдауын талап етеді. Бұл авиациялық жүктерді қағазсыз және автоматтандырылған кедендік рәсімдеу үшін жағдай жасайды, халықаралық логистиканы жеделдетеді және Қазақстанның өңірлік транзиттік хаб ретіндегі бәсекеге қабілеттілігін арттырады». Бұл мақсатқа жету үшін ведомствоаралық тығыз ынтымақтастық пен заңнамалық база жетілдіру қажет болмақ.Жасанды интеллект технологияларын авиадокументтерді өңдеуге енгізу — бұл процестегі революциялық қадам. Машиналық оқыту алгоритмдері мен оптикалық таңбаларды тану технологиялары негізінде жасалған ИИ шешімдері деректерді енгізу уақытын 30 минуттан бірнеше секундқа дейін қысқартады деп күтілуде. Бұл тек уақытты үнемдеу емес — адам қателіктерін азайту, ресурстарды тиімді пайдалану және жүк тасымалының жалпы өткізу қабілетін арттыру деген сөз. Дүниежүзілік тәжірибе бойынша ұқсас жүйелерді енгізген елдер авиажүк айналымының орта есеппен 15-20 пайызға артқанын байқаған, ал аэропорттардың пайдалы жұмыс уақыты айтарлықтай ұзарған. Шымкент аэропорты — Орталық Азияның маңызды логистикалық торабы ретінде — бұл технологияны алғашқылардың бірі болып сынақтан өткізеді.Бизнес қоғамдастығы бастаманы оң бағалауда. Коммерциялық авиатасымалдаушылар мен экспедиторлар электрондық құжат айналымына көшу жұмыс процестерін айтарлықтай жеңілдетеді деп үміттенеді. Алматыдағы бірнеше логистикалық компанияның өкілдері электрондық авиажүк қолхатының толық заңдық мойындалуы тек жедел кедендік рәсімдеуді ғана емес, сонымен қатар экспорттық несие мен сақтандыру процедураларын да оңайлататынын атап өтті. Заңгерлер тұрғысынан алғанда, бұл реформа Қазақстанның Монреаль конвенциясының ережелерімен толық үйлесуіне де жол ашады, бұл халықаралық серіктестіктерді нығайту үшін маңызды.Қазақстанның e-Freight жолымен алға жылжуы — оқшауланған оқиға емес, жаһандық тренд. Сингапур, Нидерланды, Германия және Біріккен Арабтар Әмірлігі авиациялық жүк логистикасын толық цифрландыру арқылы транзиттік хаб мәртебесін нығайтқан. Дубайдың аэропорты бүгінгі таңда дүниежүзіндегі ең автоматтандырылған жүк терминалдарының бірі болып саналады. Осы деңгейге жету — Қазақстан үшін орташа мерзімді перспективадағы шынайы мақсат. Өйткені қазірдің өзінде елдің географиялық жағдайы, дамып келе жатқан инфрақұрылымы және мемлекеттің стратегиялық қолдауы транзиттік логистиканы экономиканың өсу нүктелерінің біріне айналдыруға мүмкіндік береді. Жасанды интеллект пен e-Freight жүйесінің одан әрі дамуы осы мақсатқа жеткізетін негізгі тетіктердің бірі болып қалыптасуда.

Қазақстанның оңтүстік өңіріндегі ірі қалалардың бірі — Шымкентте жол инфрақұрылымын бақылаудың түбегейлі жаңа жүйесі іске қосылды. 21 мамыр 2026 жыл күні ресми түрде жарияланған бұл жоба Қазақстандағы «смарт-сити» бағытындағы ең ірі практикалық қадамдардың бірі болып табылады. Арнайы көлікке орнатылған камерлер мен жасанды интеллект алгоритмдері арқылы жол беткейіндегі ақаулар, бордюрлердің сынықтары, қоқыс жиналған учаскелер мен заңсыз жарнамалар автоматты түрде тіркеліп, бірыңғай мониторинг орталығына жіберіледі. Бұл шешім қаланың жол қызметі мамандарының жұмысын түбегейлі өзгертуге тиіс.Шымкент — халқы үш миллионнан асатын, Қазақстанның республикалық маңызы бар үш қаласының бірі. Мұнда жол торабының ұзындығы мыңдаған шақырымды құрайды, ал оны толық және уақтылы бақылау бұрын жүздеген инспекторлардың күш-жігерін талап ететін. Дәстүрлі тәсіл бойынша қызметкерлер маршруттар бойынша жаяу немесе көлікпен өтіп, байқалған ақауларды қолмен тіркейтін. Мұндай жүйенің тиімсіздігі баршаға белгілі: адам факторы, субъективтілік, кешіктіру — осының барлығы жол мәселелерінің уақтылы жойылмауына алып келетін. Нәтижесінде жол сапасына наразылық азаматтардың шағым санының жыл сайын өсуіне себеп болып отырды. Тек 2024 жылдың өзінде Шымкент тұрғындары жол жамылғысы сапасына байланысты мемлекеттік органдарға 14 мыңнан астам өтініш берген деген деректер алынды.Жаңа ИИ-жүйесінің жұмыс принципі мынадай: арнайы жабдықталған автокөліктер белгіленген маршруттар бойынша жүріп, жолды үздіксіз бейнетаңбалайды. Камерадан алынған сигнал нақты уақыт режимінде жасанды интеллект модулі арқылы өңделеді де, жүйе жол беткейіндегі жарықтар мен ойықтарды, бүлінген бордюрларды, жиналған қоқысты, сондай-ақ рұқсатсыз орнатылған жарнамалық лейблдер мен баннерлерді автоматты түрде ажыратады. Барлық ақпарат GPS-координаттармен бірге мониторинг орталығына жіберіледі. Орталықта операторлар нақты картада барлық тіркелген мәселелерді бақылай алады және жауапты қызметтерге шұғыл тапсырма бере алады. Жүйе сондай-ақ мәселенің ауырлық дәрежесін бағалап, оларды басымдылық бойынша жіктейді.IT цифрландыру және жасанды интеллект саласының сарапшысы жүйенің артықшылықтарын былайша түсіндіреді: «Бұл жоба жай ғана камера орнату емес. Жол жамылғысындағы мәселелер, қоқыс, лейблдер, сынған бордюрлер сияқты нысандар жөніндегі мониторинг жүргізіледі. Бірақ негізгі ерекшелік — мұның барлығын мониторинг орталығында орталықтандырылған түрде қараудың мүмкіндігі. Сонда координаттар, осының бәрі болған нүктелер болады». Сарапшының сөзінше, бір маршрутты жаяу аралайтын инспектор орташа есеппен тәулігіне 8–10 шақырымды қамти алса, жаңа жүйе жабдықталған автокөлікпен бір күнде жүздеген шақырымды зерделей алады. Бұл — өнімділіктің он есе артуы деген сөз.Шымкент қалалық инфрақұрылым басқармасының өкілдері жүйені енгізудің ұзаққа созылған кешенді дайындықтан кейін жүзеге асырылғанын атап өтті. Алғашқы кезеңде бірнеше арнайы маршруттарда сынақ жүргізілді, жүйенің анықтау дәлдігі 92 пайыздан асты. Бұл көрсеткіш дүниежүзілік аналогтармен салыстырылатын деңгейде. Ресей, Сингапур, Германияда да ұқсас жүйелер қолданылады, алайда Қазақстан жағдайына бейімделген отандық шешімнің жасалуы техникалық тәуелсіздік тұрғысынан маңызды жетістік болып табылады. Болашақта жүйені қала аумағының барлық негізгі жол торабына кеңейту жоспарланып отыр.Азаматтардың бастапқы реакциясы айтарлықтай оң болды. Әлеуметтік желілерде шымкенттіктер жаңалықты белсенді талқылап, жол сапасына ұзақ жылдар бойы деген шағымдарын тілге тиек етті. «Маңымдағы көше тесіктерімен бес жыл шыдадым, ешнәрсе өзгермеді. Енді жүйе автоматты түрде байқаса, мүмкін тезірек жөндер» деп жазды желі қолданушыларының бірі. Алайда сарапшылар мен белсенділердің бір бөлігі ескерту де жасады: жүйенің мәселені тіркеуі бір нәрсе, ал оны нақты және уақтылы жою — мүлдем басқа мәселе. Жауапты мекемелердің жедел жұмысы болмаса, ең заманауи бақылау жүйесі де тиімсіз болып қалады.Бұл жоба Қазақстанның «Цифрлы Қазақстан» ұлттық бағдарламасы аясындағы стратегиялық бастамалармен үндеседі. Мемлекеттік деңгейде смарт-технологияларды қалалық басқаруға енгізу бірнеше жыл бойы басым бағыт ретінде белгіленіп келеді. Шымкенттің тәжірибесі табысты болған жағдайда бағдарламаны Алматы, Астана, Қарағанды сияқты ірі қалаларға да тарату қарастырылуда. Бұл өз кезегінде жалпы ұлттық деңгейде жол инфрақұрылымын басқарудың тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.Технологиялық прогресс пен тұрмыс сапасын жақсарту арасындағы тікелей байланыс ұзақ уақыт бойы теориялық деңгейде қалып келді. Шымкенттегі ИИ-жүйесі бұл байланысты нақты практикалық шешімге айналдырудың үлгісін көрсетуде. Жол беткейіндегі ойық — бұл жай ғана эстетикалық мәселе емес, авариялардың, велосипедшілер мен жаяу жүргіншілердің жарақат алуының себебі. Мәселені ерте анықтап, жылдам жою арқылы қала ең алдымен өз тұрғындарының қауіпсіздігін қорғайды. Осы тұрғыдан алғанда, жасанды интеллект тек технологиялық жаңалық емес — ол адам өміріне тікелей оң ықпал ететін басқарушылық құрал. Шымкенттің батыл қадамы — бүкіл Қазақстанға үлгі болуы тиіс жаңашыл шешім.

 «Осы тұста мен «Таза Қазақстан» тұжырымдамасына байланысты тағы да атап өткім келеді. Қалалар мен ауылдарды көркейту, аумақтарды көгалдандыру жұмысына әрдайым ерекше мән беру қажет. Сондай-ақ экологиялық мәдениетті көтеру мәселесіне көңіл бөлген жөн. Әсіресе, адамдардың туристік нысандар мен табиғат аясындағы тәртібіне айрықша назар аудару маңызды. Тәртіп бұзушыларды, яғни, вандалдарды заңға сәйкес жауапқа тарту қажет. Бір сөзбен, құқықтық нигилизмге қоғам болып қарсы тұруымыз керек. Заң мен тәртіпке құрметпен қарау дегеніміз – жазадан қорқу емес, бұл – ең алдымен жауапкершілік сезімі жоғары азаматтарға тән айрықша болмыс. Осы маңызды дүниені дұрыс түсінген жөн. Қазіргі бұлыңғыр, әскери қақтығысқа толы заманда елімізге татулық пен тұрақтылық ауадай қажет. Онсыз ешқандай реформа, жалпы оң өзгеріс болмайды. Сондықтан құқық қорғау мекемелері заң бұзушылықтарға қатаң шаралар мен жазаларды қолдануы керек. Кейбір елімізді жақтырмайтын, менсінбейтін кісілер, өкінішке қарай, солардың ішінде Парламент депутаттары бар, құқықтық әрекеттерімізді «Штрафстан», «Айыппұлстан» деп атайды екен. Мейлі, өз ойларының келтелігін көрсете берсін. Ал халқымызға қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздік керек. Сондықтан біз осы жолдан таймаймыз, батыл түрде «Заң мен тәртіп» саясатын жүргіземіз. Себебі бұл – халқымыздың талабы, халқымыздың сұранысы. Бүкіл қоғам да, әкімдер де бұл мәселеге баса назар аударуы керек». t.me/aqorda_resmi

Астана қаласының әкімі Жеңіс Қасымбек Instagram парақшасында бейнеролик арқылы танылған үш жасар бүлдіршінге арнайы сыйлық табыс еткенін жазды, деп хабарлайды елорда әкімдігінің ресми сайты.«Халықаралық балаларды қорғау күні LRT-ға алғаш мінген сәті түсірілген бейнероликтің кейіпкері – үш жасар Әміремен кездестім.Қазақстандықтардың көбісі Әміренің LRT оны ел Президентімен кездесуге апаратынына шынайы сенген видеосын тамашалады. Оның балалық аңғалдығы, кіршіксіз көңілі мен қарапайымдылығы көпшілікті баурап алды.Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша Әміреге Қазақстан Республикасы Президентінің Алғыс хатын, сондай-ақ естелік сыйлықтар табыстадым.Мұндай сәттер арманыңа қанат бітіріп, жақсылыққа сенуді, өмірдің әрбір қарапайым сәтіне балаша қуана алу қасиетін жоғалтпау керектігін тағы бір мәрте еске салады. Мына әлемді балалардың пәк күлкісі мен шынайы сезімі нұрландыра түседі. Әміреге мықты денсаулық, армандарының орындалғанын және шаттыққа толы бақытты балалық шақ тілеймін!» – деп жазды Жеңіс Қасымбек.

Қазақстанның оңтүстік өңірінде жол қауіпсіздігін арттыруға бағытталған жаңа технологиялық шешім іске қосылды. 21 мамыр 2026 жылы Шымкент қаласындағы қоғамдық көлік кәсіпорындарында жүргізушілердің денсаулық жағдайын бақылауда жасанды интеллект технологиясы толық жұмысқа кірісті. Рейс алдындағы және рейстен кейінгі медициналық тексерулер бұдан былай толығымен цифрлық форматқа көшіріліп, автоматтандырылған жүйе арқылы жүзеге асырылады.Бұл жаңалықтың маңыздылығын түсіну үшін аздап тарихқа үңілу қажет. Бұрын жүргізушілердің медициналық тексерісі дәстүрлі әдіспен жүргізілетін: медицина қызметкерлері қан қысымын өлшеп, температураны тексеріп, алкоголь тестін өткізетін. Бұл процесс ұзақ уақытты алатын, кейде адам факторына байланысты қателіктер де орын алатын. Жыл сайын Қазақстанда жол-көлік оқиғаларынан мыңдаған адам зардап шегетінін ескерсек, жүргізушілердің денсаулық жағдайын дұрыс бақыламау елеулі қатерге айналатынын байқауға болады. Ресми статистика бойынша, елімізде тіркелген ЖКО-лардың айтарлықтай бөлігі жүргізушінің шаршауы, ауруы немесе нашақорлық пен маскүнемдікке байланысты жіберілген.Шымкентте енгізілген смарт-жүйе осы мәселені түбегейлі шешуге мүмкіндік береді. Жаңа технология бірнеше минут ішінде жүргізушінің артериялық қысымын, дене температурасын, жүрек соғу жиілігін және басқа да негізгі медициналық көрсеткіштерін анықтайды. Жүйе барлық деректерді автоматты түрде электрондық базаға жазып, нәтижелерді сақтайды. Егер тексеру барысында ауытқулар анықталса, жүйе бірден сигнал береді де, жүргізуші рейске шықпайды. Бұл қоғамдық көлік пен арнайы техниканың жүргізушілеріне бірдей қолданылады.Отыз жылдан астам жол жүрген тәжірибелі жүргізуші Тілеубек Әміресейітов бұл жаңалықты зор ықыласпен қарсы алды. «Бұл жолаушылардың қауіпсіздігі үшін де, өзіміздің денсаулығымызды білу үшін де маңызды. Бұрын бізді медиктер кішкентай аппаратпен, үрлеу арқылы тексеретін. Қазір бәрі заманауи жүйе арқылы бақыланады, бірақ медицина қызметкерлері де процесті қадағалайды», — дейді ол. Жүргізушінің сөзінен жаңа жүйенің адамдарда сенім мен қолдау тудырғанын байқауға болады. Технологияның тиімділігі мен дәлдігі ескі тексеру әдістерімен салыстырғанда анағұрлым жоғары екенін тәжірибелі мамандар да атап өтеді.«Радуга-транспорт» ЖШС директорының орынбасары Алишер Торекұлов жүйенің жұмыс тәртібін толығырақ түсіндірді. «Кейбір жүргізушілерде жоғары қысым анықталады, олар тексеруден өте алмайды. Барлық көрсеткіштер норма болса, аппарат чек-стикер шығарады. Оны жол парағына жапсырады, содан кейін жүргізуші жұмысқа рұқсат алады. Тексеруден өтпегендер емханаға барып, емделеді. Күнде жүзден астам адам осы процедурадан өтеді», — деп атап өтті ол. Бұл мәліметтер жаңа жүйенің тиімділігін нақты сандармен дәлелдейді: күн сайын жүзден астам адам тексерілсе, олардың арасынан ауытқулары бар жүргізушілер міндетті түрде анықталып, уақтылы шаралар қабылданады.Цифрландыру тек денсаулық тексеруімен ғана шектелмейді. Жаңа жүйе медициналық бақылауды мүлдем басқа деңгейге көтеріп, процесті ашық, дәл және жылдам етті. Бұрын медициналық бақылаудың негізгі бөлігі қағаз форматында жүргізілетін болса, енді барлық деректер электрондық жүйеде сақталады. Бұл тексерулерді жалған жолмен өткізу мүмкіндігін жояды, себебі жүйе адам факторынан тәуелсіз жұмыс атқарады. Сондай-ақ жиналған деректер базасы болашақта жүргізушілердің денсаулық жағдайын жан-жақты талдауға, ауру деңгейін болжауға және алдын алу шараларын қабылдауға мүмкіндік береді.Мамандардың бағалауынша, осындай технологияны кеңінен пайдалану ЖКО санын айтарлықтай азайтуы мүмкін. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректері бойынша, жол қауіпсіздігін арттыру шаралары дұрыс жолға қойылса, жол-көлік оқиғаларынан болатын шығындарды 30–40 пайызға дейін төмендетуге болады. Шымкент тәжірибесі осы бағытта нақты қадам болып табылады. Облыстық және қалалық деңгейде жол қауіпсіздігін басқаратын мамандар жаңа жүйенің нәтижелерін мұқият бақылауда. Алдағы айларда жиналатын деректер жүйенің тиімділігін объективті бағалауға мүмкіндік береді.Шымкент тәжірибесінің Қазақстанның басқа қалаларына таралу перспективасы да зор. Астана, Алматы, Қарағанды сияқты ірі қалаларда қоғамдық көлік паркі кең, демек осындай жүйенің пайдасы да айтарлықтай болады. Мемлекеттік органдар цифрлық технологияларды медициналық бақылауға кеңінен енгізу мәселесін қарастырып жатыр. Сарапшылардың пікірінше, мұндай инновациялық шешімдер жолаушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз етудің ең тиімді жолдарының бірі болып табылады. Жасанды интеллекттің медицинаға қосылуы — бұл тек Шымкент үшін ғана емес, бүкіл ел үшін болашаққа бағытталған үлкен қадам. Қоғамдық көлік қызметінің сапасы мен қауіпсіздігін арттыру жолындағы осы бастама еліміздің цифрлық дамуының жарқын үлгісі болуы тиіс.

Қазақстанның оңтүстік өңірінде, Шымкент қаласында білім беру жүйесінде шынайы төңкеріс орын алуда. 2026 жылдың 21 мамырында жасанды интеллект мектебінің есіктері ашық күйде студенттерге жаңа мүмкіндіктер ұсынып жатыр. Бұл — дәстүрлі дәптер мен оқулықтан бас тарту ғана емес, бүкіл бір ұрпақтың болашаққа деген көзқарасының өзгеруі. Аталмыш мектепте жастар лекцияларды тыңдамайды, формулаларды жаттамайды. Олар кодтайды, жобалайды, нақты өмірдің мәселелерін шешеді. Бұл оқу үдерісі — бүгінгі цифрлық заманның тілімен сөйлейтін жаңа білім философиясы.Шымкент соңғы бірнеше жылда IT-инфрақұрылым жағынан елеулі өсім көрсетті. Халықтың саны үш миллионнан асқан бұл қаладағы жастардың үлесі жалпы тұрғындардың жартысынан көбін құрайды. Бірақ мамандар бұрыннан бір мәселені атап өткен: жоғары білімнің болуы мен нарық сұранысына сай дайын маман болу — мүлде бөлек ұғымдар. Жастардың дипломы бар, бірақ практикалық дағдылары жоқ. Дәл осы алшақтықты жою үшін Шымкентте жасанды интеллект мектебі ашылды. Бұл мектеп жай оқу орны емес — ол заманауи технологиялар әлеміне апаратын нақты жол.Мектептің жұмыс жасау принципі де өзгеше. Жасанды интеллект мектебінің аймақтық директоры Уалихан Сламбековтың айтуынша, оқу жүйесі 01EDU платформасына негізделген және бұл жүйе бүкіл әлемде өзін дәлелдеген: «Система 01EDU уже доказала себя всемирно — она используется не только в Казахстане, но и в таких странах, как Франция или Кения. Это не традиционный метод, где есть учителя, лекции, конспекты. Обучение полностью бесплатное». Бұл принцип — білімді тек байлар немесе мүмкіндіктері мол адамдардың ғана алуына жол бермеу дегенді білдіреді. Кез келген жас, шыққан тегіне қарамастан, осы мектепте оқи алады.Мектепке кіру оңай емес. Алдымен кандидаттар ойын форматындағы цифрлық тестілеуден өтеді. Бұл тест логиканы, жадыны және жылдам шешім қабылдау қабілетін тексереді. Іріктелгеннен кейін студенттерді қарқынды жұмыс күтеді: екі жыл ішінде әрқайсысы тәжірибелі әзірлеушілермен бірлесе отырып, ондаған өз жобасын жасауы тиіс. Бұл тәсіл жастарды жай тыңдаушы емес, белсенді жасаушыға айналдырады. Сарапшылардың бағалауынша, мұндай тәжірибеге негізделген оқыту дәстүрлі университет білімімен салыстырғанда нарыққа дайын маман шығаруда екі-үш есе тиімді болып табылады.Tashenev University-дің проректоры Жанар Рысбекова жасанды интеллектің бүгінгі күнгі маңызын былай түсіндіреді: «Это уже сегодняшний день. Даже сейчас, пока мы разговариваем, многие ребята уже придумывают новые системы, сидя в кабинете. И мы от этого уже никуда не убежим. Наоборот, мы должны поддерживать и рассматривать искусственный интеллект как помощника». Бұл сөздер тек ғалымның пікірі ғана емес — бүкіл бір академиялық қоғамдастықтың жаңа шындыққа деген мойындауы. Жасанды интеллектен қорқудың орнына оны серіктес ретінде қабылдау — бүгінгі заманның ең дұрыс ұстанымы.Мектептің зертханаларында идеялар тез арада нақты технологияларға айналады. Студенттер дрондар жинайды, роботтарды тапсырма орындауға үйретеді, тіпті ұшқышсыз аппараттар арасында мини-футбол ұйымдастырады. Бұл — бір жағынан ойын, екінші жағынан — жасанды интеллектке деген терең қызығушылықтың нәтижесі. Шымкенттің IT-стартаптары да белсенді дамып жатыр. Shymkent Hub-тің аймақтық менеджері Құрмангазы Мұратовтың сөзіне қарағанда, кейбір жобалар қалалық коммуналдық мәселелерді шешуге мүмкіндік беріп жатыр: «Допустим, есть проект, который занимается сканированием трубы и определяет, какая её часть уже старая и подлежит замене». Бұл технология Шымкент сияқты тез өсіп жатқан мегаполис үшін үлкен маңызға ие, себебі ескірген инфрақұрылымды жаңарту мәселесі өткір тұр.Алдағы кезеңде Шымкентте ірі жасанды интеллект және робототехника орталығын ашу жоспарланып жатыр. Бұл орталықта өндірістік үдерістерді барынша автоматтандыру мақсат етілген: роботтар адамның қатысуын азайта отырып, құрылыс материалдарын шығаруды өздігінен басқара алады. Жобаға қазақстандық және шетелдік компаниялар да тартылды. Бұл — тек жергілікті бастама ғана емес, халықаралық серіктестіктің айқын белгісі. Осы бастамалар Қазақстанның цифрлық трансформация бағдарламасымен де толық сәйкес келеді, өйткені елдің 2030 жылға дейінгі стратегиясында IT-сектордың жалпы ішкі өнімдегі үлесін едәуір арттыру міндеті қойылған.Шымкенттегі жасанды интеллект мектебі — бұл жай сынақ алаңы емес, болашақтың үлгісі. Дәстүрлі білім беру жүйесі баяулап жатқан кезде, бұл мектеп жылдамдықты, бейімделуді және практикалық нәтижені алға қояды. Жастар бұл жерде тек кодтауды емес, өмірлік дағдыларды да меңгереді: бірге жұмыс жасауды, сәтсіздіктен сабақ алуды, жаңа идеяны қорықпай ұсынуды. Қазақстандағы жасанды интеллект нарығы 2025 жылы 120 миллион долларға жеткен деп бағаланса, сарапшылар оның 2030 жылға қарай бес есеге өсуін болжауда. Осы өсімнің басты қозғаушы күші — Шымкент сияқты қалалардан шығатын нақты біліктілігі бар жас мамандар болмақ. Дәптердің орнына нейрожелі келді. Бұл — уақытша сән емес, жаңа дәуірдің тұрақты шындығы.

21 мамыр 2026 жыл. Қазақстан Республикасының Көлік министрлігі елдегі әуежайларда жолаушыларға қызмет көрсету сапасын түбегейлі жаңарту бағдарламасын жариялады. Бұл бастаманың алғашқы кезеңінде Шымкент әуежайына төрт Q-Gate терминалы орнатылатын болады. Бұл жүйелер шекара бақылауын толық автоматтандырып, жолаушылардың кезекте тұру уақытын бірнеше есе қысқартады деп күтілуде.Жаңалық туралы Көлік министрі Нұрлан Сауранбаев ресми мәлімдеме жасады. Министрдің айтуынша, Q-Gate жүйесі жолаушыларға биометриялық деректерді пайдалана отырып, шекара бақылауынан инспектор қатысуынсыз өтуге мүмкіндік береді. Бүгінгі күні стандартты рәсім орта есеппен үш минутқа созылатын болса, жаңа терминалдар арқылы бұл уақыт небары 50 секундқа дейін қысқарады. Яғни, жылдамдық шамамен үш-төрт есеге артады деген сөз. Жолаушылар ағынының жылдамдауы әуежай инфрақұрылымының жалпы сыйымдылығын да арттыратынына мамандар сенімді.Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы және елдің оңтүстік өңіріндегі ең маңызды транзиттік торабтардың бірі. Шымкент әуежайы соңғы жылдарда жолаушылар ағынының қарқынды өсуін бастан кешіруде. 2025 жылы аэропорт арқылы екі миллионнан астам жолаушы өткен, бұл бес жыл бұрынғы көрсеткіштен 40 пайызға жоғары. Халықаралық бағыттар географиясының кеңеюі, ТМД елдеріне, Таяу Шығысқа және Оңтүстік-Шығыс Азияға рейстердің ашылуы аэропортқа жүктемені айтарлықтай арттырды. Дәл осы жағдай қазіргі инфрақұрылымды жаңартудың қажеттілігін күн тәртібіне бұрын да шығарып отырған болатын.Нұрлан Сауранбаев жаңа жүйенің тек Шымкентпен шектелмейтінін атап өтті. «Биылғы жылы Шымкентте, Атырауда, Ақтөбеде және Ақтауда жалпы 16 терминал орнатылады. Келесі кезеңде ішкі рейстерде де биометрия енгізілуі жоспарланып отыр. Пилоттық жоба Астана–Шымкент бағыты бойынша іске асырылады», — деді министр. Демек, жақын болашақта ел азаматтары отандық рейстерде де шекара рәсімдеріне емес, смарт-бақылауға кезігетін болады. Бұл тәсіл Еуропа мен Азияның дамыған аэровокзалдарында бірнеше жылдан бері сәтті қолданылып келеді.Сарапшылар Q-Gate технологиясын бүгінгі авиациядағы ең прогрессивті шешімдердің бірі деп бағалайды. Жүйе жолаушының паспорт деректерін, биометриялық бет суретін және алдын ала тіркелу мәліметтерін автоматты түрде тексереді. Бүкіл рәсім дерлік бірнеше секундтың ішінде өтіп, нәтиже нақты уақыт режимінде берілетін болады. Халықаралық авиациялық ассоциациясының IATA деректері бойынша, осындай жүйені енгізген әуежайларда жолаушылардың шекара бақылауына кеткен орташа уақыты 65–70 пайызға қысқарған. Нидерландының Схипхол, Сингапурдың Чанги және Дубай халықаралық аэропорттары осы технологияны ең алдымен ендіргендердің қатарында болды.Жүк тасымалы сегментінде де маңызды реформалар жоспарланған. Министрліктің хабарлауынша, e-Freight жүйесі енгізілген соң жүктерді өңдеу уақыты бір күннен бір сағатқа дейін қысқарады. Бұл — 24 есе жылдамдату дегенді білдіреді. Сауда-логистикалық секторда бұл өзгеріс тізбектік эффект туғызады: жеткізілім мерзімдері қысқарады, шығындар азаяды, кәсіпкерлерге тауар айналымын жоспарлау оңайланады. Шымкент — Өзбекстан, Қырғызстан мен Тәжікстанмен шекаралас болғандықтан, е-Freight жүйесі трансшекаралық логистика үшін де стратегиялық маңызға ие. Өңірлік сарапшылар бұл қадам Шымкентті Орталық Азиядағы физикалық логистикалық хабқа айналдыру бағытында маңызды серпін беретінін атап өтуде.Қоғам тарапынан реакция оң болды. Шымкент тұрғындары мен жиі ұшатын жолаушылар жаңа жүйеге деген үміттерін білдіруде. «Мейрам мезгілінде аэропортта кездесетін ұзақ кезектер — ең жиі шағымдардың бірі. Егер 50 секундтық рәсім шынымен іске асса, бұл жолаушы тәжірибесін түбегейлі өзгертеді», — деді Шымкенттің тұрғыны, жиі іссапарға шығатын Бекзат Досжанов. Азаматтық авиация саласының сарапшылары да технологияның дұрыс қолданылса, аэропорттың сыйымдылығын кеңейту шараларымен қатар алынғанда нақты нәтиже беретінін мойындайды.Жалпы алғанда, Q-Gate жобасы Қазақстанның авиация саласын цифрландыру жолындағы маңызды қадам болып табылады. Мемлекет бюджетінен және халықаралық инвесторлардың қолдауымен жүзеге асырылатын бұл бастама елдің «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасымен тікелей үндесуде. Алдағы екі-үш жылда барлық ірі қалалардың аэропорттарында Q-Gate терминалдары жұмыс істеп, биометриялық бақылау ішкі рейстерге де толық енгізілсе, Қазақстан авиациялық цифрландыру деңгейі бойынша Орталық Азиядағы көшбасшы елге айналады. Министрліктің бұл жоспарды кезең-кезеңімен, пилоттық жоба арқылы тексеріп, содан кейін кеңейтетін стратегиясы да сараланған, тәуекелді азайтқан тәсіл ретінде оң бағаланады. Шымкент — осы цифрлық трансформациядағы алғашқы сынақ алаңы, және оның нәтижесіне барлық мүдделі тараптардың назары ауған.

Іс-шара арнайы дайындалған бейнероликпен басталды. Бейнероликте құқық бұзушылықтың салдары мен адамның өмірге деген көзқарасының өзгеруі туралы сұхбаттар көрсетілді.Іс-шараға буллинг фактілері бойынша есепте тұрған кәмелетке толмағандар мен олардың ата-аналары қатысты.Кездесу барысында жасөспірімдер арасындағы құқық бұзушылықтардың алдын алу, буллинг пен кибербуллингтің зияны, сондай-ақ заңнамада көзделген жауапкершілік мәселелері түсіндірілді.Прокуратура өкілдері балаларға өзара сыйластық пен адам құқықтарын құрметтеудің маңыздылығын атап өтіп, ата-аналарға бала тәрбиесіндегі жауапкершілік пен бақылауды күшейту қажеттігін жеткізді.Шымкент қаласының прокуратурасы

Қазақстан ұлттық футбол құрамасы тарихында алғаш рет Шымкент қаласында оқу-жаттығу жиынын өткізіп жатыр. Команда алдағы халықаралық жолдастық кездесулерге дайындық аясында Қажымұқан атындағы Орталық стадионда жаттығуда.Бір аптаға жоспарланған оқу-жаттығу жиыны 4 маусым күні аяқталады. Одан кейін ұлттық құрама Арменияға аттанып, халықаралық кездесулерге қатысады.Ұлттық құрама алғашқы жолдастық матчын 6 маусым күні сырт алаңда өткізеді. Ал 9 маусымда FIFA рейтингінде 42-орында тұрған Венгрия құрамасына қарсы алаңға шығады. Бұл кездесулер қазақстандық футболшылар үшін халықаралық тәжірибе жинақтап, шеберліктерін шыңдауға мүмкіндік береді.Бұл жолғы жиынға Шымкенттің «Ордабасы» футбол клубынан бірнеше ойыншы шақырту алды. Олардың қатарында тәжірибелі Сергей Малый мен Бекхан Шайзада бар. Сондай-ақ ұлттық құрама сапына алғаш рет қосылған жас футболшылар Жасұлан Әмір мен Мағжан Тоқтыбай үшін бұл жиын үлкен жауапкершілік пен зор мүмкіндік саналады.Айта кетейік, Қажымұқан атындағы Орталық стадион 2025 жылы толық ағымдағы жөндеуден өтіп, заманауи талаптарға сай жаңғыртылды. Стадиондағы табиғи көгал толық ауыстырылып, автоматтандырылған суару жүйесі орнатылды. Бүгінде бұл спорт нысаны Шымкент футболының ғана емес, еліміздегі заманауи спорт инфрақұрылымының маңызды орталықтарының біріне айналып отыр.Ұлттық құраманың оқу-жаттығу жиынының Шымкентте өтуі – қаланың спорттық әлеуеті мен инфрақұрылымының жоғары деңгейде екенінің айқын дәлелі.Шымкент қаласы әкімінің баспасөз қызметі

ҚР Оқу-ағарту министрлігі 2025-2026 оқу жылының қорытындысы бойынша еліміздегі ең үздік мектептердің рейтингін жариялады. Жалпы білім беретін пәндер бойынша республикалық олимпиаданың нәтижелері негізінде жасалған тізімге еліміз бойынша жоғары көрсеткішке қол жеткізген 114 білім беру ұйымы енген.Биылғы республикалық олимпиада еліміздің алты өңірінде ұйымдастырылып, оған 676 мектептен 1636 оқушы қатысты. Білім сайысында оқушылар өздерінің терең білімін, шығармашылық және зияткерлік қабілеттерін жоғары деңгейде көрсетті.Рейтинг арнайы бағалау жүйесі арқылы жасалды. Атап айтқанда, алтын медаль үшін – 3 ұпай, күміс медальға – 2 ұпай, ал қола медаль үшін 1 ұпай берілді.Қазақстанның ең үздік 100 мектебі қатарына Шымкент қаласының алты білім беру ұйымы еніп отыр:* «Білім-Инновация» ер балаларға арналған №1 лицей-интернаты;* Дарынды балаларға арналған №1 мамандандырылған ІТ лицей-интернаты;* З.Хусанов атындағы №110 орта мектеп;* Айбек атындағы №14 орта мектеп;* А.Пушкин атындағы №1 мектеп-гимназия;* Мұхамед Хайдар Дулати атындағы үш тілде оқытатын №8 мамандандырылған гимназия.Бұл көрсеткіш Шымкент қаласындағы білім беру ұйымдарының олимпиадалық даярлық бағытында жүйелі жұмыс жүргізіп жатқанын және оқушылардың республикалық деңгейде жоғары нәтижелерге қол жеткізіп отырғанын көрсетеді.Айта кетейік, өткен 2024-2025 оқу жылында Шымкент қаласынан бес мектеп үздіктер қатарынан көрінген болатын. Ал биыл бұл көрсеткіш алты мектепке жетіп, қала білім беру ұйымдарының жетістігі тағы бір сатыға көтерілді.Шымкент қаласы әкімінің баспасөз қызметі

Шымкент қаласында енгізілген Интеллектуалды көлік жүйесі (ITS) жедел жәрдем көліктерінің қозғалысына басымдық беруді қамтамасыз етіп, осылайша науқастарға шұғыл көмек көрсетуге оң әсерін береді.Қазіргі таңда 5 реанимациялық жедел жәрдем көлігі ITS жүйесімен байланыстырылған трекерлермен жабдықталған. Арнайы шақыртуға шыққан көлік жол қиылысына жақындағанда жүйе автоматты түрде бағдаршамдарды басқарып, көліктің бағыты бойынша «жасыл дәліз» қалыптастырады.Бұл жедел жәрдем бригадаларының оқиға орнына уақтылы жетуіне мүмкіндік беріп, адам өмірін сақтап қалуға ықпал етеді.Бүгінде ITS жүйесі қаладағы 354 бағдаршам нысанын қамтып отыр. Жүйе көлік ағынын нақты уақыт режимінде сараптап, жол қозғалысының қауіпсіздігі мен тиімділігін арттырады.Шымкент қаласы әкімінің баспасөз қызметі

🔷 Шымкент қаласында 1 маусым – Халықаралық балаларды қорғау күніне орай мыңдаған жас тұрғын мен қала қонақтарының басын қосқан «Бақытты балалық үшін» атты ауқымды мерекелік іс-шара өтті.🔷 Орталық саябақта ұйымдастырылған мереке шығармашылықты, өнерді және отбасылық демалысты ұштастырған жарқын алаңға айналды.🔷 Іс-шараға Ғабит Сыздықбеков, зиялы қауым өкілдері, өмірлік қиын жағдайға тап болған балаларды қолдау орталығының тәрбиеленушілері және қала тұрғындары қатысты.🔷 1500-ден астам жас өнерпаз өздерінің шығармашылық өнерлерін көпшілік назарына ұсынды. Қонақтарға арнап фотокөрмелер, сурет көрмелері, үрмелі аспаптар оркестрінің салтанатты шеруі мен домбырашылар оркестрінің концерті қамтылған мазмұнды мәдени-ойын-сауық бағдарлама дайындалды.🔷 Балалардың шығармашылық қабілеттерін дамыту мен ұлттық құндылықтарды насихаттауға ерекше көңіл бөлінді. «Ұлттық өнер – ұрпаққа мұра» атты тақырыптық алаң аясында қонақтарға қолөнер және сәндік-қолданбалы өнер бойынша шеберлік сабақтары ұйымдастырылды.🔷 Қатысушылар ағаш және былғары бұйымдарын жасау, қыш құмыра шеберлігі, қуыршақтар мен көркем қолөнер туындыларын дайындау, сондай-ақ, ұлттық үстел ойындарымен танысты.🔷 Айта кету керек, бұл іс-шара балаларға жарқын эмоция мен шабыт сыйлап, өз таланттарын көрсетуге мүмкіндік берген нағыз балалық шақ мерекесіне айналды.Шымкент қаласы әкімінің баспасөз қызметі

Шымкент қаласында өткен жылы шағын және орта бизнес (ШОБ) субъектілері өндірген өнім көлемі 4 684 млрд теңгені құрап, өткен жылмен салыстырғанда 34,5%-ға артты.Сонымен қатар қалада 259 мың адам шағын және орта бизнес саласында жұмыспен қамтылды. Көрсеткіш 5,9%-ға өсіп, Шымкент өңірлер арасында 2-ші орынға шықты.Айта кетейік, бүгінде мегаполисте жалпы 141 957 шағын және орта кәсіпкерлік жұмыс істеп тұр. Кәсіпкерлікті дамыту және бизнеске қолайлы орта қалыптастыру бағытындағы жұмыстар алдағы уақытта да жүйелі түрде жалғаса береді.Шымкент қаласы әкімінің баспасөз қызметі

– Халықаралық балаларды қорғау күні құтты болсын! Жас ұрпақтың құқығын қорғау, денсаулығын сақтау және олардың жан-жақты дамуына қолайлы жағдай жасау – жалпыұлттық мақсат және конституциялық міндет. Ауызбіршілігі мықты, тату-тәтті отбасы – бақытты балалық шақтың арқауы. Сондықтан отбасы құндылықтарын қорғау жаңа Конституцияның аса маңызды нормасының бірі ретінде айқындалды. Өскелең ұрпақтың жасампаздық рухы орасан зор. Олар білім мен спортта, өнерде мол табысқа жетуде. Менің бастамаммен қолға алынған «Ұлттық қор – балаларға» жобасы аясында мемлекет тарапынан әрбір балаға қамқорлық жасалып жатыр. Биыл «Қазақстан балалары» тұжырымдамасы іске асырыла бастады. Жас буынды қолдау әрдайым еліміздің, яғни Әділетті және Озық Қазақстанның басты назарында болады, – деп жазды Президент

​​Оқу жылының аяқталуына орай, «Халықаралық балаларды қорғау күні» және «Халықаралық нашақорлыққа қарсы күрес күні» қарсаңында қаламыздың полиция қызметкерлері мүдделі қызмет өкілдерімен бірлесіп студенттермен демалыс алдындағы соңғы кездесулер өткізді.​Мұндай кездесудің басты мақсаты – нашақорлықтың алдын алу, салауатты өмір салтын ұстанып, жастарды спортқа баулу болып табылады.​Кезекті кездесу «Политехникалық колледждің» ғимаратында өткізілді. Олар студенттерге есірткінің зияны, оның адамға алып келер зардабы жайлы баяндап, есірткі қылмысын жасағандарға қатысты қолданылатын жаза түрлеріне де тоқталды. Есірткіге құмарту өз өміріне ғана емес, қоғамға зияны тиетінін айтып, жастарға тура жол сілтеді.Мамандар өздерінің білімдері мен тәжірибелерімен бөлісіп, өз жұмыстары туралы, өздерін және жақындарын қорғау үшін заңды білу қаншалықты маңызды екендігін айтты.​Кездесу соңында студенттер спикерлерге өздерін толғандырып жүрген сауалдарын қойып, тиісті жауаптар алды.