Қазақстан Республикасының Конституциясы адам мен оның құқықтарын мемлекеттік саясаттың негізгі өзегі ретінде айқындайды. Ата Заңда «Мемлекеттің ең жоғары құндылығы – адам мен оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары» екені нақты көрсетілген.Бұл конституциялық қағида мемлекеттің басты міндеті – адам құқықтарын қорғау және азаматтардың бостандықтарын қамтамасыз ету екенін білдіреді. Яғни, мемлекеттік билік пен барлық мемлекеттік институттар өз қызметінде ең алдымен азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін басшылыққа алуға тиіс.Аталған норма құқықтық мемлекетті қалыптастырудың негізгі тірегі болып табылады. Адам өмірінің, қадір-қасиетінің, құқықтары мен бостандықтарының жоғары құндылық ретінде танылуы қоғамдағы әділеттілік пен заң үстемдігін қамтамасыз етуге бағытталған. Бұл – әрбір азаматтың заң алдында теңдігін және оның құқықтарының қорғалатынын білдіретін маңызды кепілдік.Сонымен қатар, бұл қағида мемлекет пен азамат арасындағы өзара жауапкершілікті нығайтады. Мемлекет азаматтардың құқықтарын қорғауға міндетті болса, азаматтар заң талаптарын сақтап, қоғамның дамуына үлес қосады.Осылайша, Жаңа Конституцияда адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтарының ең жоғары құндылық ретінде белгіленуі – Қазақстанның демократиялық, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде дамуының негізгі бағытын айқындайтын маңызды конституциялық норма болып табылады.

Қазақстан Республикасының Конституциясы преамбуласында: «Біз, біртұтас Қазақстан халқы, Ұлы даланың мыңдаған жылдық тарихының сабақтастығын сақтап, осы Конституцияны қабылдаймыз» деп атап көрсетілген. Бұл жолдар – Ата Заңның мазмұндық әрі идеологиялық негізін айқындайтын маңызды тұжырым.Аталған норма елдің тарихи тамыры мен рухани құндылықтарына сүйене отырып, заманауи құқықтық мемлекет құруға деген ортақ ұмтылысты білдіреді. Ұлы даланың бай мұрасы, мемлекетшілдік дәстүрі мен тәуелсіздік жолындағы күрес сабақтастығы Конституция мәтінінде айқын көрініс тапқан.Преамбулада «біртұтас Қазақстан халқы» ұғымының қолданылуы – ел азаматтарының теңдігі мен бірлігін білдіретін маңызды қағида. Бұл – ұлтына, тіліне, дініне қарамастан, барша азаматтың ортақ тарихи жауапкершілік пен ортақ болашақ жолында топтасқанын көрсетеді.Конституцияны қабылдау – халық еркінің көрінісі әрі егемен мемлекеттің берік құқықтық іргетасын қалыптастыруға бағытталған шешім. Тарихи сабақтастықты сақтау қағидасы ұлттық бірегейлікті нығайтып, мемлекеттің тұрақты дамуына негіз қалайды.Осылайша, Жаңа Конституцияда көрсетілген бұл тұжырым – елдің өткенін құрметтей отырып, болашаққа нық қадам жасауға бағытталған стратегиялық әрі маңызы зор қағида болып табылады.

Қазақстан Республикасының Конституциясы елдегі мемлекеттік биліктің негізгі қағидаттарын айқындай отырып, Қазақстан халқының айрықша мәртебесін нақты белгілейді. Ата Заңда «Қазақстан халқы – мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы және егемендік иесі» екені анық көрсетілген.Бұл норма мемлекеттің демократиялық сипатының басты негізін білдіреді. Яғни, елдегі барлық билік халықтың еркінен туындайды және халық мүддесіне қызмет етуге бағытталады. Мемлекеттік биліктің заңдылығы мен легитимдігі тікелей халықтың еркімен байланысты болып табылады.Аталған конституциялық қағида азаматтардың ел басқару ісіне қатысу құқығын қамтамасыз етеді. Бұл – халықтың мемлекет өміріндегі шешуші рөлін айқындайтын маңызды құқықтық негіз. Сонымен қатар, бұл норма мемлекеттік органдар қызметінің халық алдындағы жауапкершілігін күшейтіп, билік пен қоғам арасындағы өзара сенімді нығайтуға ықпал етеді.Қазақстан халқын мемлекеттік биліктің қайнар көзі ретінде тану – егемендіктің нақты көрінісі. Бұл қағидат ел тәуелсіздігін нығайтуға, құқықтық мемлекетті дамытуға және қоғамдағы тұрақтылықты қамтамасыз етуге бағытталған.Осылайша, Жаңа Конституцияда Қазақстан халқының мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы және егемендік иесі ретінде айқындалуы – елдің демократиялық даму жолындағы маңызды әрі тарихи маңызы бар шешім болып табылады.

 Қазақстан Республикасының Конституциясы аясында мемлекеттік тілдің мәртебесі нақты әрі айқын белгіленген. Ата Заңда «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі – қазақ тілі» екені көрсетіліп, оның ел өміріндегі айрықша орны конституциялық деңгейде бекітілді.Мемлекеттік тілдің мәртебесін айқындау – тәуелсіз мемлекеттің негізгі белгілерінің бірі. Қазақ тілі мемлекеттік басқару, заң шығару, сот ісін жүргізу және іс қағаздарын жүргізу салаларында негізгі тіл ретінде қолданылады. Бұл норма елдің тұтастығын нығайтуға, ұлттық бірегейлікті сақтауға және қоғамдық келісімді қамтамасыз етуге бағытталған.Жаңа Конституцияда мемлекеттік тілдің қоғам өміріндегі рөлін арттыруға басымдық берілген. Мемлекеттік органдар мен ұйымдардың қызметінде қазақ тілін дамытуға және қолдану аясын кеңейтуге құқықтық негіз қаланды. Сонымен қатар, азаматтардың тілдерді еркін меңгеруіне және қолдануына кепілдік берілетіні де нақты көрсетілген.Мемлекеттік тіл мәртебесінің конституциялық тұрғыда бекітілуі – елдің болашағына бағытталған стратегиялық қадам. Бұл – ұлттық құндылықтарды ұлықтау, тарихи сабақтастықты сақтау және тәуелсіздікті нығайту жолындағы маңызды шешім.Осылайша, Жаңа Конституцияда мемлекеттік тілдің айқын көрсетілуі Қазақстанның құқықтық мемлекет ретіндегі дамуының маңызды құрамдас бөлігі болып табылады.

«Сана Сезім» әйелдер бастамаларының құқықтық орталығы үкіметтік емес ұйымы 20 жылдан астам уақыт бойы ең осал жағдайларда тұратын адамдарға – тұрмыстық зорлық-зомбылық, адам саудасы, еңбек қанаушылығы құрбандарына және құжатсыз адамдарға жүйелі қолдау көрсетіп келеді. Ұйым құқықтық, психологиялық және әлеуметтік қолдауды, сондай-ақ белсенді ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын біріктіретін кешенді көмек моделін әзірледі. Адам саудасының құрбандарына кешенді көмек «Сана Сезім» ұйымының негізгі қызметінің бірі - адам саудасына қарсы күрес. Ұйымның мамандары еңбек мигранттары мен басқа да осал топтарды қоса алғанда, құрбандарды анықтайды және оларға қанаушылық жағдайлар мен құлдыққа тең жағдайлардан құтылуға көмектеседі. Жұмыс «жеке басын анықтаудан бастап құқықтарын қалпына келтіруге дейін» қағидатына негізделген. Жәбірленушілерге мыналар қамтамасыз етіледі: · шұғыл консультативтік көмек; · құқық қорғау органдарына хабарласқан кезде қолдау көрсету; · бұзылған құқықтарды қалпына келтіру кезінде заңды қорғау және мүдделерді білдіру; · қажет болған жағдайда шыққан еліне ерікті түрде оралуға көмек көрсету. «Сана Сезім» заң қызметі еңбекті қанау, жалақы төлемеу, құжаттарды заңсыз сақтау, жүріп-тұру еркіндігін шектеу және басқа да мәжбүрлеу түрлеріне қатысты істерді қарайды. Жәбірленушілердің қауіпсіздігі мен құпиялылықты сақтауға ерекше назар аударылады. Психоәлеуметтік қолдау және қайта интеграциялау Заңгерлік көмектен басқа, ұйым психоәлеуметтік қолдау көрсетеді: мамандар жеке консультациялар жүргізеді, жарақаттық тәжірибелермен күресуге көмектеседі, қауіпсіздік жоспарларын әзірлейді және әлеуметтік байланыстарды қалпына келтіруге ықпал етеді. Зардап шеккендер сонымен қатар жұмыспен қамту бойынша кеңес алады және қажетті медициналық және әлеуметтік қызметтерге қол жеткізеді. Мемлекеттік органдармен және құқық қорғау органдарымен ынтымақтастық бізге жәбірленушілерді анықтау, оларды мамандарға жолдау және олардың құқықтарын қорғау тетіктерін жетілдіруге мүмкіндік береді. Алдын алу және хабардарлық Ұйым зорлық-зомбылық пен адам саудасының қаупін азайтуға бағытталған белсенді ақпараттық-түсіндіру және білім беру жұмыстарын жүргізеді. «Сана Сезім» үкіметтік емес ұйымы науқандар өткізеді, брошюралар мен ақпараттық материалдарды таратады, жастарға, мигранттарға және басқа да қауіп тобындағы топтарға арналған тренингтер мен білім беру кездесулерін ұйымдастырады. Бұл жұмыс қауіпсіз мінез-құлық дағдыларын дамытуға, құқықтық сауаттылықты арттыруға және зорлық-зомбылық пен қанауға мүлдем төзбеушілік мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі. «Сана Сезім» үкіметтік емес ұйымының қызметі тек дағдарыстық жағдайларда көмек көрсетуді ғана емес, сонымен қатар әділеттілікке қол жеткізуді нығайту, адами қадір-қасиетті қорғау және Қазақстанның барлық тұрғындары үшін қауіпсіз орта жасау бойынша жүйелі жұмысты да қамтиды.

«Сана Сезiм» Әйелдер бастамаларының құқықтық орталығы» ҮЕҰ 20 жылдан астам уақыт бойы ең осал жағдайға түскен адамдарға – тұрмыстық зорлық-зомбылықтан, адам саудасынан және еңбек қанауынан зардап шеккендерге, сондай-ақ құжаттары жоқ тұлғаларға жүйелі қолдау көрсетіп келеді. Ұйым құқықтық, психологиялық және әлеуметтік көмекті, сондай-ақ белсенді ақпараттық-ағартушылық жұмысты біріктіретін кешенді көмек моделін қалыптастырды.Адам саудасынан зардап шеккендерге кешенді көмек«Сана Сезiм» қызметінің негізгі бағыттарының бірі – адам саудасына қарсы іс-қимыл. Ұйым мамандары зардап шеккендерді, соның ішінде еңбек мигранттары мен өзге де осал топтар арасынан анықтап, оларды қанау жағдайынан және құлдыққа теңестірілген ахуалдан шығаруға жәрдемдеседі.Жұмыс «анықтаудан – құқықтарды қалпына келтіруге дейін» қағидаты бойынша жүзеге асырылады. Зардап шеккендерге:·        шұғыл консультациялық көмек;·        құқық қорғау органдарына жүгіну кезінде сүйемелдеу;·        бұзылған құқықтарды қалпына келтіру барысында заңгерлік қорғау және мүдделерін білдіру;·        қажет болған жағдайда шыққан еліне ерікті түрде қайтуға жәрдем көрсету ұсынылады.«Сана Сезiм» заң қызметі еңбек қанауы, жалақының төленбеуі, құжаттарды заңсыз ұстап қалу, жүріп-тұру еркіндігін шектеу және мәжбүрлеудің өзге де түрлеріне байланысты істерді сүйемелдейді. Зардап шеккендердің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және құпиялылық қағидаттарын сақтауға ерекше назар аударылады.Психоәлеуметтік қолдау және қайта ықпалдастыруҚұқықтық көмектен бөлек, ұйым психоәлеуметтік қолдау көрсетеді: мамандар жеке консультациялар өткізіп, травмалық тәжірибені еңсеруге көмектеседі, қауіпсіздік жоспарларын әзірлейді және әлеуметтік байланыстарды қалпына келтіруге жәрдемдеседі. Сондай-ақ зардап шеккендер жұмысқа орналасу мәселелері бойынша кеңес алып, қажетті медициналық және әлеуметтік қызметтерге қол жеткізе алады.Мемлекеттік құрылымдармен және құқық қорғау органдарымен ынтымақтастық зардап шеккендерді анықтау, оларды мамандарға бағыттау және құқықтарын қорғау тетіктерін жетілдіруге мүмкіндік береді.Алдын алу және ақпараттандыруҰйым зорлық-зомбылық пен адам саудасы тәуекелдерін азайтуға бағытталған белсенді ақпараттық-ағартушылық жұмыс жүргізеді. «Сана Сезiм» ҮЕҰ ақпараттық науқандар өткізіп, буклеттер мен ақпараттық материалдар таратады, жастарға, мигранттарға және тәуекел топтарына арналған тренингтер мен білім беру кездесулерін ұйымдастырады. Бұл жұмыс қауіпсіз мінез-құлық дағдыларын қалыптастыруға, құқықтық сауаттылықты арттыруға және зорлық-зомбылық пен қанауға мүлдем төзбеушілік мәдениетін орнықтыруға ықпал етеді.«Сана Сезiм» ҮЕҰ-ның қызметі – бұл тек дағдарыс жағдайларында көмек көрсету ғана емес, сонымен қатар сот төрелігіне қол жеткізуді нығайту, адам қадір-қасиетін қорғау және Қазақстанның барлық тұрғындары үшін қауіпсіз орта қалыптастыруға бағытталған жүйелі жұмыс.

Шымкент қаласында Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясын түсіндіру бойынша түрлі саладағы еңбек ұжымдарымен кездесулер жалғасуда. Жұмыс тобының педагогикалық қауымдастық өкілдерімен кезекті кездесуі Д.Қонаев атындағы жалпы орта мектепте өтті. Жиында білім сапасын арттыру, бірыңғай білім беру стандарттарын енгізу және ғылымды мемлекеттік қолдау мәселелері кеңінен талқыланды.2024 жылдың басында ашылған аталған білім беру ұйымы бүгінде бизнестің әлеуметтік жауапкершілігін тиімді іске асырудың үлгісіне айналып отыр. Мектеп құрылтайшысы, қалалық мәслихаттың VII және VIII шақырылым депутаты Лазиз Сүлайманов жеке білім беру секторы ең алдымен сапаға басымдық беруі тиіс екенін атап өтті.– 2500 оқушыға арналған мектепте сапалы білім алуға барлық жағдай жасалған. Оқу үдерісі бір ауысымда жүргізіледі, екі мезгіл тегін тамақ ұйымдастырылған, 50-ден астам үйірме жұмыс істейді. Кадр саясатына ерекше назар аударылады: педагогтар қатаң комиссиялық іріктеуден өтеді. Ата-аналар қауымдастығымен тығыз байланыс тиімді тәрбиелік орта қалыптастыруға мүмкіндік береді. Бұл ұстанымдар жаңа Ата заңда айқындалған басымдықтармен үндеседі, – деді Л.Сүлайманов.Қалалық мәслихат төрағасы және Конституциялық комиссия мүшесі Бахадыр Нарымбетов білім беру саласындағы жүйелі өзгерістерге тоқталды. Оның айтуынша, бүгінде қала мектептерінің 46 пайызы және балабақшалардың 90 пайызға жуығы жекеменшік секторға тиесілі.– Жаңа Конституция меншік нысанына қарамастан, еліміздің барлық білім беру ұйымдары үшін бірыңғай оқыту стандартын енгізуді көздейді. Бұл мектепке дейінгі және орта білім беру ұйымдарындағы сапа алшақтығын азайтуға мүмкіндік береді, – деді Б.Нарымбетов.Сондай-ақ жаңа Конституцияның 33-бабына енгізілген толықтыруларға назар аударылды. Аталған нормаға сәйкес, ғылымды, инновацияларды және білім беруді дамыту мемлекет қызметінің басым бағыттарының біріне айналады.– Қазақстанның басты күші – жоғары интеллектуалды адами капитал. Жасанды интеллект пен цифрлық технологиялар қарқынды дамыған кезеңде ғылымды конституциялық деңгейде бекіту инновациялық жобаларды жүйелі қолдауға және нысаналы қаржыландыруға жол ашады, – деп атап өтті мәслихат төрағасы.Кездесу қорытындысында қатысушылар жаңа білім стандарттарын енгізу және ғылыми әлеуетті дамыту еліміздің ішкі тұрақтылығын нығайтып қана қоймай, Қазақстанның халықаралық интеллектуалдық кеңістіктегі беделін арттыруға ықпал ететіні жөнінде ортақ пікір білдіріп, жаңа құжатты қолдайтындықтарын жеткізді.

«Стандарт цемент» ЖШС-нің еңбек ұжымымен Конституциялық реформаның мазмұнын түсіндіруге арналған кездесу өтті. Жиын барысында жұмысшыларға Ата Заңға енгізіліп отырған жаңашылдықтар жан-жақты баяндалып, олардың қоғам өміріндегі маңызы түсіндірілді.Кездесуге Қазақстан халқы Ассамблеясыжанындағы Ақсақалдар кеңесі төрағасының орынбасары Батырбек Жалмұрзаев, сондай-ақ Мирас университеті Құқық секторының оқытушылары Нұржан Жақсылықов пен Мақпал Мамаева қатысып, конституциялық өзгерістердің негізгі бағыттарына тоқталды.Жиын барысында спикерлер жаңа Конституциялық жобаның басты өзегі – елдің біртұтастығын сақтау мен қоғамдық келісімді нығайту екенін атап өтті.– Жаңартылған Конституцияның преамбуласында Қазақстанның біртұтас, тәуелсіз мемлекет екені айқын көрсетіліп, адам құқықтары мен бостандықтары мемлекеттің ең жоғары құндылығы ретінде жарияланды. Бұл – билік пен қоғам арасындағы сенімді арттырып, азамат мүддесін алдыңғы орынға қоятын маңызды қадам, – деді спикерлер.Заңгер-ғалым Нұржан Жақсылықов Конституцияның тек құқықтық құжат қана емес, елдің ұзақмерзімді дамуына бағыт-бағдар беретін стратегиялық негіз екенін жеткізді. Оның айтуынша, жаңа жобада сөз бостандығы, шығармашылық еркіндік және зияткерлік меншік құқықтарын қорғау мәселелеріне айрықша мән берілген.– Бұл нормалар азаматтардың еркін ой айтуына, ғылым мен мәдениеттің дамуына, авторлық және зияткерлік еңбектің қорғалуына нақты кепіл болады. Заң үстемдігі күшейген жерде әділетті қоғам қалыптасады, – деді ол.Өз кезегінде Мақпал Мамаева еңбек ұжымымен ашық диалог орнатып, жұмысшыларды толғандырған сауалдарға жауап берді. Ол конституциялық реформалардың әрбір азаматтың күнделікті өміріне тікелей әсер ететінін, ал құқықтық сауаттылықтың артуы қоғамның тұрақты дамуына негіз болатынын атап өтті.Кездесу қорытындысында қатысушылар жаңа Конституция елдің бірлігі мен тұрақтылығын нығайтуға бағытталған маңызды құжат екенін айтып, толық қолдау білдірді.

Өзбекәлі Жәнібеков атындағы Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университетінде «Ғылым, білім және шығармашылық – Конституциялық дамудың стратегиялық негізі» тақырыбында дөңгелек үстел өтті. Жаңа Конституцияның мазмұны мен негізгі бағыттарын түсіндіруге арналған басқосу оқытушылар мен студент жастардың ашық пікір алмасу алаңына айналды.Іс-шара барысында университеттің тәрбие жұмыстары және жастар ісі департаментінің директоры Қайрат Анарбаев Жаңа Конституциядағы басымдықтарға кеңінен тоқталды. Ол адами әлеуетті дамыту мәселесіне ерекше назар аударып, білім мен ғылымның стратегиялық бағдар ретінде айқындалуын маңызды қадам ретінде бағалады.– Мемлекет дамуының тірегі – сапалы білім мен бәсекеге қабілетті ғылым. Жаңа Конституцияда адами капиталды дамытуға айрықша мән беріліп отыр. Бұл – ұзақмерзімді ұлттық мүддені көздейтін шешім, – деді спикер.Қайрат Анарбаев бұрынғы және Жаңа Конституция нормаларын салыстыра отырып, мемлекеттік білім беру стандарттарына қатысты өзгерістерге тоқталды. Оның айтуынша, жаңа редакцияда білім беру жүйесінің зайырлы сипаты нақты айқындалған. Бұл білім беру саласының діни наным-сенімдерден бейтараптығын қамтамасыз ететін құқықтық негізді күшейтеді.Жиында Конституцияның өзге тарауларындағы елеулі өзгерістер де сөз болды. Дін мен мемлекеттің арақатынасы нақты құқықтық шеңберде айқындалып, зайырлы қоғам құру қағидаты бекітілгені атап өтілді. Сонымен қатар, қабылданатын заңнамалық актілердің барлығы Жаңа Ата Заң талаптарына сәйкес жүйеленетіні айтылды.Білім беру саласындағы құқықтық қатынастарға да ерекше назар аударылды. Спикердің сөзінше, ұстаз бен шәкірт, ата-ана мен білім беру ұйымы арасындағы қарым-қатынастар заң аясында реттелуі тиіс. Бұл білім сапасын арттырумен қатар, өзара жауапкершілікті күшейтуге ықпал етеді.Дөңгелек үстелде университет оқытушылары Мәди Бесбаев пен Ғазиза Марина сөз сөйлеп, Конституцияның жекелеген баптарын түсіндірді. Олар адам құқықтарын қорғау, зайырлылық қағидаты, ғылым мен шығармашылық еркіндігіне қатысты нормалардың маңызын атап өтіп, студенттердің сұрақтарына жауап берді.Жиын қорытындысында қатысушылар ғылым мен шығармашылықтың еркін дамуы конституциялық негіздің беріктігімен тікелей байланысты деген ортақ пікірге келді. Заң үстемдігі орныққан жағдайда ғана ой еркіндігіне, ізденіс пен жаңашылдыққа кең жол ашылатыны айтылды.Қатысушылар Жаңа Конституция елдің зияткерлік әлеуетін арттыруға бағытталған стратегиялық құжат екеніне тоқталып, қолдау білдіретіндіктерін жеткізді және ғылым мен білімге басымдық беру мемлекеттің ұзақ мерзімді даму бағытын айқындайтын негізгі фактор екенін атап өтті.

Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы мемлекеттік саясаттың мазмұны мен басымдықтарын жаңаша айқындап, құқықтық жүйенің философиялық негіздерін қайта қарастыруды көздейді. Құжаттың мазмұнында ескі және жаңа ұстанымдардың айырмашылығы айқын көрініс табады.Ескі нұсқада мемлекетке басымдық беріліп, «адам мемлекет үшін» деген ұстаным алға шықты. Негізгі кепілдіктер көбіне қасаң тұжырымдармен шектеліп, міндеттемелер декларативті сипатта болды. Азаматтардың қатысуы тек сайлау арқылы, ара-тұра жүзеге асырылатын тетіктермен шектелді. Меншікті қорғау мәселесінде тепе-теңдік қағидаты толық сақталмады. Жалпы тәсіл 1990-шы жылдарға тән бейтарап сипатта қалыптасты.Ал жаңа нұсқада басымдық түбегейлі өзгеріп, «мемлекет адам үшін» қағидаты негізге алынды. Адам құқықтары абсолютті өмір сүру құқығымен толықтырылып, «Миранда ережесі» және цифрлық жеке өмір құқығы секілді нормалар енгізілді. Бұл азаматтардың құқықтық қорғалу деңгейін нақты тетіктер арқылы күшейтуге бағытталған.Сонымен қатар, азаматтардың қатысу тетіктері кеңейтіліп, тұрақты диалог қағидаты бекітілді. Бұл бағытта Халық кеңесі мен кері байланыс құралдары маңызды рөл атқарады. Әлеуметтік саясатта адам капиталының дамуына, экологияға және мұқтаж жандарға көмек көрсетуге басымдық беріледі.Экономикалық салада бизнестің әлеуметтік жауапкершілігі мен игіліктерді әділ бөлу қағидаты айқындалды. Ал бірегейлік мәселесінде Ұлы даланың мұрасына сүйену және жауапкершілікті патриотизм ұстанымы негізге алынды.Осылайша, жаңа Конституцияның философиясы адам құқықтарын қорғауды, азаматтардың белсенді қатысуын, әлеуметтік әділеттілікті және ұлттық құндылықтарды нығайтуды басты бағдар ретінде белгілейді.

Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясында мемлекеттің зайырлы сипатын нығайтуға және дәстүрлі құндылықтарды құқықтық деңгейде қорғауға бағытталған маңызды нормалар бекітілді. Бұл өзгерістер қоғамдағы тұрақтылықты қамтамасыз етуге, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын сақтауға және мемлекеттік саясаттың негізгі қағидаттарын нақты айқындауға мүмкіндік береді.Жаңа Конституцияда дін мен мемлекеттің ара-жігі нақты ажыратылып бекітіледі. Бұл норма мемлекеттің зайырлы қағидаттарға негізделгенін және діни бірлестіктердің қызметі заң аясында жүзеге асырылатынын айқындайды. Аталған қағидат қоғамдағы конфессияаралық келісімді сақтауға және әрбір азаматтың ар-ождан бостандығын құрметтеуге бағытталған.Сонымен қатар, білім беру мен тәрбиенің зайырлы сипаты конституциялық деңгейде орнықтырылады. Бұл норма білім беру жүйесінің зайырлы қағидаттарға сәйкес жүзеге асырылатынын және білім беру саласында теңдік пен қолжетімділіктің қамтамасыз етілетінін көрсетеді.Конституцияда неке ер мен әйелдің ерікті әрі тең құқықты одағы екені туралы ереже енгізіледі. Бұл норма отбасы институтының құқықтық негізін нығайтуға және дәстүрлі құндылықтарды ең жоғары құқықтық деңгейде қорғауға бағытталған маңызды қадам болып табылады.Осылайша, Ата Заңда бекітілген жаңа нормалар мемлекеттің зайырлы қағидаттарын нығайтып, отбасы институтын қорғауға және қоғамдағы тұрақтылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз етуге қызмет етеді.

Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясында мемлекеттік дамудың іргелі бағыттарын айқындайтын бірқатар маңызды қағидаттар ресми түрде бекітілді. Бұл нормалар құқықтық мемлекетті нығайтуға және қоғам өміріндегі әділеттілік қағидатын орнықтыруға бағытталған.Тарихта алғаш рет «Әділеттілік, Заң және Тәртіп» қағидаттары конституциялық деңгейде ресми түрде бекітілді. Аталған қағидаттар мемлекеттік саясаттың негізгі бағдарын айқындап, заң үстемдігін қамтамасыз етуге, құқықтық тәртіпті сақтауға және қоғамда әділеттілікті орнықтыруға қызмет етеді.Сонымен қатар, жаңа Конституцияның Преамбуласында адамға бағдарланған мемлекет тұжырымдамасы нақты көрініс тапты. Құжатта адам құқықтары мен бостандықтары мемлекеттің басты басымдығы ретінде айқындалды. Бұл норма мемлекеттік институттардың қызметі ең алдымен азаматтардың құқықтарын қорғауға және олардың заңды мүдделерін қамтамасыз етуге бағытталатынын көрсетеді.Осылайша, жаңа конституциялық қағидаттар елдің құқықтық жүйесін жетілдіруге, мемлекеттік басқарудың ашықтығы мен тиімділігін арттыруға және азаматтардың құқықтарын қорғау деңгейін күшейтуге негіз қалайды.

Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы қоғамның заманауи даму талаптарына сәйкес келетін маңызды құндылықтарды конституциялық деңгейде бекітуді көздейді. Бұл өзгерістер мемлекет пен қоғам арасындағы жауапкершілікті нығайтып, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғаудың жаңа тетіктерін қалыптастыруға бағытталған.Жаңа Конституцияда алғаш рет қоршаған ортаға ұқыпты қарау қағидаты конституциялық деңгейде бекітілді. Бұл норма табиғатты қорғау мәселесіне мемлекеттік маңыз берілетінін көрсетеді және әрбір азаматтың қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарауын қамтамасыз етуге негіз болады. Аталған қағидат экологиялық қауіпсіздікті сақтау мен табиғи ресурстарды тиімді пайдаланудың құқықтық негізін нығайтады.Сонымен қатар, жаңа Конституцияда азаматтардың цифрлық кеңістіктегі құқықтарын қорғау нормасы енгізілді. Бұл өзгеріс қазіргі цифрлық дәуірдің талаптарына сәйкес жүзеге асырылып отыр. Аталған норма азаматтардың цифрлық ортадағы құқықтарының қорғалуына кепілдік беріп, олардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған маңызды құқықтық қадам болып табылады.Жаңа Конституцияда дәстүрлі құндылықтарды қорғау мәселесіне де ерекше назар аударылған. Атап айтқанда, неке ер мен әйелдің ерікті одағы ретінде айқындалды. Бұл норма отбасы институтын қорғауға және қоғамдағы дәстүрлі құндылықтарды конституциялық деңгейде бекітуге бағытталған.Осылайша, жаңа Конституцияда әділеттілік, заң және тәртіп қағидаттарына негізделген жаңа заман құндылықтары айқындалып, азаматтардың құқықтарын қорғау, қоршаған ортаны сақтау және дәстүрлі институттарды нығайту бағытындағы маңызды нормалар бекітілді. Бұл өзгерістер мемлекеттің құқықтық негіздерін одан әрі жетілдіруге және қоғамның тұрақты дамуына қызмет етеді.

Астана қаласында «Жаңа Конституция: сенім мен дамудың жаңа архитектурасы» тақырыбында сарапшылар диалогы өтті. Іс-шара барысында жаңа Конституция жобасының негізгі ережелері, сондай-ақ оның институционалдық, құқықтық және саяси маңыздылығы ашық форматта талқыланды.Сарапшылар алаңын Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты мен Қоғамдық саясат институты бірлесіп ұйымдастырды. Жиынға Парламент депутаттары, Конституциялық комиссия мүшелері, мемлекеттік органдар, академиялық орта, сарапшылар қауымдастығы және азаматтық қоғам институттарының өкілдері қатысты. Бұл – жаңа Ата Заң жобасын талқылауға қоғамның түрлі өкілдері кеңінен тартылғанының айқын көрінісі.Іс-шараға қатысқан Мемлекеттік кеңесші Ерлан Қарин жаңа Конституцияның мәні мен тарихи маңызына ерекше тоқталды. Оның айтуынша, жаңа Конституция – тек заңдық тұрғыда ең жоғары құжат қана емес, ол – қоғамдық келісімнің көрінісі. Құжатта еліміздің бірегейлігі мен негізгі мәселелер бойынша қалыптасқан қоғамдық консенсус айқын бейнеленген.Сондай-ақ, алғаш рет ғылым, білім және инновациялар мемлекет дамуының стратегиялық негізі ретінде бекітілмек. Бұл – Қазақстанның технологиялық тұрғыдан дамыған ел болуға деген ұмтылысын нақтылайтын маңызды қадам. Жаңа Конституция ел дамуының басым бағыттарын айқындап, өркендеудің жаңа векторын белгілейді.Үш панельдік сессия аясында сарапшылар жаңа жобаның негізгі жаңашылдықтарын жан-жақты талқылап, өз ұсыныс-пікірлерін ортаға салды. Ашық диалог форматы қоғам сенімін нығайтуға және стратегиялық шешімдерді бірлесе қабылдауға негіз қалайды.Жаңа Конституция – болашаққа бастар бағдар, сенім мен тұрақты дамудың берік іргетасы.

 Астана қаласында өткен «Жаңа Конституция: сенім мен дамудың жаңа архитектурасы» тақырыбында сарапшылар диалогы барысында Қазақстан Республикасының Әділет министрі Ерлан Сәрсембаев жаңа Конституция жобасындағы ұлттық және халықаралық құқықтың арақатынасы туралы сауалға жауап берді.Министрдің айтуынша, Конституцияның 1-бабында Қазақстан Республикасының құқықтық мемлекет екені нақты көрсетілген. Ал 5-бапқа сәйкес, қолданыстағы құқық құрамына Конституция нормалары, соған сәйкес заңдар, Конституциялық және Жоғарғы Соттың нормативтік қаулылары, өзге де нормативтік құқықтық актілер мен халықаралық шарттық міндеттемелер кіреді.Сонымен қатар, аса маңызды қағидат ретінде Конституцияның ең жоғары заңдық күші бар екені және республика аумағында тікелей қолданылатыны атап өтілді. Бұл – ұлттық құқық жүйесінің берік негізін айқындайтын басты норма.Министр 10-бапқа да ерекше тоқталып, Қазақстан халықаралық құқықтың қағидаттары мен нормаларын құрметтейтінін, бейбітшілік пен ынтымақтастық саясатын жүргізетінін, өзге мемлекеттердің ішкі істеріне араласпау және халықаралық дауларды бейбіт жолмен шешу ұстанымдарын берік ұстанатынын жеткізді.Осылайша, жаңа Конституция жобасы ұлттық құқықтың үстемдігін сақтай отырып, халықаралық құқық нормаларын құрметтеуге негізделген теңгерімді құқықтық модельді ұсынады. Бұл – құқықтық мемлекет қағидаттарын нығайтып, елдің тұрақты дамуына сенімді негіз қалыптастыратын маңызды қадам.

2026 жылғы 21 ақпанда Астана қаласында «Жаңа Конституция: сенім мен дамудың жаңа архитектурасы» тақырыбында сарапшылар диалогы өтті. Іс-шарада жаңа Конституция жобасының негізгі ережелері, олардың институционалдық, құқықтық және саяси маңыздылығы ашық талқыланды.ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты Үнзила Шапақ халықаралық шарттардың ел аумағында қолданылу тетігін заң арқылы нақтылау құқықтық айқындықты қамтамасыз ететінін атап өтті. Оның айтуынша, бұл қадам іргелі конституциялық құндылықтардың тұрақтылығын сақтауға және азаматтардың құқықтық кепілдіктерін нығайтуға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, халықаралық шарттар ратификацияға дейін Конституциялық сот арқылы олардың Конституцияға сәйкестігі жөнінде қорытынды алуға болатыны – құқықтық қауіпсіздіктің маңызды құралы.ҚР Заңнама және құқықтық ақпарат институтының директоры Индира Аубакирова Конституцияның түпкі мақсаты – адам құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету екенін айтты. Оның пікірінше, жаңа жоба билік тармақтары арасындағы тепе-теңдік пен тежемелік әрі тепе-теңдік жүйесін нақты белгілейді. Әр орган өз өкілеттігі шегінде әрекет етіп, жүйенің тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Бұл – адам құқықтарының шынайы қорғалуына негіз болады.Қазақстан Республикасындағы Бала құқықтары жөніндегі уәкіл Динара Зәкиева Конституция жобасында балаларды тәрбиелеу мен оларға қамқорлық жасау ата-ананың басты құқығы әрі міндеті ретінде бекітілетінін жеткізді. Ал мемлекет балалардың құқықтарын қорғап, қауіп төнген немесе құқықтары бұзылған жағдайда араласатынын атап өтті. Бүгінде әлеуметтік салада балаларды қолдауға бағытталған 49 қызмет пен 15 түрлі жәрдемақы қарастырылғаны – осы бағыттағы жүйелі жұмыстың айғағы.Мәжіліс депутаты Снежана Имашева жаңа Конституция жобасы аясында көптеген заңнамалық актілер қайта қаралатынын айтты. Олар жаңа нормаларға сәйкестендіріліп қана қоймай, Конституцияда көзделген әлеуетті толық ашуға бағытталмақ. Атап айтқанда, азаматтық туралы заңға шетелде туған кәмелетке толмаған балалардың азаматтығын реттейтін нақты ережелер енгізу қажеттігі көтерілді.Жалпы, сарапшылар диалогы жаңа Конституция жобасының қоғам үшін стратегиялық маңызын айқындап, адам құқықтары мен заң үстемдігін күшейтуге бағытталған жүйелі өзгерістердің бастамасы екенін көрсетті. Бұл – құқықтық мемлекетті нығайтып, ел дамуының жаңа кезеңіне сенімді қадам жасауға бағытталған маңызды бастама.

 Елімізде жүзеге асырылып жатқан қоғамдық-саяси бастамалар мен жалпыхалықтық деңгейде талқыланып жатқан маңызды мәселелерде қоғам да қарап қалып жатқан жоқ. Белсенді азаматтар өз пікірлерін білдіруде. Шымкенттік ақындар да бұл үдерістен тыс қалған жоқ. Олар ел болашағына қатысты ой-тұжырымдарын дәстүрлі жыр үлгісімен өрнектеп, өзекті тақырыптарды өлеңмен өрнектеп жеткізіп жатыр.Әлеуметтік желіде тараған видеодан  Біржан Байтуов, Нұрлан Есенқұлов, Анар Жаппарқұлова ақындардың елдік мүдде, мемлекеттік тілдің мәртебесі, ұлттық құндылықтарды сақтау және қоғамдық тұтастық мәселелерін арқау еткен өлең жолдарын жария етті.Шымкенттік ақындар тәуелсіз мемлекет ретінде қабылданатын әрбір маңызды шешім халықтың тарихи санасы мен ұлттық болмысына негізделуі тиіс деген ойды алға тартады.«Тәуелсіздік алғалы ана тілде,Жазылған алғаш заңы екен елдің» деген өлең жолдары, әсіресе, тәуелсіздік кезеңінде тұңғыш рет заңның қазақ тілінде қабылдануын атап көрсетіп, мемлекеттік тілдің заң шығару ісіндегі нақты мәртебесін айқындауға бағытталған.Сонымен қатар дәстүрлі отбасы құндылықтарын сақтау, ұлттық тәрбие институтын нығайту, қоғамдағы тұрақтылық пен келісімді қамтамасыз ету сынды бағыттар да ақындар назарынан тыс қалмапиы. Олар тарихи тамырдан ажырамай, заман талабына сай даму қажеттігін тілге тиек етіп, ел бірлігін басты ұстаным ретінде көрсетеді.Жер мен табиғи байлықтың халық игілігіне қызмет етуі, әлеуметтік әділдік қағидаттарының сақталуы мәселесін де ақындар тілге тиек етіп, атап көрсетеді.Жалпы, ақындардың азаматтық ұстанымы - қазақ поэзиясының ежелгі дәстүрімен сабақтас. Қай кезеңде де сөз иелері халықтың ой-тілегін жеткізіп, елдік мәселелерде үн қосып отырған. Бүгінгі шығармашылық өкілдері де осы үрдісті жалғастырып, қоғамдық пікір алаңында белсенділік танытып келеді.

Шымкентқаласындағы Достық үйінде «Ауқымды Масленица – 2026» мерекелік іс-шарасы ұйымдастырылды. Дәстүрлі славян мейрамы қала тұрғындары мен этномәдени бірлестіктер өкілдерінің басын қосқан тағылымды шараға ұласты.Іс-шараға «Қоғамдық келісім» мекемесі басшысының орынбасары Тоқтар Әмірқұлов, «Шымкент қалалық славян этномәдени бірлестігі» қоғамдық бірлестігінің төрайымы Наталья Романова, сондай-ақ қалалық Қазақстан халқы Ассамблеясы жанындағы 16 этномәдени бірлестіктің жетекшілері мен мүшелері және қала тұрғындары қатысты.Мерекелік жиында сөз сөйлеген Тоқтар Әмірқұлов жиналған қауымды Масленица мейрамымен құттықтап, бұл мерекенің татулық пен бірліктің, өзара кешірім мен жаңарудың символы екенін атап өтті. Сонымен қатар, Конституция еліміздегі барлық этнос өкілдерінің тең құқығы мен бостандығының кепілі екенін айтып, қоғамдағы келісім мен тұрақтылықтың басты тірегі – заң үстемдігі екенін жеткізді.– Біздің басты құндылығымыз – бірлік пен өзара құрмет. Конституция осы құндылықтарды бекітіп, әр азаматтың құқығын қорғайды. Сондықтан мұндай мәдени іс-шаралар қоғамдық келісімді нығайта түседі, – деді ол.Мерекелік бағдарлама аясында қалалық Қазақстан халқы Ассамблеясы, славян этномәдени бірлестігі және қалалық орыс драма театрының ұйытқы болуымен концерттік бағдарлама ұсынылды. Қаланың үздік солистері мен шығармашылық ұжымдары өнер көрсетіп, театр әртістерінің қатысуымен шағын қойылымдар сахналанды. Сонымен қатар қолданбалы өнер бұйымдарының көрмесі, кулинариялық өнімдердің көрме-жәрмеңкесі ұйымдастырылды.Айта кетейік, Масленица – қыстың аяқталып, көктемнің келуін білдіретін славян халықтарының дәстүрлі мерекесі. Мейрам аясында адамдар өкпе-реніштерін ұмытып, татуласып, күннің символы саналатын құймақ пісіріп, ән айтып, би билеп, түрлі ұлттық ойындар өткізеді.Мерекелік шара қаладағы этносаралық келісімді нығайтып, мәдени әртүрлілікті дәріптеуге бағытталған маңызды алаңға айналды.

Қала әкімінің орынбасары Сәрсен Құранбек шаһардағы дін өкілдерімен кездесіп, Жаңа Конституция жобасының негізгі бағыттарын жан-жақты түсіндірді. Басқосу барысында ел дамуы, қоғамдық тұрақтылық және рухани тұтастық мәселелері кеңінен талқыланды.Кездесуде имамдарға конституциялық реформалардың мазмұны мен стратегиялық маңызы баяндалып, қоғам бірлігін сақтау жолындағы ортақ міндеттер айқындалды. Сәрсен Абайұлы өз сөзінде қазақ қоғамының негізін құрайтын дәстүр, салт, имандылық пен жауапкершілік құндылықтарына ерекше тоқталды.– Қазақ халқы қашанда дәстүр мен салтты, ұят пен иманды жоғары қойған. Дәстүрлі қоғамның өкілдері ретінде осы құндылықтарды сақтау – баршамызға ортақ міндет, – деді ол.Жиын барысында Құрылтай институтының рөлі, халық кеңесі форматы, сондай-ақ білім мен ғылымның ел дамуына қосатын үлесі туралы пікірлер айтылды. Мемлекеттің негізі саналатын жер тұтастығы қағидаты да ерекше назарда болды.Сонымен қатар мемлекеттік тілдің мәртебесі мен ел бірлігінің маңызы кеңінен қозғалды. Мемлекеттік тілдің тұғыры берік болуы – мемлекеттіліктің басты белгілерінің бірі екені атап өтіліп, елдік мүдденің ең алдымен бірлікпен өлшенетіні айтылды.Кездесу барысында ұсынылып отырған Жаңа Конституция жобасының 11 бөлімнен, 95 баптан тұратыны, құжаттағы нормалардың 84 пайызы жаңартылғаны жеткізілді. Аталған өзгерістер басқару жүйесін жетілдіруге, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау тетіктерін күшейтуге бағытталғаны атап өтілді.Жиын қорытындысында дін өкілдері қоғамдағы келісім мен тұрақтылықты сақтау, ел бірлігін нығайту бағытындағы жауапкершіліктері зор екенін айтып, Жаңа Конституция жобасына қолдау білдірді.

Найроби, 2026 жылғы 20 ақпан – ҚР Кения Республикасындағы Елшісі, ҚР Найробидегі БҰҰ Бөлімшесі жанындағы Тұрақты өкілі Барлыбай Садықовтың Кенияның Дінаралық кеңесінің (IRCK) Атқарушы директоры Лайнус Нтигаимен және ұйым басшылығының мүшесі, епископ Джон Варари, және Кения Үнді кеңесінің Төрағасы Суджата Котамраджумен кездесу өткізді.Кездесу барысында Елші Б.Садықов кениялық тарапты Қазақстанның этносаралық және конфессияаралық келісімнің бірегей моделі туралы егжей-тегжейлі хабардар етті. Ерекше назар Қазақстанның әлемдік диалогты ілгерілету жөніндегі бастамаларына, оның ішінде Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының Съезі аясындағы жұмыстарға, сондай-ақ бұл процеске Кения өкілдерінің қатысуына ерекше назар аударылды.Тараптар діни негіздегі қақтығыстардың алдын алу және жастар ортасында толеранттылық құндылықтарын ілгерілету бойынша практикалық тәсілдерді талқылады.Өз кезегінде, Лайнус Нтигаи Қазақстанның халықаралық аренадағы күш-жігерін жоғары бағалап, өркениетаралық диалогты дамыту жөніндегі қазақстандық институттармен тәжірибе алмасуға зор қызығушылық білдірді.Кездесуге қатысушылар климаттың өзгеруінен бастап әлеуметтік теңсіздікке дейін — қазіргі жаһандық сын-қатерлерді шешуде діни көшбасшылардың бірлігінің маңыздылығын атап өтті.Кенияның Дінаралық кеңесі-сенушілердің моральдық және әлеуметтік ресурстарын жұмылдыру және ортақ мәселелерді шешу, Кениядағы тұрақты бейбітшілік пен дамуға жәрдемдесу мақсатында конфессияаралық диалог пен ынтымақтастықты тереңдетуге бағытталған елдің негізгі діни қауымдастықтарының коалициясы.Кенияда христиандық, атап айтқанда протестантизм мен католицизм басым. Халықтың едәуір бөлігі ислам мен жергілікті дәстүрлі нанымдарды ұстанады.Кенияның Дінаралық кеңесінің Төрағасы Епископ Виллибард Китого Лагхо 2025 жылғы 17-18 қыркүйекте Қазақстанға келіп, Әлемдік және дәстүрлі көшбасшылар съезінің VIII отырысына қатысты.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-nairobi/press/news/details/1166722?lang=kk