2026 жылдың 15 қазанында Шымкент қаласында өткен семинар Қазақстанның білім беру жүйесіндегі цифрлық трансформацияның жаңа кезеңін белгіледі. Елдің 11 өңірінен жиналған мамандар қосымша білім беруді қаржыландыру механизмдерін, балаларды цифрлық есепке алуды және іс жүзінде көрсетілген қызметтерді бақылау мәселелерін талқылады. Бұл семинар — жай ғана кездесу емес, мемлекеттің білім саласындағы ашықтық пен тиімділікке деген нақты қадамы.Шымкент ірі қалалардың ішінде білім берудегі мемлекеттік тапсырысты басқару тәжірибесімен үлгі ретінде таныла бастады. Аудандық деңгейден республикалық назарға шыққан бұл тәжірибенің негізінде — жеке кәсіпорындарға берілетін ваучерлік жүйені толығымен цифрландыру ниеті жатыр. Шымкент қаласының әкімі орынбасары Сәрсен Құранбек бастаған команда шығармашылық, спорттық және өзге де бағыттардағы қосымша білім беруді білім басқармасының қол астына берді. Бұдан бұрын «ДамуБала» және «Артспорт» сияқты сыртқы платформалар арқылы жүргізілетін есеп жүйесі мемлекеттік органның меншікті ақпараттық жүйесіне ауыстырылды. «Біз «ДамуБала» мен «Артспорт» платформаларынан бас тарттық. Енді ақпараттық жүйе білім басқармасына тиесілі», — деді Сәрсен Құранбек семинардағы баяндамасында.Бұл шешімнің маңызын түсіну үшін біршама тарихи мәнмәтінге жүгіну қажет. Қазақстанда балаларға арналған қосымша білім беру жүйесін мемлекеттік тапсырыс арқылы қаржыландыру тетігі 2010-шы жылдардың ортасынан бастап дамып келеді. Алайда осы уақыт аралығында бірнеше маңызды мәселе туындады: бір баланың бірнеше мекемеде бір мезгілде есепте тұруы, іс жүзінде көрсетілмеген қызметтер үшін ақша аударылуы, жеке операторлардың мемлекеттік қаражатты бақылаусыз пайдалануы. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің деректеріне сәйкес, білім беру саласындағы қаржы тәртібінің бұзылуына қатысты тіркелген шағымдар 2020—2024 жылдар аралығында жыл сайын артып отырған. Осы жағдайда Шымкенттің ұсынып отырған пилоттық жобасы — нақты шешімге айналуы мүмкін тиімді модель.Пилоттық жоба аясында енгізілген жаңалықтардың бірі — балалардың жеке есепке алынуы. Жүйе дублирленген жазбаларды анықтап, жоюға мүмкіндік береді, яғни бір баланың бірнеше жерде бір уақытта «есепте» тұруы енді мүмкін болмайды. Бұл ғана емес, қызметтің шын мәнінде көрсетілгенін растайтын цифрлық механизм де қолданысқа енгізілді. Биометриялық сәйкестендіру мен цифрлық тексерулер арқылы «қиялдағы» оқушылар мен «қағаздағы» сабақтардың алдын алу мүмкін болды. Білім саласындағы сарапшы, педагогика ғылымдарының кандидаты Айгүл Мұратова бұл жөнінде өз пікірін білдірді: «Бала спорт секциясына немесе өнер үйіреніне барғанда оның келуін тіркеу — бұл тек бюрократиялық рәсім емес, бұл нақты қызметке нақты ақшаның бөлінетінін қамтамасыз ету. Шымкент моделі дұрыс бағытта жасалған қадам».Семинарда тағы бір маңызды бағыт талқыланды — мектептердегі интернет желісінің сапасы. Шымкент қаласының цифрландыру басқармасының басшысы Мұхит Кемелов 2024 жылы қала мектептерінің барлығы дерлік секундына 100 мегабит жылдамдықтағы талшықты-оптикалық желіге ауыстырылғанын хабарлады. Бұл — бірнеше жыл бұрын мектеп оқушыларының онлайн-сабақтарда байланыс үзіліп, видеоконференция жүргізе алмай қиналған кезеңмен салыстырғанда үлкен серпіліс. Сонымен қатар байланыс сапасын бақылайтын онлайн-мониторинг жүйесі де іске қосылған — ол білім беру мекемелерінің интернет жұмысын нақты уақыт режимінде бақылауға мүмкіндік береді. «Бізге желінің жай ғана бар болуы жетіспейді. Маңыздысы — ол сапалы және үздіксіз жұмыс істесін», — деді Кемелов.Қоғам тарапынан да бастама жылы қабылданды. Шымкент тұрғыны, екі баланың анасы Зауреш Бекова: «Менің балам бокс секциясына барады. Бұрын маған жай ғана ай сайын ақша аударуды сұрайтын, бірақ бала нақты қанша сабаққа барды — ешкім айтпайтын. Енді телефонға хабарлама келеді, қай күні барды, қай күні бармады — бәрі белгілі», — деп айтты. Мұндай тікелей кері байланыс — жүйенің тек бюрократиялық тиімділікті ғана емес, ата-ана сенімін де арттырғанын дәлелдейді.Семинар ұйымдастырушылары цифрлық құралдардың қаржыландыру ашықтығын және көрсетілетін білім беру қызметтерінің сапасын арттыруы тиіс екенін атап өтті. Пилоттық жобаның тәжірибесін басқа өңірлер де зерделеп, өз жүйелеріне енгізуді жоспарлап отыр. Алматы, Астана және Қарағанды сияқты ірі қалалардың білім басқармалары Шымкент үлгісін өздерінің аймақтық ерекшеліктеріне бейімдеуге деген қызығушылықтарын білдірді. Бұл процесс жылдам болмайды — өйткені әрбір аймақта балалар саны, оператор желісі мен техникалық инфрақұрылым деңгейі әртүрлі. Алайда бағыт айқын: мемлекет білім берудегі мемлекеттік ақшаның қайда және қалай жұмсалатынын толық бақылауға алуға тырысуда.Шымкент тәжірибесі — Қазақстанның білім беру жүйесін цифрландыру жолындағы маңызды белес. Бұл тек технологиялық шешім емес, мемлекеттік басқарудың жаңа мәдениетін қалыптастыру әрекеті. Ваучерлік жүйенің ашықтығы, балалардың жеке есебі, биометриялық бақылау — осының бәрі бірігіп, білім беру қызметі нақты адамдарға, нақты балаларға жетіп жатқанын қамтамасыз ету мақсатына қызмет етеді. Енді міндет — бұл тәжірибені тек семинарларда талқылап қоймай, жалпыұлттық стандартқа айналдыру.

2026 жылдың 15 қазанында Шымкент қаласында пробациялық есепте тұрған жас адамдар үшін діни радикализмнің алдын алу және сыни ойлауды дамытуға арналған маңызды семинар өткізілді. Бұл шара Туран ауданының пробация қызметі мен Республикалық ақпараттық топтың бірлескен ұйымдастыруымен жүзеге асырылды.Семинарға қатысуға пробациялық есепте тұрған 272 адамның ішінен жасалған қылмыс санаттарын ескере отырып, 100 адам іріктелді. Бұл сандық қатынас кездейсоқ емес — ұйымдастырушылар әрбір қатысушының жеке психологиялық және әлеуметтік мәртебесін ескере отырып, нысаналы топты мұқият қалыптастырды. Іс-шара тек ақпараттық сипатта ғана емес, сонымен қатар алдын алу және қайта әлеуметтендіру мақсатын да көздейді.Қазақстандағы діни экстремизмнің алдын алу мәселесі соңғы онжылдықта күн тәртібінен түспей отыр. Ішкі істер министрлігінің мәліметтері бойынша, елімізде экстремизммен байланысты қылмыстардың айтарлықтай бөлігін жасы 18-ден 35-ке дейінгі жастар жасайды. Бұл санаттың осалдығы бірнеше факторға байланысты: жеке бастың қалыптасу кезеңі, өмірлік бағдарлардың тұрақсыздығы және интернет желісіндегі деструктивті контентке жоғары сезімталдық. Осыған орай Шымкент семинары — бір ғана өңіртегілік шара емес, жалпыұлттық алдын алу жүйесінің маңызды буыны.Семинарда Республикалық ақпараттық топтың мүшесі Далелхан Қоңырбайұлы манипуляцияның ең кең тараған тәсілдерінің бірі — адамның эмоцияларына ықпал ету екенін атап өтті. «Адам ашуланса, қорқса немесе шамадан тыс қуанса, ол сыни тұрғыдан ойлай алмайды. Дәл осы кезде манипуляторлар іске кіріседі. Сондықтан кез келген ақпаратты, тіпті өте тартымды да болса, суық баспен талдау керек» — деді ол аудиторияға. Маман интернет кеңістігіндегі тексерілмеген мәліметтердің таралу қауіптері, психологиялық мәжбүрлеу тәсілдері мен эмоционалдық өңдеудің механизмдері туралы толық ақпарат берді.Ерекше назар аудартқан мысал — санасызды мазмұнды зерттеместен таратқан адамның жеті жылға бас бостандығынан айырылуы. Бұл оқиға, ұйымдастырушылардың пікірінше, ерекше сабақ болып табылады: адам белгілі бір материалдың не туралы екенін, оның идеологиялық бағытын мүлдем білмей-ақ, оны жайып таратқаны үшін ауыр жазаға тартылуы мүмкін. Аталмыш жағдайда сөз арабша жазылған еңбек туралы болды — адам мазмұнын оқымастан, тілін де білместен, материалды желіде жарияланған. «Бүгінгі заманда "репост" немесе "жіберу" батырмасын басудың өзі заңдық салдарға алып келуі мүмкін. Ақпараттық сауаттылық — заманауи адамның аман-есен өмір сүру шарты», — деп түйіндеді Далелхан Қоңырбайұлы.Туран ауданы пробация қызметі бөлімінің бастығы Еркебұлан Қасенұлы іс-шараның мақсатын нақты тұжырымдады: «Семинар екі бағытта жұмыс жасайды. Біріншісі — қайталама қылмыстардың алдын алу. Екіншісі — есепте тұрғандарды экстремизмге тартудың жолын кесу. Бізде пробацияда тұрған адамдар жеткілікті — 272 адам. Олардың барлығы осал топ. Егер біз оларға назар аудармасақ, деструктивті ұйымдар назар аударады». Маманның сөзі бойынша, осы бағыттағы жүйелі жұмыс тек жекелеген тұлғаларды ғана емес, тұтастай қоғамды қорғайды.Мұндай семинарлардың тиімділігі туралы психологтар да оң пікір айтады. Алматы мемлекеттік университетінің әлеуметтік психология кафедрасының оқытушысы Жансая Бейсенованың пікірінше, пробациялық есепте тұрған адамдар экстремистік ұйымдардың манипуляцияларына ерекше сезімтал болады: «Бұл адамдар жиі шеттетілу, мойындалмау және болашаққа деген үмітсіздік сезімін басынан кешіреді. Радикалды топтар осы сезімдерді пайдаланады — олар "туыстық", "мақсат" және "мойындау" ұсынады. Сол себепті алдын алу жұмысы дәл осы кезеңде аса маңызды». Мамандар семинар форматы — кері байланыс пен тікелей диалогқа мүмкіндік беретін — ең тиімді педагогикалық тәсілдердің бірі деп санайды.Ұйымдастырушылар мұндай кездесулердің тек заңдық немесе идеологиялық сауаттылықты арттырумен ғана шектелмейтінін атап өтті. Семинарлар пробациялық есепте тұрғандардың әлеуметтік бейімделуіне де елеулі үлес қосады. Адамның заңды шеңберде өмір сүруге деген ынтасы мен дайындығы, оның қоғаммен жасайтын байланысының берік болуы — қайта қылмыс жасамаудың негізгі кепілі. Осы тұрғыдан алғанда, Шымкентте өткен семинар жалаң лекциядан гөрі адами сұхбатқа жақынырақ болды.Болашақта Туран ауданының пробация қызметі мұндай іс-шараларды жүйелі түрде өткізуді жоспарлап отыр. Жыл соңына дейін тағы бірнеше кездесу ұйымдастырылады деп күтілуде, бұл жолы ауқымы кеңейтіліп, цифрлық сауаттылық пен медиагигиена мәселелері де қозғалмақ. Ұйымдастырушылар пробация қызметінің мекемелеріне ғана емес, жалпы оқу орындарына да семинар тарату мүмкіндіктерін зерттеп жатыр. Өйткені радикализмнің алдын алу — тек есепте тұрғандардың ғана емес, бүкіл қоғамның мәселесі. Шымкент тәжірибесі бүгін осы ұлттық деңгейдегі маңызды жұмыстың бір парағын жазды.

15 қазан 2026 жыл. Шымкент қаласы тағы бір рет халықаралық іскерлік картаның орталығына айналмақ. 2026 жылғы 22 қазанда оңтүстіктің жүрегінде — Қазақстанның үшінші мегаполисінде — IX Kazakhstan Global Investment Roundtable, яғни KGIR 2026 халықаралық инвестициялық форумы ашылады. Бұл — жай ғана кездесу емес, елдің ертеңіне арналған стратегиялық диалог, ал Шымкенттің оны қабылдауы кездейсоқтық емес.Форумның тарихы 2017 жылдан басталады. Алғашқы жылдары скромный кездесу форматында өткен KGIR уақыт өте іргелі халықаралық платформаға айналды. Алғашқы екі-үш жылда форумға қатысушылар саны 150–200 адамды ғана құраса, сегізінші шараға 35 елден 430-дан астам өкіл жиналды. Биыл күтілетін цифр — 500-ден асып кетеді деп болжануда, ал география бұрынғыдан да кеңейіп, 40 елді қамтымақ. Қазақстан үшін бұл — экономикалық беделінің өсіп жатқанының айқын дәлелі. «KGIR — бұл Қазақстанның инвестициялық «Давосы». Әр жыл сайын форумда жасалатын келісімдер санының артуы — елімізге деген сенімнің нақты көрсеткіші», — дейді экономист-сарапшы Дәурен Сейітқали.Биылғы форумның тақырыбы — «Тұрақтылықтан өсуге: Қазақстанның жаңа инвестициялық циклі». Бұл тақырып таңдай болмаған. Соңғы бірнеше жылда Қазақстан экономикасы жаһандық турбуленттілікке қарамастан тұрақтылығын сақтады. ЖІӨ өсімі 2024 жылы 4,8 пайызды, 2025 жылы 5,1 пайызды құрады. Ендігі міндет — осы қорғаныстық тұрақтылықты белсенді өсімге айналдыру. Тікелей шетелдік инвестициялар (ТШИ) көлемін арттыру, жоғары технологиялық секторларды дамыту және экспорттық әлеуетті кеңейту — форумның үш негізгі бағыты осылай тұжырымдалады. Үкімет деректері бойынша, 2025 жылы Қазақстанға тартылған ТШИ 26 млрд долларды құрады, ал 2026 жылдың мақсаты — бұл көрсеткішті 30 млрд долларға дейін жеткізу.Форумда талқыланатын мәселелер кеңдігі жағынан да назар аударарлық. Панельдік сессиялардың күн тәртібінде цифрлық экономиканы өркендету мәселесі ерекше орын алады. Бүгінде Қазақстанның IT-секторы жылына орта есеппен 20 пайызға өсіп келеді, ал елде тіркелген технологиялық стартаптар саны 2 000-нан асып кетті. Форумда жасанды интеллект пен блокчейн технологияларын өндіріске енгізу жолдары жан-жақты қарастырылмақ. «Цифрлық трансформация — бұл бізге таңдау жасауға мүмкіндік беретін мәселе емес. Бізде тек алға жылжу ғана бар», — деп атап өтеді ҚазМұнайГаз компаниясының бас директоры Айдос Мамытбеков. Жоғары технологиялық өндірістерді дамыту, жаңа өнеркәсіп нысандарын салу, сондай-ақ логистикалық хабтарды қалыптастыру — осы үш бағыт инвесторлардың назарын аударатын негізгі тұстар болмақ.Форумның Шымкентте өтуінің мәні өзінше терең. Шымкент — тек демографиялық орталық қана емес, сонымен бірге Орталық Азияның маңызды транспорттық торабы. Бұл қала Өзбекстан мен Қырғызстанға шекаралас орналасқан, ал «Орталық Азия — Қытай» газ құбыры мен М39 халықаралық трассасы аймақтық логистиканың арқауы болып табылады. Форумда Қазақстанның транзиттік-көлік әлеуетін тиімді пайдалану мәселесіне ерекше назар аударылатыны да тегін емес. Зерттеушілердің есептеулері бойынша, транзиттік кірістерді оңтайландыру арқылы ел жылына қосымша 3–4 млрд доллар табыс алуы мүмкін. Шымкент облысының әкімі Нұрлан Байқалиев: «Оңтүстік өңір Қазақстанның экономикалық серпілісінің қозғаушы күшіне айнала алады. KGIR форумы оны бүкіл дүниежүзіне дәлелдейтін алаң», — деп мәлімдеді.Форумға деген халықаралық ықылас та жоғары. Еуропалық одақ, АҚШ, Қытай, Жапония, Оңтүстік Корея және Парсы шығанағы елдерінен ірі инвестициялық қорлардың өкілдері қатысады деп күтілуде. Атап айтқанда, Кореяның Korea Trade-Investment Promotion Agency (KOTRA) делегациясы 12 компанияны іріктеп, өнеркәсіптік серіктестік пакетімен келмекші. Ал Еуропалық инвестициялық банктің өкілдері жасыл энергетика жобаларын қаржыландыру мүмкіндіктерін ашық талқылауға дайын екенін алдын ала хабарлады. Жапониялық SoftBank тобының Орталық Азия бойынша директоры Хироши Ямамото: «Қазақстан — аймақта ең болжамды инвестициялық ортаны ұсынатын ел. KGIR — бізге тікелей диалог жүргізуге ыңғайлы платформа», — деп пікірін білдірді.Қазақстандық бизнес-қауымдастық та алдағы форумнан үлкен үміт күтеді. ҚР Кәсіпкерлер одағының деректері бойынша, отандық компаниялардың 60 пайызы шетелдік серіктестік іздеуде, ал форум осы сұранысты өтеудің тиімді жолы болып табылады. Атырау мұнай-газ компаниялары кластерінен 30-дан астам кәсіпкер Шымкентке баратынын мәлімдеді. Өнеркәсіп пен инфрақұрылым министрлігінің жауапты хатшысы Гүлнар Сейтқалиева форум аясында кемінде 15 ірі меморандум мен келісімге қол қою жоспарланғанын растады.Тарихи тұрғыдан алғанда, KGIR форумы Қазақстан үшін «Астана экономикалық форумының» аймақтық серігіне айналып отыр десек қателеспейміз. Егер АЭФ макроэкономикалық пікірталастың алаңы болса, KGIR нақты бизнес-мәмілелер мен операциялық шешімдер қабылданатын кеңістік. Соңғы сегіз форумда жиынтығында 180-нен астам инвестициялық келісімге қол қойылды, тартылған инвестициялардың жалпы сомасы 47 млрд долларды асып кетті. IX форум осы жетістікке жаңа бет қосуы тиіс. Алдағы бірнеше күн ішінде Шымкент пен бүкіл Қазақстан бизнес-дипломатияның ірі алаңына айналады, ал 22 қазанда Шымкент конгресс-хол залында жасалатын қол алысулар елдің болашақ экономикалық бейнесін айқындауға өз үлесін қосады.

2026 жылдың 15 қазанында Шымкент қаласының ақпараттық кеңістігінде i-Shymkent 109 байланыс орталығының жұмысы туралы мәлімет кеңінен таралды. Орталық тұрғындарға тәулік бойы, аптасына жеті күн үзіліссіз қызмет көрсететінін ресми түрде хабарлады. Бұл жаңалық миллионнан астам халқы бар Оңтүстік Қазақстанның ең ірі қалаларының бірінде азаматтардың мемлекеттік қызметтермен байланысын жеңілдетуге бағытталған маңызды қадам ретінде бағаланды.Шымкент — Қазақстанның республикалық маңызы бар үш қаласының бірі. 2018 жылы дербес мәртебе алғаннан бері қала басқармасы тұрғындарға сапалы коммуналдық және әлеуметтік қызмет көрсетуді ұйымдастыру жолында бірқатар жүйелік реформаларды жүзеге асырып келеді. Алайда миллионнан асқан халықтың тұрмыстық мәселелерін тиімді қабылдап, жедел шешу — күрделі міндет болып қала береді. Осы олқылықты жою үшін бірыңғай байланыс орталығының форматы таңдалды. Бұл тәжірибе Алматы мен Астанада бұрыннан қолданылып келген үлгіге сәйкес, бірақ Шымкент жағдайына бейімделген өзіндік жүйе ретінде ерекшеленеді.i-Shymkent 109 орталығы тұрғындарданкеліп түсетін өтініштерді қабылдап, оларды тиісті жауапты мекемелерге жолдайтын делдал платформа қызметін атқарады. Орталыққа хабарласуға мүмкіндік беретін арналардың саны алтыны құрайды: тегін 109 телефон желісі, WhatsApp мессенджері арқылы жазбаша өтініш, Instagram, Facebook әлеуметтік желілері, Telegram-бот және «Komek 109» мобильді қосымшасы. Мұндай көпарналы форматтың артықшылығы — технологиялық сауаттылық деңгейі әртүрлі тұрғындарға, соның ішінде егде жастағы азаматтарға да ыңғайлы байланыс тәсілін таңдауға мүмкіндік беруінде. Қалалық басқарманың мәліметінше, орталыққа күн сайын орта есеппен 400-ден 600-ге дейін өтініш келіп түседі. Осының ішінде жол жамылғысының бүлінуіне, аула тазалығына және жарықтандыруға қатысты шағымдар басым үлес алады.Орталықтың операторы Ділназ Серікқызы өзінің жұмыс тәжірибесі туралы айта келіп, тұрғындардың белсенділігін ерекше атап өтті. «Ең жиі кездесетін мәселе — аулалардың жарықтандырылмауы. Кешке қараңғы болған соң, тұрғындар, әсіресе жас аналар мен зейнеткерлер, үйге қайтуда қиындық көретінін жеткізеді. Мұндай өтініштер бізге таңертең де, түн ортасында да келеді», — деді ол. Бұл мысал орталықтың тәуліктік режимде жұмыс істеуінің қаншалықты қажет екенін айқын көрсетеді. Адамдардың проблемасы сағат сайын сіздің кестеңізге қарай туындамайды — ол кез келген уақытта болады.Қала әкімдігінің урбанистикалық даму мәселелері жөніндегі кеңесшісі Берік Оспановтың пікірінше, мұндай байланыс орталықтарының тиімділігі тек өтінішті қабылдаумен ғана өлшенбейді. «Бас мәселе — жауап беру жылдамдығы. Тұрғын хабарласып, мәселені жеткізді. Жауапты мекеме өтінішті алды. Бірақ орындау мерзімі сақталмаса, сенім жоғалады. Сондықтан орталықтың мониторинг функциясы — өтініштің орындалу барысын бақылау — жүйенің өзегі болуы тиіс», — деп атап өтті сарапшы. Шынында да, i-Shymkent 109 жүйесінде тұрғын жолдаған өтінішінің қай кезеңде екенін бақылай алады, бұл ашықтықтың маңызды элементі болып табылады.Қазақстандағы ірі қалалардың бірыңғай байланыс орталықтарымен жұмыс тәжірибесіне сүйенсек, Алматы қаласының 109 желісі 2019 жылы іске қосылғаннан бері бес миллионнан астам өтінішті өңдегені белгілі. Осы тәжірибе Шымкент үшін де рухтандырушы үлгі болып табылады. Дегенмен сарапшылар екі қаланың инфрақұрылымдық ерекшеліктерін ескеру қажеттігін ескертеді. Шымкенттің жылдам өсіп жатқан жаңа аудандары мен тарихи мәхаллелері бар ескі кварталдары — мүлдем басқа мәселелер тудырады, демек, жүйенің икемділігі мен жауапты мекемелердің нақты координациясы маңызды шарт болып қалады.Тұрғындардың алғашқы реакциялары да назарға ілігеді. Шымкенттің Әль-Фараби ауданының тұрғыны Гүлнар Мамытова: «Бұрын шағым айту үшін аудан әкімдігіне барып, бірнеше кабинетті аралайтынбыз. Кейде мәселені кімге жеткізу керектігін де білмей шатасатынбыз. Енді бір нөмір арқылы бәрі шешіледі деп естідік — бұл өте дұрыс шешім», — деді. Ал жастар арасында мобильді қосымша мен Telegram-боттың танымалдылығы ерекше жоғары екені байқалуда. «Komek 109» қосымшасы іске қосылғаннан бері бірнеше мың рет жүктеліп алынған. Цифрлық арналардың молдығы орталықтың заманауи форматта жұмыс істейтінінің айқын белгісі.i-Shymkent 109 орталығының болашаққа арналған даму жоспарлары да бар. Қала басқармасының ақпаратына сәйкес, жақын арада жасанды интеллект технологияларын пайдалана отырып, өтініштерді автоматты сұрыптау жүйесі енгізілмекші. Бұл операторлардың жүктемесін азайтып, жауап беру жылдамдығын арттырады деп күтілуде. Сонымен қатар орталықтың қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде толыққанды қызмет көрсететіні — бұл туристер мен қала қонақтары үшін де маңызды жеңілдік. Шымкент халықаралық транзит торабына айнала бастаған жағдайда мұндай инклюзивтілік қаланың имиджіне оң ықпал етері сөзсіз. Сайып келгенде, i-Shymkent 109 — жай ғана телефон желісі емес, азаматтар мен мемлекет арасындағы сенімді нығайтудың тиімді құралы. Ал оның нақты нәтижесін уақыт пен тұрғындардың жауаптары анықтайды.

Қазақстанның технологиялық қауымдастығы үшін биылғы күз ерекше мәнге ие болып отыр. 15 қазан 2026 жылы елдің ең ірі хакатон платформасы — Decentrathon — өзінің алтыншы және соңғы сезонына тіркеуді ресми түрде ашты. Бұл жай ғана хабарландыру емес, бүкіл бір технологиялық дәуірдің қорытынды аккорды. 30–31 қазан күндері Қазақстанның 19 қаласында бір мезгілде өтетін бұл іс-шара мыңдаған жас әзірлеушілер, жасанды интеллект инженерлері мен Web3 энтузиасттары үшін тарихи сынаққа айналмақ.Decentrathon жобасы Қазақстанда блокчейн технологиялары мен Web3 экожүйесіне деген қызығушылық арта бастаған кезеңде — бірнеше жыл бұрын — дүниеге келді. Алғашқы сезонда бірнеше жүз адамды біріктірген іс-шара бүгінде он мыңдаған қатысушыны қамтитын ауқымды платформаға айналды. Жыл сайын хакатон жаңа форматтар мен бағыттарды сынап, IT-саланың сұраныстарына икемделіп отырды. Бесінші сезонның нәтижелері бойынша ғана 3 000-нан астам қатысушы 400-ден аса прототип ұсынып, олардың бірқатары нақты инвестиция тартқан стартаптарға айналды. Осындай табыстар Decentrathon-ды жай ғана студенттік байқаудан шығарып, толыққанды инновациялық акселераторға айналдырды.Жоба сарапшысы, технологиялық экожүйені зерттеуші Айдар Сейткалиев бұл туралы өз пікірін жасырмайды: «Decentrathon — Қазақстандағы бірнеше жыл ішінде пайда болған ең маңызды технологиялық платформалардың бірі. Мұнда тек код жазылмайды — мұнда командалар, идеялар және болашақ компаниялардың негіздері қалыптасады. Алтыншы сезонның соңғы болуы өкінішті, алайда бұл шешімнің өз логикасы бар: кейбір нәрселер легендаға айналу үшін уақтылы аяқталуы тиіс». Оның сөздері тек ресми мойындау ғана емес, бүкіл технологиялық қауымдастықтың сезімін дәл жеткізеді.Decentrathon 6.0-дің ерекшелігі — оның беспрецедентті географиялық ауқымы. 19 қала, яғни Алматы мен Астанадан бастап аймақтық орталықтарға дейін — барлығы бір уақытта, бір форматта, бір мақсат төңірегінде жиналады. Бұл Қазақстан тарихында технологиялық хакатон өткізудің ең үлкен географиялық экспериментіне айналып отыр. Мұндай тәсіл тек логистикалық жетістік қана емес, сонымен бірге аймақтар арасындағы цифрлық теңсіздікті жоюға бағытталған саясаттың нақты іске асырылуы. Шымкент пен Шымкенттің жанындағы шағын қалалардың жастары да Алматылық әріптестерімен бір деңгейде жарысып, бір деңгейде мүмкіндік алады.Хакатонға қатысу шарттары барынша қолжетімді етіп жасалған. Әзірлеушілер, AI-инженерлер, Web3 саласына қызығушылық танытқан кез келген маман немесе тіпті идеясы бар бастаушы — бәрі бірдей қатыса алады. Команда болу шарт емес: жалғыз аттанып, хакатон барысында жаңа серіктестер тауып алуға болады. Тіркелу 29 қазан сағат 23:59-ға дейін decentrathon.ai сайты арқылы жүзеге асырылады. Технологиялық іс-шараларды ұйымдастыру тәжірибесі бар маман Гүлнар Әбенова бұл туралы былай дейді: «Кіру шарттарының төмен болуы — хакатонның ең үлкен артықшылығы. Студент пе, тәжірибелі инженер ме — маңызды емес. Маңыздысы — идея мен ерік». Дәл осы қолжетімділік Decentrathon-ды бұрынғы жылдары да танымал еткен басты фактор болды.Қазақстанның цифрлық экономикасы соңғы жылдары қарқынды дамып келеді. Үкіметтің «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасы шеңберінде IT-мамандарға деген сұраныс жыл сайын 25–30 пайызға өсуде. Блокчейн және жасанды интеллект салалары бойынша маман тапшылығы ел экономикасының басты мәселелерінің біріне айналып отыр. Дәл осындай жағдайда Decentrathon сияқты платформалардың маңызы ерекше: олар теориялық білімді практикалық дағдыға айналдырудың ең жылдам жолы. Статистикаға сүйенсек, хакатон түлектерінің 40 пайызы іс-шарадан кейінгі алты ай ішінде жаңа жұмысқа немесе стартап жобасына ауысқан. Бұл цифр платформаның тек «байқау» емес, нақты карьералық трамплин екенін дәлелдейді.Деcentrathon 6.0-ге деген қоғамдық реакция да назар аударарлық. Әлеуметтік желілерде «соңғы сезон» деген хабар таралысымен мыңдаған пайдаланушы өз алғыс сөздерін, естеліктерін және жетістік тарихтарын бөлісті. Бір пайдаланушы: «Decentrathon 3.0-де тапқан командамыз бүгін нақты өнім шығарып отыр. Бұл платформа менің өмірімді өзгертті», — деп жазды. Тағы біреуі: «Соңғы сезонға міндетті түрде қатысамын — бұл тарихтың бөлігі болу», — деп белгілеген. Мұндай жылы пікірлер хакатонның жай ғана техникалық іс-шара емес, ұрпақты тәрбиелеген мектепке айналғанын айғақтайды.Алтыншы сезонның аяқталуымен Decentrathon бренді тарихқа өтеді, алайда оның мұрасы жалғаса береді. Бұл платформада өскен жүздеген стартаптар, мыңдаған маман, жүздеген достық пен іскери серіктестік — барлығы Қазақстанның технологиялық болашағының іргетасы болып қалады. Сарапшылар Decentrathon тәжірибесінің жаңа форматтарда, жаңа ат пен жаңа амбициямен қайта өміршең болуы мүмкін екенін жоққа шығармайды. Бірақ бүгінде ең маңыздысы — 30–31 қазандағы екі күн. Тіркелу мерзімі 29 қазанда аяқталады. Тарихтың соңғы бетін бірге жазуға мүмкіндік — бір ғана рет беріледі.

Қазақстанда экологиялық мәселелерді технологиялық шешімдер арқылы жою бағытында жаңа буын ғалымдары мен инженерлерін тәрбиелеуге бағытталған ірі республикалық байқау өз есігін айқара ашты. 15 қазан 2026 жыл — GreenHack Kazakhstan стартап-сайысына тіркелудің соңғы күні жақындап келе жатқан сәтте, ел бойынша мыңдаған жас зерттеушілер мен студенттер өз командаларын жинақтап, идеяларын шыңдауда. Жалпы жүлде қоры 1 500 000 теңгеге жеткен бұл байқау Қазақстанның инновациялық экожүйесінде елеулі оқиғаға айналып отыр.Байқаудың негізгі ерекшелігі — оның барлық өңірге бірдей ашықтығы мен онлайн форматта өтуі. Алматы мен Астана сияқты ірі қалалардан бастап, Шымкент, Семей, Өскемен және ауылдық аймақтарға дейін — кез келген жастағы инноватор үшін мүмкіндік тең. Қатысу толығымен тегін, команда 3-4 адамнан тұруы жеткілікті. Ұйымдастырушылардың бұл шешімі кездейсоқ емес: Қазақстанда инновациялық ойлауды орталықтандырмай, барша аймаққа таратуға деген саяси және қоғамдық сұраныс соңғы жылдары күрт өсті.Байқаудың төрт негізгі бағыты бар: жасанды интеллект (AI), робототехника, биотехнология және инженерия. Дәл осы салалардың таңдалуы тегін емес. Бүгінгі таңда климаттық өзгеріс, су тапшылығы, топырақ деградациясы және ауа ластануы Қазақстан үшін жай ғана академиялық тақырып емес, шынайы ұлттық қауіп. БҰҰ деректеріне сүйенсек, Орталық Азия климаттық өзгерістен ең жоғары зардап шегетін аймақтардың бірі болып табылады: Арал теңізінің кеуіп қалуы, Балқаш көлінің деңгейінің төмендеуі, жайылымдардың шөлейттенуі — бұл мәселелер шешімін асығыс талап етеді. Дәл осы себептен жас инноваторлардың назарын экологияға аударатын байқаулардың маңызы ерекше.Байқаудың ұйымдастырушысы Turis.SAT білім орталығының өкілі Дәурен Сейітқали бұл туралы былай дейді: "Біз GreenHack Kazakhstan арқылы тек жүлде беріп қоймаймыз — біз болашақ экологиялық инженерлерді іздеп табамыз. Қазақстандағы экологиялық проблемалар сонша ауқымды, оларды шешу үшін жүздеген, мыңдаған жаңа идея, тәсіл қажет. Ел бойынша талантты жастар өте көп, оларға тек платформа беру жеткілікті." Turis.SAT орталығы жеңімпаз командалардың әр мүшесіне білім алуға арналған жеңілдік сертификаттарын да беретін болады, бұл ақшалай сыйақыдан бөлек қосымша ынталандыру болып саналады.Жүлде қорының бөлінуіне келсек, бірінші орын алған командаңың әр мүшесі 150 000 теңге, екінші орын — 120 000 теңге, үшінші орын — 90 000 теңге алады. Математикалық тұрғыдан алсақ, 4 адамдық команда жеңіске жетсе, жалпы сомасы 600 000 теңгеге дейін жетеді — бұл жас студент немесе оқушы үшін аз қаражат емес. Дегенмен сарапшылар ақшалай сыйақыдан да маңыздырақ нәрсе бар деп санайды: байқауда алынған тәжірибе, қалыптасқан байланыстар және мойындалу — болашақта кәсіпкерлік жолда баға жетпес капитал.Инновациялық технологиялар саласының маманы, Назарбаев университетінің доценті Айгүл Момынова бұл байқаудың маңыздылығын кеңірек мәнмәтінде бағалайды: "Дүниежүзілік тәжірибе көрсеткендей, hackathon немесе стартап-байқаулар тек мектеп немесе университет жобасы ретінде қалмайды — дәл солардан шынайы компаниялар, патенттер, өнертабыстар туады. Израиль, Эстония, Сингапур сияқты технологиялық жетістікке жеткен елдерде осы жол жүріп өтілді. Қазақстанда да осындай байқаулар жыл өткен сайын сапалы өсіп келеді, бұл — өте жақсы белгі." Шынында да, Қазақстанда соңғы бес жылда студенттік стартап байқауларының саны үш еседен астам өсіп, инновациялық экожүйе айтарлықтай нығайды.GreenHack Kazakhstan тек жеке жетістік үшін ұйымдастырылған жарыс емес — ол ел ауқымындағы экологиялық сана-сезімді арттырудың бір тетігі. Байқаудың онлайн форматы оны аймақтық теңсіздіктен жоғары қояды: Астанадағы студент те, Шалқардағы оқушы да бірдей мүмкіндікке ие. Бұл принцип Қазақстанның 2030 және 2050 жылдарға арналған тұрақты даму стратегиясымен тікелей үндеседі, онда білімді, технологияны меңгерген жас ұрпақ тәрбиелеу басым бағыт ретінде белгіленген.Тіркелу мерзімі 22 қазанға дейін созылады. Уақыт тығыз болса да, ол жастардың жігерін тежемейді — керісінше, ынталандырады. Байқауды бақылаушылар мен салалық мамандар GreenHack Kazakhstan-ның алдағы жылдары Қазақстандағы ең беделді экологиялық инновация платформасына айналатынын болжайды. Егер бүгінгі байқаудан бір ғана жоба шынайы экологиялық мәселені шешетін стартапқа ұласса — бұл нәтиже миллион теңгеден де асып кетеді. Жас инноваторлардың алдында тек жүлде емес, тарих жазуға мүмкіндік тұр.

Қазақстанда экологиялық мәселелерді технологиялық шешімдер арқылы жою бағытында жаңа буын ғалымдары мен инженерлерін тәрбиелеуге бағытталған ірі республикалық байқау өз есігін айқара ашты. 15 қазан 2026 жыл — GreenHack Kazakhstan стартап-сайысына тіркелудің соңғы күні жақындап келе жатқан сәтте, ел бойынша мыңдаған жас зерттеушілер мен студенттер өз командаларын жинақтап, идеяларын шыңдауда. Жалпы жүлде қоры 1 500 000 теңгеге жеткен бұл байқау Қазақстанның инновациялық экожүйесінде елеулі оқиғаға айналып отыр.Байқаудың негізгі ерекшелігі — оның барлық өңірге бірдей ашықтығы мен онлайн форматта өтуі. Алматы мен Астана сияқты ірі қалалардан бастап, Шымкент, Семей, Өскемен және ауылдық аймақтарға дейін — кез келген жастағы инноватор үшін мүмкіндік тең. Қатысу толығымен тегін, команда 3-4 адамнан тұруы жеткілікті. Ұйымдастырушылардың бұл шешімі кездейсоқ емес: Қазақстанда инновациялық ойлауды орталықтандырмай, барша аймаққа таратуға деген саяси және қоғамдық сұраныс соңғы жылдары күрт өсті.Байқаудың төрт негізгі бағыты бар: жасанды интеллект (AI), робототехника, биотехнология және инженерия. Дәл осы салалардың таңдалуы тегін емес. Бүгінгі таңда климаттық өзгеріс, су тапшылығы, топырақ деградациясы және ауа ластануы Қазақстан үшін жай ғана академиялық тақырып емес, шынайы ұлттық қауіп. БҰҰ деректеріне сүйенсек, Орталық Азия климаттық өзгерістен ең жоғары зардап шегетін аймақтардың бірі болып табылады: Арал теңізінің кеуіп қалуы, Балқаш көлінің деңгейінің төмендеуі, жайылымдардың шөлейттенуі — бұл мәселелер шешімін асығыс талап етеді. Дәл осы себептен жас инноваторлардың назарын экологияға аударатын байқаулардың маңызы ерекше.Байқаудың ұйымдастырушысы Turis.SAT білім орталығының өкілі Дәурен Сейітқали бұл туралы былай дейді: "Біз GreenHack Kazakhstan арқылы тек жүлде беріп қоймаймыз — біз болашақ экологиялық инженерлерді іздеп табамыз. Қазақстандағы экологиялық проблемалар сонша ауқымды, оларды шешу үшін жүздеген, мыңдаған жаңа идея, тәсіл қажет. Ел бойынша талантты жастар өте көп, оларға тек платформа беру жеткілікті." Turis.SAT орталығы жеңімпаз командалардың әр мүшесіне білім алуға арналған жеңілдік сертификаттарын да беретін болады, бұл ақшалай сыйақыдан бөлек қосымша ынталандыру болып саналады.Жүлде қорының бөлінуіне келсек, бірінші орын алған командаңың әр мүшесі 150 000 теңге, екінші орын — 120 000 теңге, үшінші орын — 90 000 теңге алады. Математикалық тұрғыдан алсақ, 4 адамдық команда жеңіске жетсе, жалпы сомасы 600 000 теңгеге дейін жетеді — бұл жас студент немесе оқушы үшін аз қаражат емес. Дегенмен сарапшылар ақшалай сыйақыдан да маңыздырақ нәрсе бар деп санайды: байқауда алынған тәжірибе, қалыптасқан байланыстар және мойындалу — болашақта кәсіпкерлік жолда баға жетпес капитал.Инновациялық технологиялар саласының маманы, Назарбаев университетінің доценті Айгүл Момынова бұл байқаудың маңыздылығын кеңірек мәнмәтінде бағалайды: "Дүниежүзілік тәжірибе көрсеткендей, hackathon немесе стартап-байқаулар тек мектеп немесе университет жобасы ретінде қалмайды — дәл солардан шынайы компаниялар, патенттер, өнертабыстар туады. Израиль, Эстония, Сингапур сияқты технологиялық жетістікке жеткен елдерде осы жол жүріп өтілді. Қазақстанда да осындай байқаулар жыл өткен сайын сапалы өсіп келеді, бұл — өте жақсы белгі." Шынында да, Қазақстанда соңғы бес жылда студенттік стартап байқауларының саны үш еседен астам өсіп, инновациялық экожүйе айтарлықтай нығайды.GreenHack Kazakhstan тек жеке жетістік үшін ұйымдастырылған жарыс емес — ол ел ауқымындағы экологиялық сана-сезімді арттырудың бір тетігі. Байқаудың онлайн форматы оны аймақтық теңсіздіктен жоғары қояды: Астанадағы студент те, Шалқардағы оқушы да бірдей мүмкіндікке ие. Бұл принцип Қазақстанның 2030 және 2050 жылдарға арналған тұрақты даму стратегиясымен тікелей үндеседі, онда білімді, технологияны меңгерген жас ұрпақ тәрбиелеу басым бағыт ретінде белгіленген.Тіркелу мерзімі 22 қазанға дейін созылады. Уақыт тығыз болса да, ол жастардың жігерін тежемейді — керісінше, ынталандырады. Байқауды бақылаушылар мен салалық мамандар GreenHack Kazakhstan-ның алдағы жылдары Қазақстандағы ең беделді экологиялық инновация платформасына айналатынын болжайды. Егер бүгінгі байқаудан бір ғана жоба шынайы экологиялық мәселені шешетін стартапқа ұласса — бұл нәтиже миллион теңгеден де асып кетеді. Жас инноваторлардың алдында тек жүлде емес, тарих жазуға мүмкіндік тұр.

2026 жылдың 14 қазанында «Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы» АҚ-да маңызды ақпараттық-тәжірибелік семинар ұйымдастырылды. «ChatGPT Edu: жасанды интеллектіні басқарушылық қызметте тиімді пайдалану» атты бұл іс-шара академияның әкімшілік құрылымдық бөлімшелерінің басшыларын бір алаңда жинап, цифрлық трансформацияның жаңа кезеңіне қадам басуға арналған алғышарттар жасады. Оқу орнының тарихындағы осындай бастамалардың бірі ретінде семинар тек ғылыми-білім беру саласы үшін ғана емес, жалпы Қазақстанның мемлекеттік және корпоративтік басқару жүйесін жаңғырту жолындағы іргелі қадам болды деп бағалануда.Бүгінде Қазақстан жасанды интеллект технологияларын мемлекеттік басқаруға, білім беруге және денсаулық сақтауға ендіру бойынша кешенді стратегия жүзеге асыруда. ҚР Үкіметінің «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы аясында елдегі жоғары оқу орындары мен мемлекеттік мекемелер AI-технологияларды меңгеруде үздіксіз жұмыс жүргізуде. Зерттеулерге сәйкес, жасанды интеллектіні енгізген ұйымдардың өнімділігі орта есеппен 30–40 пайызға артады, ал бюрократиялық үдерістерге кететін уақыт 50 пайызға дейін қысқарады. Осы аясында медицина академиясының бастамасы аймақтық деңгейде де, ұлттық деңгейде де айрықша мән алуда. Оңтүстік Қазақстан облысы — елдің ең тығыз қоныстанған аймақтарының бірі, ал Шымкент медицина академиясы осы өңірдің ірі кадр кеніші болып саналады. Мұнда дайындалған дәрігерлер мен менеджерлер бүкіл Оңтүстік Қазақстан аймағының денсаулық жүйесін қамтиды.Семинарды академияның цифрлық офицері Нұрпейісов Айбек Сенбекұлы ұйымдастырды. Ол жасанды интеллект технологияларының тек оқу үдерісімен ғана шектелмейтінін, басқару жұмысының барлық буындарына — жоспарлаудан бастап есеп беруге дейін — кірігу қажеттілігін баса айтты. «Бүгін біз "болашақтың технологиясы" деп жататынымызды ертең бәсекелестік артықшылыққа айналдыра алатынымызды дәлелдеуіміз керек. Академия тек дәрігер даярламайды — ол болашақтың басшыларын тәрбиелейді, сондықтан біздің менеджерлеріміз де заман талабына сай болуы тиіс», — деді Айбек Сенбекұлы іс-шараны ашу сөзінде. Оның айтуынша, академияда цифрлық трансформацияны кезең-кезеңімен жүзеге асыру жоспары бұдан бірнеше жыл бұрын қабылданған болатын, ал бүгінгі семинар осы жоспардың тәжірибелік сатысы болып табылады.Іс-шараның негізгі тренері ретінде «Bilim Group» компаниясының AI-методологы Абдулкәрім Абдулрахманұлы сөз алды. Ол «ChatGPT Edu» платформасының мүмкіндіктерін тек теориялық тұрғыда таныстырып қана қоймай, нақты практикалық жағдайларда қолдану үлгілерін де демонстрациялады. Қатысушыларға ресми құжаттар мен есептерді дайындауда жасанды интеллектіні пайдалану, ақпаратты жүйелеу және талдау, жұмыс жоспарларын жасау, сондай-ақ күнделікті қайталанатын тапсырмаларды оңтайландыру жолдары нақты мысалдармен көрсетілді. «ChatGPT Edu — бұл жай ғана чат-бот емес. Бұл сіздің жеке ассистентіңіз, аналитигіңіз және редакторыңыз. Ол сіздің уақытыңызды босатып, стратегиялық ойлауға мүмкіндік береді», — деп атап өтті Абдулрахманұлы семинар барысында. Сарапшының мәліметінше, дамыған елдердегі мемлекеттік мекемелердің 60 пайыздан астамы қазірдің өзінде AI-көмекшілерді күнделікті жұмысқа белсенді пайдаланып отыр.Семинарда ерекше назар аударылған тағы бір маңызды тақырып — жасанды интеллектіні жауапкершілікпен пайдалану мәселесі болды. Цифрлық этика, дербес деректерді қорғау, киберқауіпсіздік талаптарын сақтау сияқты мәселелер бойынша арнайы блок ұсынылды. Бұл тақырыпты алға тарту кездейсоқ емес: медицина саласында пациенттердің жеке деректерін өңдеу ерекше сақтықты талап етеді. «Жасанды интеллект — күшті құрал, бірақ ол сіздің еркіңізбен жұмыс істейді. Деректеріңізді қорғай білу, дұрыс сұрақ қоя білу — бұл да жаңа цифрлық сауаттылықтың бір бөлігі», — деп ескертті Абдулкәрім Абдулрахманұлы. Академия басшылығы өз кезегінде ұйым ішіндегі деректер қауіпсіздігі жөнінде арнайы нұсқаулық дайындауды жоспарлап отырғандығын жеткізді.Семинардың қорытынды бөлімінде сөзге шыққан академия деканы Сабырхан Момынқалиев іс-шараны жоғары бағалады. «Бізге жасанды интеллект туралы ертегі айтып келгендей болды, ал бүгін біз оны тікелей қолмен ұстап, сезіндік. Бұл — практика. Менің ойымша, алдағы алты ай ішінде біздің бөлімдердің жұмысы байқалымды өзгереді», — деді ол. Қатысушылардың өздері де платформаны нақты міндеттерде сынап, сұрақтар қойды. Бірқатар бөлім басшылары ChatGPT Edu-дың қызмет жоспарлары мен есеп жазуда тиімділігіне тікелей тамсанғандарын жасырмады.Аталған семинардың маңыздылығы жеке академиямен ғана шектелмейді. Бүгінгі таңда Қазақстанның жоғары оқу орындары цифрлық трансформация жолында тек оқытуды ғана емес, ішкі басқаруды да жаңартуды алға қойып отыр. ДДҰ деректері бойынша, медицина мекемелерінде AI-технологияларды кеңінен енгізу 2030 жылға дейін операциялық шығындарды 20 пайызға дейін азайтуға мүмкіндік береді. Осы трендтің шеңберінде Оңтүстік Қазақстан медицина академиясының бастамасы — елдегі ұқсас оқу орындары мен мемлекеттік ұйымдар үшін үлгі ретінде нақты мәнге ие. Академияның жақын болашақта барлық кафедра меңгерушілері мен факультет декандарын да осындай оқу семинарларына тартуды жоспарлап отырғаны белгілі болды. Цифрлық дәуір буындарын тәрбиелеуді өз мойнына алған мекеменің өзі де сол дәуірдің тілін еркін меңгеруі — бүгінгі заманның талабы емес, міндеті.

Қазақстандағы технологиялық білім беру саласында жаңа бет ашылды. 14 қазан 2026 жылы Алматыда өткен AI-Sana халықаралық көрмесінде Tashenev University студенттері дрондарды бағдарламалау және басқару бойынша өзіндік практикалық курсты кең қауымға таныстырды. Бұл оқиға жай ғана студенттік жоба презентациясы емес — Қазақстанның жоғары оқу орындары ертеңгі технологиялық нарықтың сұранысына қаншалықты дайын екенін көрсететін маңызды белгі болды.AI-Sana көрмесі Орталық Азиядағы жасанды интеллект пен инновациялық технологияларға арналған ірі алаңдардың біріне айналып үлгерді. Биылғы жыл ерекше болды: көрмеге 40-тан астам елден өкілдер қатысып, 200-ден астам стартап пен технологиялық жоба таныстырылды. Дәл осы кең ауқымды бәсекелі ортада Tashenev University команды назар аударуға мүдделі болды — және олар мұны сәтті орындады. Студенттердің дрон бағдарламалау курсы тек техникалық білімді ғана емес, қолданбалы ойлау мен жүйелік тәсілді қамтитынымен бірден ерекшеленді.Курс тұжырымдамасы бойынша жоба команданың жетекшісі, аға оқытушы Данияр Сейітқалиев: «Бүгін нарыққа дайын маман дегеніміз — дрон ұшырып қана қоятын адам емес. Ол ұшу алгоритмін өз қолымен жазып, жүйені нақты міндетке бейімдей алатын инженер. Біз студенттерге дәл осы дағдыларды беруге тырыстық» — деп атап өтті. Шынында да, курстың өзегі — дрондарды дайын пульт арқылы ұшырумен шектелмей, Python немесе C++ сияқты бағдарламалау тілдерін пайдаланып, ұшу маршруттарын, жылдамдықты, биіктікті және қосымша сенсорлармен байланысты программалық деңгейде реттеуді үйрету. Бұл тәсіл студенттерді робототехника, бағдарламалық қамтамасыз ету және автономды жүйелер — үш стратегиялық бағытты бір уақытта меңгеруге итермелейді.Курстың практикалық маңызын арттыратын тағы бір фактор — Қазақстандағы дрон технологиялары нарығының қарқынды өсуі. Мамандардың болжамы бойынша, 2025–2030 жылдар аралығында Орталық Азия аймағындағы дрон қызметтері нарығы жылдық орташа 18–22 пайызға өседі. Ауыл шаруашылығын мониторинглеу, инфрақұрылымды тексеру, апат жағдайларында іздестіру-құтқару операциялары, тауар жеткізу логистикасы — бұл салалардың барлығы дрон операторларын ғана емес, дрон жүйелерін программалай алатын инженерлерді сұрап отыр. Tashenev University жобасы дәл осы олқылықты толтыруға бағытталған.Көрмеге қатысушылар студенттердің жетістігін жоғары бағалады. Атақты технологиялық кәсіпкер, Digital Bridge форумының бұрынғы қатысушысы Айгүл Нұрланқызы өз реакциясын жасырмады: «Бұл жастарды көргенде ертеңгі Қазақстанға деген сенімім арта түседі. Олар тек теорияны жаттамаған — нақты жүйе жасаған, нақты мәселені шешкен. Мұндай тәсілді жеке бизнесіміздің HR бөлімі де назарға алуы керек». Іскерлік дамуға жауапты мемлекеттік органдар өкілдері де осы бағытта жүргізілген жұмысты ерекше атап өтіп, университеттің бастамасын қолдауға дайын екенін білдірді.Тарихи тұрғыдан алғанда, Қазақстанда техникалық білім беру мен нарық сұранысы арасындағы алшақтық ұзақ жылдар бойы өзекті мәселе болып келді. 2010 жылдардың ортасына дейін жоғары оқу орындарының оқу жоспарлары практиканы ескермей, тек академиялық теорияға негізделді. Соңғы он жылда жағдай біртіндеп өзгере бастады: Болашақ бағдарламасы арқылы шетелде білім алған мамандар оралды, технопарктер мен акселераторлар жұмыс істей бастады, университеттер де өзгерісті сезінді. Tashenev University-дің бұл жобасы — осы жаңару толқынының органикалық жалғасы.Болашақта курстың дамуы одан да ауқымды болуы күтілуде. Команда келесі оқу жылынан бастап бағдарламаны жаңартып, оған машиналық оқыту элементтерін қосуды жоспарлап отыр. Атап айтқанда, дронның камера арқылы алған кескіндерді талдап, өз бетінше шешім қабылдай алуын қамтамасыз ететін нейрондық желілерді қолдану мүмкіндігі зерделенуде. Бұл — автономды жүйелердің ең қиын және перспективалық бағыты. Бірнеше ірі IT-компания да университетпен ынтымақтастық туралы алдын-ала келіссөздер жүргізіп жатқаны белгілі болды.Студенттердің өзі де жобаға деген ынтасын жасырмайды. Топ мүшелерінің бірі, бесінші курс студенті Ерлан Мамытбеков: «Біз бұл курсты бастаған кезде кейде бәрі тым күрделі болып көрінді. Дронды пультпен ұшыру оңай — бірақ оның ішкі жүйесімен тіл табысып, алгоритм жазып, сынаудан өткізу — бұл мүлде басқа деңгей. Дәл осы қиындық бізді өсірді» — деп бөлісті. Оның сөздері — тек жобаның техникалық нәтижесін ғана емес, білім берудің терең педагогикалық мәнін де айқын бейнелейді.Tashenev University-дің AI-Sana көрмесіндегі бұл қадамы Қазақстанның технологиялық білім беру кеңістігінде сигнал болып естілді. Дрон бағдарламалауы — кешегі фантастика, бүгінгі шындық, ертеңгі қажеттілік. Егер университеттер осы ырғақты ұстай алса, ел алдында тұрған цифрлық трансформация міндеттері де шешімін табады. Жастардың бұл жобасы — болашаққа сенімді қадам.

14 қазан 2026 жыл. Қазақстанның Қаржылық мониторинг агенттігі (ҚФМ) онлайн-казино жүйесіне қызмет көрсеткен бірнеше трансшекаралық топтың қызметін тоқтатты. Тергеу барысында анықталған фактілер тек мамандарды ғана емес, жалпы қоғамды да таңқалдырды: жалпы айналым 10 миллиард теңгеден асқан, ал схемаға кәмелетке толмаған балалар да тартылған.Заманауи қаржылық алаяқтық өзінің бейнесін жыл сайын өзгертіп отырады. Бірнеше жыл бұрын Қазақстанда «дроппер» деген ұғым тек тар мамандар шеңберінде ғана белгілі болатын. Бүгінде бұл сөз бүкіл қоғамға таныс болып барады. Дроп-ферма дегеніміз — басқа адамдардың атына ресімделген банктік шоттар мен телефондарды пайдаланып, заңсыз қаржы операцияларын жүргізетін ұйымдасқан желі. Мұндай схемалар арқылы ақшаны «жылыстату», яғни оның шығу тегін жасыру мүмкіндігі туады. Қазақстанда соңғы үш жыл ішінде дроп-схемалармен байланысты қылмыстардың саны 40 пайызға өскен деп хабарлайды ҚФМ статистикасы.Тергеу деректеріне сәйкес, ұйымдастырушылар Өзбекстан мен Қырғызстаннан азаматтарды арнайы алдырып, оларға ЖСН, SIM-карта және банктік шот ресімдеген. Бұдан кейін банктік қосымшаларға қолжетімділігі бар телефондар схема ұйымдастырушыларына берілген. Арнайы платформа арқылы ойыншылардан ставкалар қабылданып, төлемдер жүргізіліп, ұтыстар төленген. Өзара есеп айырысу үшін криптовалюта да қолданылған — бұл факт заңсыз операцияларды қадағалауды одан әрі қиындатқан.Түркістан облысында, Шымкент пен Алматыда үш өзбекстандық азамат ұсталды. ҚФМ деректері бойынша, олар 89 қазақстандық банктік картаны пайдаланған. Тінту кезінде 20 дроп-телефон тәркіленді. Бақылаудағы карталар бойынша операциялар көлемі 500 миллион теңгені құраған. Жамбыл облысында анықталған тағы бір топтың мүшелері Тараз бен Алматыда дроппер инфрақұрылымын жасаған. Бұл топта Қырғызстан мен Өзбекстан азаматтары, соның ішінде кәмелетке толмағандар болған. Тінту барысында 180 банктік карта, 15 дроп-телефон, 26 SIM-карта, 50 мың АҚШ доллары, 27 мың стейблкоин, төрт автомобиль, қару және оқ-дәрілер тәркіленді. Бес күдікті қамауға алынды, тергеу жалғасуда.ҚФМ басшысының орынбасары Дәурен Сейітқалиевтің мәлімдеуінше, бұл операция бірнеше ай бойы мұқият дайындалған. «Біз трансшекаралық топтармен жұмыс жасадық, сондықтан үш елдің құқық қорғау органдарымен тығыз ынтымақтастық орнатуымыз қажет болды. Бұл іс — Қазақстандағы заңсыз онлайн-ойын және ақшаны жылыстату схемаларына қарсы күрестің жаңа кезеңі», — деді ол. Алматылық қаржылық сот тәжірибесі бар адвокат Асель Нұрғалиева өз тарапынан: «Кәмелетке толмағандардың тартылуы — бұл жай ғана қаржылық қылмыс емес, балаларды қанау мәселесіне айналып отыр. Заңнамада осы тұрғыдан жазаны күшейту қажеттілігі туындап отыр», — деп атап өтті.Сарапшылар мұндай схемалардың таралуының бірнеше себебін атайды. Біріншіден, онлайн-ойын нарығының реттелмеген сегменті өсіп келеді. Екіншіден, криптовалюта транзакцияларын бақылаудың техникалық күрделілігі артуда. Үшіншіден, экономикалық жағдайы нашар азаматтарды пайдалану арқылы адам ресурстарын оңай табуға болады. «Дроп-фермалар — бұл жаңа заман құбылысы емес. Алайда олардың ауқымы мен ұйымдасқандық деңгейі соңғы екі жылда күрт өсті», — дейді цифрлық қауіпсіздік сарапшысы Тимур Бекенов. Оның айтуынша, бір дроп-ферманың айналымы орташа алғанда бір жылда бірнеше миллиард теңгені құрауы мүмкін, ал бұл операция бойынша анықталған 10 миллиард теңге — Қазақстан тарихындағы ең ірі ашылулардың бірі.Халықаралық тәжірибеге сүйенсек, дроп-схемалармен күрес бірде-бір мемлекеттің жеке күшімен шешіле алмайтынын дүниежүзілік тәжірибе дәлелдеп отыр. Мысалы, 2023 жылы Еуропол Орталық Азия мен Шығыс Еуропаны қамтитын ұқсас желіні жойды, бірақ бірнеше айдан кейін жаңа топтар басқа елдерде пайда болды. Қазақстан мен Қырғызстан арасындағы Интерпол арналары арқылы ынтымақтастық бұл жолы тиімді болды, дейді тергеушілер. Дегенмен заңнамалық алшақтықтар, атап айтқанда, криптовалютаны реттейтін нормалардың әртүрлілігі — трансшекаралық қылмыстың «қақпасын» ашық ұстай береді.Қоғамдық пікірталас та белсенді жүруде. Әлеуметтік желілерде бұл іс кеңінен талқыланып, көптеген пайдаланушылар банктер мен мемлекеттің бақылау жүйесіне деген сұрақтарын ортаға тастады: «89 карта бір уақытта қалай тіркеле алды?», «Банктер неге сигнал бермеді?» деген пікірлер жиі кездесті. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) банктерге клиенттерді тексеру процедурасын күшейту туралы ұсыныс жіберді деп хабарлайды салалық басылымдар. Жақын болашақта ЖСН тіркеу мен SIM-карта беру тәртібін қатаңдату мәселесі де заң шығарушылар алдына шығады деп күтілуде.Бұл іс — жеке бір ұстау немесе жеке бір топтың жойылуы ғана емес. Ол Қазақстанның ұйымдасқан трансшекаралық қаржылық қылмысқа қарсы тұрудағы жүйелі мүмкіндіктері мен олқылықтарын айқын көрсетті. ҚФМ-нің бұл операциясы елдегі заңсыз онлайн-ойын және ақшаны жылыстату схемаларына қарсы күрестің жаңа белесі ретінде тарихта қалмақ.

14 қазан 2026 жыл. Шымкент қаласының тұрғындары интернет арқылы сатып алу кезінде кездесетін жаңа алаяқтық схемалары туралы ескертілді. Ақпараттық қауіпсіздік мамандары мен полиция өкілдері бірлесіп, қалалықтарға киберқылмыскерлердің ең жаңа амалдарын таныстырып, өздерін қалай қорғауға болатынын түсіндірді. Бүгінгі таңда цифрлық кеңістіктегі алаяқтық — тек жеке адамдардың ғана емес, бүкіл қоғамның алдында тұрған өзекті мәселеге айналып отыр.Соңғы жылдары Қазақстанда электрондық коммерция нарығы қарқынды дамып келеді. Статистика комитетінің деректері бойынша, 2025 жылы елдегі онлайн-сауданың жалпы көлемі 3,2 триллион теңгеден асып кетті, ал тұтынушылар санының жыл сайын 20–25 пайызға өсіп отырғаны тіркелді. Шымкент — республиканың үшінші мегаполисі ретінде бұл үдерісте алдыңғы орындардың бірін алады. Дегенмен, онлайн-сауданың өсуімен бірге алаяқтық жағдайлары да артып отыр. Ішкі істер министрлігінің мәліметтеріне сүйенсек, 2025 жылы интернет алаяқтығына байланысты тіркелген қылмыс саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 34 пайызға өсті. Шымкент облысы бойынша бұл сан ерекше алаңдаушылық тудырып отыр.MSSP.GLOBAL компаниясының ақпараттық қауіпсіздік аудиторы Аида Қарбаева тұрғындар арасында ең кең тараған алаяқтық схемаларды атап өтті. «Киберқылмыскерлер технологияға емес, ең алдымен адам эмоциясына — сенімге, үрейге немесе тиімді ұсыныс алуға деген ынтызарлыққа сүйенеді. Жасанды шұғылдық сезімі сатып алушыны барлық мәліметтерді тексермей-ақ шешім қабылдауға итермелей алады», — деді маман. Оның айтуынша, бұл психологиялық манипуляция техникасы алаяқтықтың ең тиімді қаруына айналып отыр, өйткені ол ешқандай техникалық білімді қажет етпейді.Зерттеушілер бірнеше кең тараған схеманы анықтаған. Бірінші схема — жалған интернет-дүкен сайттары. Алаяқтар нақты сайтқа сыртқы келбеті жағынан өте ұқсас беттерге сілтемелер жібереді немесе ресми қолданбаны айналып өтіп төлем жасауды ұсынады. Кейде сайт мекенжайында тек бір ғана әріп өзгертіледі, мысалы "kaspi.kz" орнына "kaspl.kz" немесе "kаspi.kz" деп жазылуы мүмкін. Байқамаған тұтынушы осы айырмашылықты сезбей, өз деректерін алаяқтарға тапсырып қояды. Екінші схема — қайталама төлем талабы. Сатып алушыға бірінші төлем өтпеді деп хабарлап, ақшаны тағы бір рет аударуды сұрайды. Үшінші схема — тауарды алғаннан кейін қосымша комиссия, сақтандыру немесе басқа да міндетті деп аталатын төлемдерді талап ету. «Бұл схеманың қаупі — адам бұрынырақ ақша жұмсап қойған болғандықтан, оны "аяқтауға" психологиялық тұрғыдан дайын болады», — деп түсіндіреді Аида Қарбаева.Шымкент қалалық полиция департаментінің өкілі, аға лейтенант Берік Омаров бұл мәселенің ауқымын нақты сандармен бекітті. «Тек биылғы жылдың тоғыз айы ішінде Шымкент бойынша интернет-алаяқтыққа қатысты 847 арыз тіркелді. Орташа шығын бір жәбірленуші есебінен 120 мың теңгені құрайды, ал ең ірі жағдайда азамат 4,5 миллион теңгесінен айырылған», — деді ол. Полиция офицері тұрғындарды кез келген күмәнді жағдайда 102 нөміріне немесе департаменттің онлайн-порталына хабарласуға шақырды. Сонымен бірге ол: «Жоғалтқан ақшаны жаңа аударымдармен қайтаруға болады деп уәде ететін адамдарға мүлдем сенбеңіз — бұл екінші деңгейлі алаяқтық» деп ерекше ескертті.Сарапшылар ұсынатын қорғаныс шаралары нақты әрі орындалуы қиын емес. Ең алдымен, сатып алуды тек ресми қолданбалар мен өзіңіз жақсы білетін сайттар арқылы жасаңыз. Сайт мекенжайын өзіңіз қолмен теріп енгізіңіз, сілтемеге баспаңыз. Кез келген төлем алдында үш сұраққа жауап беріңіз: шешімді өзім ерікті түрде қабылдадым ба, бұл қолданба немесе сайт маған таныс па, кімге, не үшін және қанша сома аударатыным нақты белгілі ме? Егер банктік карта деректері алаяқтарға тиіп кеткен болса, картаны дереу бұғаттап, банкке хабарласу керек. Сонымен қатар сатушымен жазысқан хат-хабарларды, телефон нөмірлерін, сілтемелер мен аудару растауларын сақтаңыз — бұл деректер полицияға арыз берген кезде маңызды дәлел болады.Бұл мәселе тек Шымкентке ғана тән емес. Халықаралық киберқауіпсіздік ұйымдарының 2025 жылғы есептеріне сүйенсек, онлайн-алаяқтықтан зардап шеккен адамдардың 60 пайызы өздері технологиялық сауатты деп есептеген. Демек, мәселе білімнің аздығында емес, психологиялық қысым мен манипуляциялардың күшінде. Тарихи тұрғыдан қарасақ, алаяқтық схемалары технологиялар дамыған сайын бейімделіп отырған. 2010 жылдардағы SMS-алаяқтықтан бастап, 2020 жылдардағы жалған банктік қоңырауларға дейінгі жол — киберқылмыстың үнемі жаңарып отыратынын дәлелдейді.Цифрлық сауаттылықты насихаттауда мемлекеттің де, азаматтық қоғамның да рөлі зор. Білім беру мекемелерінде, ауыл шаруашылық кооперативтерінде, зейнеткерлер үйінде — барлық жерде осы тақырыптағы ақпараттық сабақтар мен семинарлар ұйымдастырылуы тиіс. Ең осал топтар — егде жастағылар мен интернетті жаңадан игеріп жатқан тұрғындар. «Ең жақсы қорғаныс — хабардарлық. Алаяқтар жасырын жұмыс істейді, ал ашықтық пен білім оларды жеңетін ең мықты қару», — деп қорытты Аида Қарбаева. Шымкенттіктер мен барша қазақстандықтарға осы ескертуді назарда ұстай отырып, цифрлық кеңістікте сақтықты ешқашан ұмытпау өте маңызды.

Шымкент қаласында цифрлық мемлекеттік қызметтерге деген азаматтардың сенімі жыл сайын артып келеді. 2026 жылдың 14 қазанында жарияланған ресми деректерге сәйкес, биылғы жылдың тоғыз айы ішінде Шымкент тұрғындары онлайн арқылы 160 мың жүргізуші куәлігін алмастырды. Бұл өткен жылдың осындай кезеңімен салыстырғанда 19,5 пайызға жоғары көрсеткіш. 2025 жылы сол уақыт аралығында тіркелген өтініштер саны 134 мыңды ғана құраған болатын. Бірақ бұл сандардың артында тек бюрократиялық статистика емес, Қазақстанның ірі қалаларының бірінде жүріп жатқан терең цифрлық өзгерістің нақты дәлелі жатыр.Жүргізуші куәлігін онлайн алмастыру мүмкіндігі Қазақстанда е-үкімет порталы мен банктердің мобильді қосымшалары арқылы іске асырылып келеді. Бұл қызмет алғаш рет енгізілген кезде азаматтар арасында белгілі бір күмән мен сақтық болды: құжатты дистанциялық рәсімдеуге дейін баратын ба, болмаса дәстүрлі тәсіл сенімдірек пе деген сұрақтар жиі туындайтын. Алайда жылдар өте келе, интерфейстің қарапайымдылығы, үдерістің жылдамдығы және кез келген уақытта, кез келген жерден өтініш беру мүмкіндігі халықты бірте-бірте цифрлық форматқа тарта бастады. Бүгінде Шымкенттегі сурет мүлде басқаша: онлайн тәсіл — тек балама емес, ең танымал таңдауға айналды.Жүргізуші куәлігі он жыл мерзімге беріледі. Осы мерзім өткен соң немесе иесінің жеке деректері өзгерген жағдайда, не болмаса құжат жарамсыз күйге келген кезде оны міндетті түрде алмастыру қажет. Егер куәліктің мерзімі өтіп кеткен болса, алмастыру үшін 073-нысандағы медициналық анықтама да талап етіледі. Дайын құжатты өтініш берген кезде көрсетілген арнайы халыққа қызмет көрсету орталығынан (спецХҚКО) алу керек. Ол үшін ескі үлгідегі куәлік пен мемлекеттік баж салығының 5 406,25 теңге мөлшеріндегі төлем түбіртегін ұсыну жеткілікті. Бүгінгі күні Шымкентте үш арнайы халыққа қызмет көрсету орталығы жұмыс істейді.Шымкент қалалық полиция департаментінің өкілі Нұрлан Байғазиевтің сөзіне сүйенсек, онлайн қызметке деген сұраныс соңғы екі жылда күрт өсті. «Бұрын азаматтар спецХҚКО-ға тікелей келіп, кезекте ұзақ уақыт отыратын. Енді олардың басым бөлігі өтінішті үйінен немесе жұмыс орнынан беріп, тек дайын құжатты алуға ғана келеді. Бұл біздің де жүктемемізді айтарлықтай азайтты», — деді ол. Цифрлық мемлекеттік қызметтер саласындағы сарапшы Айгүл Сейткали де осы бағытты оң бағалайды: «Шымкенттегі нәтиже — Қазақстанның басқа аймақтары үшін де үлгі бола алады. Тоғыз айда 160 мың өтініш — бұл өте жоғары белсенділік. Халықтың цифрлық сауаттылығы артып келе жатқанының тікелей дәлелі».Бұл жетістікті кеңірек аймақтық контексте де қарастырған жөн. Шымкент — Қазақстанның үш миллионнан астам тұрғыны бар мегаполисі. Ел ішіндегі ең үлкен қалалардың бірі ретінде ол цифрлық инфрақұрылымның дамуы тұрғысынан да ерекше назар аударарлық орталыққа айналып отыр. Мемлекеттік қызметтерді цифрландыру процесі «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы аясында жеделдетіліп, соңғы жылдары мемлекет пен азаматтың арасындағы өзара қарым-қатынастың үлгісін түбегейлі өзгертуде. Жүргізуші куәлігін онлайн алмастыру — осы өзгерістің ең айқын, ең жаппай пайдаланылатын бір бөлшегі.Салыстырмалы деректер де бұл үрдістің ауқымын толығырақ көрсетеді. 2023 жылы Қазақстан бойынша е-үкімет порталы арқылы барлық санаттағы мемлекеттік қызметтерге деген сұраныс жылдан жылға 30 пайыздан астамға өскен болатын. Шымкенттегі 19,5 пайыздық өсім жалпы ұлттық орта деңгеймен үйлесімді болса да, абсолюттік сандар — 160 мың — қаланың осы саладағы жетекші рөлін анық байқатады. Сонымен бірге, мамандардың болжамынша, алдағы бір-екі жылда онлайн өтініш берушілердің үлесі жалпы санның 80-85 пайызына дейін жетуі мүмкін. Себебі смартфон иелерінің саны тұрақты түрде өсіп, жас ұрпақ цифрлық қызметтерді ыңғайлылығы жоғары деп бағалайды.Алайда бұл жерде назар аударуды қажет ететін бірнеше мәселе де бар. Цифрлық алшақтық — яғни егде жастағы, ауылдан келген немесе интернетке қолжетімділігі шектеулі азаматтардың онлайн қызметтерді пайдалана алмауы — әлі де шешімін күтіп тұрған мәселе. Шымкенттің өзінде де осындай топтар бар. Дәстүрлі спецХҚКО-ларды сақтап қалу, оларды жаңарту және халыққа цифрлық сауаттылықты арттыруға бағытталған тегін оқыту курстарын ұйымдастыру — мемлекет алдындағы маңызды міндет. Бірқатар азаматтық белсенділер де осы мәселені ашық көтеріп, онлайн қызметтердің кеңейтілуі дәстүрлі форматтың жойылуына алып келмеуін талап етуде.Жалпы алғанда, Шымкенттегі статистика Қазақстанның цифрлық трансформация жолындағы нақты прогресін дәлелдейді. Тоғыз айда 160 мың жүргізуші куәлігінің онлайн алмастырылуы — бұл жай сан емес, мыңдаған сағат үнемделген уақыт, жүздеген километр жүрілмеген жол, азаматтардың мемлекеттік жүйеге деген сенімінің артуы. Цифрлық мемлекеттік қызметтер енді Шымкент тұрғындары үшін болашақтың жобасы емес, бүгінгі күннің бір бөлігіне айналды. Мұндай серпіліс — Қазақстанның басқа қалалары мен аймақтары үшін де ынталандырушы үлгі.

Есіл ауданындағы Сызықтық саябақта заманауи мұз айдыны іске қосылады. Жоба Азиядағы саябақ аумағында орналасқан ең ұзын сызықтық мұз айдындарының бірі болмақ.Мұз айдынының жалпы ауданы 6 000 шаршы метр, ал мұзды маршруттың ұзындығы 1 400 метрді құрайды. Арнайы чиллерлер жүйесі мұздың қажетті температурасын сақтап, ауа райы жылы күндері де мұз айдынының жұмыс істеуіне мүмкіндік береді.Келушілер үшін коньки жалға беру орындары, жылы павильондар, отбасылық демалыс аймақтары мен қоғамдық тамақтану орындары қарастырылған.Демалыс орнының ашылуы 15 қарашаға жоспарланған. Алғашқы маусым 2027 жылғы 31 наурызға дейін жалғасады.

Есіл ауданындағы Сызықтық саябақта заманауи мұз айдыны іске қосылады. Жоба Азиядағы саябақ аумағында орналасқан ең ұзын сызықтық мұз айдындарының бірі болмақ.Мұз айдынының жалпы ауданы 6 000 шаршы метр, ал мұзды маршруттың ұзындығы 1 400 метрді құрайды. Арнайы чиллерлер жүйесі мұздың қажетті температурасын сақтап, ауа райы жылы күндері де мұз айдынының жұмыс істеуіне мүмкіндік береді.Келушілер үшін коньки жалға беру орындары, жылы павильондар, отбасылық демалыс аймақтары мен қоғамдық тамақтану орындары қарастырылған.Демалыс орнының ашылуы 15 қарашаға жоспарланған. Алғашқы маусым 2027 жылғы 31 наурызға дейін жалғасады.

Есіл ауданындағы Сызықтық саябақта заманауи мұз айдыны іске қосылады. Жоба Азиядағы саябақ аумағында орналасқан ең ұзын сызықтық мұз айдындарының бірі болмақ.Мұз айдынының жалпы ауданы 6 000 шаршы метр, ал мұзды маршруттың ұзындығы 1 400 метрді құрайды. Арнайы чиллерлер жүйесі мұздың қажетті температурасын сақтап, ауа райы жылы күндері де мұз айдынының жұмыс істеуіне мүмкіндік береді.Келушілер үшін коньки жалға беру орындары, жылы павильондар, отбасылық демалыс аймақтары мен қоғамдық тамақтану орындары қарастырылған.Демалыс орнының ашылуы 15 қарашаға жоспарланған. Алғашқы маусым 2027 жылғы 31 наурызға дейін жалғасады.

Есіл ауданындағы Сызықтық саябақта заманауи мұз айдыны іске қосылады. Жоба Азиядағы саябақ аумағында орналасқан ең ұзын сызықтық мұз айдындарының бірі болмақ.Мұз айдынының жалпы ауданы 6 000 шаршы метр, ал мұзды маршруттың ұзындығы 1 400 метрді құрайды. Арнайы чиллерлер жүйесі мұздың қажетті температурасын сақтап, ауа райы жылы күндері де мұз айдынының жұмыс істеуіне мүмкіндік береді.Келушілер үшін коньки жалға беру орындары, жылы павильондар, отбасылық демалыс аймақтары мен қоғамдық тамақтану орындары қарастырылған.Демалыс орнының ашылуы 15 қарашаға жоспарланған. Алғашқы маусым 2027 жылғы 31 наурызға дейін жалғасады.

Астана, 2026 жылғы 12 қазан – Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің орынбасары Арман Исағалиев Палестина Мемлекетінің Қазақстан Республикасындағы Елшісі Монтасер Абу Зейдпен кездесу өткізді.Сұхбат барысында тараптар екіжақты ынтымақтастықтың өзекті мәселелерін талқылап, Қазақстан мен Палестина арасындағы дәстүрлі достық қатынастарды одан әрі нығайтуға өзара мүдделілігін растады.Сонымен қатар, гуманитарлық ынтымақтастыққа, оның ішінде палестиналық студенттерге Қазақстанның жоғары оқу орындарында білім алу үшін гранттарын бөлу мәселелеріне назар аударылды. Тараптар өңірлік және халықаралық күн тәртібіндегі өзекті мәселелер, оның ішінде Таяу Шығыстағы жағдай бойынша пікір алмасты.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/news/details/1309471?lang=ru

Ақмола облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаменті келесіні хабарлайды.Қазақстан Республикасы Салық кодексінің 348-бабына сәйкес, алдыңғы салық жылының алдындағы кезеңдегі түзетілген жиынтық жылдық табысы (ЖЖТ) айлық есептік көрсеткіштің (АЕК) 600 000 еселенген мөлшерінен асатын заңды тұлғалар аванстық төлемдерді жүргізуге міндетті.Алдын ала төлемдерді жүргізуден босату мыналарға қолданылады:- табысы 600 000 АЕК шекті мөлшерінен аспайтын салық төлеушілерге;- жаңадан құрылған салық төлеушілерге — ағымдағы және келесі салық жылдары ішінде;- Салық кодексінің 329-бабының 1-тармағы мен 330-бабының ережелерін қолданатын коммерциялық емес ұйымдарға;- Салық кодексінің 331-бабының талаптарына сай келетін мүгедектігі бар адамдар ұйымдарына;- «Astana Hub» қатысушыларына;- Салық кодексінің 348-бабы 1-тармағының 7–9-тармақшаларында көрсетілген өзге де салық төлеушілерге. Есептеу және есеп беру тәртібі1-тоқсан (қаңтар, ақпан, наурыз): Салық декларациясын (101.01-нысан) тапсырғанға дейін аванстық төлемдердің есебін ұсыну талабы күшін жойды. Аванстық төлемдерді салық органы алдыңғы кезеңдегі аванстық төлемдер сомасының он екіден бір бөлігіне тең мөлшерде автоматты түрде есептейді (Салық кодексінің 349-бабы).Салық декларациясын (101.01-нысан) тапсырғанға дейін аванстық төлемдердің есебін ұсыну талабы күшін жойды. Аванстық төлемдерді салық органы алдыңғы кезеңдегі аванстық төлемдер сомасының он екіден бір бөлігіне тең мөлшерде автоматты түрде есептейді (Салық кодексінің 349-бабы). 2–4-ші тоқсандар (сәуір–желтоқсан):Салық төлеушілер ағымдағы жылдың 20 сәуірінен кешіктірмей аванстық төлемдердің есебін (101.02-салық нысаны) тапсыруға тиіс (Салық кодексінің 350-бабы). Сомаларды түзету:Болжалды табыс сомалары өзгерген жағдайда, салық төлеуші ​​есепті салық кезеңінің 31 желтоқсанына дейін қосымша есеп-қисапты (101.02-нысанды) ұсынуға құқылы.Аванстық төлемдер ай сайын, әр айдың 25-ші күнінен кешіктірілмей жүргізілуі тиіс.Егер салық кезеңінің соңында есептелген корпоративтік табыс салығының (КТС) нақты сомасы аванстық төлемдердің жалпы сомасынан 20%-дан астам мөлшерде асып кетсе, бұл Қазақстан Республикасының «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» кодексінің 278-бабының 3-бөлігіне сәйкес әкімшілік жауапкершілікке (асып кеткен соманың 20%-ы мөлшерінде әкімшілік айыппұл түрінде) әкеп соғады.Салық төлеушілерге КТС бойынша мәлімделген аванстық төлем сомаларына уақтылы түзетулер енгізуді ұсынамыз.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd-akmola/press/news/details/1309448?lang=ru

2026 жылғы 12 қазанда «KazAID» Қазақстандық халықаралық даму агенттігі Басқарма төрағасы Нұрғали Арыстановтың JICA сарапшысы Уэхара Макико және бизнес ілгерілету жөніндегі кеңесші (JICA эксперті) Мураяма Мицуомен кездесуі өтті.Жүздесу барысында тараптар ынтымақтастықтың келешегі бар бағыттарын, соның ішінде Орталық Азия үшін стихиялық апаттар қаупін азайту және тұрақтылықты арттыру, сондай-ақ кәсіпкерлікті қолдау салаларын талқылады.Тараптар бірлескен бастамаларды одан әрі кеңейтуге өзара мүдделілік танытты.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kazaid/press/news/details/1309440?lang=ru

 Шымкентте білім беру ресурстарын тиімді пайдалану, қаржылық тәртіпті жетілдіру және цифрлық бақылау тетіктерін дамыту мәселелері талқыланды. 15 қазанда басталған өңіраралық тәжірибелік семинар-кеңес қосымша білім беруге арналған бірыңғай мемлекеттік тапсырысты іске асыру тәжірибесін таратуға арналды. Жиын Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігінің бастамасымен ұйымдастырылды.Семинарға орталық мемлекеттік органдардың, «Қазақтелеком» АҚ мен «Қаржы орталығы» АҚ-ның өкілдері, еліміздің 11 өңірінен әкім орынбасарлары, сондай-ақ білім беру, экономика, цифрландыру, спорт және мәдениет салаларының басшылары мен мамандары қатысты. Кездесуде бюджет қаражатын ұтымды пайдалану, білім беру қызметтерінің қолжетімділігін арттыру және мемлекеттік тапсырысты бақылау мәселелері қаралды.Шымкент қаласы әкімінің орынбасары Сәрсен Құранбек білім беру жүйесін дамытуда қолда бар ресурстарды тиімді басқарудың маңызына тоқталды. Оның айтуынша, саланың тұрақты дамуы үшін қаржыландыру көлемімен қатар, қаражаттың мақсатты жұмсалуы мен басқарушылық шешімдердің нәтижелілігіне де басымдық берілуі керек.     – Білім беру жүйесін дамытуда ең алдымен қолда бар мүмкіндіктерді дұрыс бағалап, ресурстарды нақты қажеттілікке қарай бағыттау маңызды. Бұл ретте қаржылық тәртіпті күшейтіп қана қоймай, жоспарлау мен бақылау жұмыстарын жетілдіру қажет. Әрбір басқарушылық шешім нақты нәтижеге негізделіп, балалардың сапалы әрі қолжетімді білім алуына ықпал етуі тиіс, – деді Сәрсен Абайұлы.Қалада білім беру саласын жетілдірудің негізгі бағыттарының бірі – ресурстар тапшылығы жағдайында қолданыстағы инфрақұрылымның мүмкіндігін барынша тиімді пайдалану. Бұл ретте білім беру ұйымдарының қажеттіліктерін жүйелі бағалау, қаржыландыруды жоспарлау және бөлінген қаражаттың нәтижесін бақылау өзекті болып отыр. Нысаналы индикаторларға қол жеткізу үшін атқарылған жұмыстың көлемін ғана емес, оның сапалық көрсеткіштерін де ескеру қажет.Семинар барысында цифрлық бақылау құралдарын енгізу мәселесі де кеңінен сөз болды. Шымкент қаласында қосымша білім беруге арналған бірыңғай мемлекеттік тапсырыстың пилоттық жобасы аясында балалар туралы қайталанатын жазбаларды жою, қызмет көрсетілгенін растау және қаржыландыруды нақты қызмет алушымен байланыстыру тетіктері енгізілген. Сонымен қатар, мемлекеттік мектептердің бос қуаттарын пайдалану арқылы балаларды қосымша біліммен қамтуды кеңейту жолдары қарастырылды.