Нью-Йорк, 2026 жылғы 24 қыркүйек – Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ) Бас Ассамблеясының 81-сессиясы аясында өтіп жатқан жоғары деңгейлі апталық шеңберінде Халықаралық электр байланысы одағы (ХЭО) ұйымдастырған AI Skills Coalition жоғары деңгейлі кездесуінде Қазақстан жасанды интеллект (ЖИ) саласындағы адами капиталды дамытудың ұлттық тәсілін таныстырды.Кездесуді ашқан ХЭО Бас хатшысы Дорин Богдан-Мартин жасанды интеллекттің қарқынды дамуы жағдайында қажетті білім мен дағдыларға тең қолжетімділікті қамтамасыз ету негізгі жаһандық сын-қатерлердің біріне айналып отырғанын атап өтті. ХЭО бағалауы бойынша, 2030 жылға қарай жаһандық мақсаттарға қол жеткізу үшін шамамен 1,2 млрд адамды базалық цифрлық дағдыларға оқыту қажет.Іс-шарада Қазақстан атынан ҚР Жасанды интеллект және цифрлық даму Вице-министрі Досжан Мұсалиев сөз сөйледі. Ол мектептегі білім беру мен кәсіптік оқытудан бастап ғылыми зерттеулер мен технологиялық кәсіпкерлікке дейінгі ЖИ мамандарын жүйелі даярлау туралы айтып берді.Қазақстанның басты мақсаттарының бірі – алдағы бес жыл ішінде 5 млн-нан астам адамды цифрлық және ЖИ дағдыларына оқыту. Осы мақсатта AI Sana, Tomorrow School, AI Olympiad және Tech Orda бағдарламалары, сондай-ақ мемлекеттік қызметшілер мен басшыларға арналған мамандандырылған бағдарламалар іске асырылуда.Бүгінде Қазақстандағы 79 жоғары оқу орны ақпараттық технологиялар (IT) және жасанды интеллект салаларында білім беру бағдарламаларын жүзеге асыруда, оларда 76 мыңнан астам студент білім алуда. Alem.ai халықаралық орталығы білім беру, зерттеу және стартап бастамаларын біріктіріп, заманауи есептеу инфрақұрылымына қолжетімділік ұсынады. Tech Orda бағдарламасы бойынша 12 мыңнан астам адам оқудан өтті, ал түлектердің 90%-дан астамы жұмысқа орналасты.Талқылауға Тринидад және Тобаго, Пәкістан және Доминикан Республикасының өкілдері, сондай-ақ ХЭО, БҰҰ Даму бағдарламасы (БҰҰДБ), БҰҰ-ның Білім, ғылым және мәдениет мәселелері жөніндегі ұйымы (ЮНЕСКО), Дүниежүзілік банк, технологиялық компаниялар мен білім беру қауымдастығының өкілдері қатысты.AI Skills Coalition кездесуі жекелеген білім беру бастамаларынан ЖИ құзыреттерін ауқымды дамытуға және ұлттық экожүйелерді нығайтуға көшу мәселелеріне арналды. Қазақстан осы жұмысқа белсенді қатысуға және жасанды интеллект экономикасы үшін кадр даярлау бойынша өз тәжірибесімен бөлісуге дайын екенін растады.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-wto/press/news/details/1298651?lang=ru

2026 жылғы 1–7 қыркүйек аралығында Шымкенттің технологиялық кәсіпкерлік саласындағы ең маңызды оқиғалардың бірі Startup Orda-2026 бағдарламасының басталуы болды. Алайда бұл жаңалықты тек бір стартап бағдарламасының іске қосылуы ретінде қарастыру жеткіліксіз. Оны «Бір ауыл — бір өнім» жобасы, IT оқыту бағдарламалары және бұрынғы Startup Orda түлектерінің нәтижелерімен бірге қарастырғанда, қалада кәсіпкерліктің бірнеше деңгейі қатар қалыптасып келе жатқанын көруге болады.Startup Orda-ға биыл 150-ден астам өтінім түскен, 120 қатысушы таңдалған. Өткен легте 50-ден астам өтінім түсіп, 20 қатысушы соңғы кезеңге жеткен. Салыстырмалы түрде алғанда, биылғы қызығушылық бірнеше есеге артқан. Бірақ бұл жерде саннан гөрі бағдарламаның құрылымындағы өзгеріс маңызды: төрт апталық буткемптен кейін үш айлық инкубация, гипотезаны тексеру, MVP жасау және Demo Day қарастырылған.Өткен легтің нәтижелері де осы модельдің алғашқы нәтижесін көрсетуге мүмкіндік береді. Бұрынғы қатысушылар қатарында Odos AI, Pulse AI және valik.kz секілді жобалар аталады. Кейбір түлектер алғашқы сатылымдарға шыққан. Демек, бағдарлама тек оқыту алаңы емес, өнімнің нарыққа шығуына арналған тетікке айнала бастаған.Екінші жаңалық — «Бір ауыл — бір өнім» жобасы. 3 қыркүйекте 60-тан астам үміткер арасынан 20 кәсіпкер финалға өтті, ал 10 үздік жоба 5 млн теңгеге дейінгі грантқа үміткер бола алады. Бұл жоба технологиялық стартаптардан өзгеше болғанымен, кәсіпкерлікті қолдау жүйесінің басқа сегментін көрсетеді: бір жерде цифрлық өнім, екінші жерде жергілікті өндіріс пен бренд дамиды.Үшінші жаңалық — IT білім беру. «Бассейн» бағдарламасы бағдарламалауды нөлден үйретуге бағытталса, Startup Orda технологиялық дағдыларды нақты бизнес-мәселеге қолдануға мүмкіндік береді. Осы екі модельдің айырмашылығы маңызды: біріншісі кадр дайындайды, екіншісі сол кадрдың кәсіпкерлік өнім жасауына жағдай жасайды.Төртінші жаңалық — қаланың пилоттық алаң ретінде пайдаланылуы. Шымкент әкімдігі қала саясатына сәйкес келетін Startup Orda жобаларын алдымен Шымкентте сынауға мүмкіндік беретінін мәлімдеген. Бұл стартап үшін маңызды, себебі технологияны тек презентация ретінде емес, нақты қала жағдайында сынау мүмкіндігі пайда болады.Стартап экожүйесінің даму деңгейін қаладағы IT іс-шаралар динамикасымен де салыстыруға болады. Шымкент IT Hub алаңындағы іс-шаралар саны 55-тен 160-қа дейін өскен, қатысушылар саны 3 мың адамға жеткен. Бұл стартаптар үшін қажетті орта — нетворкинг, білім, менторлық және серіктестік алаңы кеңейіп келе жатқанын көрсетеді.Сонымен қатар, стартаптардың көп болуы автоматты түрде экономикалық нәтиже бермейді. Нақты тиімділікті өлшеу үшін келесі кезеңде қанша MVP іске қосылғанын, қанша жоба алғашқы клиентін тапқанын, қанша стартап инвестиция тартқанын және қанша компания тұрақты жұмысқа айналғанын есептеу қажет.Қыркүйектің алғашқы аптасындағы жаңалықтар осы экожүйенің үш түрлі қабатын көрсетеді. «Бір ауыл — бір өнім» жергілікті кәсіпкерлікті қолдайды, IT оқыту бағдарламалары жаңа мамандар қалыптастырады, ал Startup Orda сол білім мен идеяларды технологиялық бизнеске айналдыруға мүмкіндік береді.Сондықтан Шымкент үшін стартап саясатының негізгі көрсеткіші өтінім саны ғана емес. Ең маңызды нәтиже — идеядан MVP-ге, MVP-ден алғашқы сатылымға, ал алғашқы сатылымнан тұрақты бизнеске өтетін жобалардың үлесі. 1–7 қыркүйектегі көрсеткіштер экожүйенің кеңейіп жатқанын көрсетеді, ал оның экономикалық әсерін кейінгі кезеңдегі нәтижелер айқындайды.

Қыркүйектің бірінші аптасындағы Шымкент жаңалықтарын талдағанда, цифрландырудың табысы тек технологиялық инфрақұрылымға емес, оны қолданатын адамдардың біліміне де тәуелді екені анық байқалады. Осы кезеңде Startup Orda-2026, «Бассейн» бағдарламасы, цифрлық сауаттылық сабақтары және мектептердегі AIQYN платформасы қатар көрінді. Төрт жаңалықтың барлығы бір мәселені шешуге бағытталған: қалаға цифрлық экономиканың жаңа қатысушыларын дайындау.Ең алдымен Startup Orda көрсеткішіне назар аудару қажет. 2026 жылғы жаңа легке 150-ден астам өтінім түсті, оның 120 қатысушысы бағдарламаға іріктелді. Бұл өткен легтегі 50-ден астам өтінім және 20 қатысушымен салыстырғанда ауқымның едәуір кеңейгенін көрсетеді. Яғни қызығушылықтың өсуімен бірге бағдарламаның қамту мүмкіндігі де бірнеше есе артқан.Бағдарламаның тағы бір ерекшелігі — қатысушыларға тек теория емес, идеяны MVP-ге дейін жеткізу, гипотезаны тексеру, бизнес-модель қалыптастыру және Vibe Coding құралдарын қолдану үйретіледі. Бұл бұрынғы классикалық бағдарламалау курстарынан ерекшеленетін тәсіл. Мұнда негізгі мақсат — код жазатын маман ғана емес, мәселені технологиялық өнімге айналдыра алатын кәсіпкер қалыптастыру.«Бассейн» бағдарламасы. Оның үшінші кезеңіне тіркелудің басталуы бағдарламалауды нөлден үйретуге сұраныстың бар екенін көрсетті. Бұл жоба Startup Orda-мен салыстырғанда басқа аудиторияға бағытталған: Startup Orda өнім жасауға жақын командаларды қолдаса, «Бассейн» базалық бағдарламалау дағдыларын қалыптастыруға мүмкіндік береді.Цифрлық сауаттылық. Шымкентте цифрлық технологияларды пайдалануды үйрететін арнайы оқу сыныптары жұмыс істейді. Болашақ бағдарламаларға AI, киберқауіпсіздік және онлайн сауда сияқты бағыттардың қосылуы жоспарланған. Бұл жерде IT-білім тек кәсіби бағдарламашыларға емес, қарапайым азаматтарға да тарайды.Мектептегі цифрлық орта. AIQYN платформасы 147 мектеп пен 180 мыңнан астам оқушы және мұғалімді қамтиды. Яғни цифрлық кадрларды даярлау университеттен немесе арнайы IT курстан ғана басталмайды. Оқушы мектепте цифрлық платформамен жұмыс істеуді, электронды құралдарды пайдалануды және технологиялық ортада әрекет етуді үйренеді.Мұндай жүйенің маңызы Шымкенттің IT инфрақұрылымының өсуімен салыстырғанда анық байқалады. Қалада IT Hub алаңында өткізілетін іс-шаралар саны 55-тен 160-қа дейін артқан, қатысушылар саны 3 мың адамға жеткен. Бұл цифрлық ортаға қызығушылықтың кеңейгенін көрсетеді.Алайда сандық өсім мен сапалық нәтиже арасында айырмашылық бар. 150 өтінімнің 120-сының бағдарламаға қабылдануы қызығушылықтың жоғары екенін білдіреді, бірақ олардың барлығы нарыққа шығатын өнімге айналады деген сөз емес. Сондықтан келесі өлшем — MVP саны, алғашқы сатылым, инвестиция тарту және нақты клиенттердің пайда болуы.Қыркүйектің бірінші аптасы Шымкентте IT кадрларын даярлау жүйесі бір ғана оқу курсынан тұратын модельден экожүйеге қарай өзгеріп жатқанын көрсетті. Мектеп, цифрлық сауаттылық, бағдарламалау мектебі және стартап инкубациясы бір-бірін толықтыра бастады.Демек, цифрландырудың келесі кезеңінде қаланың бәсекеге қабілеттілігін тек жаңа платформалар емес, сол платформаларды жасап, басқарып және дамыта алатын жергілікті мамандар айқындайды.

Шымкентте 2026 жылғы қыркүйектің алғашқы аптасы киберқауіпсіздік мәселесінің цифрландырумен қатар жүруі керектігін көрсетті. Қалада кибермәдениет айлығы басталып, мектептерде, колледждерде және жоғары оқу орындарында ақпараттық қауіпсіздік бойынша түсіндіру жұмыстары қолға алынды. Бұл бастаманы жеке акция ретінде емес, қаладағы цифрлық сервистердің кеңеюіне берілген институционалдық жауап ретінде қарастыруға болады.Бірінші маңызды фактор — интернетті пайдаланушылар санының жоғары болуы. Қазақстанда интернетті белсенді пайдаланушылардың үлесі 85 пайыздан асқан. Демек, халықтың басым бөлігі цифрлық ортаға кірді. Бірақ цифрлық қолжетімділіктің өсуі қауіпсіздіктің автоматты түрде артқанын білдірмейді. Керісінше, интернет аудиториясы кеңейген сайын алаяқтық, фишинг, жеке деректерді ұрлау және жалған хабарламалар сияқты тәуекелдер де кеңейеді.Екінші көрсеткіш — 2025 жылы Қазақстанда интернет-алаяқтық жағдайларының саны алдыңғы жылмен салыстырғанда шамамен 30 пайызға өскені туралы дерек. Мұны Шымкенттің цифрлық инфрақұрылымының өсуімен салыстыру маңызды. Қалада 3 100 бейнебақылау камерасы орнатылған, бес дрон арқылы мониторинг жүргізіледі, 161 мектеп жоғары жылдамдықты интернетке қосылған, 38 қоғамдық орында тегін Wi-Fi бар. Яғни цифрлық орта кеңейген сайын қорғалуы тиіс нүктелер де көбейеді.Үшінші бағыт — білім беру жүйесі. AIQYN платформасы арқылы 147 мектеп қамтылып, 12 мыңнан астам интеллектуалды камера қолданылуда. Мұндай жүйелер қауіпсіздікті арттыруға мүмкіндік береді, бірақ сонымен бірге үлкен көлемдегі деректерді жинайды. Сондықтан цифрлық қауіпсіздік тек сыртқы киберқылмыспен күрес емес, мектептерде жиналатын бейне, жеке және әкімшілік ақпаратты қорғау мәселесін де қамтиды.Төртінші бағыт — мемлекеттік цифрлық қызметтер. Электронды үкімет жүйесінде сенімді байланыс тұлғаларын тіркеу сияқты жаңа механизмдердің енгізілуі азаматтардың қауіпсіздігін күшейтуге бағытталған. Бірақ кез келген электронды сервис азаматтан жеке мәлімет енгізуді талап ететіндіктен, пайдаланушының өз қауіпсіздік дағдылары да маңызды болып қалады.Осы төрт бағытты салыстырғанда, киберқауіпсіздік мәселесінің екі деңгейі бар екенін көреміз. Біріншісі — технологиялық қорғаныс: камералар, ақпараттық жүйелер, деректерді қорғау, авторизация. Екіншісі — адам факторы: күмәнді сілтемені ашпау, кодты бөтен адамға бермеу, жалған қоңырауды ажырату, жеке мәліметті қорғау. Қыркүйектегі кибермәдениет айлығы екінші компонентке басымдық беріп отыр.Бұл жерде цифрлық сауаттылық жобалары да маңызды. Шымкентте цифрлық сауаттылықты арттыру бойынша оқыту сыныптары жұмыс істейді. Алдағы бағдарламаларға жасанды интеллектпен жұмыс, киберқауіпсіздік және онлайн сауда сияқты тақырыптардың қосылуы жоспарланған. Бұл бағыт кибермәдениетті тек техникалық мамандардың мәселесі емес, жалпы халықтың күнделікті дағдысына айналдыруға мүмкіндік береді.Салыстыру көрсеткендей, Шымкентте цифрландыру жылдамдығы мен қауіпсіздік қажеттілігі бір мезгілде өсіп отыр. Бір жағынан, қала Smart City көрсеткішін 76 пайыздан 82 пайызға жеткізді. Екінші жағынан, ел көлемінде интернет-алаяқтықтың 30 пайыздық өсуі қауіпсіздік компонентін күшейту қажеттігін көрсетеді.Сондықтан қыркүйектің бірінші аптасындағы басты үрдіс — киберқауіпсіздіктің цифрландырудың қосымша элементінен оның міндетті шартына айналуы. Қала цифрлық қызметтерді көбейткен сайын, олардың қауіпсіздігіне жауап беретін технологиялық инфрақұрылыммен қатар азаматтардың цифрлық мәдениетін де дамытуы қажет.Шымкент үшін келесі кезеңде маңызды көрсеткіш тек қанша цифрлық сервис енгізілгені емес, сол сервистерді пайдаланатын азаматтардың қауіпсіздік деңгейі, киберинциденттердің динамикасы және ақпараттық жүйелердің деректерді қорғау қабілеті болмақ.

Варшава, 2026 жылғы 23 қыркүйек – Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігінің 35 жылдығы және поляк халқының Қазақстанға депортацияланғанына 90 жыл толуына орай Польша Республикасы Парламентінде Қазақстан мен Польша арасындағы тарихи байланыстарға, ортақ тарихи жадыны сақтау мен дәріптеуге, сондай-ақ екіжақты ынтымақтастықты одан әрі дамыту мүмкіндіктеріне арналған дөңгелек үстел өтті.Іс-шара Қазақстан Республикасының Варшавадағы Елшілігі мен Польша Республикасы Сенаты жанындағы Польша–Орталық Азия парламенттік тобының төрағасы Казимеж Клейнаның қазақстан-поляк диалогын нығайтуға және ортақ тарихи мұраны сақтауға бағытталған бірлескен күш-жігерінің нәтижесінде ұйымдастырылды.Дөңгелек үстел жұмысына Польша Республикасы Сенатының өкілдері, академиялық және сарапшылық қауымдастық мүшелері, қоғамдық ұйымдардың өкілдері, сондай-ақ Қазақстанда өмір сүрген поляк қауымдастығының өкілдері қатысты.Өзінің кіріспе сөзінде сенатор К.Клейна Қазақстанның поляк халқының тарихи жадындағы ерекше орнына тоқталып, кеңестік кезеңдегі депортациялар нәтижесінде Қазақстанға қоныс аударуға мәжбүр болған поляктарға қазақ халқы көрсеткен жанашырлығы мен қолдауының маңызын атап өтті.Дөңгелек үстел барысында қазақстандық тарап Қазақстан мен Польша арасындағы қатынастардың серпінді дамып келе жатқанын, саяси диалогтың жаңа серпін алғанын, парламентаралық байланыстардың жанданғанын, сауда-экономикалық ынтымақтастықтың кеңейгенін, сондай-ақ мәдени-гуманитарлық байланыстардың нығайып отырғанын атап өтті.Сонымен қатар қатысушыларға Қазақстанда соңғы жылдары жүзеге асырылып жатқан саяси жаңғыру үдерістері, оның ішінде конституциялық реформалар мен жаңа қоғамдық-саяси институттардың қалыптасуы туралы жан-жақты ақпарат ұсынылды.Пікірталас барысында Қазақстан мен Польша арасындағы гуманитарлық ынтымақтастықты одан әрі дамытуға бағытталған бірқатар бастамалар қарастырылды. Атап айтқанда, мәдени және білім беру алмасуларын кеңейту, Варшавада Абай Құнанбайұлының есімін ұлықтау, сондай-ақ Қазақстанда Польша институтын құру мәселелері талқыланды.Іс-шараға қатысушылар Қазақстан мен Польша арасындағы достық пен өзара түсіністікке негізделген серіктестікті одан әрі нығайтуға, парламентаралық өзара іс-қимылды кеңейтуге және мәдени-гуманитарлық саладағы бірлескен жобаларды жүзеге асыруға ортақ мүдделіліктерін білдірді.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-warsaw/press/news/details/1298630?lang=ru

Қыркүйектің алғашқы аптасында Шымкенттің цифрлық күн тәртібінде жасанды интеллект технологиялары бірнеше салада қатар көрінді. Бұл ретте AI-дың қолданылу ауқымы маңызды: бір жағында мектептерді басқару мен оқушылардың қауіпсіздігіне арналған AIQYN платформасы тұрса, екінші жағында медицинадағы PULS AI және CEREBRA AI шешімдері, үшінші бағытта стартаптар мен Vibe Coding сияқты жаңа құралдар, төртінші бағытта мемлекеттік қызметтердегі eGov GPT секілді шешімдер пайда болуда.AIQYN жобасы бұл өзгерістің ең ауқымды мысалдарының бірі. 147 мектеп пен 180 мыңнан астам оқушы және мұғалім цифрлық ортаға енгізілген. Платформада 12 мыңнан астам интеллектуалды камера жұмыс істейді. Мұндағы ерекшелік — жасанды интеллект тек оқу контентін ұсыну құралы ретінде емес, инфрақұрылымды, қауіпсіздікті және әкімшілік процестерді бақылауға көмектесетін басқару технологиясы ретінде пайдаланылып отыр.Бұл көрсеткішті стартап экожүйесіндегі AI белсенділігімен салыстыруға болады. 2–4 қыркүйекте басталған Startup Orda-2026 бағдарламасына Шымкентте 150-ден астам өтінім түскені туралы ресми ақпарат жарияланды. Бұрынғы легте 50-ден астам өтінімнің ішінен 20 қатысушы соңғы кезеңге жеткен. Демек, жаңа легтің бастапқы қызығушылығы бірнеше есе жоғарылаған. Бағдарламада Vibe Coding сияқты AI көмегімен бағдарламалау құралдары қолданылып, идеяны MVP-ге дейін жеткізуге басымдық берілген.AI медицинада да институционалдық деңгейге жақындап келеді. Шымкенттің цифрлық трансформациясы туралы мәліметтерде PULS AI және CEREBRA AI жобаларының іске қосылғаны көрсетілген. Бұл жүйелер медициналық қызметтің сапасы мен тиімділігін арттыруға бағытталған. Ал E-Densaulyq жобасында медициналық ұйымдардың деректерін бір ортаға жинақтау қарастырылып отыр. Яғни AI үшін қажетті деректер базасы да біртіндеп қалыптасуда.Төртінші мысал — цифрлық мемлекеттік қызметтер. Жаңа форматтағы AI-кеңседе eGov GPT сервисі қолданылып, азаматтарға цифрлық қызметтерді өздігінен алу және цифрлық сауаттылықты арттыру мүмкіндігі ұсынылады. Бұл жерде AI-дың рөлі тек қызметкерді алмастыру емес, азаматтың мемлекеттік жүйемен өз бетімен жұмыс істеу мүмкіндігін кеңейту.Осы төрт бағытты салыстырғанда, AI технологияларының даму логикасы айқын көрінеді. Білім саласында AI — үлкен көлемдегі мектептік деректерді басқаруға, медицинада — клиникалық ақпаратпен жұмыс істеуге, стартаптарда — өнім әзірлеу жылдамдығын арттыруға, мемлекеттік қызметте — азаматпен өзара әрекеттесуді жеңілдетуге қолданылуда.Бірақ AI енгізу қарқыны мен оның нақты нәтижесін шатастырмау қажет. Мысалы, AIQYN бойынша нақты экономикалық үнем көрсеткіші келтірілгенімен, басқа салалардағы AI жобалары бойынша ұзақ мерзімді нәтиже әлі қалыптасу кезеңінде. Сондықтан 1–7 қыркүйектегі жаңалықтарды «AI барлық саланы өзгертті» деп емес, «AI бірнеше секторда тұрақты инфрақұрылымға ене бастады» деп сипаттау дәлірек.Тағы бір маңызды мәселе — кадр. AI жүйесін сатып алу немесе енгізу жеткіліксіз. Онымен жұмыс істейтін мұғалімдер, дәрігерлер, мемлекеттік қызметкерлер, бағдарламашылар және кәсіпкерлер қажет. Осы тұрғыдан Startup Orda, цифрлық сауаттылық сабақтары және IT оқыту бағдарламалары AI инфрақұрылымының адами компонентін толықтырады.Сондықтан қыркүйектің бірінші ширегіндегі AI жаңалықтарының мәні жеке бір алгоритмде емес, олардың өзара байланысында жатыр. AIQYN сұраныс пен деректі мектептен жинаса, E-Densaulyq медицинада деректерді жүйелейді, Startup Orda жаңа AI өнімдерін жасауға кадр қалыптастырады, ал eGov GPT азамат пен мемлекеттің өзара байланысын өзгертеді.Шымкент үшін келесі кезеңнің негізгі көрсеткіші AI жобаларының саны емес, олардың нақты тиімділігі болады: қанша уақыт үнемделді, қанша шығын қысқарды, қызмет көрсету жылдамдығы қанша артты және азаматтар үшін қандай нақты нәтиже пайда болды. Қыркүйектің алғашқы аптасы осы бағыттағы базаның қалыптасып келе жатқанын көрсетті.

2026 жылғы қыркүйектің алғашқы аптасы Шымкенттің цифрлық трансформациясы бір ғана технологияны енгізумен шектелмейтінін көрсетті. 1–7 қыркүйек аралығындағы жаңалықтарды салыстырғанда, қалада цифрландырудың бірден бірнеше деңгейде қатар жүріп жатқанын байқауға болады: білім беру жүйесінде AIQYN платформасы кеңейтілсе, қоғамдық қауіпсіздікте цифрлық бақылау құралдары қолданылуда, мемлекеттік қызметтер электронды форматқа көшірілуде, ал медицинада бірыңғай деректер жүйесін қалыптастыруға басымдық беріліп отыр.Бұл үрдісті қаланың бұрынғы цифрлық көрсеткіштерімен салыстыру маңызды. 2025 жылдың қорытындысы мен 2026 жылдың алғашқы тоқсанында Шымкенттің Smart City көрсеткіші 76 пайыздан 82 пайызға дейін өскен. Яғни бір жылға жетпейтін кезеңде 6 пайыздық тармақтық өсім тіркелген. Сонымен қатар Documentolog 381 мекемеде енгізіліп, әлеуметтік саладағы 103 қызмет онлайн форматқа көшкен. Қаланың цифрлық инфрақұрылымында 3 100 бейнебақылау камерасы мен бес дрон қолданылғаны хабарланған. Бұл көрсеткіштер цифрландырудың жеке жобалардан жүйелік басқару моделіне өтіп жатқанын көрсетеді.Қыркүйектің алғашқы күндеріндегі ең ірі мысалдардың бірі — білім беру саласындағы AIQYN платформасы. 147 мектептегі 180 мыңнан астам оқушы мен мұғалім бірыңғай цифрлық ортаға қамтылған. Платформа құрамында мектеп инфрақұрылымын бақылауға арналған SAPA модулі, кадрлық есеп, бейнебақылау және басқа басқару құралдары біріктірілген. 12 мыңнан астам интеллектуалды камераның қолданылуы қауіпсіздік мәселесін де цифрлық басқару жүйесінің бөлігіне айналдырды. Бұған қоса, жүйені қолдану нәтижесінде 10,2 млрд теңге көлемінде үнем қалыптасқаны туралы дерек келтірілген.Екінші бағыт — мемлекеттік қызметтерді цифрландыру. Электронды үкімет жүйесінде азаматтың сенімді байланыс тұлғаларын көрсету мүмкіндігі енгізіліп, төтенше жағдайда адамның жақындарына жедел ақпарат жеткізу тетіктері қарастырылған. Бұл жерде цифрландырудың мақсаты тек құжатты электронды түрде беру емес, азаматтың қауіпсіздігіне тікелей әсер ететін процестерді автоматтандыруға ауысып отыр.Үшінші маңызды бағыт — медицина. E-Densaulyq экожүйесі шеңберінде 23 мемлекеттік ақпараттық жүйені жеті негізгі компонентке біріктіру көзделген. Оның алғашқы кезеңінде халық тіркелімі, тәуекелдерді басқару және дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету жүйелері жаңғыртылған. Медициналық деректердің бірыңғай қоймасы 2026 жылдың сәуірінен бастап тәжірибелік режимде жұмыс істеп, медициналық ұйымдардың шамамен 95 пайызынан клиникалық ақпарат жинайды. Бұл жүйе 20 миллионнан астам азаматтың электрондық денсаулық паспортына негіз бола алады.Төртінші бағыт — Smart City-дің қауіпсіздік компоненті. Қалада дрондарды қоғамдық қауіпсіздікке пайдалану мәселесі көтерілді. Бұл шешімді бұрынғы бейнебақылау жүйесімен салыстырғанда, мониторингтің кеңістіктік мүмкіндігін арттыратын технология ретінде қарастыруға болады. Камералар көбіне тұрақты нүктелерді бақыласа, дрондар қозғалыстағы нысандарды, жаппай іс-шараларды және үлкен аумақтарды бақылауға мүмкіндік береді.Осы төрт мысалды біріктіретін ортақ белгі бар: Шымкент цифрландыруды «қызметті онлайнға көшіру» деңгейінен «деректерге негізделген басқару» деңгейіне көтеруге тырысып отыр. Білім беру жүйесінде — мектеп туралы дерек, медицинада — пациент туралы дерек, қауіпсіздікте — қалалық жағдай туралы дерек, мемлекеттік қызметтерде — азамат туралы ақпарат бір цифрлық ортаға жинақталады.Сонымен бірге мұндай модельдің негізгі мәселесі де осы жерде. Деректер көлемі көбейген сайын оларды қорғау, жүйелерді өзара интеграциялау және цифрлық сервистерді халықтың нақты пайдалану қабілеті маңызды болады. Сондықтан қыркүйектің алғашқы аптасындағы жаңалықтарды тек технологиялық жетістік ретінде емес, Шымкенттің басқару моделінің өзгеру белгісі ретінде бағалауға болады.Қорытындысында, 1–7 қыркүйек аралығындағы төрт негізгі бағыт — AIQYN, E-Densaulyq, электронды мемлекеттік қызметтер және Smart City қауіпсіздігі — бір-бірінен бөлек жобалар болғанымен, олардың барлығы бір ортақ мақсатқа жақындайды: қаланы нақты уақыттағы деректер арқылы басқару. Шымкенттің цифрлық трансформациясының келесі кезеңіндегі негізгі мәселе технологияны енгізу емес, осы жүйелердің қаншалықты тиімді біріктірілетіні болмақ.

Нью-Йорк, 2026 жылғы 24 қыркүйек – Нью-Йорктегі БҰҰ Бас Ассамблеясының 81-сессиясының аясында Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеуберді мен Бенин Республикасының Сыртқы істер министрі Корин Амори Брюне Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Бенин Республикасының Үкіметі арасындағы дипломатиялық және қызметтік паспорттардың иелерін визалық талаптардан босату туралы келісімге қол қойды.Құжат екі ел дипломатиялық және қызметтік паспорт иелерінің өзара сапарларын жеңілдетуге, сондай-ақ Қазақстан мен Бенин арасындағы саяси және сауда-экономикалық байланыстарды одан әрі нығайтуға бағытталған.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/news/details/1298594?lang=ru

Нью-Йорк, 2026 жылғы 24 қыркүйек - Нью-Йорктегі БҰҰ Бас Ассамблеясының 81-сессиясының аясында Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеуберді мен Непал Сыртқы істер министрі Шисир Ханал Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Непал Үкіметі арасындағы дипломатиялық және қызметтік/ресми паспорттардың иелерін визалық талаптардан босату туралы келісімге қол қойды.Құжат екі ел дипломатиялық және қызметтік/ресми паспорт иелерінің өзара сапарларын жеңілдетуге, сондай-ақ Қазақстан мен Непал арасындағы саяси және сауда-экономикалық байланыстарды одан әрі нығайтуға бағытталған. Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/news/details/1298597?lang=ru

Нью-Йорк, 2026 жылғы 24 қыркүйек - БҰҰ Бас Ассамблеясының 81-сессиясы аясында Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеубердінің Тимор-Лешти Демократиялық Республикасының Сыртқы істер және ынтымақтастық министрі Бендиту душ Сантуш Фрейтаспен кездесуі өтті.Кездесу қорытындысы бойынша сыртқы саяси ведомстволардың басшылары екі ел арасында дипломатиялық қатынастар орнату туралы Бірлескен коммюникеге қол қойды.Тараптар саяси диалогты дамыту, сондай-ақ сауда-экономикалық, білім беру, мәдениет, туризм және ауыл шаруашылығы салаларындағы ынтымақтастық перспективаларын талқылады.Қазақстан тарапы Тимор-Лештиді АСЕАН-ның 11-мүше мемлекеті ретінде ұйымға қосылуымен құттықтап, екіжақты негізде, сондай-ақ Қауымдастық аясындағы ынтымақтастық шеңберінде өзара іс-қимылды дамытуға дайын екенін білдірді.БҰҰ және басқа да көпжақты алаңдар шеңберіндегі, оның ішінде орнықты даму және климаттың өзгеруі мәселелері бойынша ынтымақтастыққа  ерекше назар аударылды.Тараптар тұрақты байланыстарды қолдауға және екіжақты қатынастарды дамыту жөніндегі жұмысты жалғастыруға дайын екендерін растады.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/news/details/1298601?lang=ru

Қазақстандағы білім беру мен инновациялық технологиялар саласында маңызды оқиға болып өтті. 2026 жылдың 25 қыркүйегінде RoboPark робототехника орталығы мен Seitzhan мектебі арасында ресми меморандумға қол қойылып, екі мекеменің бірлескен ынтымақтастығы жаңа беттен бастау алды. Бұл оқиға жай ғана іс-шара деңгейінде қалып қоймай, ел болашағының негізін қалайтын стратегиялық қадам ретінде бағаланды.Меморандумға қол қою рәсімі екі жақтың өкілдерін бір үстел басына жинап, ортақ мақсатты нақтылады: әр баланың бойындағы табиғи қызығушылықты байқап, оны білім мен тәжірибе арқылы дамыту. RoboPark орталығының директоры өз сөзінде: "Бізге балаларда технологияға деген сүйіспеншілікті ерте оятудың маңызы зор. Бүгінгі ойынды бала — ертеңгі инженер. Бізге осы жолды бірге жүру ғана қалды" — деді. Seitzhan мектебінің басшысы да бастаманы жоғары бағалай отырып: "Оқушыларымыз жай ғана теориялық білім алып қана қоймай, нақты практикалық дағдылар мен қазіргі заманғы технологиялармен таныс болуы тиіс. Бұл серіктестік сол олқылықты толтырады" — деп атап өтті.Бұл ынтымақтастықтың тарихи маңызын толық түсіну үшін Қазақстандағы STEM-білімнің даму үдерісіне қысқаша шолу жасаған жөн. Соңғы бес жыл ішінде елімізде робототехника бағытындағы үйірмелер мен орталықтардың саны үш есеге өсті. Білім және ғылым министрлігінің мәліметтері бойынша, 2025 жылы мектеп оқушыларының небары 12 пайызы ғана робототехника немесе бағдарламалау негіздерімен таныс болған. Бұл көрсеткіш дамыған елдермен салыстырғанда айтарлықтай төмен: Оңтүстік Кореяда — 67 пайыз, Финляндияда — 58 пайыз, Сингапурда — 72 пайыз. Демек, Қазақстан осы бағытта алдағы уақытта елеулі жұмыс жасауы тиіс.RoboPark орталығы еліміздегі робототехника білімін насихаттаудың алдыңғы қатарлы мекемелерінің бірі болып табылады. Орталық өз қызметін бастаған күннен бері мыңдаған балаға роботтар жасауды, бағдарламалауды және жасанды интеллект негіздерін үйретіп келеді. Орталықтың ерекшелігі — оқыту процесін ойын мен шығармашылық арқылы ұйымдастыру. Балалар зертханаларда тек тыңдаушы ретінде емес, нағыз зерттеуші ретінде жұмыс істейді. Seitzhan мектебі болса, инновациялық оқыту әдістерімен және оқушылардың дербес дамуына ерекше мән беруімен танымал. Осы екі мекеменің күшін біріктіруі Қазақстан білім жүйесінде сапалы өзгеріс алып келуге толық қабілетті.Ынтымақтастықтың нақты жемістері де анықталған. Алдағы оқу жылында екі ұйым бірлескен сабақтар мен шеберлік сыныптарын өткізбек. Мектеп оқушылары RoboPark зертханаларында тікелей жаттығу мүмкіндіктеріне ие болады. Сонымен қатар жыл соңында оқушылар арасында роботтар жасау байқауы өткізілмек. Білім саласы сарапшысы, педагогика ғылымдарының кандидаты Гүлнәр Сейітова бұл туралы пікірін ашық айтты: "Мектеп пен арнайы орталықтардың серіктестігі — бүгінгі білім берудің өте тиімді моделі. Балалар мектепте теорияны, орталықта практиканы алады. Бұл симбиоз тамаша нәтиже береді." Жасанды интеллект зерттеушісі Арман Досымбеков та ынтымақтастықтың стратегиялық маңызын атап өтті: "Мемлекет деңгейінде STEM-білімге мән беру — ұзақ мерзімді экономикалық бәсекеге қабілеттіліктің негізі. Бүгін мектептен робот жасаған бала ертең елдің технологиялық тәуелсіздігін қамтамасыз етеді."Қоғам өкілдері де оқиғаны оң бағалады. Ата-аналар арасында жүргізілген сауалнамаға сәйкес, 89 пайызы балаларының технологиялық сауаттылығын арттыруды маңызды деп санайды, алайда 64 пайызы балаларының мұндай мүмкіндіктерге қол жеткізе алмайтынын мойындады. Дәл осы олқылықты RoboPark пен Seitzhan мектебінің серіктестігі жабуы тиіс. Қалалық білім бөлімінің өкілі де бастаманы ресми мақұлдай отырып: "Мұндай жеке-мемлекеттік серіктестік үлгілері — болашақта кеңінен таратылуы тиіс тәжірибе. Біз осындай бастамаларды қолдауға әрдайым дайынбыз" — деп мәлімдеді.Тарихи тұрғыдан алғанда, ұлттық дамуда білімнің рөлі ерекше. Жапония Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі ойрандалған экономикасын тек білім мен технологияны ұлттық басымдыққа айналдыру арқылы тікелей отыз жыл ішінде әлем экономикасының алдыңғы қатарына алып шыққан болатын. Финляндия мектептерін жаппай реформалаудан кейін халықаралық білім рейтингілерінде бірінші орынға ие болды. Осы тәжірибелер Қазақстан үшін де өнеге. RoboPark пен Seitzhan серіктестігі — кішкентай қадам болып көрінгенімен, дәл осындай үлкен дамудың ұлттық сценарийіне қосылатын маңызды буын.Болашаққа қарасақ, бұл меморандум тек екі мекеменің ынтымақтастығымен шектеліп қалмауы тиіс. Сарапшылардың болжамы бойынша, мұндай серіктестік үлгісі Қазақстан бойынша кең тарала алады және жүздеген мектепті қамти алатын ұлттық желіге айналу мүмкіндігі бар. Балаға салынған әрбір білім болашаққа салынған инвестиция екені даусыз шындық. RoboPark пен Seitzhan мектебі бірге бастаған бұл жол — Қазақстанның технологиялық ертеңіне деген сенімнің нақты дәлелі. Бүгін қойылған қол таңбалар ертең мыңдаған оқушының болашағын белгілейтінін уақыттың өзі дәлелдейтін болады.

Қазіргі таңда жасанды интеллект технологиялары адамзат өркениетінің барлық салаларына қарқынды енуде. Білімнен бастап бизнеске дейін, өнерден медицинаға дейін — AI құралдары күнделікті өмірдің ажырамас бөлігіне айналып келеді. Осы ауқымды өзгерістер толқынында Қазақстанның оңтүстік өңірінің орталығы Шымкент қаласы да артта қалмауға бел буған. 25 қыркүйек 2026 жылы «Shymkent Hub» инновациялық кеңістігі қатысушыларға жасанды интеллект әлемін терең зерттеуге мүмкіндік беретін бірнеше ірі шараны жариялады.«AI Month» атауымен ұйымдастырылып отырған іс-шаралар сериясы қыркүйек айының соңы мен қазан айының басында өтетін болады. Бағдарлама шеңберінде үш негізгі оқиға жоспарланған: AI Bootcamp, AI Career Day және AI Creator Challenge. Барлық шаралар тегін өткізіледі, бұл жасанды интеллект технологияларын үйренуге деген жалпыхалықтық қолжетімділікті арттыру мақсатымен байланысты. Ұйымдастырушылардың пікірінше, білімнің демократияландырылуы — цифрлық болашаққа деген ең дұрыс жол.AI Bootcamp: үш күндік қарқынды оқыту«AI Bootcamp» бағдарламасы 28-30 қыркүйек аралығында сағат 15:00-де басталады. Үш күн бойы қатысушылар жасанды интеллект арқылы бейне жасау құралдарымен танысып, практикалық тапсырмаларды орындайды және өзіндік бейне жобасын дүниеге келтіреді. Бұл формат — теориялық білімді бірден іс жүзіне асыруға мүмкіндік беретін «bootcamp» үлгісі бойынша құрылған қарқынды оқыту кешені. Мұндай тәсіл әлемдік технологиялық компаниялар мен стартаптарда кеңінен қолданылады, өйткені ол қысқа мерзімде нақты дағдыларды қалыптастыруға мүмкіндік береді.Шымкент технология қауымдастығының өкілі Әлішер Нұрланов бұл туралы өз ойын бөлісті: «Жасанды интеллект — бұл тек IT мамандарының ғана емес, суретшілердің, журналистердің, маркетологтардың да құралы. Bootcamp форматы адамдарды нақты нәтижеге жетелейді, себебі сен үш күн ішінде нөлден дайын жобаға дейін жетесің. Бұл — ең күшті мотивация».AI Career Day: болашақ мамандықтарға шолу1 қазан күні сағат 15:00-де өтетін «AI Career Day» шарасы мансап бағдарлануына арналады. Қатысушылар жасанды интеллект саласындағы бүгінгі таңда сұранысқа ие мамандықтармен таныса алады және AI-карьерасын қалай құруға болатынын нақты мысалдармен үйренеді. Соңғы деректерге сүйенсек, дүние жүзінде жасанды интеллект маманына деген сұраныс жыл сайын 35-40 пайызға артып отыр. Қазақстанда да осы бағыттың даму қарқыны айтарлықтай жоғарылауда: ел IT секторы соңғы бес жылда үш есе өскен.«Prompt-инженер», «AI-тренер», «деректер аналитигі», «машиналық оқыту инженері» — бұл мамандықтар бүгінгі еңбек нарығында ең жоғары жалақы ұсынатын позициялар қатарына кірді. Мансаптық кеңесші Гүлмира Сейтқалиева айтуынша: «Жастарымыз AI мамандықтарына бет бұрса, олар тек Қазақстанда ғана емес, бүкіл әлемде бәсекеге қабілетті болады. Ал Career Day сияқты шаралар осы жолдың бастауы болып табылады».AI Creator Challenge: трендтер мен шығармашылық2 қазан күні өтетін «AI Creator Challenge» — бағдарламаның ең шығармашылыққа толы бөлімі. Қатысушылар AI-мазмұн жасайды, әлеуметтік желілерде танымал болып жатқан трендтерді сынап көреді. Бүгінгі күні контент-жасаушылар жасанды интеллект арқылы бейне, сурет, музыка және мәтін жасаудың жаңа мүмкіндіктерін игеруде. Дүниежүзілік статистикаға сүйенсек, 2026 жылы жаратылымды AI (generative AI) нарығының көлемі 200 миллиард долларға жуықтады, ал бұл бағыттың жылдық өсу қарқыны 30 пайыздан асады.Шымкент блогері және контент-жасаушы Диана Омарова: «AI Creator Challenge маған жаңа форматтарды сынауға тамаша мүмкіндік береді. Мен бұрын AI-құралдарды қолданып жүрмін, бірақ осындай шараларда қауымдастықпен бірге жасау — мүлдем басқа тәжірибе. Мұнда ой алмасасың, бір-бірінің идеяларынан шабыт аласың» деп атап өтті.Шымкент: инновациялық хаб ретінде«Shymkent Hub» — қаладағы технологиялық және шығармашылық қауымдастықтың негізгі жиналатын орны. Солтүстік 66/2 мекенжайындағы бұл кеңістік стартаптарға, жас кәсіпкерлерге, IT мамандарына, сондай-ақ жаңа технологияларға деген ынтасы бар кез келген азаматқа есігін ашық ұстайды. Хаб осыған дейін де бірқатар танымал іс-шараларды ұйымдастырып, аймақтағы инновациялық экожүйенің дамуына елеулі үлес қосып келеді.Деректерге сүйенсек, Қазақстанда технологиялық сауаттылық деңгейін арттыруға бағытталған шаралар саны соңғы екі жылда екі есеге өскен. Бұл — мемлекет пен жеке сектордың бірлескен күшімен жүзеге асырылып жатқан цифрлық трансформация стратегиясының нәтижесі.Болашаққа бағытталған бастама«AI Month» шараларының маңыздылығы тек техникалық дағдыларды үйретумен шектелмейді. Бұл бастама жасанды интеллект технологияларын бүкіл қоғамға, соның ішінде жастарға, студенттерге, шығармашылық мамандарға және кәсіпкерлерге қолжетімді етуді мақсат тұтады. Бағдарламаның тегін ұйымдастырылуы — осы рухтың айқын көрінісі.Жасанды интеллект дәуірінде ең бағалы актив — білім мен бейімделу қабілеті. Шымкенттің осындай бастамалары арқылы Қазақстанның оңтүстігі технологиялық картада өзінің лайықты орнын алуда. AI Bootcamp, AI Career Day және AI Creator Challenge шаралары — болашақтың есігін бүгін ашу үшін жасалған алғашқы қадамдардың бірі. Ең бастысы — бұл мүмкіндікті бәріне ортақ, бәріне қолжетімді ету. Сондықтан да барлық іс-шаралар тегін өтетін болды.

Қазақстандағы стартап қозғалысы күннен күнге күшейіп, елдің барлық өңірінде жаңа бастамалар мен инновациялық жобалар өз бастауын алуда. Осы үрдістің айқын дәлелі — 2026 жылдың 25 қыркүйегіне дейін елде болып өткен ірі іс-шаралардың бірі, яғни биылғы 12 қыркүйекте Шымкент қаласында өткізілген SAIGA STARTUP ARENA байқауы. Shymkent Hub, Parasat Business Club және Yandex Cloud компанияларының бірлескен жобасы ретінде ұйымдастырылған бұл іс-шара Оңтүстік Қазақстандағы кәсіпкерлік ортада ерекше резонанс тудырды.Шымкент — бүгінде Қазақстанның үшінші мегаполисі мәртебесін иеленіп, экономикалық дамуда жаңа белестерді бағындырып келе жатқан қала. Соңғы бес жыл ішінде қалада технологиялық стартаптар саны 40 пайызға артқаны статистикамен расталған. Ел бойынша жасалған зерттеулерге сүйенсек, Қазақстанда жыл сайын тіркелетін стартаптардың шамамен 18 пайызы Шымкент пен Оңтүстік Қазақстан облысынан шығады. Бұл — өңірдің инновациялық әлеуеті жоғары екенін айғақтайтын маңызды көрсеткіш. Дәл осы ахуалда SAIGA STARTUP ARENA байқауының Шымкентте өтуі кездейсоқтық емес, керісінше стратегиялық таңдаудың нәтижесі.Байқауға қатысқан стартаптар өздерінің жобаларын тәжірибелі кәсіпкерлер мен сарапшылардан құралған қазылар алқасына таныстырды. Питчинг форматында өткен презентациялар барысында әр команда өз идеясының нарықтағы орнын, монетизация үлгісін және болашақ даму жолдарын дәлелдеуге тырысты. Байқауды бағалаған сарапшылардың бірі, технологиялық бизнестің тәжірибелі маманы: «Бүгін мен жас кәсіпкерлердің шынайы өрлеу рухын сездім. Олардың жобалары тек идея деңгейінде емес, нарықтың нақты проблемаларын шешуге бағытталған. Бұл — болашаққа деген сенімді қадам», — деді. Оның пікірінше, бүгінгі стартап мәдениеті Қазақстанда түбегейлі жаңа сатыға көтерілуде, ал мұндай байқаулар сол процеске қуатты серпін береді.Байқаудың қорытындысы бойынша жүлделі орындар былайша бөлінді: бірінші орынды иеленген команда Yandex Cloud сервистеріне 3 000 000 теңге және қосымша 500 000 теңге ақшалай сыйақы алды. Екінші орын иесіне 300 000 теңге ақшалай жүлде берілді. Үшінші орынға ие болған стартап Yandex Cloud сервистеріне 2 000 000 теңге және 200 000 теңге ақшалай сыйақы алса, төртінші орындағы команда Yandex Cloud сервистеріне 1 000 000 теңге алды. Бесінші орын иесі мен көрермендердің сүйіктісіне 300 000 теңге берілді. Бұл жүлделер жалпы сомасы жағынан Оңтүстік Қазақстандағы стартап байқаулары арасында рекордтық деңгейге жетті деп бағалануда.Жүлде пакетінің ерекше сипаты — оның ішінде ақшалай қаражатпен қатар Yandex Cloud сервистеріне арналған нақты технологиялық ресурстардың берілуінде. Stартап иегерлері үшін бұл — бірнеше миллион теңгелік бюджетті жарнамаға жұмсаудан гөрі анағұрлым тиімдірек мүмкіндік. Yandex Cloud платформасы арқылы жас кәсіпкерлер өз өнімдерін тестілей алады, деректерді сақтай алады, жасанды интеллект пен машиналық оқыту құралдарын пайдалана алады. Yandex Cloud компаниясының өкілі: «Біз стартаптарға тек қаржы емес, нақты даму құралдарын беруге тырысамыз. Технологиялық инфрақұрылымға қолжеткізу — кейде бастапқы инвестициядан да маңыздырақ», — деп атап өтті.Shymkent Hub пен Parasat Business Club ұйымдастырушылары SAIGA STARTUP ARENA-ны тек жарыс ретінде емес, бүкіл кәсіпкерлік қауымдастықтың бір арнаға жиналатын платформасы ретінде жоспарлаған еді. Іс-шараға тартылған экспертер, инвесторлар, тәлімгерлер мен медиа өкілдері стартаптар үшін нетворкинг мүмкіндіктерінің кеңеюіне ықпал етті. «Мен SAIGA STARTUP ARENA-ны тек жеңімпаздар анықталатын жарыс ретінде қарамаймын. Бұл — шымкенттік жастарды бизнес әлеміне таныстыратын, сенімдерін нығайтатын кеңістік», — деп бөлісті іс-шараға қатысқан жас кәсіпкерлердің бірі.Байқаудың аты — SAIGA — символдық мәнге ие. Қазақстанның далалық аңы саймақ (saiga) — табиғаттың берік, табанды және ауыр жағдайларда да өміршеңдігін сақтай алатын жануары. Осы бейне арқылы ұйымдастырушылар стартаперлердің рухын, яғни қиындыққа берілмейтін, нарықтың ауыртпалығына төтеп бере алатын кәсіпкерлік мінезді бейнелегісі келген. Атаудың өзі — бір жағынан ұлттық сәйкестікті, екінші жағынан заманауи инновациялық ізденісті ұштастыратын метафора.Сарапшылардың болжамына қарағанда, SAIGA STARTUP ARENA алдағы жылдары Орта Азиядағы ең ірі аймақтық стартап байқауларының біріне айналуы мүмкін. Қазір Алматы мен Астанада шоғырланып жатқан стартап экожүйесінің Шымкент сияқты өңірлік орталықтарға да таралуы — елдегі инновациялық дамудың теңдей бөлінуі тұрғысынан аса маңызды. Егер жыл сайын осындай іс-шаралар ұйымдастырылып, жүлде қоры мен қатысушылар саны артып отырса, Шымкент технологиялық хаб ретінде Орталық Азия картасына берік орналаса алады. Мемлекет тарапынан да жас кәсіпкерлерді қолдау бағдарламалары кеңейіп жатқан бүгінгі ахуалда мұндай жеке сектор бастамалары сол саясатты толықтырып, нығайтады. SAIGA STARTUP ARENA — бұл тек бір байқаудың емес, тұтас бір буынның болашаққа деген сенімінің айғағы.

22 қыркүйек 2026 жыл. Шымкент қаласының Shymkent Hub технологиялық кеңістігінде қызықты бір оқиға болды: AI Month және Цифрландыру айы аясында ұйымдастырылған Vibe Coding воркшопына жиналған жастар мен мамандар бірнеше сағат ішінде веб-сайт жасаудың мүлдем жаңа тәсілімен танысты. «Веб-сайтты өзіңіз ойлағаннан да жылдам жасауға бола ма?» деген сауалды іс жүзінде тексерген бұл шара аймақ үшін айрықша маңызды болды.Vibe Coding — бұл жасанды интеллект көмегімен кодтаудың жаңа философиясы. Дәстүрлі бағдарламалаудан айырмашылығы, мұнда адам кодтың әрбір жолын жаттап алудың қажеті жоқ: негізгі мақсат — идеяны дұрыс тұжырымдап, оны жасанды интеллектке дәл жеткізу. Бұл тәсіл соңғы жылдары дүние жүзінде тез танымал болып келеді. Халықаралық зерттеулерге сәйкес, жасанды интеллект құралдарын пайдаланатын әзірлеушілердің өнімділігі орта есеппен 40–55 пайызға артады. GitHub Copilot платформасы 2025 жылы жарияланған есебінде мыңдаған компанияның кодтау уақытын екі есеге қысқартқанын көрсетті. Бұл деректер Vibe Coding-тің жай-ғана сәнді термин емес, нақты экономикалық тиімділігі бар тәсіл екенін дәлелдейді.Воркшопты өткізген сарапшы Ерасыл Данай — цифрлық өнімдер мен AI-интеграция саласындағы белгілі маман. Ол қатысушыларға теория мен практиканы ұштастыра отырып, жасанды интеллектке тапсырма қоюдың дұрыс тәсілдерін үйретті. «Бүгін адамдар кодтың синтаксисін емес, идеяны дұрыс жеткізуді үйренеді. Бұл — болашақтың тілі», — деді Ерасыл Данай воркшоп барысында. Оның айтуынша, жасанды интеллектпен жұмыс жасау — бұл тек команда беру емес, диалог құру процесі. Нәтижеге жету үшін мақсатты нақты тұжырымдай білу, қателерді талдау және жасанды интеллекті «бағыттай» білу дағдылары аса маңызды. Шара барысында қатысушылар нақты жобаларда осы дағдыларды сынап көрді.Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы және оңтүстіктің ірі экономикалық орталығы. Алайда цифрлық технологиялар мен IT-білім берудің дамуы тұрғысынан алғанда аймақ астана мен Алматыдан біршама артта қалып келген. Соңғы жылдары осы олқылықты жою бағытында елеулі қадамдар жасалуда. Shymkent Hub сияқты технологиялық кеңістіктердің пайда болуы, жергілікті IT-қоғамдастықтың қалыптасуы, мемлекеттің цифрландыру бағдарламалары — осының барлығы аймақтағы жағдайды түбегейлі өзгерте бастады. «Бізге Алматыдан немесе шетелден маман іздеудің қажеті жоқ. Шымкентте де технологияның болашағын қалыптастыратын адамдар бар», — деп атап өтті Shymkent Hub жетекшілерінің бірі. Бұл воркшоп та аймақтың цифрлық өзін-өзі тануы жолындағы маңызды қадамдардың бірі болды.Іс-шараға қатысушылар арасында студенттер, жас кәсіпкерлер, дизайнерлер және кодтаумен бұрын таныс емес адамдар болды. Дәл осы алуан түрлілік воркшоптың басты ерекшелігі болды: Vibe Coding тек бағдарламашыларға арналған технология емес, кез келген адамға цифрлық өнім жасауға мүмкіндік беретін универсал тәсіл екенін практика дәлелдеді. Іс-шараға қатысқан 24 жастағы маркетолог Айгерім Сәтова: «Мен бұрын веб-сайт жасау үшін бағдарламашы жалдау керек деп ойлайтынмын. Бүгін бірнеше сағат ішінде өзім жасадым. Бұл — таңғажайып сезім», — деп бөлісті өз әсерін. Мұндай реакциялар технологияның қоғамдағы демократиялану процесін анық байқатады.Жаһандық контексте қарасақ, жасанды интеллект негізіндегі кодтау жылдан жылға үдемелі өсуде. McKinsey зерттеу орталығының 2025 жылғы есебіне сәйкес, 2030 жылға қарай бағдарламалау жұмыстарының 70 пайызына жуығы AI-инструменттер арқылы жеңілдетіледі деп күтілуде. Бұл дегеніміз — технологиялық нарықта жаңа мамандықтар мен дағдыларға деген сұраныс ерекше артады. Vibe Coding-ті игерген маман бүгін нарықта бәсекеге қабілетті болып қана қоймай, ертеңгі цифрлық экономиканың негізін қалаушыларының біріне айналады. Қазақстан үшін бұл мүмкіндік өте өзекті: ел IT-экспортты ұлғайту және цифрлық экономиканы дамыту стратегиясын жүзеге асырып жатқан кезеңде осындай практикалық дағдылардың таралуы ұлттық бәсекеге қабілеттілікке тікелей ықпал етеді.Voркшоп аяқталғаннан кейін де талқылаулар тоқтаған жоқ. Қатысушылар өз жобалары, алған тәжірибелері және жасанды интеллектпен жұмыс жасаудың болашағы жайлы пікір алмасты. Бұл Shymkent Hub ұжымы үшін де маңызды кері байланыс болды. Алдағы айларда платформа жасанды интеллект пен цифрлық технологиялар бойынша бірқатар жаңа іс-шаралар ұйымдастыруды жоспарлап отыр. Жергілікті IT-қоғамдастық өкілдері де бұл бастаманы қолдап, мұндай воркшоптардың тұрақты форматқа айналуын тілейтіндіктерін білдірді. «Технология — бұл тек Силикон Вади үшін емес. Ол Шымкент үшін де, Өскемен үшін де, Тараз үшін де. Маңыздысы — бастау», — деп тұжырымдады Ерасыл Данай.Vibe Coding воркшопы — бұл жай ғана бір күндік оқыту шарасы емес. Ол Қазақстандағы цифрлық сауаттылық пен технологиялық мәдениеттің жаңа кезеңіне қадам басқанының айғағы. Жасанды интеллект енді тек зерттеу зертханаларында ғана емес, қарапайым адамның қолында, оның идеяларын іске асыратын практикалық құрал ретінде қолданылып жатыр. Shymkent Hub сияқты алаңдар осы өзгерістің Қазақстан бойынша жайылуына серпін береді. Цифрландыру айының аясында өткен бұл шара аймақтағы технологиялық жаңарудың тірегіне айналып, болашақта да жемісін беретініне сенімді себептер жеткілікті.

Қазақстанның үшінші мегаполисі Шымкент қаласы 25 қыркүйек 2026 жылы тағы бір маңызды оқиғаға куә болды — елімізде бесінші болып ашылған заманауи AI-кеңсе тұрғындардың қызметіне іске қосылды. «Shymkent City Mall» сауда-ойын-сауық орталығының аумағында орналасқан бұл кеңістік мемлекеттік қызметтерді цифрлық форматта алуды жеңілдетуге, тұрғындардың цифрлық сауаттылығын арттыруға және заманауи электрондық сервистерді кеңінен насихаттауға арналған. Ашылу рәсіміне Шымкент қаласының әкімі Ғабит Сыздықбеков пен «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы» КЕАҚ Басқарма төрағасы Арман Кенжеғалиев қатысты.Бұл жобаның тарихы бірнеше жылға созылатын мемлекеттік цифрландыру бағдарламасымен тікелей байланысты. Қазақстан 2019 жылдан бастап «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы аясында мемлекеттік қызметтерді электрондық форматқа көшіру жұмыстарын жүйелі түрде жүргізіп келеді. Осы кезеңде eGov порталы арқылы көрсетілетін қызметтер саны бірнеше есе артып, бүгінгі күні мыңнан астам мемлекеттік қызмет онлайн режимде қолжетімді болды. Алайда практика мынаны көрсетті: тұрғындардың едәуір бөлігі, әсіресе егде жастағы азаматтар мен ауылдан қоныс аударған жандар, цифрлық платформаларды дербес пайдалануда қиындықтар кездестіреді. Дәл осы олқылықты жою мақсатында «Азаматтарға арналған үкімет» корпорациясы AI-кеңселер желісін дамыту бастамасын іске асыра бастады.AI-кеңсенің ішкі инфрақұрылымы озық технологиялық шешімдер негізінде жабдықталған. Мұнда экспресс-қызмет көрсету аймағы, цифрлық, сараптамалық және оқыту бөлімдері, сондай-ақ азаматтардың демалуына арналған ыңғайлы кеңістік қарастырылған. Келушілер заманауи моноблоктарды, жоғары жылдамдықты сканерлерді және eGov GPT сервисімен жабдықталған ақпараттық экрандарды пайдалана алады. Кеңседегі ең назар аударарлық жаңалық — құжаттандыру терминалы. Оның көмегімен кез келген азамат бірнеше минут ішінде жеке куәлік немесе паспортты өз бетінше рәсімдеп ала алады. Бұл мүмкіндік бұрын тізбектелген кезек пен ұзақ уақытты талап ететін бюрократиялық рәсімдерді күрт қысқартады. Сарапшылардың бағалауынша, мұндай терминалдардың енгізілуі орташа қызмет көрсету уақытын 40-50 пайызға дейін азайтуға мүмкіндік береді.Шымкент — еліміздегі ең жылдам дамып келе жатқан мегаполистердің бірі. Қаланың халқы соңғы он жылда айтарлықтай өсіп, бүгінде екі миллионнан астам адам тұрады. Бұл демографиялық серпін мемлекеттік қызметтерге деген сұранысты да күшейтті. Шымкент тұрғыны, жас кәсіпкер Данияр Сейітов ашылу рәсімінде өз пікірін ортаға салды: «Бізге мұндай кеңістік өте қажет болатын. Бұрын жай ғана анықтама алу үшін жарты күніңді кезекте өткізуге мәжбүр болатынбыз. Ал енді барлығы бір орында, жылдам және ыңғайлы. Жасанды интеллект технологиялары мемлекеттік қызметке де жол тауып жатыр — бұл нағыз жетістік». Осы пікір жергілікті қауымдастықтың жаңа кеңсеге деген жалпы оң көзқарасын айқын бейнелейді.Ашылу рәсімінде сөз алған «Азаматтарға арналған үкімет» корпорациясының басшысы Арман Кенжеғалиев мемлекеттік цифрландыру процесін стратегиялық басымдық ретінде сипаттады: «Мемлекеттік процестерді цифрландыру күнделікті жұмысымыздың қалыпты бөлігіне айналды. Мемлекет басшысы айқындаған стратегиялық басымдықтар аясында біз қызметтерді автоматтандыруға, азаматтардың барлық санатына қолжетімді әрі қолайлы орта қалыптастыруға басымдық беріп отырмыз. Адамдарға бағдарланған дәл осы тәсілді біз AI-кеңселерімізде жүзеге асырдық». Шымкент қаласының әкімі Ғабит Сыздықбеков өз кезегінде корпорация басшылығына жобаны жүзеге асырғаны үшін ризашылығын білдіріп, цифрлық технологиялардың тұрғындарға шын мәнінде ыңғайлы және қолжетімді болуы тиіс екенін баса атап өтті.AI-кеңседе тұрғындардың цифрлық дағдыларын арттыруға арналған оқыту аймақтары ерекше рөл атқарады. Мұнда азаматтар электрондық сервистерді пайдалануды тегін үйрене алады, мамандар консультация береді, практикалық сабақтар ұйымдастырылады. Бұл бастама аса маңызды, өйткені Қазақстан бойынша жүргізілген зерттеулерге сәйкес, елдің белсенді интернет пайдаланушыларының үлесі жыл сайын өскенімен, мемлекеттік электрондық қызметтерді дербес пайдалана алатын азаматтардың саны әлі де жеткіліксіз деңгейде қалып отыр. Цифрлық сауаттылық орталықтарының жұмысы осы алшақтықты жоюдың тиімді жолы деп бағаланады. Корпорацияның деректеріне сүйенсек, алғашқы AI-кеңселерде оқыту курстарына қатысқан азаматтардың 80 пайыздан астамы кейіннен мемлекеттік қызметтерді дербес алуға көшкен.Шымкенттегі AI-кеңсе — еліміздегі осы форматтағы бесінші нысан. Осыған дейін мұндай кеңістіктер Астана қаласында, Түркістан және Ұлытау облыстарында сәтті жұмыс істеп, тұрғындар арасында кең қолдау тауып үлгерді. «Азаматтарға арналған үкімет» корпорациясы осындай AI-кеңселер желісін еліміздің барлық өңірінде дамытуды жоспарлап отыр. Болашақта ірі аудан орталықтарына дейін жетуі тиіс бұл желі Қазақстанның цифрлық инфрақұрылымын сапалы жаңа деңгейге шығарады. Сарапшы-цифрландыру маманы Аида Нұрлановның пікірінше, мұндай форматтың бірегейлігі технология мен адами қолдауды ұштастыруында: «AI-кеңсе — бұл жай ғана компьютерлер тізбегі емес, бұл тұрғынға нақты уақытта нақты көмек беретін жүйе. Жасанды интеллект пен мамандардың қатар жұмыс істеуі сервис сапасын мүлдем жаңа деңгейге көтереді». Шымкенттің бұл бастамасы Қазақстанның цифрлық трансформация жолындағы ұзақ мерзімді міндеттемесінің тағы бір нақты көрінісі болды.

Қазіргі заманғы медиаиндустрия тарихындағы ең үлкен технологиялық төңкерістің куәсі болып отырмыз. 25 қыркүйек 2026 жылы Tomorrow School Shymkent ұйымдастыруымен өткен онлайн-кездесу осы өзгерістердің айқын дәлеліне айналды. Unico Play онлайн-кинотеатрының контент директоры Евгений Паламарчук жасанды интеллект технологияларының медиа контентті бейімдеу мен жергіліктендіру саласына қалай енгенін, және бұл процестердің мазмұн индустриясын түбегейлі өзгертіп жатқанын тыңдармандарға егжей-тегжейлі баяндады.Кездесу барысында Паламарчук жасанды интеллектің контент адаптациясы саласындағы нақты қолданыс тәжірибесімен бөлісті. Оның айтуынша, Unico Play платформасы соңғы екі жыл ішінде жасанды интеллект негізіндегі аударма мен дубляж жүйелерін белсенді пайдаланып, контент дайындау жылдамдығын үш есеге арттырды. "Бұрын бір фильмді бірнеше тілге аудару үшін апталар, кейде айлар қажет болатын. Бүгін жасанды интеллект арқасында сол жұмысты күндер ішінде атқаруға мүмкіндік туды. Бірақ мұнда жылдамдық ғана емес, сапа да маңызды," — деді ол. Технологиялық прогресс мазмұн саласындағы кәсіпорындар үшін бұрын-соңды болмаған мүмкіндіктер ашып, нарықтық бәсекелестікті мүлдем жаңа деңгейге шығарды.Мәдени контекст пен эмоционалдық дәлдік мәселесі кездесудің негізгі тақырыбына айналды. Паламарчук мұны "ең күрделі, бірақ ең маңызды кедергі" деп сипаттады. Жасанды интеллект мәтінді техникалық тұрғыдан дұрыс аударуы мүмкін, алайда мәдени реңктер, ұлттық юмор, тарихи ассоциациялар — мұның барлығы арнайы баптау мен адам бақылауын талап етеді. "Орталық Азия нарығы үшін контент дайындағанда біз аймақтың мәдени ерекшеліктерін ескеруге мәжбүрміз. Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан аудиторияларының талғамы мен мәдени кодтары бір-бірінен айтарлықтай ерекшеленеді," — деп атап өтті ол. Бұл проблеманы шешу үшін Unico Play адам-ИИ гибридтік үлгісін қолданады: жасанды интеллект алғашқы аударманы жасайды, содан кейін жергілікті эксперттер нәтижені тексеріп, мәдени тұрғыдан түзетеді.Жаһандық статистика мен аймақтық деректер де назар аударарлық. Соңғы зерттеулерге сәйкес, 2025 жылы стриминг-платформалар нарығының жалпы көлемі 150 миллиард долларды асты. Орталық Азия аймағы бойынша онлайн-контент тұтыну 2022 жылдан бастап жыл сайын 35-40 пайызға өсіп келеді. Қазақстанда смартфон арқылы бейне контент тұтынушылардың үлесі халықтың 68 пайызына жетті, бұл цифр екі жыл бұрынғы көрсеткіштен екі есе жоғары. Осындай серпінді өсу контент локализациясын стратегиялық басымдыққа айналдырды. "Орталық Азия нарығы — бүгін ең жылдам дамып жатқан аймақтардың бірі. Кімде-кім осы нарықта сапалы жергілікті контентпен алғашқы болып орнықса, ол жеңеді," — дейді медиааналитик Ботагөз Сейтқали.Unico Play тәжірибесі жасанды интеллектің контент кітапханасын масштабтау үшін де тиімді екенін дәлелдеді. Платформа соңғы жылда өзінің контент базасын екі есеге ұлғайтты: қосымша аударма ресурстарына жұмсалатын шығынды айтарлықтай азайта отырып. Жасанды интеллект тек аударма ғана емес, субтитр синхронизациясы, дыбыстық адаптация, тіпті кейіпкерлердің ерін қозғалысын жергілікті тілдің айтылуына сәйкестендіру сияқты күрделі міндеттерді де орындайды. Бұл мүмкіндіктер бірнеше жыл бұрын тек ірі Голливуд студияларына қолжетімді болса, бүгін орта деңгейдегі платформалар да оны пайдалана алады.Кездесудің Q&A бөлімі де өте пайдалы болды. Қатысушылардың бірі — Алматыдан қосылған медиа-продюсер Айдос Нұрмағанбет — жасанды интеллектің аудармашылар мен дубляж актерлерінің жұмысына қандай әсер ететінін сұрады. Паламарчук бұл сұраққа ашық жауап берді: "Жасанды интеллект кейбір механикалық жұмыстарды алмастырады, бұл шындық. Бірақ сонымен бірге жаңа мамандықтар мен рөлдер туып жатыр. Бүгін ИИ-аударманы редакциялайтын мамандарға, мәдени кеңесшілерге, дауыс режиссерлеріне сұраныс артуда." Бұл болжамды болашақтың еңбек нарығы туралы кең ауқымды пікірталастарды тудырды.Тарихи тұрғыдан қарасақ, бұл процесс кинематографияда дыбыстың пайда болуымен немесе цифрлық монтаждың кассеталық технологияны ығыстыруымен салыстырылады. Әр технологиялық революция алғашқыда қарсылық пен скептицизм тудырды, бірақ сайып келгенде индустрияны байытты. Жасанды интеллект жағдайы да осындай жолмен дамып жатыр деп болжайды сарапшылар. "Біз өтпелі кезеңде тұрмыз. Мұнда ескі мен жаңаның арасындағы тепе-теңдікті табу — бүгінгі медиа менеджерлерінің бас міндеті," — деді Паламарчук кездесудің соңында.Tomorrow School Shymkent ұйымдастырған осы іс-шара Қазақстандағы технологиялық білім беру экожүйесінің белсене дамып жатқанын танытады. Онлайн форматта өткен кездесуге Шымкент, Алматы, Астана және тіпті шет елдердегі қазақстандық мамандар қосылды. Бұл — жасанды интеллект тақырыбының енді тек IT-мамандардың ғана емес, медиа, білім, мәдениет саласы өкілдерінің де өзекті күн тәртібіне айналғанын көрсетеді. Болашақта мұндай пікірталастардың жиілеуі сөзсіз, өйткені технология жылдам дамып жатқан жерде — білімге деген сұраныс та артады, ал Қазақстан бұл өзгерістерге дайын екенін осындай іс-шаралар арқылы дәлелдеп отыр.

Қазақстандағы кәсіпкерлік қоғамдастық үшін маңызды оқиғалардың бірі — SHANYRAQ бизнес-форумының негізін қалаушы Маргарита Бояровамен және Shymkent Hub директоры Қозыкеев Тимур Нұржанұлымен өткізілген тікелей эфир — 22 қыркүйек күні сағат 20:00-де өтті. Бұл диалог тек жергілікті бизнес ортасы үшін ғана емес, жалпы Қазақстандың кәсіпкерлік экожүйесін дамыту мәселесінде де айрықша рөл атқарды. 25 қыркүйек 2026 жыл — аталған эфирдің нәтижелерін талдап, оның ықпалын бағалауға уақыт жеткілікті болған дата.Соңғы жылдары Қазақстанда шағын және орта бизнесті қолдауға бағытталған бастамалар жылдам қарқынмен дамуда. Үкімет деңгейінде де, жеке сектор тарапынан да кәсіпкерлерге арналған инфрақұрылым, оқыту бағдарламалары, гранттар мен ментинг жүйелері белсенді түрде жасалып жатыр. Дәл осы контексте SHANYRAQ бизнес-форумы мен Shymkent Hub сияқты платформалардың пайда болуы — кездейсоқтық емес, заман талабынан туындаған қажеттілік. Оңтүстік Қазақстан аймағы, атап айтқанда Шымкент қаласы, еліміздің үшінші мегаполисі ретінде кәсіпкерлік белсенділіктің жаңа орталығына айналып келеді.SHANYRAQ бизнес-форумы — Маргарита Бояровның идеясы мен еңбегінің жемісі. Бірнеше жыл бұрын скромды онлайн-кеңестіктен бастаған бұл платформа бүгінде жүздеген кәсіпкерді біріктіретін толыққанды экожүйеге айналды. Форумның мақсаты — тек ақпарат таратып қоймай, нақты бизнес байланыстар орнату, тәжірибе алмасу және жас кәсіпкерлерге кәсіби жол ашу. «Біздің форумда адамдар серіктес табады, инвестор табады, ең бастысы — өзіне деген сенімін табады», — деп айтады Маргарита Боярова өзінің бірнеше айғы сұхбатының бірінде. Осы сөздер платформаның мәні мен философиясын айқын сипаттайды.Shymkent Hub — аймақтық деңгейде технологиялық стартаптар мен бизнес-идеяларды өсіруге арналған кеңістік. Директор Қозыкеев Тимур Нұржанұлы хабтың негізгі міндетін анық тұжырымдайды: «Шымкентте таланты бар, идеясы бар жастар жетерлік. Бізге керегі — сол таланттарды нарыққа жеткізетін жүйе. Ал Shymkent Hub дәл сол жүйе болуға ұмтылады». Хаб соңғы екі жылда 50-ден астам стартапқа коучинг және менторлық қолдау көрсетіп, олардың едәуір бөлігі нарыққа жетіп, тіршілікке қабілетті бизнеске айналды.Статистика тұрғысынан алып қарасақ, Қазақстанда шағын және орта кәсіпкерлік (ШОК) секторы ел ЖІӨ-нің шамамен 32–35 пайызын қамтамасыз етеді. Бұл деңгейді дамыған елдердің 50–60 пайыздық көрсеткішіне жеткізу — мемлекеттің ұзақ мерзімді стратегиялық міндеттерінің бірі. Оңтүстік Қазақстан облысы мен Шымкент қаласы бойынша соңғы деректерге сәйкес, аймақта тіркелген заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлердің саны 2020 жылмен салыстырғанда 40 пайызға өскен. Бұл өсуде форумдар, хабтар және желілік бизнес-платформалардың рөлі жоғары бағаланады.Тікелей эфирге қатысқан кәсіпкерлер мен бизнесмендер пікірін жасырмады. Шымкент қаласының жас кәсіпкері, IT-шешімдер саласындағы стартаптың иесі Дильноза Рахимова: «Бұл эфир маған нақты жауаптар берді. Мен бизнесімнің келесі қадамы туралы ойлап жүргем, ал мамандардың кеңесі мені тура бағытқа салды», — деп бөлісті. Тағы бір қатысушы, Туркестан облысынан келген агробизнес өкілі Серікбол Жақсыбеков: «Осындай эфирлер бізге ірі қалалардан тысқары отырып та заманауи бизнес ақпаратына қол жеткізу мүмкіндігін береді. Бұл теңсіздікті азайтуға нақты үлес», — деп атап өтті.Бұл тікелей эфирдің болашаққа ықпалы да назар аудартады. SHANYRAQ форумы мен Shymkent Hub арасындағы ынтымақтастық тереңдесе берсе, аймақтық кәсіпкерлік желісі бүкіл Оңтүстік Қазақстанды қамтитын тұтас жүйеге айналуы мүмкін. Бұл — бір жағынан жастарды кәсіпкерлікке тарту, екінші жағынан өңір экономикасын диверсификациялау тұрғысынан стратегиялық мәні бар бағыт. Сарапшылар аймақтық бизнес-хабтардың дамуы инфляцияға қарсы тұру тетігі ретінде де қарастырылуы мүмкін екенін ескертеді, өйткені жергілікті өндіріс пен сервис секторының өсуі тауар-қызмет бағасын тұрақтандыруға ықпал етеді.Тарихи тұрғыдан алып қарасақ, Қазақстанда кәсіпкерліктің өркендеу кезеңдері мемлекет пен жеке сектор ынтымақтастығының тереңдеген тұстарымен тікелей байланысты болған. 2000-жылдардың ортасындағы бизнес-белсенділік толқыны, 2010-жылдардың Назарбаев Университеті мен «Болашақ» бағдарламаларының жемістері — барлығы да ашық диалог пен білім алмасу мәдениетінің нәтижесі. Бүгінгі SHANYRAQ мен Shymkent Hub сияқты платформалар дәл сол дәстүрді цифрлық дәуірге бейімдеп жалғастырып жатыр деп айтуға толық негіз бар.Қоғамдық пікір де бейтараптан алшақ. Әлеуметтік желілерде тікелей эфирдің іздері бірнеше күн бойы таратылып, мыңдаған адам қарап шықты. Пікірлер сайысы мен белсенді пікір алмасулар платформаға деген нарықтық сұраныстың шынайы екенін тағы бір рет дәлелдеді. Ресми тұлғалар тарапынан да оң сигналдар бар: аймақтық кәсіпкерлікті дамыту мекемесінің өкілдері мұндай форматтарды болашақта мемлекеттік бағдарламалармен жалғастырудың мүмкіндіктерін зерттеп жатқанын жасырмайды.Сайып келгенде, SHANYRAQ форумы мен Shymkent Hub арасындағы тікелей диалог — жай ғана онлайн-кездесу емес. Бұл Қазақстандың кәсіпкерлік болашағына деген нақты инвестиция, жас ұрпаққа берілген сенімнің көрінісі және аймақтық дамудың жаңа мүмкіндіктерін ашатын маңызды қадам. Маргарита Боярова мен Тимур Нұржанұлы сынды белсенді тұлғалардың осындай бастамалары Қазақстанның кәсіпкерлік экожүйесін нығайтуда ерекше орын алады.

Қазіргі заманда интернет — адамзат өміріндегі ажырамас бөлікке айналды. Алайда желінің кеңеюімен бірге киберқылмыс та күрт өсуде. Дәл осы мәселені қоғамдық күн тәртібіне шығару мақсатында Қазақстанда жыл сайын қыркүйек айы «Ұлттық киберқауіпсіздік айы» деп жарияланады. Осы маңызды бастаманың аясында 2026 жылдың 21 қыркүйегінде Шымкент қаласында орналасқан «Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы» АҚ-да «Кибергигиена – цифрлық қауіпсіздіктің негізі» тақырыбындағы әдістемелік іс-шара өткізілді. Аталған шараның нәтижелері мен маңызы туралы 25 қыркүйек 2026 жыл күні академия ресми ақпараттарын жарыққа шығарды.Бүгінгі таңда Қазақстанда интернет пайдаланушылардың саны 16 миллионнан асып отыр, бұл — елдің жалпы халқының 80 пайызынан астамы. Алайда цифрлық сауаттылық деңгейі, әсіресе жас ұрпақ арасында, орта мектеп пен жоғары оқу орны оқушыларының арасында, жеткілікті болып саналмайды. Қазақстан Ұлттық қауіпсіздік комитеті мен Цифрлық даму министрлігінің деректері бойынша, соңғы екі жыл ішінде елде киберқылмыстың саны 40 пайызға өсті. Шымкент қаласының өзінде тіркелген интернет-алаяқтық оқиғаларының жылдық саны мыңнан асты. Бұл сандар болашақ дәрігерлерді, медицина мамандарын даярлайтын оқу орны үшін де елеулі сигнал болып табылады.Іс-шараның бас ұйымдастырушысы, академияның цифрлық офицері Нұрпейісов Айбек Сенбекұлы іс-шараның мақсаты мен міндеттері туралы өз ойын нақты жеткізді. «Медицина академиясының студенттері болашақта қоғамның сенімді тірегі болатын мамандар. Олар тек медициналық білімді ғана емес, сонымен қатар цифрлық кеңістікте өзін-өзі қорғай алу дағдысын да меңгеруге тиіс. Бүгінгі іс-шара — осы бағыттағы маңызды қадам», — деді ол кездесудің ашылу сөзінде. Нұрпейісов Айбектің бастамасымен жыл бойы жүргізілген цифрлық сауаттылық жұмыстарының нәтижесінде академияда киберқауіпсіздік мәдениетін қалыптастырудың жүйелі тәсілі енгізілді.Іс-шараның ең назар аударарлық бөлімі — Шымкент қаласы Полиция департаменті Киберқылмысқа қарсы іс-қимыл басқармасының жедел уәкілі, полиция капитаны Бахытжан Бекбаевтың баяндамасы болды. Ол «Интернет-алаяқтық» тақырыбын жан-жақты ашып, нақты оқиғалар мен фактілерге сүйене отырып, студенттерге алаяқтардың қолданатын ең кең таралған схемаларын түсіндірді. «Бүгінде алаяқтар телефон арқылы банк қызметкері кейпіне еніп, адамдарды алдайды. Жалған сайттар арқылы жеке деректерді ұрлайды. Әлеуметтік желілерде «тиімді инвестиция» уәдесімен ақша жинайды. Бұл тәсілдердің бәрі студенттерге де қауіп төндіреді», — деп атап өтті капитан Бекбаев. Ол сондай-ақ интернет-алаяқтыққа тап болған жағдайда не істеу керек екенін, қай мекемелерге жүгіну керек екенін де егжей-тегжейлі баяндады.Полиция департаментінің өкілдері іс-шара барысында интернет-алаяқтықтың алдын алуға арналған бейнематериалдарды да көрсетті. Нақты жағдайлар негізінде дайындалған бейнероликтер студенттер арасында үлкен қызығушылық тудырды. Аудитория мүшелері белсенді сұрақтар қойып, тәжірибелік ситуациялар бойынша пікірлерін ортаға салды. Академия студенті Айгерім Жақсыбекова өз ойын бөлісе отырып: «Бұрын фишингтік сайттар мен нақты сайттардың айырмашылығын білмейтінмін. Бүгінгі кездесуден кейін интернетке мүлдем басқаша көзбен қарай бастадым», — деді.Іс-шараның маңыздылығын тек медицина академиясымен шектеп қоюға болмайды. Бұл — жалпы Оңтүстік Қазақстан аймағы үшін өзекті мәселе. Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы, халқы екі миллионнан асатын мегаполис. Қалада жоғары оқу орындарының саны жыл санап өсіп, студент жастардың үлес салмағы арта түсуде. Дәл осы топтың цифрлық сауаттылығын арттыру — аймақтық киберқауіпсіздікті нығайтудың басты кілті болып табылады. Аймақтық цифрлық даму сарапшысы Мұхтар Сейітқали осы тұрғыда: «Жоғары оқу орындары киберсауаттылықты дамытуда қоғамдық жауапкершілік атқарады. Студенттер — болашақтың мамандары, сондықтан оларды цифрлық қауіптен қорғау — мемлекеттік маңызы бар іс», — деп пікір білдірді.Ұлттық киберқауіпсіздік айы аясында ел бойынша жүздеген іс-шара өткізілгені белгілі. Алайда «Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы» ұйымдастырған бұл кездесудің ерекшелігі — полиция өкілдері мен академия басшылығының бірлескен форматта жұмыс жасауы. Мұндай серіктестік моделі — киберқауіпсіздік саласындағы озық тәжірибе ретінде бағалануы тиіс. Болашақта осындай ынтымақтастықтың тұрақты сипат алуы — аймақтың жалпы цифрлық резилиенттілігін арттырады деген үміт бар.Іс-шара қорытындысында қатысушылар цифрлық гигиена ережелерін күнделікті өмірде сақтауға ерік білдірді. Академия басшылығы мұндай кездесулерді тоқсан сайын өткізу туралы шешім қабылдады. Бұл шешім — тек бір рет өткізілетін акция емес, жүйелі білім беру процесінің бастамасы екенін айқындайды. Цифрлық кеңістіктегі қауіп-қатер тоқтамайды, демек, білім мен хабардарлық та үздіксіз жаңарып отыруы тиіс. Медицина академиясының бұл бастамасы — Қазақстандағы барлық оқу орындары үшін үлгі-өнеге болар маңызды тәжірибе.

23 қыркүйекте Алматы қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінде мемлекеттік қызметтерді көрсету мәселелері бойынша ведомствоаралық жұмыс тобының көшпелі отырысы өтті.Кездесуде мемлекеттік қызметтердің 2025–2026 жылдардағы көрсеткіштері мен динамикасы, ішкі бақылау нәтижелері және анықталған бұзушылықтарға жүргізілген салыстырмалы талдау қаралды. Сонымен қатар, қызмет берушілер, қызмет алушылар және ақпараттық жүйелер арасындағы өзара іс-қимыл мәселелері жеке талқыланды.Отырыс қорытындысы бойынша мемлекеттік қызмет көрсету сапасын арттыруға және анықталған мәселелерді шешуге бағытталған ұсыныстар әзірленді.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd-almaty/press/news/details/1298576?lang=ru

Қадірлі отандастар!Құрметті Қазақстан Халық Кеңесінің мүшелері! Еліміздің ең жоғары консультативтік мекемесі – Қазақстан Халық Кеңесінің алғашқы сессиясының ашылуы баршаңызға құтты болсын!Бүгін еліміз үшін аса маңызды күн, шын мәнінде тарихи оқиға деп айтуға толық негіз бар. Қазақстан Халық Кеңесі мемлекетіміздің саяси жүйесінде айрықша орын алатын, конституциялық мәртебесі бар бірегей институт болатынына күмәнім жоқ.Қазір Қазақстан ауқымды өзгерістер кезеңін бастан өткеруде. Қоғамымыздың барлық саласында түбегейлі реформалар іске асырылуда. Алайда реформалар мен өзгерістер осымен өз мәресіне жетті деп мүлдем айтуға болмайды. Бұл жұмыс міндетті түрде жалғасады.Біз билік жүйесін заман талабына сай жаңғырту ісін қолға алдық. Елімізде Халық Кеңесінің құрылуы соның бір айқын дәлелі екені анық. Мемлекет өміріндегі бұл маңызды үдеріс осыдан тура бір жыл бұрын басталды, мұны сіздер жақсы білесіздер.Мен былтырғы халыққа Жолдауымда бір палаталы Парламент құру туралы бастама көтердім. Аталған ұсыныс қоғамымызда қызу әрі кең ауқымда талқыланды. Ел ішінде ашық, шынайы пікірталас болды. Азаматтарымыздың тарапынан мыңдаған ұсыныстар, ой-пікірлер айтылды. Осылайша, талқылаудың соңы кейінгі 30 жылда болмаған мазмұны терең конституциялық реформаға ұласты.Биыл 15 наурызда жалпыұлттық референдум арқылы тұтас елімізді өрлеу дәуіріне бастайтын қастерлі құжатты – Конституциямызды қабылдадық. Бұл маңызды тарихи оқиға халықаралық қауымдастық тарапынан зор ықылас пен қызығушылық туғызды. Өйткені қазіргідей бұлыңғыр, тұрақсыз әлемде жаңа Конституцияның қабылдануы бүкіл дүние жүзі тарихында өте сирек кездесетін жағдай деп айтуға болады. Беделді саясаткерлер мен сарапшылар Қазақстанның бұл қадамын шын мәнінде бірегей саяси оқиға деп бағалап, мұны батылдық пен жасампаздықтың жарқын көрінісі ретінде мойындау қажет екенін бірауыздан айтуда.Конституция халқымыздың мәңгілік темірқазығы және Әділетті, Озық, Таза Қазақстанның мызғымас арқауы ретінде елімізді жарқын келешекке апаратыны сөзсіз. Конституциялық реформа нәтижесінде біз еліміздің заң шығарушы органы – Құрылтайдың алғашқы сайлауын өткіздік. Шетелдік сарапшылардың пайымдауы бойынша сайлау жоғары деңгейде, мінсіз өтті. Халық қолдаған Құрылтайға бес партия кірді. 28 тамыз күні депутаттар өз жұмысына кірісті. Үкіметтің жаңартылған құрамы жасақталды. Вице-Президент тағайындалды. Жаңа мемлекеттік мекеме – Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Аппараты құрылды. Міне, бүгін Қазақстан Халық Кеңесі де өз қызметін бастап отыр. Осы тарихи оқиғаның мән-мағынасын ешқашан жадымыздан шығармайық, құрметті отандастар!Түптеп келгенде, бір жылдың ішінде ұлт тағдырына тікелей ықпал ететін аса маңызды оқиғалар болды. Біз аз ғана уақытта тұтас мемлекет пен бүкіл қоғамның сипатын өзгерткен аса ауқымды реформаларды сапалы жүзеге асырдық. Ал қазіргі таңда бұл өркениетті, жасампаз және ең бастысы біртұтас ұлттың ғана қолынан келетін іс деп ашық түрде айтуға болады. Азаматтарымыз елімізде жүргізілген реформалардың тікелей куәгері болып, сол өзгерістердің нақты нәтижесін көріп отыр.Соңғы 7 жылда ішкі жалпы өнім 29 пайызға артып, 306 миллиард долларға жетті. Алтын-валюта резерві және Ұлттық қор активтерінің көлемі 138 миллиард доллардан асты. Осы кезеңде елімізге 162 миллиард доллардан астам инвестиция тартылды. Шағын және орта бизнестің экономикадағы үлесі 40 пайыздан асты.Қазақстанда жыл сайын 20 миллион шаршы метрден астам тұрғын үй бой көтереді. 2019 жылдан бастап 1 миллионнан астам оқушыға арналған 1342 мектеп салынды. Азаматтардың орташа өмір сүру ұзақтығы 76 жасқа жетті. Сондай-ақ 1200-ден астам денсаулық сақтау нысаны ашылды. Осы уақыт ішінде 35 мың шақырымнан астам автокөлік жолы салынып, жөнделді.Мұның бәрін тарихымыздағы ең жоғары көрсеткіш деуге болады. Белсенді жұмыстың нәтижесінде Қазақстан әлемнің бәсекеге қабілетті 40 елінің қатарына енді. Біз алдағы уақытта да халықтың әл-ауқатын жақсарту үшін табанды еңбек ете береміз.Халықаралық ынтымақтастықты тереңдетіп, елімізге келетін инвестиция көлемін ұлғайтуымыз қажет. Өздеріңізге мәлім, мен мемлекетіміздің басшысы ретінде халықаралық жиындарға жиі қатысып, көптеген елдердің көшбасшыларымен, инвесторлармен кездесулер өткізіп жүрмін. Астанада да жоғары деңгейдегі іс-шараларды өткізіп, мемлекет басшыларымен және халықаралық ұйым жетекшілерімен келіссөздер жүргізіп жатырмын.Алдымда тұрған мақсат айқын: бұл – Қазақстанды орта держава ретінде бүкіл дүние жүзіне мейлінше кең ауқымда паш ету, тарихымыз бен мәдениетімізді халықаралық қауымдастық деңгейінде дәріптеу, мемлекетіміздің мүддесін қорғау және еліміздің әлеуетін жан-жақты насихаттау. Басқа ойым жоқ. Сондықтан мұның бәрін бүкіл халқымыздың мақсаты деп күмәнсіз айтуға болады.Қадірлі қауым!Мен елдегі түйткілдерді ашық талқылайтын, жұрттың ұсыныс-пікірлерін сараптап, нақты шешімдер ұсынатын арнайы институт құруды көптен бері жоспарлап жүрдім. Оның құрылымы, атқаратын жұмысы жөнінде ұзақ ойландым. Кеңестің атауын Конституциялық реформа жөніндегі комиссияға өзім ұсындым. «Қазақстан Халық Кеңесі» деген атау жаңа институттың жалпыұлттық сипатын көрсетеді.Конституцияға сәйкес мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы және Егемендік иесі, бұл – халық. Сондықтан жұртшылықтың мүддесін қорғайтын бірегей органның атауында «Халық» сөзінің тұруы – өте қисынды, орынды, себебі, бұл – заңдылық. Бұған қоса, «Қазақстан Халық Кеңесі» атауы – Конституцияда бекітілген бірыңғай әрі ресми нұсқа. Бұл жаңа органның мәртебесі биік, жауапкершілігі жоғары екенін айшықтайды.Бұған дейін елдік істерге қатысты маңызды міндеттерді Қазақстан халқы ассамблеясы, Президент жанындағы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі, Ұлттық құрылтай және басқа да консультативтік-кеңесші органдар атқарып келді. Бұл институттар өздеріне жүктелген тарихи миссияны толығымен орындады. Қазақстан халқы ассамблеясы ел бірлігін нығайтуға өлшеусіз үлес қосты. Қазақстанды бейбітшіліктің, өзара сенім мен келісімнің ошағы ретінде жер жүзіне танытуға ықпал етті.Қоғамдық сенім кеңесі сындарлы диалог арқылы жаңа саяси мәдениетті орнықтыруға атсалысты. Ал Ұлттық құрылтайдың мүшелері осы жалпыұлттық диалогті одан әрі тереңдете түсті. Бұл құрылым аясында практикалық тұрғыдан құнды бастамалар көтерілді. Соның арқасында 26 заң қабылданды, тағы 10 заң жобасы Құрылтайда қаралады. Мен осы сәтті пайдалана отырып, мемлекеттік маңызы бар істерге белсене араласқан, отаншыл болудың озық үлгісін көрсеткен әрбір азаматқа шынайы ризашылығымды білдіремін.Дегенмен уақыт бір орында тұрмайды, бұл – өмірдің заңы. Сондықтан заманның тұрпаты да, талабы да өзгеріп отырады. Өркениетті ел болу – жаһан көшінен қалмай, үнемі бәсекеге қабілетті болу деген сөз. Біз ұлттық сана-сезімге серпіліс беріп, жұртымызды ортақ мүддеге жұмылдыру үшін қоғамдық диалогті одан әрі дамыта түсуіміз қажет. Қазақстан Халық Кеңесін құрудағы басты мақсатымыз да – осы.Ел тарихында алғаш рет қоғам мүддесі жолында еңбек етіп жүрген түрлі топтағы адамдар бір құрылым аясында бірікті. Мұны «Түрлі көзқарас – біртұтас ұлт» тұжырымдамасының іс жүзіндегі нақты көрінісі деп айтуға болады.Қазақстан Халық Кеңесінің құрылуы жалпыұлттық бірлігіміздің анағұрлым нығайып, институционалдық сипатқа ие болғанын көрсетті. Осылайша, Қазақстан Халық Кеңесінде ел ынтымағын күшейте түсетін тиімді, алдын ала мұқият зерттелген бастамалар жүзеге асырылады. Осы орайда, Қазақстан Халық Кеңесінің конституциялық мәртебесіне тағы да назар аударғым келеді. Бұл қадам орасан зор мүмкіндіктерге жол ашады.Алайда мына нәрсені бірден түсініп алған жөн. Халық Кеңесі – Құрылтайға балама мекеме емес. Кеңес мүшелері Құрылтайдың құзыретіне кіретін жұмыспен айналыспайды. Депутаттардың қызметіне араласпайды. Заң бойынша осындай әрекеттерге құқы жоқ. Тиісінше, Құрылтай депутаттарының да Халық Кеңесінің жұмысына араласуға хақы жоқ.Бәрінің алдында тұрған басты мақсат: екі институт та бір-бірін толықтырып, бірлесе қызмет етуі керек. Сондықтан Халық Кеңесі мен Құрылтайдың комитеттері тығыз байланыста болып, үйлесімді түрде жұмыс істеуі қажет.Алдымызда тұрған мақсат та – бір, Отанымыз да – бір. Сондықтан бәріміз біртұтас ел болып бір жеңнен қол, бір жағадан бас шығарып Қазақстан халқы үшін табанды қызмет етуіміз керек. Заң жобаларын әзірлеу барысында жұртшылықтың ой-пікірін, талап-тілегін толыққанды ескеру қажет. Құрылтай мен Халық Кеңесі әрқашанда бірге болса, осындай мүмкіндік міндетті түрде пайда болады.Қазақстан Халық Кеңесіне этномәдени бірлестіктердің, аймақтық мәслихаттар мен қоғамдық кеңестердің, сондай-ақ, қоғамдық ұйымдардың өкілдері кірді. Осылайша, мемлекет пен қоғам арасындағы байланыстың жаңа, ауқымды әрі біртұтас жүйесі қалыптасып отыр.Бұған дейін еліміздің ұлттық идеологиясына қатысты көптеген талқылаулар болғанын білесіздер. 1 шілдеде заңды күшіне енген Конституциямыз осы мәселенің нүктесін біржола қойды деп айтсақ, орынды болар.Конституцияда еліміздің өткені, бүгіні және келешектегі бейнесі айқын көрініс тапты. Конституция преамбуласында байырғы қазақ жерінде мемлекеттілігімізді нығайтып, Ұлы даланың мыңдаған жылдық тарихының сабақтастығын сақтауға баса мән беретініміз нақты жазылды. Бұл – төл тарихымызға тағзым ету, бабалар аманатына адал болу деген сөз.Сонымен қатар Негізгі заңда адам құқықтары мен бостандығын қорғау, заң мен тәртіпті орнықтыру, бірлік пен ынтымақты сақтау, халықтың әл-ауқатын арттыру, білім мен ғылымды, инновацияны дамыту мемлекеттің мызғымас міндеті ретінде айқындалды.Біртұтас ұлт ретінде өскелең ұрпақ алдындағы аса жоғары жауапкершілікті сезіне отырып, осы Конституцияны қабылдадық. Сол арқылы болашағы жарқын, бағдары айқын Әділетті, Озық әрі Күшті Қазақстанның берік негізін қаладық.Азаматтарымыз Конституцияның ережелерін жақсы біліп, күнделікті өмірде қолданған сайын оның күші де, қуаты да арта түседі. Сол себепті мен Конституция әр адамның қолында жүретін, жұмыс үстелінде тұратын, жеке кітапханасынан орын алатын құжат болуға тиіс деп есептеймін.Біз Конституцияда бекітілген қағидаттар мен құндылықтарды бүкіл ел болып дәріптеуіміз керек. Бірақ формализм мен науқаншылдықтан алшақ болғанымыз жөн, әйтпесе, осы аса маңызды жұмысты құртып, халқымыздың алдында ұятқа қаламыз.Баяғы жартас – сол жартас болып, қағазбастылық көзқарасынан құтыла алмасақ, еш ілгерілеу болмайды. Бұл жұмысты шын жүрегімізбен, ақ ниетімізбен атқармасақ, қажетті нәтижеге жету өте қиын болады.Біздің биік мақсаттарымыз, нақты жоспарларымыз бар. Оның бәрін табысты жүзеге асыру үшін бірлігімізді бекемдеп, белсенді, табанды жұмыс жүргізуіміз керек. Халық арасында Конституцияны түсіндіру, дәріптеу ісі, бұл – өте жауапты жұмыс, оған үстірт қарауға болмайды.Осы саяси жұмысқа ілімі терең, тәжірибесі мол адамдарды шақыру керек, яғни заңгерлер, ғалымдар, мұғалімдер, еріктілер, кәсіпкерлер, ардагерлер мен мемлекет қайраткерлерін тарту керек болады.Ал Президент Әкімшілігінің міндеті – бұл жұмыстың кешенді және жүйелі тұғырын қалыптастыру. Аталған міндетті жүзеге асыруды Вице-Президент Ерлан Тынымбайұлы Қаринге тапсырамын. Жұмыстың барысы туралы екі аптада бір рет Президентке тіке баяндайды.Енді алдымызда тұрған нақты міндеттерге тоқталып өтейін.Бірінші. Қазақстан халқының бірлігін нығайту – өте маңызды мәселе.Сондықтан Қазақстан Халық Кеңесі сабақтастықты сақтап, Қазақстан халқы ассамблеясы мен Ұлттық құрылтайдың дәстүрі мен үздік тәжірибесін жалғастыруы қажет. Бұл ретте бүкіл жұмыстың сапасын жаңа саяси және ұйымдастыру деңгейіне көтерген жөн. Қабылданған шешімдер мен жүргізіліп жатқан реформалардың салдары этномәдени бірлестіктерге қалай әсер етеді деген орынды сауал, тіпті алаңдаушылық туындағанын білемін.Қазақстан халқы ассамблеясы, шын мәнінде, өз жұмысын аяқтады. Бірақ бұл ұйым аясында қалыптасқан пайдалы институционалдық инфрақұрылым керексіз болып қалады дегенді білдірмейді. Сіздерге турасын айтайын: Қазақстан халқы ассамблеясының бірегей тәжірибесі ешқашан тарих қойнауына кетпейді, керісінше, Халық Кеңесінің жұмысында қолданылады.Жаһанды тұрақсыздық жайлап, дүрбелеңге толы кезеңге тап болдық. Алпауыт мемлекеттердің арасындағы сенімге селкеу түсті. Осындай жағдайда Қазақстандағы уақыт тезінен өткен этносаралық келісім мен жалпыұлттық бірлік үлгісі алдағы уақытта да еліміздің қарқынды, орнықты дамуына берік негіз болады.Біз этномәдени орталықтарға, театрларға, бұқаралық ақпарат құралдарына барынша қолдау көрсетеміз. Бұл – мемлекеттің конституциялық міндеті.Менің ойымша, ортақ мәдени мұрамызды көздің қарашығындай сақтау, дәріптеу айрықша маңызға ие. Мұндай бай мұраға мемлекеттік шекара бөгет болмауға тиіс. Семейдегі Федор Достоевскийдің әдеби-мемориалдық музейінде күрделі реконструкция басталды. Бұл жұмыс толықтай демеуші қаражаты есебінен атқарылады.Алдағы уақытта еліміздегі басқа да тарихи ескерткіштер мен музейлерді ретке келтіруіміз керек. Қазақстанның ауқатты азаматтары аталған ізгі бастамаға белсенді атсалысады деп ойлаймын.Медиация институтына қолдау көрсету қажет. Өйткені бұл – кез келген кикілжіңнің алдын алып, қоғамдағы тұрақтылық пен қауіпсіздікті нығайтатын әмбебап әрі пәрменді тетік.Сонымен қатар алдымызда жастардың және спорт ұйымдарының, еріктілер желісінің, қайырымдылық қорларының жұмысына, Аналар мен Ақсақалдар кеңесінің қызметіне тың серпін беру міндеті тұр.Бірнеше жыл бұрын елімізді бұрын-соңды болмаған су тасқыны әбігерге салды. Сол кезде этномәдени бірлестіктердің өкілдері зардап шеккен аймақтарға үлкен көмек көрсетті – қалпына келтіру жұмыстарына атсалысып, қиын жағдайға тап болған адамдарды жұбатты.Мемлекет шын ниетпен жасалған бұл еңбекті бағалайды, халқымыз жақсылықты ешқашан ұмытпайды. Елдің ынтымақ-бірлігі, жасампаз отаншылдығы жарқырай көрінген осы мысал келесі ұрпақ ғибрат алатын бейне және фотоқұжаттарда сақталып қалуға тиіс. Жанкештілік пен жанашырлықтың үлгісін көрсеткен мұндай сәттер аз емес. Сондықтан жаңартылған саяси жүйеде Қазақстан халқы ассамблеясының тарихи рөлі еш кемімейді, керісінше, күшейе түседі.Этномәдени бірлестіктердің өкілдері жоғары конституциялық мәртебеге ие болған Қазақстан Халық Кеңесінің құрамына да енді. Бұрын парламент квотасына сай Сенатқа Қазақстан халқы ассамблеясының 5 мүшесі ғана өтетін. Ал енді Халық Кеңесінің құрамына этномәдени бірлестіктердің 42 өкілі кірді. Мұның өзі көп жайтты аңғартады. Яғни олар Кеңес мүшелерінің үштен бірін құрайды. Еліміздің орнықты әрі табысты дамуы тұрғысынан ҚХА миссиясының маңызды екеніне осы айқын дәлел.Қазіргі міндетіміз – өнімді жұмыс істеу. Ең алдымен, этносаралық және конфессияаралық келісімді нығайту тәсілдерін жоғалтпай, оны одан әрі жалғастырып әкеткен жөн.Халық Кеңесі бірлік пен келісімнің жаңа тұжырымы әзірленетін орталық бола алады. Басқаша айтқанда, Халық Кеңесі этномәдени бірлестіктер мен осы салада қызмет ететін басқа да қоғамдық ұйымдарды бір мақсатқа біріктіруі керек.Өңірлік деңгейде Достық үйлерінің жанынан ашылған «Қоғамдық келісім» желісі жұмысын жалғастырады. Этномәдени бірлестіктердің өкілдері жергілікті қоғамдық кеңестердің құрамына кіріп, Қазақстан Халық Кеңесіндегі тұрақты комитеттердің, салалық комиссиялардың және консультативтік-кеңес органдарының жұмысына қатыса алады.Алайда жаңа мүмкіндіктер тың, айрықша жауапкершілік жүктейтінін де ескерген жөн. Дұрыс шешімді талап ететін түйткілдер шаш етектен. Осыған дейін бірнеше мәрте айтқанмын: ұлтты ұйыстырып, мемлекетіміздің іргесін бекемдейтін ең маңызды фактор – мемлекеттік тіл.Бұрын болжаммен, долбармен ғана айтылатын жағдай қазір шындыққа айналды. Қазақ тілі қандай да бір әкімшілік, тіпті саяси мәжбүрлеусіз өрісі кеңейіп, көпшіліктің тіліне айналды. Әсіресе, жастарымыздың қазақ тілінде еркін, сауатты сөйлейтіні қуантады. Сіздер мұны көріп, біліп жүрсіздер.Ана тіліміз мемлекеттік тіл ретінде сұранысқа ие, ұлттық мәдениетімізді, болмысымызды шырайлы да шұрайлы туған тіліміз арқылы көрсетеміз. Қазақ тілінде бір ауыз сөз айта алмау білімсіздік пен мәдениетсіздіктің белгісіне айналды. Мұның бәрі – мәжбүрлеуге емес, толеранттық пен сенімге негізделген ортақ жұмыстың нәтижесі.Алайда бұл басқа тілдерден бас тарту керек дегенді білдірмейді, әрі оларды шеттетуге құқық бермейді. Өздеріңізге мәлім, Конституцияда тіліне, тегіне, ұлтына, дiни көзқарасы мен нанымына немесе кез келген өзге де себептерге байланысты кемсітуге тыйым салынған. Соған қарамастан ара-тұра кейбір тісқаққан арандатушылар әлеуметтік желіде ұлтараздықты қоздырып, әдейі отқа май құяды. Мына нәрсені түсінген жөн. Олардың көздегені біреу – қоғамды әлсіретіп, Қазақстанның Егемендігіне нұқсан келтіру, елді бірліктен айырып, бейбіт, алаңсыз өміріміздің астаң-кестеңін шығару. Расында олар балаларымыз бен немерелеріміздің бақытты болашағының тамырына балта шапқысы келеді. Сондықтан құқық қорғау органдары мен тұтас қоғам бұған табанды түрде қарсы тұруы керек. Конституцияда бекітілген «Заң мен тәртіп» қағидатына сай әрекет етуіміз қажет.Тіл – Жаратқанның адам баласына берген ең үлкен игілігі, теңдессіз сыйы. Қандай да бір тілге қарсы күрес жүргізу – Жаратқанға, оның нығметіне қарсы шығу. Сірә, бұдан асқан ақымақтық болмас. Сондықтан тіл (қандай тіл болса да) бірлік пен өркениеттің өлшемі болуға тиіс. Бүгінгі таңда түрлі ұлттың жастары қазақ тілі мен мәдениетін кеңінен насихаттап жүр. Бұған қалай қуанбайсың? Олар, шын мәнінде, рухани дүниесі бай, бойында талант тұнған жандар. Достыққа дәнекер болған осындай адамдар қашанда жоғары құрмет пен қолдауға лайық. Мемлекет те оларды елеусіз қалдырмайды. Өйткені қоғамдағы тұрақтылықты сақтауға, әлемдік үдерістердің өркениетті, табысты қатысушысы ретінде мемлекетіміздің абырой-беделін асқақтатуға осындай азаматтардың қосар үлесі зор.Бірнеше жыл бұрын менің тапсырмаммен арнайы «Ел бірлігі» ордені тағайындалды. Бұл – ұлт тұтастығын нығайтып, қоғамдық келісімді қамтамасыз ету жолында жемісті еңбек еткен жандарға берілетін бәсі биік, айрықша марапат. Конституциялық мәртебеге ие және халық атынан өкілдік ететін ұйым ретінде осы жоғары наградаға лайықты үміткерлерді Қазақстан Халық Кеңесі ұсынғаны дұрыс әрі әділетті деп есептеймін.Біз ауыл туралы көп айтамыз. «Ауыл – халқымыздың алтын бесігі» деп әрбір жиында айтып жүреміз. Расында, бұл – дұрыс. Бірақ қазіргі заманда бұл сөзді қайта-қайта айта берудің қажеті бар ма? Бәрімізге белгілі, дүние жүзінде «урбанизация» атты жаһандық үрдіс болып жатыр. Бүгінде өмірдің қызығы – қалада. Бұл да – шындық. Қазірдің өзінде біз қалада жиналып отырмыз. Сондықтан алдымызда тұрған маңызды әрі өзекті міндет: қала өркениетін дәріптеуіміз керек. Бұл істе өркениеттің озық талаптарына сай болуымыз қажет.Кейбір жазушылар қалада тұрып жатқан жастарды екіге бөлетін болды: біріншісі – қалаларда тұрып жатқан «асфальт қазағы» немесе «шала қазақ», екіншісі – нағыз ауыл қазақтары. Бұл – дұрыс емес. Қазіргі таңда қалаларда өмір сүріп жатқан жастарымыз қазақ мектептерінде қазақ тілінде сапалы білім алуда. Сондықтан біртұтас халқымызды екіге бөлуді доғаруымыз керек. Мұндай әрекетті жасаудың ешқандай қажеті де, оған ешкімнің хақы да жоқ. Осыған байланысты таяуда Мәдениет және ақпарат министрлігіне тапсырма бердім. Жазушылар арасында қала тақырыбына арналған әдеби сайыстар өткізуіміз керек. Бұл халқымызға, әсіресе, жастарымызға керек дүние болмақ.Бағзы замандардан бері Ұлы даламыз өркениеттер тоғысынан қуат алып, барша ұлттың салт-дәстүріне, діні мен мәдениетіне құрметпен қарайтын ашық әрі ынтымағы жарасымды мекен ретінде тарихтың талай асуынан өтті. Дүниедегі жақсы атаулыны жатсынбай, сіңіре білген ата-бабамыз Ұлы Жібек жолын мәдениеттер бір-бірімен біте қайнасып, жаңа білім, озық құндылықтар мен сол заманның үздік технологияларын алмасатын кеңістікке айналдырды. Шығыспен де, Батыспен де тығыз байланыс орнатудың арқасында халқымыздың ерекше менталитеті қалыптасты. Біздің қазіргі тарихымыз – осыған айқын дәлел. Этномәдени бірлестіктер кәдімгі «достық керуені» іспеттес. Олар игі мақсатқа жету жолында сапарын үзбейді. Міндетіміз – ынтымақ-бірлікті нығайтып, шынайы достық пен толеранттылықты келесі ұрпаққа аманаттап қалдыру.Екінші. Халық Кеңесінің тағы бір маңызды міндеті – аймақтармен тығыз байланыс орнатып, олардың мүддесін қорғау.Өздеріңізге мәлім, Кеңестің үштен бір бөлігі – аймақтан келген өкілдер. Олардың қатарында мәслихат депутаттары мен қоғамдық кеңес мүшелері бар. Бұл – жергілікті жердегі мәселелер республикалық деңгейде көтеріледі деген сөз.Қоғамда «Сенат жұмысын тоқтатқан соң өңірлердің мүддесі ескерусіз қала ма?» деген сұрақ болуы мүмкін. Тіпті, мұндай сұрақтар болған деп айтсақ та, қате емес. Бірақ алаңдауға ешқандай негіз жоқ.Аймақтардың үні бұдан былай Құрылтай мен Халық Кеңесі арқылы мемлекеттік органдарға жететін болады. Ауылда, ауданда, облыста нақты ісімен халықтың ықыласына, құрметіне ие болған азаматтар аз емес. Халық Кеңесі осындай мықты тұлғаларды елге танытып, олардың қабілетін одан әрі шыңдауға мүмкіндік беретін мекеме болмақ. Мен бұған кәміл сенемін.Мәслихаттар Парламентпен тығыз байланыста жұмыс істейді. Олар аймақтағы мәселелерді орталыққа жеткізіп, заңдарды жетілдіруге қатысты өз ұсыныстарын тұрақты түрде беріп отырады.Бірақ қоғамдық кеңестерде мұндай байланыс та, тәжірибе де болмаған. Сондықтан біз алғаш рет Халық Кеңесі арқылы осы жұмысты қолға аламыз.Елдік мәселелер талқыланған кезде қоғамдық кеңестердің мүмкіндіктерін толық пайдалану қажет. Осы орайда, қоғамдық кеңестер туралы заңнаманы жетілдіру керек. Халық Кеңесі қоғамдық кеңестермен тұрақты байланысты жолға қойып, оларға арналған жан-жақты қолдау шараларын қарастыруы қажет.Үкіметке Қазақстан Халық Кеңесімен бірлесіп, мұндай құрылымдардың кәсіби әлеуетін арттыру жолдарын пысықтауды тапсырамын.Тағы бір маңызды мәселе – қоғамдық бақылауды жүзеге асыру. Бұл – Кеңес қызметінің негізгі бағытының бірі. Дегенмен қазір елімізде қоғамдық бақылауды жүргізудің бірыңғай және нақты тәртібі немесе біртұтас жүйесі жоқ. Бұл жұмысты бағалаудың ортақ өлшемдері де әзірленбеген. Халық Кеңесі қоғамдық бақылау саласын жүйелеп, оны ретке келтіруге атсалысуы керек. Бұл жұмысқа тәуелсіз сарапшылар мен кәсіби мамандарды көбірек тартқан жөн.Мемлекет аймақтарды дамытуға тұрақты түрде баса мән береді. Бұл – мемлекеттің басты міндетінің бірі. Соңғы жылдары осы бағытта ауқымды жұмыс атқарылды. Еліміздің әр аймағында тұрғын үйлер, әлеуметтік нысандар, жолдар қарқынды салынып жатыр. Қазақстан тұтастай үлкен құрылыс алаңына айналып келеді. Мұны бәріңіз де көріп-біліп жүрсіздер. Ең бастысы, барлық құрылысты сапалы әрі уақтылы жүзеге асыру өте маңызды. Кейде жаңадан салынған кейбір нысандардың сапасы сын көтермейді, тіпті, қоғам талқысына түсіп жатады. Осындай салғырт жасалған жұмыстың кесірі қайғылы жағдайға әкеп соқтыруы да мүмкін.Бұл тұрғыдан алғанда, жол саласындағы ахуал да мәз емес. Мысалы, «Талдықорған – Өскемен» күре жолының ашылғанына көп уақыт өтпесе де, тоза бастаған. Сондықтан жол сапасын бағалау жүйесін қайта қарау керек. Құрылыс жұмысын басынан аяғына дейін қатаң қадағалау қажет. «Жол активтері сапасының ұлттық орталығы» мекемесінің қызметін күшейту керек. Жалпы, осы салаға түбегейлі реформа жасаған жөн. Қоғамдық бақылауды күшейту қажет.Инфрақұрылымды ауқымды жаңғырту аясында ондаған мың жаңа жұмыс орны ашылады. Болжам бойынша 2035 жылға дейін елімізге 2,9 миллион маман, соның ішінде 1,8 миллион жұмысшы маман қажет. Кадр тапшылығы, әсіресе, өнеркәсіп, құрылыс, ауыл шаруашылығы және ІТ саласында байқалмақ.Қазіргі уақытта еліміздегі 763 колледжде 500 мыңнан аса студент оқиды. Ерте бастан кәсіптік бағдарлауға және дуальді оқытуға ерекше назар аударылып отыр. Қажетті машықтарды меңгерген, алайда салалық дипломы жоқ адамдар кәсіби біліктілікті тануға арналған 22 орталықта өз құзыретін растай алады.Астанада жүзеге асырылып жатқан «Joltap» жобасын айрықша атап өткім келеді. Бұл – бизнестің тікелей қатысуымен жұмысшы және цифрлық сала мамандарын, атап айтқанда, тігінші мен дәнекерлеушіден бастап веб-әзірлеуші мен дизайнерге дейін даярлайтын қысқа мерзімді оқыту моделі. Үш жыл ішінде 22 мыңнан аса адам білім алып, 60 пайызы жұмысқа орналасты, екі мыңға жуық жан жеке кәсібін ашты. Осы табысты тәжірибені барлық өңірге тарату қажет.Әр азаматтың өмірде өз орнын тауып, отбасын адал еңбекпен асырауына және Отанына пайдасын тигізуге жағдай жасау – ортақ міндетіміз.Еліміздің келбетін және тұрпатын өзгерту, таза әрі тиянақты орта қалыптастыру – баршамыздың ортақ міндетіміз. Халқымызда «Ынтымақ түбі – игілік» деген сөз бар. Азаматтарымыз өздері тұрып жатқан елді мекенге қамқорлық танытқаны жөн. Әрбір адам өз үйін, ауылын, қаласын көркейтуге белсене атсалысқаны абзал.Кейбір кәсіпкерлер тұтас ауылды гүлдендіруге зор ықпал етуде. Елімізде мұндай тамаша тәжірибелер аз емес, бар. Біз үшін елді мекендерімізді дамытуға, онда тұрып жатқан азаматтардың тұрмыс сапасын арттыруға әсер ететін кез келген бастама өте маңызды.Аймақтарға пайдасы тиетін істен Халық Кеңесінің мүшелері де шет қалмауы керек. Бұл шаруаны тек мемлекетке жүктеп қоюға болмайды. Азаматтарымыз да бұл міндетке жауапкершілікпен қарап, белсенді, табанды және елге жанашыр болуы қажет.Біз бірлігімізді нығайтып, халық игілігі үшін жұмыла жұмыс істеуіміз керек. Билік, өкілді органдар және азаматтық қоғам бірлесіп әрекет етсе, ауыл да, қала да, яғни, тұтас мемлекет өсіп-өркендейтіні анық. Қалаларды, көшелерді, саябақтарды тазалықта ұстау, еліміздің жаңа тұрпатын қалыптастыру, бұл – бүкіл халқымыздың болмысын өзгерту, мемлекетімізді дүние жүзіндегі ең өркениетті елдердің қатарына қосу деген сөз. Бұл – ұлттық намысымызға қатысты аса маңызды міндет.Үшінші. Азаматтық қоғам институтын дамыту.Азаматтардың мемлекеттік басқару үдерісіне тікелей қатысу тетіктерін құру – елді жаңғыртудың бір жолы. Дәл осы себепті Қазақстан Халық Кеңесі құрамының үштен бірі қоғамдық бірлестіктер мен коммерциялық емес ұйымдардың өкілдерінен жасақталды.Бұл – трансформацияның жаңа кезеңі. Сол себепті жүріп өткен жолымызды объективті түрде талдап, келешектегі күрделі сын-қатерлерді шешудің жаңа тәсілдерін әзірлеуді талап етеді.Елімізге популистер немесе мансапқорлар емес, кәсіби ортада мойындалған көшбасшылар мен түрлі саланың майталмандары, нағыз патриоттар қажет.Көп жұмыс атқарылды. Мұны мойындау керек. «Үшінші сектор» тың серпін алып, қоғамдық бақылау тетіктері қалыптасты және кері байланыс жолға қойылды.Алайда реформалар самарқаулықты көтермейді. Біз мұны жақында өткен жағдайдан сабақ алып, көкейімізге мықтап түйдік. Өзгерістер кезеңіндегі қысқа мерзімді кідірістің өзі тұрақтылықтың шырқын бұзып, аса ауыр салдарға ұрындыруы ықтимал.Маған бірқатар республикалық қоғамдық бірлестіктің тек қағаз жүзінде тіркелгені, шын мәнінде, «айқайлап» тұратын атауларынан басқа түгі жоқ, жалған құрылымдар екені баяндалды. Мұндай ұйымдар азаматтар мүддесін қорғау үшін емес, басқа пиғылда, берісін айтсақ, мансапқорлық мақсатта құрылғаны анық.Бұл кейбір жағдайда алаяқтыққа дейін жетті. Оған жол беруге болмайды. Сондықтан мұндай фактілер құқық қорғау органдарының назарына жолданады. Тек мемлекеттік тапсырысты игеру мақсатында құрылған «қызмет көрсету» ұйымдарының жұмысына тосқауыл қою қажет. Жалпы, Халық Кеңесі қоғамға ұйытқы болуға тиіс.Елімізде көптеген консультативтік-кеңесші орган бар, алайда басым бөлігінің қызметі шашыраңқы, бір-бірін қайталайды. Олардың жұмысын үйлестіріп, сараптамалық әлеуетін біріктіру және келіп түскен ұсыныстарды жүйелеу Халық Кеңесіне жүктеледі.Дегенмен «үшінші сектордың» басты міндеті – қоғамда Заң мен Тәртіп, Тазалық пен Табиғатты аялау қағидаттарын орнықтыру. Бұл жұмыстың маңызына бір сөзбен баға беру қиын. Сіздер осынау мемлекеттік және қоғамдық қағидаттардың мәні мен мақсатын жақсы түсінесіздер.Өкінішке қарай, мәдениетсіздік фактілерімен жиі бетпе-бет келеміз. Табиғатты, қоғамдық орындарды қасақана ластайды. Қоғамға, мемлекетке қарсы мұндай бейбастақ әрекеттерге жазаны күшейткен дұрыс деп есептеймін. Басқа жол жоқ.«Таза Қазақстан» дегеніміз – адамның айналасына жауапкершілікпен қарау дағдысы, азаматтық кемелдіктің көрсеткіші, мемлекет өркениетінің маңызды өлшемі.Қалаларымыз бен ауылдарымыздың біразында жоғары экологиялық мәдениет пен қоғамдық тәртіп үлгісін көріп-байқап жүрміз. Бұл бізді қуантады. Қазақстанды қонақжай әрі қауіпсіз ел ретінде таниды. Енді осы артықшылықтарымызбен қоса, тазалықты да ұлттық брендке айналдыруымыз керек. Тазалық, мәдениет, өркениеттілік еліміздің ұлттық бренді деп санаймын.Елімізге келген қонақтар қазірдің өзінде қалаларымыздың келбетіне тамсана қарайды. Бұл Қазақстанның туристік әрі инвестициялық тартымдылығын еселей түседі. Осындай жетістіктерді ел аумағында таратуымыз керек. «Таза Қазақстан» бастамасының мән-мазмұнын күшейтіп, тың идеялармен, креативті жобалармен толықтырған жөн.Жалпы, тазалық пен тәртіпті сақтау мәселесі әрдайым басты назарда болуы керек. Онсыз ешқандай даму да, өркендеу де болмайтыны айдан анық. Біз «Таза Қазақстан» жалпыұлттық қозғалысы арқылы тұтас ұлтымыздың болмысын өзгертіп жатырмыз. Табиғатқа немқұрайлы қарауға, бейқам болуға, бұл мәселеде ешқандай қатігездікке жол беруге болмайды.Адам мен табиғат – егіз. Біз қоршаған ортаға қамқор болуымыз керек.Тағы да атап өткім келеді: қалалардың сәулеті мен көркінен халқымыздың мәдениеті, бойындағы қадір-қасиеті және құндылықтары көрініс табады. Еліміздің таза, тартымды болғаны ең алдымен азаматтарымыздың көңіл-күйіне, әлеуметтік жағдайына әсер етеді. Сондай-ақ, бұл – экономикалық өсімге ықпал ететін маңызды фактор. Сондықтан елімізді жаппай көгалдандыру, тазалықты сақтау, заң мен тәртіпті бұзбау – мемлекеттік маңызы бар міндеттер. Біз бір күннің қамы үшін емес, болашақ ұрпақтың жарқын болашағы үшін осы жұмыспен белсенді түрде айналысуымыз керек.Менің тазалыққа, тәртіпке және табиғатты аялауға айрықша мән беретінімді байқаған боларсыздар. Қайткен күнде де бұл істе кідіруге, босаңсуға болмайды. Жекелеген тұлғалар, тіпті, тұтас халықтар өзін-өзі тәрбиелей алмағанын тарих дәлелдеді. Мұндай міндетті отбасы, мектеп пен қоғам, түптің түбінде, мемлекет, ең алдымен, мәдени-рухани құндылықтарды дәріптеу арқылы орындай алады.Біз қалалар мен тұтас еліміздің келбетін ғана емес, одан да маңыздысы, ұлтымыздың болмысын оң бағытқа өзгертіп жатырмыз. Немқұрайлық пен салғырттықтан, тіпті өшпенділіктен біртіндеп арылып, тазалыққа, жауапкершілікке, табиғатты аялауға бой үйрете бастадық. Қуанарлық дүние. Бұл – мемлекеттің, барша халықтың, тұтас ұлттың өркениеттілігінің белгісі. Бұл азаматтардың, оның ішінде бірнеше буын өкілдерінің көңіл-күйіне жағымды әсерін тигізіп, қоғамдағы ахуалдың жақсаруына ықпал етеді, түптеп келгенде экономикалық өсімді жеделдететін факторға айналады.«Таза Қазақстанның» қуаты – қоғамды жылдар бойы жалғасатын игі әрі жасампаз күн тәртібінің төңірегіне біріктіруде. Маңайы тап-таза болып, жарқырап тұрса, адам да соған сай әдеп сақтауға тырысады. Мәдениет бар жерде еңбек етуге де, жетістікке жетуге де ынта пайда болады. Лас әрі қараусыз қалған жерде енжарлық басып, құқықтық нигилизм белең алады. Ең қорқыныштысы, адамдар мұндай ахуалға да бой үйретіп алады. Осы сияқты жайттар орнаған бірқатар елді білеміз. Оған ешқашан жол беруге болмайды. Бұл құбылыс әлемдік урбанистикада «сынған терезе салдары» деген атаумен белгілі.Сондықтан «Таза Қазақстан» тұжырымдамасы мен «Заң және Тәртіп» қағидаты егіз ұғым десек болады. Берекесіздік пен тәртіпсіздік белең алған жағдайда заңның сақталуын талап ету мүмкін емес. Абаттандыру ісіне жұмсалған қаржы – халқымыздың болашағына жасалған инвестиция.Сәні мен сәулеті жарасқан қала кеңістігі қатал ұстаз сияқты артық ақыл айтып, ділмәрсімей-ақ дұрыс жүріп-тұруға баулиды. Тазалық азаматтарымызды өз қадір-қасиетін сезінуге үйретіп, ертеңге деген сенімін күшейтеді. Мұның бәрі – бір-бірімен байланысты дүние. Көшедегі тазалық пен тәртіп қоғамды жасампаздыққа құлшындырып, әлеуметтік оптимизмді оятады. Сайып келгенде, елдің әл-ауқатының артуына ықпал етеді.Біз әлеуметтік масылдықтан арылып, жауапты серіктестікке түбегейлі көшуге жағдай жасауымыз керек. Елдегі өзгеріс қарапайым істен басталады. Ол тұрғындары іскер, белсенді әрі жаңашыл әкімді сайлаған берекелі ауылдан, өз үйінің мәселесіне бей-жай қарамайтын мүлік иелері бірлестігінің тату-тәтті тіршілігінен, азаматтарға шарапаты тиген волонтерлік және қайырымдылық бастамалардан көрінеді.Өскелең ұрпаққа айрықша назар аудару керек. Бұл да – Халық Кеңесінің міндеті. Оқушылар мен студенттер сабақтан тыс уақытта спортпен шұғылдану, жаңа білім игеру, кітап оқу секілді көкжиегін кеңейтетін жасампаз істерге ден қоюға, жалпы, саламаттылық салтын ұстануға тиіс. Ол үшін кітапхана, музей, мектеп, достық үйлері, саябақтар сияқты қолда бар инфрақұрылымды барынша жұмылдыру керек. Сонымен қатар басқа да қоғамдық нысандарды көбейткен жөн. Мемлекет жаңа қоғамдық кеңістіктер құруды демеушілердің, соның ішінде ауқатты азаматтардың қаражатын тарту арқылы жүзеге асырады. Бұл Мемлекет басшысы ретінде менің де, мемлекеттің де, Халық Кеңесінің де міндеті деп санаймын. Мұны тек үлкен қалаларда ғана қолға алмай, шағын шаһарлар мен аудан орталықтарына, ауылдарға баса назар аудару маңызды. Қоғамдық ортаның сапасы адамның тұрғылықты жеріне байланысты болмауға тиіс. Үкіметке әкімдіктермен және тиісті мемлекеттік органдармен бірігіп, осы мәселеге қатысты нақты ұсыныстар дайындауды тапсырамын.Қазақстан Халық Кеңесі мемлекет пен жекеменшік серіктестігі тетігін нақты істе қолдану мәселесіне назар аударуы керек. Мәдениет пен креативті индустрия саласындағы жобаларды ұзақ уақыт бойы қаржыландыруға мүмкіндік беру үшін эндаумент қорлар туралы заңнамаға өзгеріс енгізу қажет.Басқаша айтқанда, біз азаматтарымыздың қоғам өміріне жан-жақты атсалысуына барынша жағдай жасауға тиіспіз. Өйткені үлкен өзгерістер кішкене қадамдардан басталады. Мұны қазіргі тіршілігімізден жақсы білеміз. Ұлт пен адами капиталдың жаңа сапасы дәл осылай қалыптасады.Қадірлі қауым!Құрметті жиынға қатысушылар!Қазір еліміз тарихи және тағдыршешті дәуірге қадам басты. Ауқымды өзгерістер үдерісі билік тармақтарын жаңғыртумен тоқтап қалмайтыны анық. Біз Әділетті, Озық, Таза, Күшті Қазақстанды құру жолындағы кешенді жұмысты үздіксіз жалғастыра береміз. Біз реформаларды табысты жүзеге асырып, еліміздің тұрақты өсіп-өркендеуі үшін мызғымас негіз қалыптастыруымыз қажет. Бұл үшін қоғамдық сананы өзгертуіміз керек. Басқа сөзбен айтсақ, халқымыздың санасының өзегінде білімпаздық, ұқыптылық, жауапкершілік, еңбекқорлық қасиеттері тұруға тиіс. Себебі заңға бағыну, елге жанашыр болу, табиғатқа қамқор көзбен қарау, тазалықты сақтау – мұның бәрі де озық ойлы ұлтқа тән маңызды құндылықтар. «Адал азамат», «Таза Қазақстан», «Заң мен тәртіп» бастамаларының басты мақсаты да – осы құндылықтарды қоғамда түпкілікті орнықтыру.Тағы бір маңызды міндет – ұлттық сана-сезімді қалыптастыру және тарихи жадымызды жаңғырту. Бұл бағытта көптеген жұмыс атқарылып жатыр. Мен де бұған дейін осы өзекті тақырыпқа байланысты біраз ойымды айттым. Біз төл мәдениетіміздің өрісін кеңейтіп, ұлт руханиятына өшпес із қалдырған дара тұлғалардың мұрасын дәріптеуге айрықша назар аударып отырмыз. Жұртымыздың жылнамасын түгендеп, Ұлы дала тарихын және Алтын Орда дәуірін терең зерттеп жатырмыз.Биыл 22 жылға созылған үзілістен кейін Қазақстанның бірқатар киелі нысаны ЮНЕСКО-ның мұралар тізіміне енгізілді. Бүкіләлемдік мұралар тізіміне Маңғыстау облысындағы бірегей тарихи нысандар да енді. Бұл үлкен жетістік деп ойлаймын. Жаркент мешіті мен Вознесенск шіркеуі секілді екі бірегей ескерткіштің ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізбесіне алдын ала енгізілуі тағы бір маңызды қадам болды. Сәулет өнерінің осынау жауһарлары – Қазақстанның мәдени әралуандығын паш етеді, сондай-ақ елімізде ғұмыр кешіп жатқан барлық этностың тарихына және рухани мұрасына ұқыпты әрі құрметпен қарайтынымызды айғақтайды. Дегенмен осы тұста бір мәселеге тоқтала кеткен жөн.Тарихты дұрыс тани білу – ең қажетті дағды. Өткенге өкпе арту – болашаққа балта шабумен тең әрекет. Айналасына кінә тағып, үнемі жұбаныш іздеп жүретін адамның да, ұлттың да келешегі бұлыңғыр болады. Бұл – шындық. Мұндай кертартпа әдеттерден аулақ болу керек.Күнделікті өмірде де мұңға батпай, еңсені тік ұстап жүрген жөн. Өскелең ұрпақты жасық, кінәмшіл, уайымшыл мінезден сақтау қажет. Олар ұлтының тарихын мақтан етіп, еліміздің болашағына сеніммен қарауы керек.Қазақтың біртуар жазушысы Мұхтар Әуезовтің «Ел боламын десең, бесігіңді түзе» деген жақсы сөзі бар. Ұрпақ тәрбиесі – ел болашағының кепілі. Сондықтан біз қазір «Адал азамат» біртұтас тәрбие бағдарламасын жүзеге асырып жатырмыз. Бұл жұмысқа атүсті қарамай, сапалы атқару керек.Қазақ қилы замандардан қайыспай өткен, өр рухын жықпаған, қайсар, жігерлі ұлт болған. Біз ата дәстүрімізді, асыл дінімізді, ана тілімізді, бірегей болмысымызды сақтай отырып, жаңашылдыққа, жасампаздыққа ұмтылуымыз қажет.Тұтас елімізге көлеңкесін түсіретін жат ағымдарға, қараңғылықтан басқа берері жоқ ескілік ұстанымдарына қатаң тосқауыл қоюымыз керек.Ұлт болып ұйысып, қоғамда жаңа этика қалыптастыруымыз қажет. Бұл аса маңызды істі орындауға сіздер – Қазақстан Халық Кеңесінің мүшелері де елеулі үлес қосасыздар деп сенемін.Қазақстан Халық Кеңесі – баламасы жоқ, мүлде жаңа, инновациялық институт. Әділетті Қазақстанның жарқын символы саналатын бұл құрылымның жөні де, жолы да өзгеше. Сондықтан Кеңестің алғашқы мүшелеріне зор жауапкершілік жүктеледі. Осы мәртебелі әрі беделді құрылымның табысты жұмысы сіздердің табанды еңбектеріңізге байланысты болмақ. Сіздер қоғамның мемлекетке деген сенімін нығайтып, ел бірлігін күшейтуге жол ашатын игі істердің бастауында боласыздар. Әрине, жол бастау оңай болмасы анық. Бірақ бір жағынан, бұл – үлкен құрмет және зор мүмкіндік.Сіздер халықпен етене байланыс орнатып, жасампаз бастамалар көтеру арқылы мемлекеттік басқару жүйесіне, тіпті, ел тағдырына ықпал ете аласыздар. Ең бастысы, ұлт мүддесі бәрінен биік тұруға тиіс.Осы тұста тағы бір мәселеге айрықша назар аударғым келеді. Кеңестің қызметі қағазбастылыққа айналып кетпеуі қажет. Сіздер әрдайым халықпен тікелей байланыста болуларыңыз керек. Қиындықтан тайсалмай, күрделі мәселелерді батыл көтеру қажет. Жұртты алаңдатқан мәселелерді терең зерттеп, қоғамдық талқылардың бел ортасында жүру маңызды. «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» тұғырнамасы осындай ашық диалог арқылы жүзеге асады.Қоғамдық сенімді күшейтудің, яғни, ұлттық бірегейлікті нығайтудың бұдан басқа жолы жоқ. Сондықтан әр мәселеге тыңғылықты дайындықпен кірісу қажет. Халқымыз «Сын түзелмей, мін түзелмейді» деп бекер айтпаған. Бірақ басты талап: кез келген сын шынайы болуға тиіс. Мәселені көтере отырып, оның шешімін де қатар ұсыну қажет. Кеңестің әр мүшесі қарапайым этика нормаларын қатаң ұстануы керек. Халық Кеңесі өкілдері жоғары саяси мәдениеттің озық үлгісін көрсетуге тиіс.Қадірлі қауым!Мен сөз басында еліміздің мемлекеттік басқару жүйесі заман талабына сай жаңғыртылып жатқанын айттым. Енді осы жұмысты тоқтатпай, тек алға қарай жүруіміз керек. Қазіргі кезеңде біз жергілікті өкілді органдардың, яғни, мәслихаттардың сайлауын өткізуіміз қажет.Мәслихат депутаттарының өкілеттігі Конституцияда және тиісті заңдарда айқындалған мерзімге дейін сақталады. Дегенмен олардың көпшілігі «Amanat» партиясының атынан сайланды. Бүгінде бұл саяси ұйым «Әділет» партиясына қосылып, өз қызметін тоқтатты. Жақында тиісті заңнамалық рәсімдер аяқталады. Сол кезде мәслихат депутаттарының басым бөлігінің қызметінің заңдылығына қатысты мәселе туындайды.Жалпы, жергілікті депутаттар аймақтағы жұртшылықтың мүддесін қорғайды, бюджетті бекітеді және басқа да міндеттерді орындайды.Бір сөзбен айтқанда, елді-мекендерді өркендету ісіне белсене атсалысады. Демек өкілді органдар қызметінің заңға сәйкес болуы айрықша маңызды. Сондықтан мен жақын арада Премьер-министрмен және Құрылтай Төрағасымен барлық деңгейдегі мәслихаттардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату жөнінде кеңесемін. Содан соң тиісті Жарлыққа қол қоямын.Көп ұзамай Орталық сайлау комиссиясы сайлау өтетін күнді жариялауы керек. Бұл қадам мәслихаттардың білікті әрі кәсіби корпусын қалыптастыруға жол ашып, оның жұмысына тың серпін береді. Осы сайлаудың жоғары деңгейде және сапалы өтуіне сіздер де мол үлес қосасыздар деп сенемін.Қазақстан Халық Кеңесінің алғашқы құрамына кәсіби, отаншыл, қоғамдағы беделі жоғары, мықты азаматтар енді. Бүгін біз алдымызда тұрған мақсат-міндеттерді айқындап алдық. Қоғамымыз сіздерге зор үміт артып отыр. Өздеріңізге жүктелген тарихи миссияның мән-маңызын терең түсініп, мемлекет мүддесі үшін табанды қызмет етесіздер деп ойлаймын.Баршаңызға табыс тілеймін! Қастерлі Отанымыз – Қазақстан өсіп-өркендей берсін! Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-ljubljana/press/news/details/1298577?lang=ru