Цифрландыру және жасанды интеллект жылы аясында Астанада мемлекеттік органдардың бірінші басшылары мен облыс және қала әкімдерін біріктірген «Жасанды интеллект Қазақстан үшін: негіздер, мүмкіндіктер және практикалық қадамдар» атты стратегиялық семинар өтті.Семинардың мақсаты - жасанды интеллекттің қазіргі мүмкіндіктері мен оны мемлекеттік басқаруда, экономикада және әлеуметтік салада қолдану туралы ортақ түсінікті қалыптастыру, сондай-ақ басшыларды AI-трансформацияның үздік әлемдік тәжірибелерімен таныстыру болып табылады.Шараның негізгі баяндамашысы 01.AI негізін қалаушы және бас директоры, Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Жасанды интеллект жөніндегі кеңестің мүшесі, жасанды интеллект саласындағы әлемдегі ең беделді сарапшылардың бірі - доктор Кай-Фу Ли.Семинар барысында жасанды интеллекттің дамуындағы жаһандық трендтер, үлкен тілдік модельдерден AI-агенттерге көшу, ұйымдардың қызметіне ЖИ енгізу тәсілдері, сондай-ақ мемлекеттік басқару мен бизнестің тиімділігін арттырудың заманауи құралдары қарастырылды. Ұлттық AI-құзыреттіліктерді дамытуға, цифрлық егемендікке, инженерлік кадрларды даярлауға және жасанды интеллекттің жеке экожүйесін құруға ерекше назар аударылды.Оқу модульдерінің бірі Vibe Coding-ке арналды - жасанды интеллект цифрлық өнімдерді жасауда толыққанды көмекші болатын дамудың жаңа тәсілі. Бүгінгі таңда бұл тәсіл дәстүрлі даму процестерін өзгертіп, цифрлық шешімдерді жасауды тезірек және қолжетімді етуде.«Бүгінде әлем тарихымыздағы ең ауқымды технологиялық революцияның басында тұр. Біз чат-боттар дәуірінен AI-агенттер дәуіріне - жауап генерациялап қана қоймай, күрделі тапсырмаларды өз бетінше орындайтын, шешім қабылдауға көмектесетін және ұйымдардың жұмысын өзгерте алатын интеллектуалды жүйелер дәуіріне өтудеміз. Бұл технологияларды бүгіннен бастап енгізетін елдер алдағы жылдарда стратегиялық артықшылыққа ие болады», - деді доктор Кай-Фу Ли.Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары - Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиев жасанды интеллектті сәтті енгізу басшылардың өз жұмысында жаңа тәсілдерді қолдануға дайындығынан басталатынын атап өтті.Жаслан Мәдиев: «Жасанды интеллектті тек технологиялар арқылы енгізу мүмкін емес. Ең алдымен, басшылардың ЖИ қандай міндеттерді шеше алатынын, басқару процестерінің қалай өзгеретінін және қандай құралдарды бүгіннің өзінде іс жүзінде қолдануға болатынын түсінуі маңызды. Сондықтан да бірінші басшыларды оқыту - елдің AI-трансформациясының сәтті өтуінің басты шарттарының бірі», - деді.Іс-шара аясында Қазақстан мен 01.AI компаниясының бірлескен кәсіпорны - Q.AI құрылғаны жарияланды. Компания Қазақстан үшін бейімделген үлкен тілдік модельдерді, AI-агенттерді, корпоративтік AI-платформаларды және мемлекеттік сектор мен бизнеске арналған цифрлық трансформацияның басқа да шешімдерін әзірлеумен және енгізумен айналысады. Q.AI бас директоры болып бұған дейін Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект вице-министрі қызметін атқарған Дмитрий Мун тағайындалды.Q.AI құрылуы ұлттық AI-экожүйені дамытудағы, инженерлік құзыреттілікті нығайтудағы және Қазақстанда жасанды интеллектің озық технологияларын енгізудегі кезекті қадам болмақ.Стратегиялық семинардың өткізілуі және жасанды интеллект саласындағы әлемдік көшбасшылардың бірімен бірлескен бастаманың іске қосылуы Қазақстанның AI-экономиканы дамыту бойынша жүйелі жұмысын көрсетеді. Цифрландыру және жасанды интеллект жылында еліміз заманауи инфрақұрылымды қалыптастырып, кадрлық әлеуетті дамытып, халықаралық ынтымақтастықты кеңейтіп, мемлекеттік басқару мен экономикаға жасанды интеллектті кеңінен енгізу үшін қолайлы жағдай жасауда.ҚР Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің баспасөз қызметі

Өтетін жері: Талдықорған қаласы, І.Жансүгіров атындағы Мәдениет сарайы                          Өтетін уақыты: 1 маусым, 2026 жыл  cағат 17:00Байланыс телефондары:8 (7282) 24-34-07;Электронды пошта: 7su.ocnt@mail.ru  КІРУ ТЕГІН  Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/zhetysu-archive/press/news/details/1230377?lang=ru

Бақбақты ауылының 1988 жылғы 39-түлектері туған жерге деген ыстық ықыласын білдіріп, ауылымыздың кіреберісіне арнайы “Бақбақты” ескерткіш белгісі мен Ту алаңын тарту етті.Бұл — туған ауылға деген шынайы құрметтің, елжандылықтың және кейінгі ұрпаққа қалдырылған тағылымды сыйдың жарқын көрінісі.Енді ауылымыздың төрінде көк Туымыз желбіреп, елдік пен бірліктің символына айналмақ.Осындай игі іске ұйытқы болған азаматтарға ауыл тұрғындары атынан шынайы алғыс білдіреміз!Туған жердің көркеюіне үлес қосқан әрбір жанға құрметіміз шексіз.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/balkhash-bakbakty/press/news/details/1230385?lang=ru

2026 жылдың 28 мамырында «Қостанай облысы әкімінің аппараты» ММ-де Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдер мен процессуалдық кодексіне енгізілген соңғы өзгерістерді ескере отырып, өтініштерді қарау кезіндегі әкімшілік рәсімдерді жүргізу тәртібін түсіндіру жөніндегі құқықтық білім беру жұмысы аясында оқу өткізілді.Іс-шара спикері – Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасы Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитеті департаментінің бөлім басшысы Дәулет Тұрарұлы Жидебаев.Оқу барысында қатысушыларға өтініштерді тіркеу, есепке алу және қарау, келіп түсетін құжаттардың түрін анықтау, құзыреттілікті тексеру, дубликаттармен жұмыс жасау, сондай-ақ «Электрондық өтініштер» АТЖ-де тиісті әрекеттерді көрсету ерекшеліктері туралы мәселелер түсіндірілді.Жеке қабылдауға түсетін өтініштерді ескеру, ЛП-1 нысанының қолданылуы, жаңа әріптік индекс «ЖҚ», сондай-ақ өтініштер бойынша есеп беру тәртібімен байланысты өзгерістерге ерекше назар аударылды.Жалпыға бірдей құқықтық оқудың қорытындысы бойынша қатысушыларға азаматтардың және заңды тұлғалардың өтініштерімен күнделікті жұмыс істеуде өзгерістерді дұрыс қолдану бойынша практикалық ұсынымдар берілді.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kostanay/press/news/details/1230389?lang=ru

         Абай облысы бойынша қылмыстық-атқару жүйесі департаментінің әйелдер колониясы мекемесінде отбасылық құндылықтарды нығайтуға және заңға бағынатын өмір салтына тұрақты уәждемені қалыптастыруға бағытталған тәрбие және психологиялық жұмыс тұрақты негізде жүргізіледі.         Бұл жұмыстың кезекті кезеңі отбасының әйел өміріндегі рөліне арналған тақырыптық іс-шара болды.          Алпыстан астам сотталушы "отбасылық құндылықтар: әр түрлі ұрпақтың көзқарасы"дау-дамайына қатысты. Жас топтарына бөлінген қатысушылар қазіргі қоғамдағы отбасы мен әйелдің рөлін, жеке жауапкершілік пен өмірлік басымдықтар мәселелерін талқылады.           Іс-шара аясында мансап пен отбасылық әл-ауқат арасындағы таңдау тақырыбын ашатын "отбасы адамы" көркем фильмін көру ұйымдастырылды. Сурет сотталғандардың эмоционалды реакциясын тудырды және өмірлік құндылықтарды қайта қарастыруға ықпал етті.          — Бір кездері менің отбасым болды-күйеуім және үш балам: екі ұл мен қызым. Біз қарапайым өмір сүрдік, бірақ бақытты болдық. Бухгалтер болып жұмыс істей отырып, мен азғыруға бой алдырдым және ұрлық жасадым. Бүгін менің балаларым менсіз өседі, мен қолымызда бар нәрсені сақтаудың қаншалықты маңызды екенін түсінемін. Ең құндысы материалдық емес, жақын болу мүмкіндігі болды, - деп бөлісті сотталған.                     — Осындай іс-шаралар арқылы біз сотталған әйелдердің отбасына саналы көзқарасын қалыптастырамыз, балалардың болашағы үшін жауапкершілік сезімін күшейтеміз және оң өзгерістерге ішкі мотивацияны қалыптастыруға көмектесеміз. Бұл қайта әлеуметтендіру бойынша кешенді жұмыстың маңызды бөлігі,-деп атап өтті сотталғандар арасындағы тәрбие-психологиялық жұмыс бөлімінің аға психологы Алтынгүл Агатанова.          Рухани-адамгершілік бағдарларды нығайту және сотталғандарды қоғамға оралуға дайындау жөніндегі жұмыс жүйелі негізде жалғастырылатын болады.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/duisabai/press/news/details/1230391?lang=ru

«Халық үніне құлақ асатын мемлекет» тұжырымдамасын іске асыру аясында Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік ішкі аудит комитетінің төрағасы Ержан Тілекұлы Мыңжасаров Маңғыстау облысының тұрғындарымен кездесті.Оның барысында ведомство басшысы атқарылған жұмыстардың қорытындылары мен мемлекеттік аудит саласындағы жаңа тәсілдер туралы айтып, жергілікті халықтың өзекті сұрақтарына жан-жақты жауап берді.Ашық диалог форматында өткен жиында тұрғындар белсенділік танытып, өздерін мазалайтын мәселелерге байланысты, оның ішінде қашықтан тексеру жүргізу тәртібіне қатысты сауалдарын қойды.2026 жылдың 15 мамырына дейінгі қорытындысы бойынша 1,7 трлн теңге көлеміндегі бюджет қаражаты аудитпен қамтылып, 372,2 млрд теңгеге қаржылық бұзушылықтар мен 963 процедуралық кемшіліктер анықталды. Бұл ретте тексерулердің азайғанына қарамастан қамтылған бюджет қаражатының көлемі екі есе ұлғайғанын айта кетейік.Бюджетті онлайн мониторингілеу жоспарланған мемлекеттік шығындарды 1,5 трлн теңгеге асыра көрсетудің жолын кесуге мүмкіндік берді. Сондай-ақ, бұрын білім беру саласына тән болған, ақшалай қаражаттарды карточкалық шоттарға заңсыз аударуға байланысты бұзушылықтар саны азайды.Комитет төрағасы айтқандай, бүгінде ведомствоның алдында тұрған басты міндет – заңсыздықтарды әшкерелеуден бөлек, цифрландыру мен аналитиканың көмегімен оларды бастапқы кезеңде тежеу.Кездесу соңында ІМАК-нің заманауи аудит құралдарын дамытуды жалғастыратыны жөнінде, сондай-ақ бюджет қаражатының ашықтығын қамтамасыз етуде өзара байланыстың маңызды тетігіне айналған азаматтардың өтініштерімен жұмыс істеуге баса назар аударылатыны жеткізілді.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kvga/press/news/details/1230423?lang=ru

Нью-Йорк, 2026 жылғы 26 мамыр – Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары Ержан Ашықбаев Қытайдың төрағалығымен өткен «БҰҰ Жарғысының мақсаттары мен қағидаттарын сақтау және БҰҰ-ның орталық рөлі бар халықаралық жүйені нығайту» тақырыбындағы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің жоғары деңгейдегі ашық пікірталастарына қатысты.Қазақстан өкілі өз сөзінде пікірталастар белгісіздіктің артуы, халықаралық құқықтың әлсіреуі және құқықтық нормалардың іріктемелі қолданылуы жағдайында өтіп жатқанын атап көрсетті. Осыған байланысты, ҚР Президенті Қ.Тоқаевтың БҰҰ-ның орталық рөлін жан-жақты қолдауы және әлемдік көшбасшыларды халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздік мәселелеріне зор жауапкершілікпен қарауға шақыруы атап өтілді.Қазақстан тарапы БҰҰ орнықты бейбітшілік пен дамуды қамтамасыз етудің алмастырылмас тетігі болып қала беретінін мәлімдеді. Осы тұрғыда Қазақстанның Орталық Азиядағы өңірлік сенім мен өзара тиімді ынтымақтастықты нығайту, бейбіт процестерге жәрдемдесу, ядролық қарусыздануды, дінаралық диалогты ілгерілету және БҰҰ-ның бітімгершілік қызметіне қатысу бағытындағы үлесі көрсетілді.БҰҰ-ны реформалау, соның ішінде Қауіпсіздік Кеңесін қазіргі заманғы сын-қатерлерге бейімдеу қажеттігіне ерекше назар аударылды. Қазақстан дамушы елдер мен орта державалардың кеңінен өкілдік етуін, сондай-ақ БҰҰ-ның тиімділігін және мүше мемлекеттердің үміттеріне жауап беру қабілетін арттыруға бағытталған эволюциялық реформалау тәсілін қолдайды.Жаһандық сын-қатерлер аясында қолданыстағы тетіктердің қайталануын еңсеру және БҰҰ су мандатының тиімділігін арттыру мақсатында Мемлекет басшысының Халықаралық су ұйымын құру туралы бастамасы атап өтілді. Сонымен қатар, Қазақстанның Медициналық-санитариялық алғашқы көмек жөніндегі жаһандық коалицияны және Биологиялық қауіпсіздік жөніндегі халықаралық агенттікті құру бастамалары да айтылды.Министрдің бірінші орынбасары көпжақты ынтымақтастықты сапалы дамыту және БҰҰ Жарғысының қағидаттарын одан әрі нығайту мақсатында Қазақстанның барлық мүше мемлекеттермен жұмысты жалғастыруға дайын екенін растады.Сондай-ақ, БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі отырысы аясында қазақ дипломаты ҚХР Сыртқы істер министрі Ван Имен және Қырғызстан Сыртқы істер министрі Жээнбек Кулубаевпен екіжақты ынтымақтастықты дамыту перспективалары мен көпжақты алаңдардағы өзара іс-қимылдың негізгі бағыттарын талқылау үшін кездесулер өткізді.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-geneva/press/news/details/1230424?lang=ru

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев бұқаралық ақпарат құралдары қызметкерлерін марапаттау рәсімінде сөз сөйлеп, журналистер қауымын кәсіби мерекесімен құттықтады. Президент БАҚ саласы өкілдерінің қоғам өміріндегі ерекше рөліне тоқталып, олардың халық пен билік арасындағы маңызды көпір екенін атап өтті.Мемлекет басшысының айтуынша, журналистер әрдайым қоғамдағы өзекті мәселелерді көтеріп, азаматтардың мүддесін қорғап келеді. Ақпараттық технологиялар қарқынды дамыған қазіргі кезеңде халыққа жедел, сапалы әрі шынайы ақпарат жеткізу, маңызды оқиғаларға терең талдау жасау – медиа саласы мамандарына жүктелген жауапты міндеттердің бірі.Президент отандық журналистердің елдегі ауқымды саяси реформаларды түсіндіру мен насихаттаудағы еңбегін жоғары бағалады. Оның ішінде жаңа Конституцияны әзірлеу және қабылдау үдерісінде БАҚ өкілдері маңызды рөл атқарғанын ерекше атап өтті. Конституциялық комиссия жұмысы туралы сапалы ақпарат таратып, ұсынылған өзгерістерге жан-жақты талдау жасаған журналистер қоғамда кең ауқымды пікірталас қалыптастыруға үлес қосты. Осыған байланысты Қасым-Жомарт Тоқаев журналистерді жаңа Конституцияның тең авторларының бірі деуге болатынын айтты.Мемлекет басшысы жаңа Конституцияның еліміздің егемендігі мен тәуелсіздігін нығайтуға, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға, заң үстемдігін қамтамасыз етуге және ұлттық бірлікті күшейтуге бағытталғанын атап өтті. Сонымен қатар білім мен ғылымды дамыту, инновацияны қолдау, адам капиталын арттыру, халықтың әл-ауқатын жақсарту және қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарау негізгі басымдықтар ретінде айқындалғанын жеткізді.Президенттің пікірінше, қазіргі цифрлық дәуірде медиа саласы елеулі өзгерістер кезеңін бастан өткеруде. Әлеуметтік желілер мен интернет-платформалардың ықпалы артқанымен, дәстүрлі бұқаралық ақпарат құралдарының маңызы төмендеген жоқ. Керісінше, газеттер мен телеарналар жаңа форматтарға бейімделіп, мультимедиялық платформалар ретінде дамып келеді. Олардың басты артықшылығы – ақпаратты терең талдап, сапалы сараптама ұсына алуында.Қасым-Жомарт Тоқаев ақпараттық кеңістіктегі өзекті мәселелердің бірі – жалған ақпарат пен дипфейк технологияларының таралуына да тоқталды. Оның айтуынша, жасанды интеллект құралдары арқылы қоғамда алауыздық туғызуға, мемлекеттік институттардың беделіне нұқсан келтіруге бағытталған әрекеттер жиілеп келеді. Сондықтан журналистер шынайы ақпарат таратып, қоғамның ақпараттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету ісіне белсенді атсалысуы қажет.Президент Қазақстанда сөз бостандығы мен пікір алуандығына барлық қажетті жағдай жасалғанын атап өтті. Сонымен қатар сөз еркіндігі жауапкершілікпен ұштасуы тиіс екенін айтып, құқықтық нигилизмге, радикализмге және қоғам құндылықтарына қайшы келетін идеологияларды насихаттауға жол бермеу қажеттігін жеткізді. Бұл ретте азаматтардың медиасауаттылығын арттырудың маңызына ерекше назар аударылды.Мемлекет басшысы жастар тәрбиесіне қатысты мәселелерге де тоқталды. Оның пікірінше, медиакеңістікте сән-салтанат пен жеңіл табыс культін дәріптеу өскелең ұрпақтың дүниетанымына теріс әсер етеді. Сондықтан журналистер қоғамға жасампаз еңбек, адалдық, мәдениет және жауапкершілік құндылықтарын насихаттауы тиіс. Президент қазіргі журналистердің басты миссиясы шындықты көрсету ғана емес, сонымен қатар ұлтты өркениетке бастайтын ағартушылық қызмет атқару екенін атап өтті.Сөз соңында Қасым-Жомарт Тоқаев ақпарат саласы қызметкерлеріне Әділетті, Таза, Қауіпсіз әрі Күшті Қазақстан құру жолындағы еңбектері үшін алғыс білдірді. Ол журналистердің «Заң мен тәртіп», «Адал азамат» қағидаттарын және «Таза Қазақстан» тұжырымдамасын қоғамда кеңінен дәріптеуге қосып жүрген үлесін жоғары бағалады.Президенттің Жарлығымен Қазақстан журналистикасы мен телевизиясының дамуына елеулі үлес қосқан бірқатар медиа саласының өкілдері мемлекеттік наградалармен марапатталды. Олардың қатарында ұлттық телевизияның алғашқы кәсіби мамандарының бірі, қазақ тіліндегі тұңғыш эфирді жүргізген ардагер диктор Зұлқия Жұматова да бар. Мемлекет басшысы оған «Құрмет» орденін табыстау туралы шешім қабылдағанын жариялады.Қасым-Жомарт Тоқаев журналистер қауымы алдағы уақытта да ел мүддесіне қызмет етіп, қоғамдағы оң өзгерістердің қозғаушы күштерінің бірі болып қала беретініне сенім білдірді.

Қазақстанның оңтүстік өнеркәсіп орталығы Шымкент қаласы сандық трансформацияның жаңа кезеңіне аяқ басып отыр. 22 маусым 2026 жылы өткен ірі цифрлық іс-шара барысында отандық және шетелдік сарапшылар «Индустрия 5.0» тұжырымдамасын аймақтың өндіріс кәсіпорындарына ендіру мәселесін жан-жақты талқылады. Бұл форум Шымкенттің болашақ экономикалық стратегиясын айқындайтын маңызды алаңға айналды.«Индустрия 5.0» тұжырымдамасының мәні неде? Егер «Индустрия 4.0» роботтандыру, интернет заттары және автоматтандырудың жаппай енгізілуімен ерекшеленсе, жаңа буын тұжырымдама адам мен машинаның үйлесімді бірлескен жұмысын алдыңғы орынға қояды. Өндірістік жасанды интеллект, тереңдетілген цифрландыру және ең бастысы — технологияның адамдық мүдделерге бағындырылуы осы тұжырымдаманың өзегін құрайды. Шымкент үшін бұл тек техникалық жаңғыру ғана емес, сонымен бірге еңбек нарығын, кәсіби білімді және аймақтың бәсекеге қабілеттілігін түбегейлі қайта пішу дегенді білдіреді.Шымкент республиканың ірі өнеркәсіп қалаларының бірі ретінде ұзақ жылдар бойы химия, металлургия, тамақ өнеркәсібі және машина жасау салаларында дамып келеді. Алайда соңғы жылдардағы жаһандық бәсекелестік пен шикізатқа тәуелділік мәселелері аймақтың дамуына белгілі бір шектеу қойып отырды. Мемлекеттік «Жаңа Қазақстан» стратегиясы аясында технологиялық жаңғыру басымдыққа айналып, Шымкент бұл бағытта пилоттық аймақ ретінде белгіленді. Форумда осы шешімнің маңыздылығы ерекше атап өтілді.Іс-шарада сөз алған Шымкент қалалық экономика департаментінің бас сарапшысы Асқар Бекжанов «Біз «Индустрия 5.0» тек жабдықты ауыстыру деп қарауға болмайды. Бұл — ойлаудың, еңбектің және бизнестің жаңа философиясы. Шымкенттің 180-ден астам өндіріс кәсіпорнын болашақта цифрлық-аналогтық жаңа форматта жұмыс жасайтын зауыттарға айналдыру мақсатымыз бар. Адам оператор болудан ойлаушы маманға айналуы тиіс» деді. Оның сөздері залдағы өнеркәсіпшілер арасында жылы қабылданып, белсенді пікірталасқа жол ашты.Халықаралық сарапшылар да форумның ерекше мақтанышына айналды. Сеулдан арнайы шақырылған сандық өнеркәсіп консультанты Ким Чжэ Вон Оңтүстік Кореяның Ульсан қаласындағы өнеркәсіптік трансформация тәжірибесімен бөлісті. «Ульсан автомобиль өнеркәсібінде «Индустрия 5.0» принциптерін ендіре отырып, еңбек өнімділігін үш жылда 34 пайызға арттырды. Бұл кезде жұмыс орындарының саны кемімеді, керісінше, жоғары білікті мамандарға деген сұраныс артты» деп атап өтті ол. Бұл мысал Шымкент үшін нақты іс жүзіндегі нұсқаулыққа айналуы мүмкін.Статистика тұрғысынан алғанда, Қазақстанда өнеркәсіптік кәсіпорындардың тек 12 пайызы ғана толыққанды цифрландыру деңгейіне жеткен. Шымкентте бұл көрсеткіш орташа республикалық деңгейден сәл жоғары — 15 пайыз. Алайда «Индустрия 5.0» стандарттарына сай кәсіпорын саны мүлдем аз. Форумда 2030 жылға дейін Шымкент кәсіпорындарының кемінде 40 пайызын осы стандартқа жеткізу мақсаты алға қойылды. Бұл үшін жыл сайын 15 миллиард теңгеден астам инвестиция тарту қажет болады деп есептелуде.Жасанды интеллекттің өндіріске ендірілуі тек тиімділікті арттырумен шектелмейді. Экологиялық тұрақтылық та маңызды мәселе болып табылады. «Индустрия 5.0» тұжырымдамасы «жасыл» технологиялармен тікелей байланысты: энергияны тиімді пайдалану, өндіріс қалдықтарын азайту және углеродтық ізді кеміту — бәрі осы жаңа буын индустрияның ажырамас бөлігі. Шымкенттің Оңтүстіқ Қазақстан аймағы экологиялық мәселелер тұрғысынан да осы жолды қажет етеді, себебі қалада ауа сапасы жылдан жылға маңызды мәселе болып қалып отыр.Форум нәтижесінде бірнеше маңызды шешім қабылданды. Біріншіден, 2026 жылдың соңына дейін аймақтық «Сандық өнеркәсіп орталығы» ашылады. Бұл орталық кәсіпорындарға технологиялық консалтинг, кадрларды даярлау және инвестициялық серіктестіктер бойынша қолдау көрсетеді. Екіншіден, жергілікті техникалық жоғары оқу орындарымен бірлесіп, «Өнеркәсіптік жасанды интеллект операторы» мамандығын дайындаудың жаңа оқу бағдарламасы енгізіледі. Үшіншіден, пилоттық зауыт ретінде Шымкенттегі ірі химия кешенінде «Индустрия 5.0» жобасын іске асыру жоспарланды.Жергілікті қоғамның реакциясы да маңызды. Кәсіподақтар технологиялық ауысудың жұмысшылардың жағдайына кері әсер тигізбеуін талап етті. Бұған жауап ретінде акимат тарапынан барлық ауысу процесі кезінде жұмыс орындарын сақтау және жұмысшыларды қайта даярлау бойынша кепілдік берілді. Шымкент технологиялық университетінің ректоры Жанар Сейтқали «Білім беру жүйесі де осы жаңа талаптарға сай болуы тиіс. Біз инженер мен гуманитарлық маманды бірдей даярлайтын кросс-білім беру бағдарламаларын енгізуге дайын тұрмыз» деп мәлімдеді. Бұл сөздер форумдағы барлық қатысушылар тарапынан қолдау тапты.Тарихи тұрғыдан қарасақ, Шымкент 1990 жылдары кеңес индустриясының ыдырауынан кейін қиын кезеңді бастан өткерді. Зауыттар жабылып, жұмыссыздық күрт артты. Кейінгі жылдары қала жаңа серпінмен дамып, бүгінгі күні Қазақстанның үшінші мегаполисіне айналды. «Индустрия 5.0» тұжырымдамасы осы дамудың логикалық жалғасы деп санауға болады — ол Шымкентке тек аймақтық емес, халықаралық деңгейде бәсекеге қабілетті өнеркәсіп орталығы ретінде нығаюға мүмкіндік береді. Болашақтың зауыты — бұл адамдар мен технология бірлесіп жасайтын орын, ал Шымкент сол болашаққа батыл қадам жасауға дайын.

Қазақстан құқық қорғау органдарының тарихында кибермошенниктерге қарсы жүргізілген операциялардың ішіндегі ең маңыздыларының бірі жүзеге асырылды. 22 маусым 2026 жыл күні Шымкент қалалық полиция департаменті ұйымдасқан интернет-қылмыскерлер тобын толықтай бейтараптандырғанын ресми түрде мәлімдеді. Бұл операция Оңтүстік Қазақстан аймағы үшін ғана емес, бүкіл ел бойынша цифрлық қауіпсіздік саласында үлкен маңызға ие оқиға болды. Тергеу барысында анықталғандай, аталған топ бірнеше айдан астам уақыт бойы жүздеген азаматты алдап, миллиондаған теңгені заңсыз иемденіп келген.Оқиғаның мән-жайына тереңірек үңілсек, алаяқтардың жұмыс тетігі өте күрделі және жоғары технологиялық деңгейде ұйымдастырылғанын байқауға болады. Қылмыскерлер жалған ИТ-құралдарды — виртуалды жеке желілерді, криптографиялық бағдарламаларды және арнайы жасалған фишингтік сайттарды — кеңінен пайдаланды. Олар өздерін заңды ұйымдардың қызметкерлері ретінде таныстырып, жәбірленушілерді банктік деректерін немесе бір реттік құпиясөздерді беруге мәжбүрледі. Топтың бір бөлігі техникалық инфрақұрылымды қолдаумен айналысса, екінші бөлігі тікелей жертвалармен байланыс орнатып, психологиялық қысым жасады. Осы еңбек бөлінісі топты сыртқы бақылаудан тиімді жасырып, ұзақ уақыт бойы жазасыз жұмыс істеуге мүмкіндік берді.Шымкент қалалық полиция департаментінің бастығы Серік Нұрмағамбетов бұл операцияның стратегиялық маңыздылығын атап өтті: «Біз бірнеше ай бойы жасырын тергеу жүргіздік. Топтың мүшелері өздерінің цифрлық іздерін өшіруге шебер болды, бірақ сайып келгенде технология мамандарымыздың кәсібилігі жоғары болып шықты. Бұл жеңіс тек Шымкент тұрғындары үшін ғана емес, бүкіл еліміздегі интернет-пайдаланушылар үшін де маңызды». Сондай-ақ тергеу тобының жетекшісі Алия Бекова: «Топ мүшелері өздерін банк менеджерлері, мемлекеттік орган қызметкерлері тіпті полиция өкілдері ретінде де таныстырды. Мұндай алдау схемаларының қаупі — олардың психологиялық жағынан өте сенімді көрінуінде» деп түсіндірді.Статистикалық мәліметтер бойынша Қазақстанда соңғы үш жылда киберқылмыстың саны 140 пайызға өсті. 2025 жылдың ресми деректеріне сәйкес елімізде тіркелген интернет-алаяқтықтың жалпы сомасы 12 миллиард теңгеден асты. Бұл ретте Шымкент қаласы мен Оңтүстік Қазақстан облысы ерекше мәселелі аймақ ретінде белгіленген, себебі аталған өңірде халық санының жылдам өсуі мен цифрлық сауаттылықтың салыстырмалы төмен деңгейі бір арада байқалады. Ұлттық киберқауіпсіздік орталығының сарапшылары топтың жалпы ауқымы мен шеткері аймақтарда жүргізілген операциялардың координациясы жаңа деңгейдегі ұйымдасқан қылмыстың куәсі екенін алға тартады.Тұтастай алғанда, бұл оқиға Қазақстандағы цифрлық трансформация кезеңінің өзіне тән қайшылықтарын айқын көрсетіп отыр. Бір жағынан, мемлекет интернет-банкинг, электрондық үкімет және онлайн-сауда сияқты цифрлық қызметтерді белсенді дамытуда. Екінші жағынан, бұл сервистерді пайдаланатын азаматтардың барлығы бірдей кибергигиена ережелерін сақтай бермейді. «Цифрлық сауаттылық — бүгінгі күннің ең маңызды дағдысы. Тек технологияны пайдалана білу жеткіліксіз — оның қауіптерін де түсіну керек» деп атап өтті Nazarbayev University ақпараттық қауіпсіздік кафедрасының профессоры Дәурен Сейтқали.Ұсталған топ мүшелеріне қатысты іс Шымкент қалалық сотына берілуге дайындалуда. Қылмыстық кодекстің 190-бабы (алаяқтық) және 205-бабы (компьютерлік ақпаратқа заңсыз қол жеткізу) бойынша жауапкершілік 10 жылға дейінгі бас бостандығынан айыруды қарастырады. Бұған қоса, тергеу жүргізуші органдар топтың қаржылық активтерін тәркілеуді де сот шешімі арқылы талап ету ниетін білдіруде. Жәбірленушілердің тізімі жасалуда, және олардың талаптарын қорғайтын арнайы заңгерлік топ тартылған.Қазақстан қоғамы бұл жаңалыққа оң пікірмен жауап берді. Шымкент тұрғындарының әлеуметтік желілердегі реакциясы жаппай қолдауды білдіреді. Көпшілігі ұзақ уақыт бойы осы топтың іс-әрекеттерінен зардап шеккенін, бірақ дәлел жинауда қиыншылық туындағанын жазды. Азаматтық қоғам өкілдері, атап айтқанда «Digital Rights Kazakhstan» ұйымы, бұл операцияны маңызды жетістік деп бағалай отырып, ұстамдылық шақыруда: «Жеке жағдайлар шешілді, бірақ жүйелік мәселе — алаяқтардың жаңа нысандарға бейімделуі — өз актуалдылығын жоғалтқан жоқ». Ұйым алдағы уақытта профилактикалық жұмыстар мен халық арасындағы ақпараттандыру науқандарын күшейтуді талап етіп отыр.Тарихи тұрғыдан қарасақ, Қазақстандағы ұйымдасқан киберқылмыспен күрестің алғашқы ауқымды операциялары 2019–2020 жылдары жүргізілді. Сол кезеңде негізінен онлайн-сауда алаяқтықтары мен SIM-карта арқылы жүргізілетін схемалар үстемдік етті. Бүгінгі жағдай одан едәуір күрделі: заманауи топтар жасанды интеллект элементтерін, deepfake технологиясын және блокчейн жүйесін пайдалана бастады. Бұл тенденция Шымкент операциясының маңыздылығын арттыра түседі, өйткені ол күрделі технологиялық инфрақұрылыммен жұмыс жасайтын топты толықтай жоюдың мүмкін екенін дәлелдейді.Алдағы уақытта Ішкі істер министрлігі аймақтық киберполиция бөлімдерін нығайту мақсатында 2026–2028 жылдарға арналған кешенді бағдарлама іске қосатынын хабарлады. Шымкент операциясы осы бағдарламаның алғашқы ірі практикалық сынағы болды деуге толық негіз бар. Мамандар алдағы жылдары интернет-қылмыспен күресте Қазақстанның халықаралық тәжірибені, соның ішінде Еуропол мен Интерпол деректер базасын тиімдірек пайдаланатынын болжауда. Шымкент жеңісі — бұл тек бір топтың соңы ғана емес, жаңа дәуірдегі цифрлық қауіпсіздіктің бастауы.

Қазақстанның оңтүстік өңірінде технологиялық оқиға болды — 22 маусым 2026 жылы Шымкент қаласында Red Bull Basement студенттік инкубаторының ұлттық финалы өтті. Бұл жай ғана жарыс емес, жас қазақстандық инноваторлар үшін нақты мүмкіндік есігі ашылды: жеңімпаздар Кремний алқабына, әлемдік финалға жолдама алды. Жыл сайын өткізілетін бұл бәсеке бүкіл әлем студенттерін бір платформаға жинап, олардың идеяларын нақты жобаға айналдыруға мүмкіндік береді.Red Bull Basement — бұл жаһандық деңгейдегі бастама. Бағдарлама 2016 жылдан бері жұмыс істейді және бүгінде елуден астам елде ұлттық финалдар өткізіледі. Қатысушылар техникалық шешімдер ұсынып, менторлар мен сарапшылардан бағалау алады, содан соң үздіктер халықаралық сахнаға шығады. Қазақстан осы жылдары бағдарламаға белсенді қатысып, жас мамандарының потенциалын дүниеге таныстырып келеді. Биылғы финал Шымкентте өткізілуі кездейсоқтық емес: қала соңғы жылдары ІТ-инфрақұрылымын жедел дамытып, технологиялық хаб ретінде танылуға ұмтылуда.Финалда ерекше назар аударған бағыттардың бірі — Decentrathon технологиялық қауымдастығымен бірлесіп ұсынылған тапсырмалар. InDrive компаниясымен серіктестікте қатысушыларға нақты екі міндет қойылды: агросекторда жасанды интеллектті пайдалану және нормативтік-құқықтық актілерді талдау жүйесін жасау. Бұл міндеттер заманауи мемлекет үшін өзекті болып табылады, себебі заңнаманың күрделілігі мен ауылшаруашылығын мемлекеттік қолдау мәселелері Қазақстанда ұзақ жылдар бойы шешімін толық таппаған. Жасанды интеллект құралдары арқылы бұл процестерді жүйелеп, мөлдір және болжамды ету — оңай міндет емес, бірақ дәл осы бағытта технологиялар нақты өзгеріс ала алады.Заңнаманы талдауға арналған жоба ерекше қызығушылық туғызды. Қазіргі таңда Қазақстанда мыңдаған нормативтік актілер жинақталған, олардың арасында қайшылықтар, қайталанатын нормалар мен ескірген ережелер жеткілікті. Бизнес пен азаматтар осы күрделі заңнамалық лабиринтте бағыт табуға қиналады. ЖИ негізіндегі жүйе мұндай қарама-қайшылықтарды автоматты түрде анықтап, реттеудің мөлдірлігін арттыра алады. "Бізге бүгін керегі — заңдарды оқитын адам емес, заңдарды түсіндіретін технология," — деді финал кезінде ІТ-сарапшылардың бірі. Бұл пікір залда үлкен қолдауға ие болды.Екінші маңызды бағыт — ауылшаруашылық өндірушілерді субсидиялауға арналған автоматты ЖИ-скоринг жүйесін жасау. Қазір Қазақстанда мемлекеттік субсидияларды бөлу процесі бюрократиялық кедергілермен және субъективтілікпен ұштасып жатады. Фермерлер мен шаруа қожалықтары өздерінің нақты не алуға құқылы екенін білмей, ұзақ кезектер мен күрделі процедуралардан өте алмай жатады. Автоматтандырылған скоринг жүйесі ашық алгоритм негізінде өнімділіктен бастап, қаржылық жай-күйге дейінгі параметрлерді ескере отырып, шешім шығара алады. Мамандардың есебі бойынша, мұндай жүйе субсидиялардың дұрыс мақсатты аудиторияға жетуін 30–40 пайызға арттырып, жемқорлық тәуекелдерін едәуір төмендете алады.Жарыс қатысушыларының пікірлері жоғары рухты бейнеледі. Алматыдан келген студент Айдана Сейтқалиева: "Бұрын стартап идеяларымыз тек қағазда қалатын. Ал мұнда олар тірі жоба болып өседі. Менторлар, нақты тапсырмалар, реалды контекст — бәрі бар," — деді ол. Шымкент политехникалық университетінің оқытушысы Берік Ізтілеу өз кезегінде атап өтті: "Студенттер енді жаһандық масштабта ойлауды үйренуде. Бұл жылдар өткенде елдің технологиялық бәсекеге қабілеттілігіне тікелей ықпал ететін маңызды өзгеріс." Финалдың Шымкентте өтуі жергілікті ІТ-қауымдастық үшін де рухтандырушы болды — өңір жастарының бұл сахнада өзін сынауға мүмкіндігі туды.Қазақстанда ЖИ саласы соңғы екі-үш жылда қарқынды дамып келеді. 2024 жылы елде жасанды интеллектті дамытуға арналған ұлттық стратегия қабылданды. Мемлекет 2029 жылға дейін ЖИ-ны мемлекеттік секторда кеңінен енгізуді жоспарлауда. Осы фонда Red Bull Basement сынды бастамалар мемлекеттік бағдарламалармен үйлесімді жұмыс жасайды, себебі олар нақты саланың мәселелерін шешуге дайын командаларды тәрбиелейді. Шымкент финалы осы жолда маңызды кезең болды.Жеңімпаздар Кремний алқабына аттанып, ең жақсы жаһандық стартаптармен бір сахнаға шығады. Бұл — жай ғана марапат емес, жас қазақстандық инноваторлардың халықаралық технологиялық экожүйеге толыққанды кіруінің алғашқы қадамы. Болашақта олардың кейбіреулері елге оралып, заңнаманы, ауыл шаруашылығын немесе мемлекеттік басқаруды жаңа деңгейге көтеретін компаниялар құруы әбден мүмкін. Шымкент финалы осыны аңғартты: Қазақстанның технологиялық болашағы мол, ал жастары оны іске асыруға дайын.

22 маусым 2026 жылы Түркістан облысы мен Шымкент маңында Қазақстан тарихындағы ең ауқымды атмосфералық мониторинг жобасы ресми түрде жұмысын бастады. «Қазгидромет» агенттігі іске қосқан бұл жоба аясында 39 цифрлық метеостанция арқылы жиналған бес жылдық деректер негізінде жасанды жауын-шашынды арттыру технологиясы қолданылмақ. Су қоймаларын толтыру мен ауыл шаруашылығын сумен қамтамасыз ету мақсатын көздейтін бұл бастама аймақтың болашақ дамуы үшін стратегиялық маңызға ие.Оңтүстік Қазақстан — елдің ең тығыз қоныстанған өңірлерінің бірі. Жалпы халқы үш миллионнан асатын Түркістан облысы мен Шымкент қаласының су мәселесі жыл санап шиеленісіп келеді. Сырдарияның ағыны соңғы он жылда орта есеппен 18 пайызға азайған, ал өңірдегі негізгі су қоймалары өздерінің жобалық қуатынан тек 40–55 пайыз деңгейде толып тұр. Климаттың өзгеруіне байланысты жауын-шашынның мөлшері азайып, булану қарқыны артқан жағдайда дәстүрлі суландыру жүйелері жетіспейтін болды. Дәл осы себеп Қазгидрометті жаңа технологиялық шешімдерді іздестіруге итермеледі.Жобаның техникалық негізін құрайтын 39 цифрлық метеостанция 2021 жылдан бері жұмыс істейді. Бұл стансалар температура, ылғалдылық, атмосфералық қысым, жел бағыты мен жылдамдығы, сонымен қатар бұлттың пайда болу жағдайлары туралы деректерді тәулік бойы жинастырады. Жиналған бес жылдық мәліметтер жасанды интеллект алгоритмдері арқылы талданып, ең тиімді бұлтты «өңдеу» кезеңдері анықталады. Нәтижесінде арнайы реагенттер — күміс йодид кристалдары мен сұйытылған азот — тікелей қалыптасқан бұлт массаларына нүктелік түрде енгізіледі. Бұл технология судың конденсация процесін жылдамдатып, жаңбыр тамшыларының пайда болуын күшейтеді.«Қазгидромет» Оңтүстік өңіраралық орталығының директоры Нұрғали Бекқалиев осы жобаның ерекшелігін атап өтті: «Бізге дейін де жауын-шашынды арттыру тәжірибесі жасалды, бірақ ол негізінен интуитивті сипатта болды. Қазір біз нақты деректерге сүйенеміз. 39 станцияның берген ақпараты бұлттың қандай биіктікте, қандай су тамшылары концентрациясымен қалыптасатынын нақты анықтауға мүмкіндік береді. Бұл реагентті дәл уақытында, дәл жерге енгізуді қамтамасыз етеді». Сарапшының пікірінше, жаңа жүйе жауын-шашын мөлшерін мақсатты аймақтарда 15-25 пайызға дейін арттыра алады.Мемлекеттік деңгейде де бұл бастамаға қолдау күшті. Экология және табиғи ресурстар министрлігі жобаны 2025 жылы бекітілген «Су Қазақстаны — 2030» бағдарламасының ажырамас бөлігі ретінде қарастырады. Ауыл шаруашылығы министрлігінің деректері бойынша, Түркістан облысында 2024 жылы қуаңшылық салдарынан 120 мың гектар егіс жерінде өнім шығымы 30 пайызға төмендеді. Осы шығынның алдын алу жасанды жауын-шашын бағдарламасының басты мақсаттарының бірі болып табылады. Сондай-ақ аймақтағы Шардара, Бөген және Ордабасы су қоймаларының деңгейін тұрақтандыру да жобаның күн тәртібінде.Бұл технология Қазақстан үшін жаңа болғанымен, дүние жүзінде оның тарихы онжылдықтарға саяды. Қытай 1950-жылдардан бастап бұлт «себу» тәсілін қолданып келеді және бүгінде бұл тәжірибе аймақтардың 60 пайызын қамтиды. АҚШ-та Колорадо мен Юта штаттары осы технологияның көмегімен жыл сайын су қоймаларын қосымша 400 миллион текше метр сумен толықтырады. ОАЭ болса «Ұлттық жауын-шашын арттыру бағдарламасы» аясында дрон технологиясын бұлтты «шартылдату» үшін табысты пайдаланады. Қазақстанның бұл тәжірибелерден алған сабақтары мен бейімдеген шешімдері жергілікті климаттық жағдайларға сәйкес келетіні маңызды.Алайда жобаға деген қоғамдық пікір біртекті емес. Шымкент тұрғындарының бір бөлігі атмосфераға реагенттер енгізудің адам денсаулығына ықпалы туралы алаңдаушылық білдіруде. Экологтар мен азаматтық белсенділер күміс йодидінің топырақ пен суға жиналу мәселесін көтерді. «Қазгидромет» мамандары бұл мәселені ашық түрде талқылауға дайын екендіктерін мәлімдеп, реагенттің жерге түсетін мөлшері 1 шаршы километрге шамамен 10 грамм деңгейінде болатынын, бұл ДДҰ стандарттарынан мыңдаған есе аз екенін дәлелдеді. Шымкент экология басқармасы осы деректерді тәуелсіз тексеруді бастады.Жобаның болашағы перспективалы. Оны жүргізушілер 2026-2027 жылдарда алынған нәтижелерге сүйене отырып, бағдарламаны Алматы облысы мен Жетісу өңіріне кеңейтуді жоспарлайды. Бастапқы болжамдар бойынша, жылына 200-250 миллион текше метр қосымша су алу мүмкіндігі бар. Бұл Шардара су қоймасын тұрақты толықтыруға жеткілікті. Климат өзгерісіне бейімделу жолындағы бұл қадам Қазақстанның «Жасыл экономика» стратегиясымен де үйлесімді. Ғалымдар, инженерлер мен жергілікті халық бірлескен күш-жігермен осы бірегей тәжірибені нәтижелі аяқтауды мақсат тұтады. Алда — жасанды жауынды табиғи дамудың серігіне айналдырудың жолы.

Қазақстанның оңтүстік өңірінде цифрлық технологиялардың бизнес ортасына енуі жаңа қарқын алып отыр. 22 маусым 2026 жыл күні жарияланған ақпараттық технологиялар нарығының жаңа талдамалық есептері бойынша Шымкент қаласының шағын және орта бизнесі бұлтты шешімдерді белсенді түрде қабылдай бастаған. Алайда аналитиктер маңызды технологиялық олқылықты да анықтады: жергілікті сауда және қызмет көрсету кәсіпорындарының 57 пайыздан астамы әлі күнге дейін CRM жүйелерін пайдаланбайды, бұл болса өз кезегінде клиенттік базаның жоғалуына тікелей алып келеді.CRM, яғни тұтынушылармен қарым-қатынасты басқару жүйесі — қазіргі заманғы бизнестің іргетасы болып табылады. Бұл технология кәсіпорынға барлық клиенттермен байланысты деректерді бірыңғай дерекқорда жинақтауға, сатып алу тарихын талдауға, тұтынушылардың мінез-құлқын болжауға және мақсатты маркетингтік науқандар жүргізуге мүмкіндік береді. Дамыған елдердің тәжірибесіне сүйенсек, CRM жүйесін енгізген компаниялардың сатылымы орта есеппен 29 пайызға өсіп, клиенттерді ұстап қалу көрсеткіші 27 пайызға жақсарады. Бұл сандар шымкенттік кәсіпкерлер үшін ерекше маңызды.Шымкент — Қазақстанның республикалық маңызы бар үш қаласының бірі. Халқы 1,2 миллионнан асқан бұл мегаполис елдің оңтүстігіндегі сауда-экономикалық хаб ретінде танылады. Соңғы жылдары қалада шағын және орта бизнес субъектілерінің саны айтарлықтай өсті: 2024 жылмен салыстырғанда тіркелген кәсіпкерлер саны 18 пайызға артқан. Бізнес ортасының жандануы жергілікті нарықта бәсекелестікті де күшейтті, ал мұндай жағдайда клиенттерді тарту мен ұстап қалу бұрынғыдан да маңызды мәселеге айналды. Дәл осы тұста CRM жүйелерінің жоқтығы кәсіпкерлер үшін стратегиялық қауіп болып табылады.Зерттеу нәтижелерін талдаған сарапшылар жағдайдың себептеріне жан-жақты тоқталды. Шымкенттің IT-кеңесші компаниясының басшысы Асқар Мамытбеков бұл мәселені нақты атап өтті: «Бізде кәсіпкерлердің технологияларға деген қызығушылығы артқан, бірақ CRM дегенде олар кейде шегіністі. Себебі көпшілігі мұны күрделі және қымбат деп санайды. Шын мәнінде, бүгінде шағын бизнеске арналған бюджеттік шешімдер де бар, ай сайынғы абоненттік төлем айтарлықтай төмен». Мамытбековтің пікірінше, психологиялық кедергілер технологиялық кедергілерден де маңызды рөл атқарады. Сондай-ақ кейбір кәсіпкерлер CRM жүйесінің нақты пайдасын түсінбейді, оны жай ғана «тізім жүргізу» деп қателесіп санайды.Жергілікті сауда палатасының деректері бойынша, Шымкентте тамақтану, сұлулық индустриясы, қонақжайлылық және бөлшек сауда секторларында жұмыс істейтін кәсіпорындар CRM жүйесін ең аз пайдаланатын топқа жатады. Мысалы, сұлулық салондарының 71 пайызы клиенттермен қарым-қатынасты қолмен немесе жай мессенджерлер арқылы жүргізеді. Бұл тәсіл алғашқы кезеңде тиімді болып көрінгенімен, бизнес өсе бастаған сайын ақпарат шашыраңқы болып, клиенттердің бір бөлігі еленбей қалады. Нәтижесінде адал тұтынушылар бәсекелес кәсіпорындарға кетіп жатыр. Статистика бойынша, дұрыс жүргізілмеген клиенттік базаның шығындары жыл сайынғы айналымның орта есеппен 15-20 пайызына тең болады.Облыстық кәсіпкерлікті дамыту орталығының директоры Ғалия Сейітова бұл мәселені мемлекеттік тұрғыдан да маңызды деп санайды: «Біз цифрлық экономика жолына бел буғанбыз. Шымкент бизнесінің технологиялық артта қалуы тек жеке кәсіпкерлердің ғана емес, бүкіл өңір экономикасының мәселесі. Сондықтан CRM жүйелерін енгізуге арналған мемлекеттік субсидиялар мен оқыту бағдарламаларын ұлғайту туралы ұсыныстарды дайындадық». Сейітованың айтуынша, ұсыныс жоқарғы органдарға жіберілді, ал 2027 жылдың бірінші тоқсанынан бастап арнайы гранттық бағдарлама іске қосылуы мүмкін.Халықаралық тәжірибеге назар аудара кетсек, Ресейдің Краснодар өлкесінде 2021 жылы ұқсас мәселе туындаған кезде, жергілікті билік пен IT-компаниялар бірлесе отырып, шағын бизнеске арналған жеңілдетілген CRM пакеттерін ұсынды. Соның нәтижесінде екі жыл ішінде CRM пайдаланушылардың үлесі 34 пайыздан 68 пайызға дейін өсті. Грузия мен Беларусьте де ұқсас цифрлық трансформация бағдарламалары жемісін бергенін айта кеткен жөн. Қазақстан үшін, атап айтқанда Шымкент сияқты ірі аймақтық орталықтар үшін бұл тәжірибе үлгі бола алады.Болашақта CRM жүйелерін кеңінен енгізу Шымкент бизнесіне бірнеше бағытта айтарлықтай пайда әкеле алады. Біріншіден, кәсіпорындар клиенттерін жоғалтпай, ұзақ мерзімді қарым-қатынас орнатады. Екіншіден, деректерге негізделген шешімдер қабылдау нарықтағы бәсекеге қабілеттілікті арттырады. Үшіншіден, жалпы өңірдің цифрлық индексі жоғарылап, инвесторлар үшін Шымкент тартымдырақ болады. Шымкент қаласы әкімдігінің ресми өкілі Болат Дүйсенов биылғы жылдың соңына дейін жергілікті бизнес үшін тегін цифрлық сауаттылық курстарын ұйымдастыратындарын мәлімдеді. Барлық деректер мен сараптамалар бір ауыздан айтады: Шымкент бизнесінің цифрлық болашағы — CRM жүйелерін белсенді игеруде. Уақыт — ең қымбат ресурс, ал технологиядан кейін қалу бизнестің баяу тозуына алып келеді.

Қазақстандағы цифрлық алаяқтық пен интернет-қаулардың саны жыл сайын өсіп келеді. 22 маусым 2026 жыл күні Шымкент қаласының IT-хабы мен құқық қорғау органдарының бірлескен жобасы ресми іске қосылды — «Киберқалқан Қазақстан» бастамасы аясында тұрғындарға арналған практикалық оқыту тренингтерінің алғашқы сериясы өз жұмысын бастады. Бұл оқыту іс-шараларының негізгі мақсаты — қарапайым азаматтарды, әсіресе зейнеткерлер мен әлеуметтік жағынан осал топтарды, цифрлық алаяқтықтан, жалған қаржылық пирамидалардан және интернеттегі алдаудың күрделі схемаларынан қорғаудың нақты дағдыларымен қаруландыру болып табылады.Бастамалардың тарихына үңілсек, «Киберқалқан Қазақстан» жобасы бірнеше жыл бұрын республикалық деңгейде тұжырымдамалық негіздерін қалаған ірі мемлекеттік бағдарламалардың бірі ретінде аталып өтілгені белгілі. Алайда осы уақытқа дейін тренинг форматында тікелей халықпен жұмыс жүргізу мүмкіндігі жекелеген пилоттық аудандармен ғана шектеліп келді. Шымкент IT-хабының жергілікті бастамасы бұл олқылықты толтыруға тырысып, облыс орталығы болып табылатын Шымкент қаласынан бастап, практикалық білім беруді кең ауқымда жолға қоюды алға мақсат қойды. Хаб мамандары мен полиция департаментінің киберқылмыс бөлімінің тергеушілері бірге жұмыс істей отырып, оқыту бағдарламасын жасақтады.Неліктен бұл бастама қазір өзекті? Соңғы үш жылда Қазақстанда финтех-алаяқтыққа байланысты тіркелген шағымдардың саны екі есеге артты. Ұлттық банктің деректері бойынша, жалғыз 2025 жылы ғана азаматтардың жалған инвестициялық платформалар мен пирамидалық схемалар арқылы жоғалтқан қаражатының жалпы сомасы 47 миллиард теңгеден асып кетті. Бұл деректер Оңтүстік Қазақстан облысын да айналып өткен жоқ: аймақта цифрлық алаяқтыққа шалдыққан азаматтардың 38 пайызы 55 жастан асқан адамдар болып табылады. Дәл осы себеп зейнеткерлер мен зейнетке шығу жасына жеткен тұлғаларды тренинг бағдарламасының басым мақсатты тобына айналдырды.Оқыту тренингі үш модульден тұрады. Бірінші модульде қатысушылар телефон арқылы жасалатын банктік алаяқтықтың, жалған банк қызметкерлері мен «ұтыс» хабарламаларының схемаларын практикалық тапсырмалар арқылы танып үйренеді. Екінші модульде интернеттегі жалған инвестициялық сайттар мен криптовалюталық алаяқтық тетіктері талданады — мұнда нақты деректер мен өміршең мысалдар пайдаланылады. Үшінші модуль жалған қаржылық пирамидаларды анықтауға арналған: қатысушыларға «қызыл жалауларды» — яғни алаяқтыққа тән белгілерді — тануға арналған арнайы дидактикалық материалдар таратылады. Тренерлердің айтуынша, тәжірибелік жаттығулар теориялық білімнен де тиімдірек нәтиже беруде.Оқыту іс-шарасының жетекші тренері, Шымкент IT-хабының киберқауіпсіздік жөніндегі маманы Дәурен Сейітов: «Біз алғашқы тренинг сессияларында бірден байқадық — адамдар мұндай схемалардың бар екенін жалпы ұғымда біледі, бірақ нақты жағдайда өздерін дұрыс ұстай алмайды. Бізде зейнеткер апалар бар болды, олар телефоннан «банк қызметкері» хабарласқанда не айтуды білмейді. Міне, осыны өзгерту үшін бізге практикалық жаттығулар өте маңызды» деп атап өтті. Оның сөзін Шымкент қала полиция департаментінің киберқылмыс бөлімінің бастығы Болат Әлімбеков та қуаттады: «Бізге жай ғана ақпарат беру жеткіліксіз. Адам нақты ситуацияны модельдеп, дабылды уақытында анықтай білуі керек. Бұл тренинг форматы — ең дұрыс тәсіл».Бастама туралы қауымдастықтың реакциясы да оптимизмге толы. Тренингке алғашқы апта ішінде 240-тан астам тұрғын тіркелді, бұл ұйымдастырушылардың бастапқы күтуін айтарлықтай еселеді. Шымкенттің Аль-Фараби ауданынан келген зейнеткер Зейнеп Мырзаханова өзінің алғашқы тренинг сессиясынан кейінгі ойын бөлісті: «Мен телефоннан менің шотыма «бөтен кіру болды» деп хабарласқанда не істеу керектігін білмей, дал болдым. Тренингтен кейін қадамдар анық болды. Ең бастысы — телефонды бірден қоюды үйрендім». Мұндай реакциялар тренинг бағдарламасының нысанға дәл тиіп жатқанының куәсі.Болашақ перспективалары тұрғысынан алғанда, Шымкент тәжірибесі республикалық деңгейде үлгі ретінде қарастырылу мүмкіндігіне ие. Жоба жетекшілері 2026 жылдың соңына дейін Оңтүстік Қазақстан облысының барлық ірі аудандарын қамту мақсатын қойды — жалпы 15 000-нан астам тұрғынды оқыту жоспарланып отыр. Оған қоса, зейнеткерлер үйлерімен және мүмкіндігі шектеулі азаматтарға арналған мекемелермен ынтымақтастық арқылы мобильді тренинг форматы да дайындалуда. Цифрлық сауаттылықты арттыру бүгінде тек техникалық мәселе емес — ол бүкіл қоғамның тұрақтылығы мен қауіпсіздігіне тікелей байланысты стратегиялық міндет. Шымкент IT-хабының бұл бастамасы сол міндетті шешудегі нақты қадам болып табылады. Мемлекет пен азаматтық қоғамның, технология мамандарының және құқық қорғау органдарының бірлесе жұмыс жасауы ғана цифрлық кеңістікті барлық қазақстандықтар үшін қауіпсіз ортаға айналдыра алады.

22 маусым 2026 жыл. Қазақстан жасанды интеллект саласында аса маңызды кезеңге қадам басты. Елде «Жасанды интеллект туралы» Заң қабылданып, Цифрлық кодекс күшіне енді, Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі, сондай-ақ Президент жанынан ЖИ дамыту кеңесі құрылды. Бұл шаралар елдің технологиялық болашаққа деген берік бетбұрысын айқын көрсетіп отыр. Дәл осы кезеңде Шымкент қаласы да жалпыұлттық цифрлық трансформация процесінде маңызды орынға ие бола бастады — AI-Sana бағдарламасы аясында қалада жаңа буын IT-мамандарын дайындаудың толыққанды экожүйесі қалыптасуда.Қазақстан соңғы бірнеше жыл ішінде жасанды интеллект саласындағы жаһандық бәсекеге батыл кірісіп, іргелі институционалдық өзгерістерге барды. Жасанды интеллект және цифрлық даму вице-министрі Динара Щеглова мәлімдегендей, бүгінде елдің 95 университетінде AI-пәндер енгізілген, 4 мыңнан астам білім беру бағдарламасы жаңартылған, ал профессорлық-оқытушылық құрамның жартысынан астамы ЖИ саласы бойынша біліктілігін арттыру курстарынан өтті. Бұл сандар өздігінен де ауқымды, алайда олар тек бастамаша қадам ғана. Университеттер енді тек AI-компетенцияларды оқытудан өткізіп, өзіндік қолданбалы шешімдер жасауға көше бастады. Осы бағыттағы ең маңызды жобалардың бірі — тікелей Мемлекет басшысының тапсырмасымен жүзеге асырылатын AI-Sana бағдарламасы.AI-Sana — бұл жай ғана оқу курсы емес, толыққанды AI-кадрларын даярлау және студенттік технологиялық кәсіпкерлікті дамыту экожүйесі. Бағдарламаның бірінші кезеңінде 673 мыңнан астам сертификат берілді: студенттер базалық AI-компетенцияларды игеріп, халықаралық жетекші білім беру платформаларына қол жеткізді. 2026 жылдың 15 сәуірінен бастап «Қазақстан халқына» қоры қолдауымен бағдарламаның екінші кезеңі іске қосылды. Бұл кезеңде 100 мыңнан астам студент AI-кәсіпкерлікті оқып үйренуде, ал SMILE платформасында студенттердің 3 300-ден астам AI-жобасы ұсынылып отыр. Ең белсенді бағыттар — ауыл шаруашылығы, білім беру, денсаулық сақтау және смарт-технологиялар. Бұл студенттік жобалар болашақ инновациялық экономиканың іргетасын қалауда.Шымкент қаласының өзіндік ерекшелігі бар: ол — елдің оңтүстігіндегі ең ірі мегаполис, бірнеше ірі мемлекеттік және жеке университеттердің орталығы. Қала жастары бұрын технологиялық стартаптар мен цифрлық кәсіпкерлік мүмкіндіктерінен алшақ тұратын. AI-Sana бағдарламасы осы олқылықты толтырып, Шымкент студенттері үшін де жаهандық деңгейдегі білім мен тәжірибеге жол ашты. Жергілікті университет оқытушыларының айтуынша, бағдарлама студенттердің технологияға деген қызығушылығын күрт арттырды, көпшілігі кәсіпкерлік жоба дайындауға белсене кірісті. «Бұрын дипломды алып, бір жерге жұмысқа орналасу арманы болса, қазір студенттер өз стартаптарын ашуды жоспарлайды» — деп атап өтті Шымкент университеттерінің бірінің оқытушысы.Қазақстанның жасанды интеллект саласындағы жетістіктері халықаралық деңгейде де кеңінен мойындала бастады. Ел OpenAI, NVIDIA, Google, Huawei, Coursera және басқа да халықаралық серіктестермен бірлескен жобаларды жүзеге асырып жатыр. Атап айтар болсақ, Қазақстан жоғары білім жүйесінің барлық деңгейінде ChatGPT Edu-ды енгізген дүниежүзіндегі алғашқы елдердің бірі болды. Оқытушылар мен университеттерге 165 мың лицензия берілді. Бұл — технологиялық алпауыттармен тең серіктестіктің айқын белгісі. Сарапшылар атап өткендей, мұндай ынтымақтастық еліміздің цифрлық экономика саласындағы бәсекеге қабілеттілігін арттырып қана қоймай, жас мамандарға халықаралық тәжірибеге тікелей қол жеткізуге мүмкіндік береді.Динара Щеглова өз сөзінде «Бүгінде Қазақстан университеттері AI-компетенцияларды оқытудан өз қолданбалы шешімдерін жасауға көшуде. Білім, медицина, энергетика, өнеркәсіптік қауіпсіздік, қаржы және цифрлық сервистер саласында жобалар іске асырылуда. Бұл отандық ғылым мен жоғары білім жүйесінің жоғары әлеуетін көрсетеді» — деп мәлімдеді. Вице-министрдің сөзі бос мақтаныш емес — бүгінде университеттік зертханалардан шыққан бірқатар стартаптар нарықта нақты коммерциялық нәтижелерге қол жеткізіп отыр. Шымкенттің жас технологтары да бұл үрдістен тыс қалмауда: смарт-ауылшаруашылық жобаларынан бастап медициналық диагностика жүйелеріне дейінгі инновациялар жергілікті студенттік командалардың жетістіктері болып табылады.Экспертте мен салалық сарапшылар бағдарламаның алдағы перспективасын оптимизммен бағалайды. Цифрлық трансформация бойынша тәуелсіз сарапшы Асқар Сейітов: «AI-Sana — бұл тек оқу бағдарламасы емес, ұлттық технологиялық егемендік стратегиясының бір бөлігі. Қазақстан жасанды интеллект экономикасының тек тұтынушысы емес, толыққанды қатысушысы болуға жол ашып отыр» — деп баға берді. Шынында да, 100 мыңнан астам студенттің AI-кәсіпкерлікті меңгеріп, нарыққа өз шешімдерімен шығуы ел экономикасына ұзақ мерзімді оң ықпал тигізері анық.Жасанды интеллектіні дамыту, ғылым мен білімді жетілдіру Қазақстан үшін ұзақ мерзімді мемлекеттік басымдық болып саналатыны туралы вице-министр арнайы атап өтті. AI-Sana бағдарламасы — бұл болашаққа жасалған ауқымды инвестиция. Шымкент пен өзге де өңірлерде қалыптасып жатқан AI-экожүйесі ел экономикасын сапалы жаңа деңгейге шығаратын буынды тәрбиелеп жатыр. Жас қазақстандықтар жаһандық технологиялық бәсекеге толықтай дайын болатын күн алыс емес — және бұл болашаққа деген берік сенімнің негізі бар.

Қазақстанда цифрлық инфрақұрылымның жедел дамуы жаңа қауіп-қатерлерді де ала келді. 21 маусым 2026 жылы «ҚазАвтоЖол» акционерлік қоғамы Шымкент және оңтүстік өңірлер тұрғындарына арналған шұғыл ескерту жариялады: алаяқтар «KazToll» жүйесі атынан жаппай жалған SMS-хабарлар жіберіп, азаматтардың жеке деректерін және банктік қолданбаларға кіру мүмкіндіктерін ұрлауға тырысуда. Бұл оқиға елімізде кибер қылмыстылықтың жаңа деңгейге шыққанын айғақтайды.«ҚазАвтоЖол» компаниясы ақылы жолдар желісін басқаратын мемлекеттік маңызды құрылым. KazToll жүйесі арқылы Қазақстанның негізгі тас жолдарында төлем алынады. Оңтүстік өңірде, әсіресе Шымкент — Тараз — Алматы бағытындағы жолдарда жүктік және жеңіл автомобильдер санының артуына байланысты жүйе соңғы жылдары белсенді пайдаланылуда. Дәл осы белсенділік алаяқтарға пайдалы алаң жасап берді: миллиондаған жүргізушінің жүйемен байланысы барлығы белгілі, ал жалған «айыппұл туралы хабарлама» аңғалдарды тұзаққа түсіру үшін өте ыңғайлы сылтау болып табылады.Алаяқтардың схемасы айлакерлікпен жасақталған. Жәбірленушіге «Сізден KazToll жүйесі бойынша 4500 теңге айыппұл алынады, төлем жасамасаңыз, айып 3 есе артады» деген мазмұндағы SMS келеді. Хабарда сілтеме бар, ол сыртқы түрі бойынша ресми сайтқа ұқсайды, бірақ іс жүзінде алаяқтардың фишингтік бетіне апарады. Сілтемені басқан пайдаланушы жеке куәлік нөмірін, телефон нөмірін, банк картасының деректерін енгізуге шақырылады. Бұл деректер бірден қылмыскерлер қолына түседі де, олар банктік мобильдік қолданбаларға кіріп, шоттардан қаражат аударады. Кейбір жағдайларда жәбірленушінің атына несие де рәсімделген.Ақпараттық қауіпсіздік саласының сарапшысы Дәурен Сейтқалиев бұл схеманың ерекше қауіптілігіне назар аударды: «Бұл шабуылдың қиыны — хабарлама өте сенімді көрінеді. KazToll логотипі, ресми үлгідегі мәтін, нақты сома. Адам асығыс кезде, мысалы, жолда отырып хабарды оқыса, ойланбастан сілтемені басуы мүмкін. Алаяқтар психологиялық қысымды да пайдаланады — мерзім шектеулі, айып өседі деп қорқытады». Сарапшы мұндай схемалардың алдын алу үшін халықтың арасында цифрлық сауаттылықты арттыру шараларын жедел күшейту қажеттігін атап өтті.Статистика жағдайдың ауырлығын анық көрсетеді. Қазақстан Ұлттық банкінің 2025 жылғы есебіне сәйкес, елімізде телефон арқылы жасалған қаржылық алаяқтық жағдайлары бір жылда 34 пайызға өскен. Оңтүстік Қазақстан облысы мен Шымкент қаласы осы статистикада ерекше орын алады: аталған өңірлерден тіркелген шағымдар жалпы ауқымның 18 пайызын құрайды. Ішкі істер министрлігінің мәліметі бойынша, 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында тек Шымкент бойынша фишингтік алаяқтықтан 2 300-ден астам азамат зардап шеккен, олардың жалпы шығыны 870 миллион теңгеден асқан.«Киберқалқан Қазақстан» бағдарламасы аясында мемлекет бұл мәселеге жүйелі түрде қарауда. Бағдарлама 2022 жылы іске қосылып, ұлттық кибер кеңістікті қорғауды, мемлекеттік сандық инфрақұрылымның тұрақтылығын қамтамасыз етуді және азаматтардың цифрлық сауаттылығын арттыруды мақсат етеді. Алайда «KazToll» атынан жіберілген жалған SMS-хабарлар жаппай таралуы бағдарламаның жеке сектормен және жұртшылықпен өзара әрекеттесу жолдарын жетілдіру қажеттігін тағы бір мәрте дәлелдеді. Цифрлық мемлекет қаншалықты дамыса, кибер алаяқтардың да мотивациясы соншалықты артатыны анық.«ҚазАвтоЖол» компаниясының баспасөз хатшысы Айгүл Нұрланова азаматтарға нақты ескерту жасады: «Компанияның ешбір хабарламасы сізден сілтеме арқылы жеке деректер немесе банк картасының нөмірін енгізуді талап етпейді. Ресми KazToll жүйесінде барлық есеп айырысу тек ресми сайт немесе мобильдік қолданба арқылы жүргізіледі. Күдікті SMS алсаңыз, оны дереу 1408 нөміріне жіберіңіз немесе 102-ге хабарласыңыз». Компания сонымен қатар ресми сайтта фишингтік хабарлардың үлгісін жариялап, салыстырып тексеру мүмкіндігін ашты.Қоғам арасындағы реакция алуан түрлі. Әлеуметтік желілерде бұл тақырып жылдам таралып, мыңдаған адам өз тәжірибесін бөлісті. Бір пайдаланушы: «Мен де осындай хабарлама алдым, бірақ алдымен KazToll қолданбасынан тексердім — ешқандай айыппұл жоқ екен», — деп жазды. Тағы бір оқиға: Шымкенттің тұрғыны Мариям Ахметова сілтемені басып, деректерін енгізіп үлгерген, нәтижесінде шотынан 150 000 теңге жоғалып кеткен. Ол полицияға шағым беріп, банкпен бірлесіп ақшасын қайтаруға тырысуда.Эксперттердің пікірінше, бұл мәселені шешудің бірнеше бағыты бар. Біріншіден, мобильдік операторлар күдікті сандық нөмірлерден жіберілетін жаппай SMS-хабарларды сүзгілеу жүйесін күшейтуі тиіс. Екіншіден, банктер клиенттерді хабарландыру және күдікті операцияларды тоқтату алгоритмдерін жетілдіруі керек. Үшіншіден, мектептер мен қоғамдық орталықтарда цифрлық гигиена бойынша тұрақты сабақтар ұйымдастыру маңызды. Кибер алаяқтар технологияға ілесіп отырады — мемлекет пен азаматтар да одан кем қалмауы тиіс.

Шымкент қаласы өз тарихында жаңа бетті ашты. 21 маусым 2026 жылы «Himmel Aluminium» зауытының салтанатты түрде іске қосылуы өңірдің тек өнеркәсіптік қуатын ғана емес, сонымен бірге технологиялық дамуының бүкіл жүйесін түбегейлі өзгертуге тиіс маңызды оқиғаға айналды. Қаланың индустриялық картасына енген бұл кәсіпорын — жай ғана алюминий өндіретін нысан емес, заманауи инновациялық экожүйенің тірегі болуға претендент.Зауыт идеясы бірнеше жыл бұрын, Шымкент республикалық маңызы бар қала мәртебесін алған кезеңде пайда болды. Сол уақыттан бастап қала басшылығы өндірістік инфрақұрылымды жаңарту бағытында жүйелі жұмыс жүргізіп келеді. Отандық және шетелдік инвесторлармен жүргізілген ұзақ келіссөздер нәтижесінде «Himmel Aluminium» жобасы нақты іске асыру сатысына жетті. Зауытқа арналған жер телімі Шымкенттің арнайы экономикалық аймағында бөлінді, бұл инвесторларға салықтық жеңілдіктер мен кедендік преференцияларды пайдалануға мүмкіндік берді. Жобаны жүзеге асыру барысында 12 миллиард теңгеден астам инвестиция тартылды, ал нысанды салу кезінде отандық мердігерлік компаниялар белсенді тартылды.«Himmel Aluminium» зауытының техникалық жабдықталуы ерекше назар аударарлық. Кәсіпорында Еуропа мен Азияның жетекші өндірушілерінен жеткізілген автоматтандырылған желілер орнатылған. Роботтандырылған кешендер, цифрлық басқару жүйелері, энергияны тиімді пайдаланатын пештер — мұның бәрі зауытты қазіргі заманның озық технологиялық стандарттарына сай деңгейге шығарады. Өндірістің бастапқы кезеңінде жылына 15 000 тонна дайын алюминий өнімі шығарылады деп жоспарланып отыр. Болашақта бұл көрсеткішті екі есе арттыру мүмкіндігі қарастырылған. Кәсіпорын тікелей 400-ден астам жұмыс орнын ашады, ал оған қызмет көрсететін қосымша салалармен бірге жалпы жұмыспен қамту тиімділігі 1200 адамға жетуі мүмкін деп бағаланады.Зауыттың іске қосылуы Шымкент экономикасы үшін ерекше маңызға ие. Қала халқы үш миллионнан асқан мегаполиске айналды, бірақ оның өндірістік базасы тұрғын халық санының өсу қарқынына сай дамымай келеді. «Himmel Aluminium» сияқты ірі жобалар осы алшақтықты жоюға бағытталған. Экономист Дәулет Сейітқалиұлының пікірінше, «Бір ірі өнеркәсіптік кәсіпорынның пайда болуы тізбелік реакцияны іске қосады: жеткізушілер, логистика, сервис, білім беру — бәрі бірге дами бастайды. Шымкентте дәл осындай мультипликатор әсерін күтуге болады». Бұл тұжырым тек теориялық сипатта ғана емес — алғашқы сигналдар қазірдің өзінде байқалуда: жоба туралы хабарландырылған сәттен бастап өңірде технологиялық мамандықтарға деген сұраным 30 пайызға өскен.Зауыттың инновациялық экожүйеге ықпалы туралы сөз қозғағанда, білім беру саласымен байланысты ерекше атап өту керек. «Himmel Aluminium» компаниясының өкілдері Шымкент университеттерімен бірлескен меморандумдарға қол қойды. Оның аясында материалтану, робототехника және цифрлық өндіріс мамандықтары бойынша бірлескен оқу бағдарламалары әзірленеді. Студенттер зауытта тәжірибеден өтіп, нақты өндірістік ортада білімдерін бекіте алады. Компания жыл сайын 50 жас маманды кепілдікті жұмыспен қамтуды өз мойнына алды. Бұл бастама өңірдегі «ми кетуі» мәселесін шешуге, яғни жоғары білімді жастарды Шымкентте ұстап қалуға маңызды үлес қосады деп күтілуде.Экологиялық аспект те назардан тыс қалған жоқ. Зауыт жобалау кезеңінен бастап «жасыл өндіріс» қағидаттарын ұстанды. Орнатылған тазалау жүйелері шығарылатын зиянды заттардың мөлшерін халықаралық нормативтерден төмен деңгейде ұстауға мүмкіндік береді. Су ресурстарын қайта пайдалану технологиясы өндіріс процесіндегі су шығынын 60 пайызға азайтады. Өнеркәсіп және экология министрлігінің өкілі Айгүл Бекова осы жайтты атап өте отырып: «Шымкент зауыты экологиялық стандарттар бойынша біздің соңғы жылдардағы ең жақсы мысалдарымыздың бірі», — деп бағалады. Бұл мәлімдеме кәсіпорынның жай ғана экономикалық маңыздылықпен шектелмейтінін, оның тұрақты дамудың кең ауқымды мақсаттарына сай екенін айғақтайды.Сарапшылар бұл зауытты Шымкенттің ұзақ мерзімді стратегиялық дамуы тұрғысынан да қарастырады. Орталық Азия аймағында алюминий өнімдеріне деген сұраным тұрақты өсуде, ал жергілікті өндіріс осы нарықтық мүмкіндікті тиімді пайдалануға жол ашады. Қазіргі уақытта Қазақстан алюминий өнімдерінің едәуір бөлігін импорттайды, «Himmel Aluminium» болса осы тәуелділікті азайтуға нақты үлес қосады. Оның үстіне өнімдерді экспортқа шығару мүмкіндігі де зерттелуде: Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан нарықтары бастапқы кезеңде нысанаға алынып отыр.«Himmel Aluminium» зауытының іске қосылуы — бұл Шымкент үшін жай ғана бір кәсіпорынның ашылуы емес. Бұл қаланың болашағына деген нақты инвестиция, жастарға арналған мүмкіндіктердің жаңа кеңістігі және өңірдің инновациялық бейнесін қалыптастырудағы маңызды қадам. Зауыт пен университеттер, зауыт пен экология, зауыт пен қалалық экономика арасындағы органикалық байланыс — осының бәрі Шымкентті тек Оңтүстік Қазақстанның емес, бүкіл орта азиялық аймақтың технологиялық хабына айналдыруға нақты негіз жасайды. Келесі бес жылда осы бағытта қандай нәтижелерге қол жеткізілетіні уақыт көрсетеді, бірақ бастама нық және мақсатты екені бүгіннен-ақ айқын.

Қазақстанның оңтүстік өңіріндегі ірі өнеркәсіптік орталық Шымкент қаласы 2026 жылдың маусым айында тағы бір маңызды жаңалықпен толықты. 21 маусым 2026 жыл күні ресми түрде ашылған алюминий профильдерін өндіретін жаңа зауыт тек жергілікті экономика үшін ғана емес, бүкіл еліміздің өнеркәсіптік картасы үшін де елеулі оқиға болды. Бұл кәсіпорын ерекше назар аударады, өйткені онда өндірісті бақылаудың заманауи цифрлық жүйелері толыққанды жұмыс режимінде қолданысқа енгізілген.Зауыттың ашылу рәсіміне Оңтүстік Қазақстан облысының әкімшілігі өкілдері, инвесторлар, өнеркәсіп саласының мамандары және бизнес-қоғамдастық мүшелері қатысты. Кәсіпорынның бас директоры Асқар Жақсыбеков ашылу рәсімінде сөйлеген сөзінде жобаның ерекшелігін атап өтті. «Біз жай ғана зауыт ашып отырған жоқпыз — біз болашаққа инвестиция салып отырмыз. Цифрлық басқару жүйелері бізге өнімнің әр кезеңін нақты бақылауға, ысырапты азайтуға және сапаны халықаралық стандарттар деңгейінде ұстап тұруға мүмкіндік береді», — деді ол.Алюминий профильдері — заманауи құрылыс саласының маңызды компоненттерінің бірі. Тұрғын үй кешендері, коммерциялық ғимараттар, өнеркәсіптік объектілер — бәрінде де алюминий конструкциялары кеңінен қолданылады. Бүгінде Қазақстан алюминий профильдерінің едәуір бөлігін шетелден, негізінен Ресей мен Қытайдан импорттайды. Статистика комитетінің мәліметтері бойынша, 2025 жылы ел ішіндегі алюминий профильдеріне деген жалпы сұраныс 85 мың тоннадан асты, ал отандық өндіріс бұл көлемнің тек 30 пайызын ғана жабады. Жаңа зауыттың іске қосылуы осы алшақтықты біршама қысқартуға септігін тигізеді деп күтілуде.Зауыттың техникалық жабдықталуы сарапшылардың ерекше назарын аударды. Өндіріс алаңында орнатылған цифрлық басқару жүйесі үш негізгі функцияны бір уақытта атқарады: технологиялық процестерді автоматты бақылау, шикізат шығынын оңтайландыру және дайын өнімнің сапасын тексеру. Зауыттың бас технологі Дина Нұрмаханова өндірістік процестің ерекшеліктерін түсіндіре отырып, цифрлық жүйенің практикалық артықшылықтарын атап өтті. «Бұрын мұндай зауыттарда брак пайызы орта есеппен 8-10 пайыз деңгейінде болатын. Біздің жүйеміз ауытқуларды нақты уақыт режимінде анықтайды, сондықтан брак деңгейін 2 пайыздан төмен ұстауды жоспарлап отырмыз. Бұл ресурс үнемдеу тұрғысынан орасан зор үнем», — деп түсіндірді ол.Жоба экономикалық тұрғыдан да маңызды нәтижелер беруі тиіс. Зауыт бірінші кезеңде 320-дан астам жұмыс орнын ашады, оның ішінде жоғары білікті инженерлік-техникалық мамандарға арналған 80 лауазым бар. Екінші кезеңде, яғни 2027-2028 жылдары, кәсіпорынды толық қуатқа шығару жоспарланған. Толық жұмыс режимінде зауыттың жылдық өндіру қуаты 12 мың тоннаға жетеді. Сонымен қатар кәсіпорын жергілікті жеткізушілермен ынтымақтастық орнату арқылы өңірлік шикізат тізбегінің дамуына да ықпал ету мақсатын алға қояды.Экономист Болат Сейітқалиев жобаның стратегиялық маңыздылығын кеңірек контексте бағалады. «Шымкент Қазақстанның үшінші қаласы болса да, өнеркәсіптік дамуы жағынан Алматы мен Астанадан біраз артта қалып келеді. Алайда соңғы үш жылда бұл жағдай өзгере бастады. Жаңа цифрлық зауыттардың ашылуы өңірдің инвестициялық тартымдылығын арттырып, білікті мамандарды жергілікті жерде ұстап қалуға жағдай жасайды. Бұл ұзақ мерзімді перспективада аймақтың бүкіл экономикалық экожүйесін жаңартады», — деп атап өтті ол.Мемлекеттік деңгейде де бұл бағытқа белсенді назар аударылып отыр. «Қазақстан-2050» стратегиясы мен «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы шеңберінде өнеркәсіптің цифрлық трансформациясы басым бағыттардың бірі ретінде белгіленген. Өнеркәсіп және инфрақұрылымдық даму министрлігінің мәліметтері бойынша, 2025 жылы Қазақстанда цифрлық технологияларды өндіріске енгізген кәсіпорындардың саны 2020 жылмен салыстырғанда 2,4 есеге артты. Шымкенттегі жаңа зауыт осы ұлттық трендтің жергілікті деңгейдегі нақты көрінісі болып табылады.Зауыттың ашылуы жергілікті тұрғындар тарапынан да оң қабылданды. Аймақтың жастары арасында жүргізілген сауалнама бойынша, респонденттердің 74 пайызы осындай заманауи кәсіпорындардың Шымкентте ашылуын жақтайды. Жергілікті колледждер мен техникалық университеттер де зауытпен ынтымақтастық туралы келіссөздер бастады — болашақта студенттерге тәжірибелік оқу базасы ретінде пайдалану мүмкіндігі қарастырылуда. Шымкент мемлекеттік университетінің өнеркәсіптік инженерия кафедрасының меңгерушісі Айгүл Тәшенова: «Цифрлық өндіріс орталары біздің түлектеріміздің нарыққа шыққанда жоғары сұранысқа ие болуын қамтамасыз ететін практикалық платформаға айналады. Академиялық білімді өндірістік технологиялармен ұштастыру — бүгінгі инженерлік білімнің негізгі міндеті» деп пікір білдірді.Алға қарай қараганда, Шымкенттегі алюминий профильдері зауытының ашылуы өңірдің өнеркәсіптік келбетін өзгертудің алғашқы қадамы ғана деп айтуға болады. Сарапшылар болашақта осы аумақта өңдеу өнеркәсібінің басқа салаларының да дамитынын болжайды. Цифрлық басқару жүйелерін кеңінен қолдану тиімділіктің артуына, ресурстардың үнемделуіне және жергілікті өнімнің бәсекеге қабілеттілігінің өсуіне тікелей жол ашады. Бұл зауыт Оңтүстік Қазақстан өңірінің индустриялық дамуындағы жаңа бетбұрыс нүктесіне айналуы мүмкін, оның тәжірибесі елдің басқа аймақтарына да үлгі болары сөзсіз.

Қазақстанның оңтүстік астанасы — Шымкент қаласы цифрлық қауіпсіздік саласындағы маңызды оқиғаның куәсі болды. 21 маусым 2026 жыл күні республика тарихында алғаш рет мемлекеттік қызметкерлер мен ведомствалық ұйымдар мамандарына арналған арнайы практикалық семинар өз жұмысын бастады. «Орталық Азиядағы цифрлық байланыс» халықаралық жобасы аясында, Expertise France ұйымының қолдауымен жүзеге асырылған бұл бағдарлама ел бойынша алғаш рет дәл осы қалада өткізілуі кездейсоқ емес. Шымкент — үш миллионнан астам тұрғыны бар ірі мегаполис, сондықтан мұнда цифрлық инфрақұрылымды дамыту мен оны қорғау ерекше стратегиялық маңызға ие.Іс-шараны Шымкент қаласының Цифрландыру басқармасы ҚР Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі Ақпараттық қауіпсіздік комитетімен бірлесе ұйымдастырды. Семинардың негізгі мақсаты — кибершабуылдардың алдын алу, ақпараттық жүйелерді қауіпсіз пайдалану және заманауи цифрлық қауіптерден қорғану тәсілдерін мемлекеттік органдар қызметкерлеріне практикалық деңгейде үйрету болды. Маманлар кибергигиена мәдениетін қалыптастыру мен ақпараттық қауіпсіздік стандарттарын бірыңғайландыру мәселелерін да жан-жақты талқылады.Семинардың өзектілігін түсіну үшін жаһандық контекстке назар аудару қажет. Соңғы бірнеше жылда бүкіл әлемде мемлекеттік органдарға бағытталған кибершабуылдардың саны күрт өсті. Халықаралық ақпараттық қауіпсіздік компанияларының зерттеуі бойынша, 2025 жылы ғана Орталық Азия елдерінде мемлекеттік секторға қарсы тіркелген кибершабуылдардың саны алдыңғы жылмен салыстырғанда қырық пайызға артты. Бұл цифр — елеусіз қалдыруға болмайтын дабыл. Қазақстанда да цифрлық мемлекеттік қызметтердің дамуымен қатар, оларды қорғау талаптары да арта түсуде. eGov порталы арқылы жүздеген миллион транзакция жүзеге асырылып, азаматтардың жеке деректері сақталатын ортада ақпараттық қауіпсіздік кез келген техникалық мәселеден маңыздырақ.Семинарға қатысқан Шымкент қаласы Цифрландыру басқармасының маманы Асель Нұрқанова іс-шараның нәтижесі туралы оң пікір білдірді: «Біз бұрын кибершабуыл дегенді тек теориялық ұғым ретінде қараушы едік. Бірақ бұл семинарда нақты жағдаяттарды талдап, өз жүйелеріміздің осал тұстарын анықтаған соң, қауіп-қатердің қаншалықты нақты екенін айқын сезіндік. Фишингтік хаттарды анықтаудан бастап, парольді басқару жүйелерін дұрыс қолдануға дейін — бәрі бізге кәсіби деңгейде жеткізілді», — деді ол. Семинарға жүзден астам мемлекеттік қызметкер қатысып, әрқайсысы практикалық жаттығулардан өтті.Expertise France ұйымының өкілі де іс-шара барысында сөз алып, халықаралық серіктестіктің маңызын атап өтті. «Цифрлық қауіпсіздік — бұл ұлттық шекара танымайтын мәселе. Бір елдің мемлекеттік жүйесіндегі осалдық тізбекті реакция тудырып, аймақтық деңгейде проблемаға айналуы мүмкін. Сондықтан Орталық Азия елдері арасындағы ынтымақтастық пен тәжірибе алмасу — бүгінгі күннің талабы», — деп түсіндірді ол. Бұл тұжырым «Орталық Азиядағы цифрлық байланыс» жобасының негізгі философиясымен толық сәйкес келеді.Семинар барысында қатысушылар социалды инженерия шабуылдарының психологиялық механизмдерін зерттеді, мемлекеттік деректерді шифрлаудың тиімді тәсілдерімен танысты, сондай-ақ инциденттерге жедел ден қою алгоритмдерін практикада меңгерді. Ерекше назар қашықтықтан жұмыс істеу жағдайында туындайтын қауіпсіздік тәуекелдеріне бөлінді — пандемиядан кейінгі кезеңде гибридті жұмыс форматы мемлекеттік органдарда да кеңінен таралғанын ескерсек, бұл тақырып өте өзекті. Жасанды интеллект технологияларының кибершабуылдарда пайдаланылуы туралы сессия қатысушылар арасында ерекше қызығушылық тудырды.Алдағы айларда аталған оқыту бағдарламасы Семей мен Ақтау қалаларында да өткізілетін болады. Бұл шара — жалпыұлттық деңгейде мемлекеттік органдардың цифрлық қауіпсіздік деңгейін арттырудың стратегиялық жоспарының бір бөлігі. Бағдарламаның аяқталуы нәтижесінде барлық қатысушы қалалар арасында бірыңғай кибергигиена стандарты енгізілмек. Сарапшылардың бағалауынша, осындай жүйелі дайындық мемлекеттік органдарға бағытталған сәтті кибершабуылдардың санын жиырма бес пайызға дейін азайтуға мүмкіндік береді.Қазақстанның «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы шеңберінде елдің цифрлық экожүйесін дамыту барысында адами капиталды — яғни мемлекеттік қызметкерлерді — дайындау мәселесі бірінші орынға шығып отыр. Технологиялық инфрақұрылым қаншалықты жетілдірілсе де, оны пайдаланатын адамдардың хабардарлығы мен дайындығы жеткіліксіз болса, жүйе осал күйінде қала береді. Шымкенттегі семинар дәл осы олқылықты жоюға бағытталған алғашқы жүйелі қадам болып табылады. Мемлекет пен халықаралық серіктестердің күш-жігерін біріктіру арқылы ғана цифрлық мемлекетті нақты қауіпсіз ете алатынымыз бүгінгі іс-шарада тағы да дәлелденді. Бұл бастаманың жалғасуы — Қазақстанның цифрлық болашағына салынған нақты инвестиция.

Шымкент қаласының коммуналдық шаруашылығы 2026 жылдың маусым айында тарихи бетбұрыс жасады. 20 маусым 2026 жыл күні қала әкімдігі жылу желілерін тексеру жұмыстарына роботтехника мен жасанды интеллект жүйелерін ресми түрде енгізгенін мәлімдеді. Бұл шешім Қазақстанның оңтүстік өңіріндегі ең ірі қала үшін ғана емес, бүкіл ел бойынша коммуналдық саланы цифрландыру процесінде маңызды кезең болып табылады. Мамандар бұл технологиялардың авариялық жағдайлардың алдын алуда шешуші рөл атқаратынын алдын ала болжауда.Жылу желілерінің тозуы — бүгінгі Қазақстан үшін жедел шешімді қажет ететін проблема. Мемлекеттік статистика агенттігінің деректеріне сүйенсек, елдегі жылу магистральдарының орта жасы 30 жылдан асады, ал кейбір ірі қалаларда бұл көрсеткіш 40–45 жылға жетеді. Шымкентте тіркелген жылу желілерінің жалпы ұзындығы 800 шақырымнан астам, олардың елеулі бөлігі кеңестік дәуірдің мұрасы болып саналады. Жыл сайын қыс маусымында авариялық жарылулардың саны ондаған оқиғаны құрап, жүздеген отбасын жылусыз қалдырады. Осы мәселені түбегейлі шешу мақсатында қала басшылығы технологиялық серіктестермен бірлесіп жаңа тәсіл іздестіруге кірісті.Жаңа жүйенің жұмыс принципі бірнеше деңгейде қызмет атқарады. Біріншіден, жер асты жылу желілерінде қозғалатын арнайы роботтар-зондтар құбырлардың ішкі жағдайын бейнежазба және акустикалық сенсорлар арқылы тіркейді. Екіншіден, сыртқы желілерде ұшқышсыз ұшу аппараттары — дрондар инфрақызыл камералармен жылу шығынын картаға түсіреді. Үшіншіден, барлық жиналған деректер жасанды интеллект негізіндегі талдау платформасына жіберіледі де, жүйе мүмкін болатын апат орындарын бірнеше апта бұрын болжай алады. Диспетчерлік орталық тәулік бойы мониторинг жүргізіп, операторлар жасанды интеллект ұсынған басым міндеттер бойынша жөндеу жұмыстарын жоспарлайды.Жобаны іске асырудың алғашқы кезеңі ең тозған 120 шақырым желіні қамтиды. «Шымкентжылу» компаниясының бас инженері Асқар Жақсыбеков жаңа жүйеге деген үміт зор екенін жасырмайды: «Бұрын апатты жер тікелей жарып кеткен соң ғана таба алатынбыз. Енді роботтар мен жасанды интеллект арқылы ірі авариялардың 70–80 пайызын алдын ала анықтауды жоспарлап отырмыз. Бұл тек технология мәселесі емес — бұл адамдардың жылы үйлерде отыруы деген сөз». Сарапшылардың бағалауынша, пилоттық жылдан кейін авариялардың жалпы санын кемінде 40 пайызға қысқарту мүмкін.Бұл бастама Қазақстанның «Цифрлы Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы аясында жүзеге асырылуда. Алматы, Астана және Қарағанды қалаларында да ұқсас технологиялар сыналып жатқанымен, Шымкент осы жүйені ең жаппай және жүйелі түрде пайдаланып жатқан қала болып табылады. Энергетика министрлігінің өкілі Данияр Сейткали өз пікірін былай білдірді: «Шымкент тәжірибесі болашақта барлық облыс орталықтарына үлгі болады деп күтеміз. Жылу желілерін цифрлық басқаруға көшу — бұл үнемдеу ғана емес, тұрғындардың өмір сапасын арттырудың нақты жолы». Министрлік 2028 жылға дейін 15 қаланы осындай жүйемен жабдықтауды жоспарлап отыр.Жергілікті тұрғындар жаңалыққа белсенді реакция таныта бастады. Әлеуметтік желілерде Шымкент тұрғындары жылда қайталанатын авариялардан шаршағандарын жасырмай, технологиялық жаңалықты үлкен үмітпен қарсы алды. «Биылғы қыста бізді жылу апаты болады деп үйткізді. Роботтар сол апаттың алдын алса — ана жарылмасын», — деп жазды Сайрам ауданының тұрғыны Гүлнара Оспанова өз парақшасында. Қала мэрі Мұрат Айтенов тұрғындарды тыныштандыра отырып, жаңа жүйенің алғашқы нәтижелері 2026 жылдың желтоқсанында жарияланатынын хабарлады.Халықаралық тәжірибеге жүгінсек, Оңтүстік Корея, Финляндия және Германия жылу желілерін роботтехника арқылы тексеру практикасын 2010-жылдардың ортасынан бастап кеңінен қолдана бастаған. Финляндияның Хельсинки қаласында ұқсас жүйені енгізгеннен кейін жылу шығыны 25 пайызға, ал авариялар саны 55 пайызға азайған. Германияның Мюнхен қаласы жасанды интеллект арқылы жөндеу жұмыстарын жоспарлай бастағалы бері жылына орта есеппен 18 миллион еуро үнемдеп отыр. Осындай тәжірибе Шымкент үшін нақты ориентир болып табылады.Алайда жобаның алдында бірқатар қиындықтар да тұр. Роботтық жабдықтарды техникалық қызмет көрсету, жасанды интеллект жүйесін калибрлеу және жергілікті мамандарды оқыту — айтарлықтай ресурс пен уақытты талап ететін міндеттер. Сонымен қатар, жер астындағы ескі желілерде роботтардың қозғалысы техникалық жағынан күрделілеу екені де мойындалуда. Бірақ қала инженерлері бұл кедергілерді жеңуге дайын екендіктерін мәлімдеп, технологиялық серіктес компаниялармен бірге шешім іздестіруде. Болашаққа деген сенім зор: Шымкент бүгін қосқан осы қадам, ертең бүкіл Қазақстанның коммуналдық саласын өзгерте алатын үлгілі тәжірибеге айналуы ықтимал.