Шымкент қаласында заманауи Интеллектуалды көлік жүйесі — ITS енгізілді. 29 мамыр 2026 жыл күні жарияланған бұл жаңалық қала тұрғындары арасында үлкен қызығушылық тудырды. Жүйенің негізгі мақсаты — жедел жәрдем автомобильдеріне жол бойында басымдық беру арқылы науқастарға уақтылы медициналық көмек жеткізуді қамтамасыз ету. Бұл бастама Қазақстанның оңтүстік өңіріндегі ең ірі қалалардың бірі үшін нағыз серпіліс болып табылады.Шымкент соңғы жылдары қарқынды дамып келе жатқан мегаполиске айналды. Халық саны үш миллионнан асқан бұл қалада көлік ағыны жыл сайын артып, тығырықтар жиілеп кетті. Мұндай жағдайда жедел жәрдем бригадаларының апат болған жерге уақытылы жетуі — өмір мен өлім арасындағы нақты шекара. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтеріне сәйкес, жүрек тоқтаған адамға алғашқы медициналық көмек бес минут ішінде жеткізілсе, оның тіршілік ету мүмкіндігі сексан пайызға жоғарылайды. Ал кешіккен сайын бұл пайыз катастрофалық жылдамдықпен төмендейді. Дәл осы себептен ITS жүйесінің енгізілуі жай ғана технологиялық жаңалық емес, тікелей адам өмірін сақтайтын механизм ретінде бағалануда.Жүйенің жұмыс принципі нақты және тиімді. Қазіргі таңда бес реанимациялық жедел жәрдем автомобілі ITS жүйесіне интеграцияланған трекерлермен жабдықталған. Машина шұғыл шақыруға жауап беріп жолға шыққан сәтте жүйе оның маршрутын нақты анықтайды. Автомобиль кез келген қиылысқа жақындаған кезде жасанды интеллект алгоритмдері автоматты түрде светофорларды басқарып, жедел жәрдем жолындағы барлық бағытта жасыл шамды қосады. Бұл «жасыл дәліз» механизмі бригаданың жауап беру уақытын едәуір қысқартады. Сонымен қатар жүйе 354 светофорлық объектіні нақты уақыт режимінде бақылап отырады және бүкіл қала бойынша көлік ағынын талдайды.Шымкент қалалық денсаулық сақтау басқармасының басшысы Арман Сейтқалиев бұл жобаны жоғары бағалады: «Бізге бұрын да осындай жүйе қажет болатын. Жедел жәрдем машинасы тығырықта тұрып қалғанда, ал науқас минуттарды санап жатса — бұл медицина қызметкерлері үшін де, отбасылар үшін де өте ауыр жағдай. ITS жүйесі бізге осы проблеманы шешуге мүмкіндік берді. Алғашқы апталардың өзінде-ақ нәтиже байқалып жатыр — бригадалардың жету уақыты орта есеппен үш-төрт минутқа қысқарды». Бұл статистика, іс жүзінде, бірнеше адам өмірін сақтауға баламалы.Осыған ұқсас технологиялар әлемнің жетекші қалаларында бірнеше жыл бұрын енгізілген болатын. Мысалы, Сингапурда көлік ағынын интеллектуалды басқару жүйесі елудің онжылдығынан бері жұмыс жасайды. Нидерландының Амстердам қаласында жедел жәрдем көліктеріне арналған «жасыл дәліз» жүйесі бригадалардың жету уақытын отыз пайызға қысқартқан. Ресей Федерациясының Мәскеу қаласында ұқсас жоба мыңдаған адамның өмірін сақтады деп есептеледі. Шымкенттің бұл технологияны игеруі Қазақстанның цифрлық трансформация жолындағы маңызды қадам ретінде бағаланып отыр. Ел астанасы Астанада да ұқсас жүйелер бар болса да, Шымкенттің тәжірибесі оның ауқымы мен халық санын ескерсек, өте маңызды прецедент болып табылады.Қала тұрғындарының реакциясы да оң. Әлеуметтік желілерде шымкенттіктер бұл жаңалықты жылы қарсы алып жатыр. «Менің досымның анасы өткен жылы жүрек ұстамасынан қайтыс болды, жедел жәрдем кептелісте отырып қалған болатын. Егер бұл жүйе сонда болса, бәлкім, сол адам аман қалатын еді» деп жазды желі пайдаланушыларының бірі. Мұндай пікірлер жүйенің тек техникалық жетістік емес, қоғамдық маңызы зор бастама екенін айқын көрсетеді. Азаматтардың сенімі мен қолдауы — кез келген мемлекеттік жобаның ең маңызды индикаторы.ITS жүйесінің болашақ перспективалары да кең. Қала әкімдігінің мәліметі бойынша, жақын болашақта трекерлермен жабдықталатын жедел жәрдем автомобильдерінің санын одан әрі ұлғайту жоспарланып отыр. Сонымен бірге, өрт сөндіру машиналары мен полиция автомобільдерін де осы жүйеге қосу мәселесі қаралуда. Бұл қадам жалпы кезек күттірмейтін жағдайларға ден қою тиімділігін арттырады. Сонымен қатар, жүйені Шымкент облысының басқа аудандарына, кейіннің Оңтүстік Қазақстанның өзге де қалалары мен елді мекендеріне кеңейту мүмкіндігі зерделенуде. Технологиялар мен инфрақұрылымның бірлесе дамуы — бұл ХХІ ғасырдың ақылды қалаларының негізгі талабы.Қорытындылай келе, Шымкентте жедел жәрдем бригадаларына жасыл дәліз ашатын ITS жүйесінің іске қосылуы — жай технологиялық жетістік емес, адамгершілік пен технологияның бірлігі. Мемлекет азаматтардың өмірін қорғау үшін заманауи ғылым жетістіктерін пайдалануға дайын екенін бұл жоба айқын дәлелдеді. Секунды санайтын жедел жәрдем бригадалары үшін бірнеше минут — өмір мен өлім арасындағы шекара. Ал ITS жүйесі осы шекараны адам өміріне пайдалы жаққа бұрады. Бұл бастаманың Қазақстанның барлық ірі қалаларына таралуы — барша азаматтардың мүддесіне сай келетін мақсат.

29 мамыр 2026 жыл. Шымкент қаласында жасанды интеллект саласындағы білім беру жүйесі түбегейлі өзгеріске ұшырап жатыр. Tashenev University жанындағы жасанды интеллект мектебі оқушыларды дәстүрлі оқулықтар мен жаттанды формулалар арқылы емес, тікелей практикалық жұмыс үстінде тәрбиелеп жатыр. Бұл білім беру моделі бүкіл Қазақстан бойынша назар аударып, отандық IT-қоғамдастығының жоғары бағасына ие болып отыр.Қазақстанда цифрлық экономиканы дамыту мемлекеттік деңгейде басымдықтардың бірі болып танылған. Статистика комитетінің мәліметтеріне сәйкес, елімізде IT-мамандарға деген сұраныс жыл сайын 25–30 пайызға өсіп келеді, ал нарықтың қажеттілігін жабу үшін мамандардың жетіспеушілігі айтарлықтай. Дәл осы олқылықты жоюға бағытталған Шымкент тәжірибесі оқытудың жаңа философиясын ұсынып отыр: болашақ мамандарға академиялық дайындықтан гөрі нақты дағдылар беру маңыздырақ. Бұл идея Кремний алқабы мен Азияның алдыңғы қатарлы технологиялық орталықтарының тәжірибесімен үндесіп жатыр.Мектепке кіру оңай емес. Үміткерлер ең алдымен ерекше форматтағы — ойын түрінде өтетін цифрлық тестілеуден өтуі керек. Бұл кезеңде тек білім деңгейі ғана емес, логикалық ойлау қабілеті, жедел шешім қабылдай алу машықтары мен жады тексеріледі. Іріктеу процесі болашақ инженер мен бағдарламашыдан ерекше ойлау стилін талап ететінін бірден аңғартады. Мектеп қабырғасынан өткен студенттер екі жыл бойы тек лекция тыңдап отырмайды — олар қолданыстағы IT-мамандармен бірге ондаған өзіндік жобалар жасайды. Бұл тәсіл студентке тәжірибелі тьюторлардан тікелей білім мен кәсіби менталитет алуға мүмкіндік береді.Tashenev University вице-ректоры Жанар Рысбекова мектептің философиясын былайша түсіндіреді: «Бұл қазірдің өзінде бүгінгі күн. Тіпті қазір біз сіздермен тұрған уақытта да, көптеген балалар сонда, кабинетте отырып, жаңа жүйелер, жаңа бағдарламалар ойлап тауып жатыр. Одан енді қашып құтыла алмаймыз. Керісінше, біз жасанды интеллектіні көмекші ретінде қарастырып, оны қолдауымыз керек». Бұл сөздер технологиялық алға жылжуды қорқыныш пен күдікпен емес, мүмкіндік ретінде қабылдауға шақырады. Қазіргі таңда жасанды интеллект туралы пікірталастар жаһандық деңгейде жалғасып жатқанда, мұндай тәжірибелік және позитивті ұстаным ерекше маңызды болмақ.Мектептің зертханаларында идеялар тез арада нақты технологияларға айналады. Студенттер дрондар жинастырып, роботтарды нақты тапсырмаларды орындауға үйретіп, тіпті беспілотниктер арасында шағын футбол ойыны ұйымдастырады. Бұл тек ойын-сауық емес, практикалық инженерияның тікелей қолданысы. Роботтехника мен беспілотты ұшқыштарды бағдарламалау — бүгінгі заманның ең сұранысты технологиялық бағыттарының бірі. Қорғаныс, логистика, ауыл шаруашылығы, медицина — осының бәрінде беспілотты жүйелер мен AI-бағдарламалық жабдықтар қазірдің өзінде кеңінен қолданылып жатыр, ал осы саладағы мамандарға деген сұраныс тек өсіп келеді.Шымкенттегі IT-стартаптардың белсенді дамуы да осы мектептің тікелей нәтижесімен байланысты. Жас әзірлеушілер жасаған кейбір жобалар қаланың коммуналдық мәселелерін шешуге бағытталған. Мәселен, ақылды су есепкіштерін басқаратын бағдарламалар, жол нашарлаған учаскелерді анықтайтын картографиялық қосымшалар, қалалық транспорттың жүрісін болжайтын жүйелер — бұлардың бәрі нақты студенттік жобалардың нәтижесі. Ескерте кетейік, Шымкент — бір миллионнан астам тұрғыны бар ірі мегаполис. Мұндай қалада цифрлық шешімдер пайда болуы тек технологиялық жетістік емес, тұрғындардың өмір сапасын арттыратын нақты қадам.Қазақстан жасанды интеллект саласында ірі инвестициялар салып, өзінің орта мерзімді стратегиясында цифрлық трансформацияны маңызды орынға қойған. «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы аясында IT-инфрақұрылымды дамытуға арналған қаражат жылдан-жылға артып отыр. Дегенмен инфрақұрылым жеткілікті болса да, адами ресурс мәселесі бәрібір өткір болып қалып отыр. Осы олқылықты жою үшін Шымкент сияқты өңірлік орталықтарда практикалық бағыттағы мектептердің ашылуы стратегиялық маңызы зор шешім болып табылады. Оңтүстік Қазақстан өңірі өзінің жас, белсенді халқымен және жоғары оқу орындарының шоғырлануымен ерекше тиімді аймақ деп саналады.Жасанды интеллект мектебінің тәжірибесі бүкіл ел бойынша таралуы тиіс деген пікір білім беру сарапшылары арасында жиі айтыла бастады. Алматы мен Астананың технологиялық орталықтары да ұқсас модельдерді қарастырып жатқаны белгілі. Алайда Шымкент мысалының ерекшелігі — жобалардың коммерциялық және әлеуметтік жағынан да нақты нәтиже беруінде. Студент тек диплом алу үшін емес, нақты проблеманы шешуге мотивацияланған. Бұл тәсіл білім берудің болашағы деп есептеледі. Шымкенттің жас технологтары бүгін дрондар жинастырып, роботтарды бағдарламалап жатса, ертең олар Қазақстанның цифрлық болашағын жасаушыларға айналатыны сөзсіз. Бұл — тек бір мектептің жетістігі емес, бүкіл елдің инновациялық алға басуының айнасы.

2026 жылдың 29 мамырында Шымкент қаласы Қазақстандағы цифрлық жол бақылауының жаңа кезеңіне қадам басты. Жасанды интеллект негізіндегі камералар жүргізушілердің жол ережелерін бұзуын автоматты түрде тіркей бастады — енді инспектордың көзіне іліккіңіз келсе де, техника сізді алдап шығуға мүмкіндік бермейді. Бұл жаңалық қала тұрғындары арасында кең талқыға түсіп, автомобиль иелерінің мінез-құлқын түбегейлі өзгерте бастады.Шымкентте жасанды интеллект камераларының іске қосылуы кездейсоқ шешім емес. Соңғы жылдары Қазақстанның ірі қалаларында жол-көлік оқиғалары санының өсуі мемлекеттік органдарды тиімді шара іздеуге мәжбүр етті. Статистикаға сүйенсек, елімізде жыл сайын он мыңнан астам жол-көлік оқиғасы тіркеледі, олардың едәуір бөлігі — ремень тақпау, телефон пайдалану және бас киім кимеу сияқты қарапайым ережелерді елемеудің салдары. Шымкент — халқы үш миллионнан асатын мегаполис ретінде — жол тәртібінің бұзылуынан ең жоғары шығынға ұшырайтын қалалардың бірі болып табылады. Дәл осы фон жаңа жүйенің маңыздылығын айшықтай түседі.Жаңа технология «көрді — тіркеді — жазды» қағидасымен жұмыс істейді. Жол бақылауының камерасы анық суретке түсіреді, мемлекеттік нөмірді таниды және деректерді автоматты түрде дерекқорға жібереді. Бұзушылық туралы хабарлама автомобиль иесіне электрондық немесе қағаз түрінде жіберіледі. Осындай жазаны даулау өте қиын, себебі дәлел ретінде нақты сурет пен бейне жазба қызмет етеді. Жүйе тәулік бойы, демалыс пен мереке күндерін де қосқанда, үздіксіз жұмыс істейді — бұл адам факторына байланысты ақауларды іс жүзінде жоққа шығарады.Шымкент қалалық полициясының бастығының орынбасары Бахыткелді Абдраманов жүйенің алғашқы нәтижелері туралы айта отырып, маңызды мәліметтер жариялады. «Ағымдағы жылдың 12 наурызынан бастап бүкіл елде жол бақылауының камералары жол қозғалысы ережелерін бұзушылықтарды тіркей бастады. Шымкентте жүйе іске қосылған сәттен бері шамамен бес мың құқық бұзушылық тіркелді», — деді ол. Бұл сан бір жағынан тәртіп бұзушылықтың ауқымын, екінші жағынан жаңа технологияның тиімділігін айқын көрсетеді. Айта кету керек, бес мың тіркелген оқиға — бұл небары бірнеше апта ішіндегі нәтиже.Қазіргі таңда Шымкентте жүзге жуық осындай бақылау камерасы орнатылған. Олар қала бойынша стратегиялық тұрғыдан маңызды нүктелерде — қиылыстарда, тығырықтары жиі болатын жолдарда, мектептер мен ауруханалар маңында — орналасқан. Болашақта камералар санын одан әрі арттыру жоспарланып отыр. Салыстыру үшін айтсақ, Алматыда ұқсас жүйе бірнеше жыл бұрын іске қосылған болатын және жол-көлік оқиғаларының санын 20–25 пайызға азайтуға мүмкіндік берді деп хабарланды. Шымкент тәжірибесі де ел бойынша кеңейтуге арналған пилоттық модель ретінде қарастырылуда.Қала тұрғындарының жаңа жүйеге деген реакциясы жалпы алғанда оңтайлы. «Мен бұл дұрыс шешім деп санаймын. Ремень — бұл, ең алдымен, өзіңіздің қауіпсіздігіңіз. Сондықтан толығымен қолдаймын», — деді жергілікті тұрғындардың бірі. Басқа автомобиль иесі: «Дұрыс жаңалық. Тек осылай ғана адамдарды тәртіпке үйретуге болады. Заңды барлығы сақтайды, бұзушылықтар азаяды», — деп пікір білдірді. Үшінші тұрғын: «Ережелерді сақтау — әрбір жүргізушінің міндеті. Егер барлық ережелерді ұстанса, ешқандай айыппұл болмайды», — деп атап өтті. Бұл пікірлер жаңа технологияға деген жалпы сенімді көзқарасты бейнелейді.Сарапшылар цифрлық бақылаудың тек жазалау емес, алдын алу функциясын да атқаратынын алға тартады. Психологиялық тұрғыдан алғанда, жүргізуші өзі камераның «көзіне» ілінуі мүмкін екенін білген соң, ережелерді бұзуға ниет азаяды. Бұл «орнату эффектісі» деп аталатын құбылыс — адамдар бақылаудың болатынын сезінгенде, қоғамдық мінез-құлық өздігінен жақсарады. Осылайша жаза мен алдын алу қатар жүреді: бір жағынан нақты штраф, екінші жағынан болашақ бұзушылықтардың алдын алу. Қалалық полиция мамандарының айтуынша, жүйенің толыққанды жұмыс жасауымен жол-көлік оқиғалары санының айтарлықтай төмендеуі күтіледі.Шымкенттегі жасанды интеллект камераларының іске қосылуы — бұл тек жол тәртібінің мәселесі ғана емес, бұл мемлекет пен технологиялардың одағының жаңа кезеңі. Қазақстан цифрлық трансформация жолында берік қадамдармен алға жылжып жатыр, және осы жолда жол қауіпсіздігі маңызды бағыттардың бірі болып табылады. Болашақта мұндай жүйелер тек бас киімді, ремені немесе телефон пайдалануды емес, жылдамдықты бұзуды, қызыл шамда өтуді және басқа да жол ережелерін бұзуды да тіркей алатын болады. Заман өзгерді — енді жолда «жасырынуға» мүмкіндік жоқ. Автомобиль иелеріне бір ғана кеңес бар: жол ережелерін сақтаңыз, абай болыңыз және өзіңіз бен өзгелердің қауіпсіздігін ойлаңыз.

Қазақстан оқушылары тағы бір рет дүниежүзілік аренада өз талантын дәлелдеді. 2026 жылдың 29 мамырында Шымкент қаласының жоғары сынып оқушыларынан тұратын топ Америка Құрама Штаттарында өткен халықаралық робототехника чемпионатында бірінші орын алып, елге оралды. Алайда бұл жетістіктің артында жай ғана техникалық шеберлік жатқан жоқ — бұл жолы жас өнертапқыштар адамзатқа нақты пайда əкелетін шешімдерді ұсынды. Олардың жобалары соқыр және нашар еститін адамдарға арналған болатын.Бəрі үш жыл бұрын басталды. Шымкенттегі №115 мектептің технологиялық үйірмесінде бірнеше оқушы жергілікті мүмкіндігі шектеулі адамдармен кездесіп, олардың күнделікті өмірдегі қиыншылықтарын жақыннан танысты. Сол кезде оқушылардың бірі — он алты жасар Арман Сейткали — өзінің нашар еститін атасымен бірге қалалық автобусқа мінуге тырысқанда, атасының дыбыстық хабарландыруларды естімей қалғанын байқаған. Осы қарапайым сəт жас жігіттің санасында терең із қалдырды. Ол осы мəселені шешуге кіріскенде, қасына бірнеше сыныптасы қосылды, ал мектеп мұғалімдері мен Шымкент технопаркінің мамандары оларға қолдау көрсетті. Топтың жұмысы бірнеше айға созылды: əрбір прототип сыналып, қайта өңделіп, жетілдіріліп отырды.Команданың бірінші жобасы — нашар еститін адамдар үшін арналған смарт-білезік. Бұл гаджет айналадағы маңызды дыбыстарды — дабыл қағуды, дыбыстық хабарландыруларды, есік қоңырауын немесе адамның атын атауды — вибрация арқылы жіберіп, экранда мəтіндік түрде де көрсетеді. Əрбір дыбыстық сигнал түрлі вибрация үлгісімен берілетіндіктен, пайдаланушы білезіктің əрекетіне жылдам үйреніп кетеді. Гаджеттің батареясы үш тəуліктен астам жұмыс жасайды, ал корпусы су өткізбейтін материалдан жасалған. Жобаның екінші бөлігі — смарт жəшік: ол кіру есігіне орнатылатын мини-камерадан тұрады жəне есікті соққан адамның бейнесін нашар еститін адамның телефонына жіберіп, бір мезгілде вибрациялық сигнал береді.Екінші жоба — соқыр адамдарға арналған навигациялық бас киім. Ультрадыбыстық сенсорлармен жəне инфрақызыл камерамен жабдықталған бұл қондырма адамның алдындағы кедергілерді анықтап, стереогарнитура арқылы нақты бағыт нұсқаулықтарын береді. Бас киім тек интерьер үшін ғана емес, ашық кеңістікте де жұмыс жасайды: GPS модулімен жəне жасанды интеллект алгоритмімен біріктірілген жүйе адамға қауіпті жерлерден аулақ жүруге, жол жиегін, баспалдақтарды жəне кедергілерді алдын ала ескертеді. Оқушылар Алматыдағы Зағиптар қоғамы мен Шымкенттегі арнайы мектептің тəрбиеленушілерімен бірлесіп, прототипті нақты жағдайларда он алты аптадан астам сынап шықты.Америка Құрама Штаттарының Атланта қаласында өткен FIRST Global Challenge жарысына əлемнің 190-дан астам елінен командалар қатысты. Бəсекенің ережесіне сəйкес, əрбір команда əлеуметтік маңызы бар техникалық шешімді ұсынуы тиіс болды. Шымкент командасы — жеті оқушыдан тұратын «ҚазТехИмпакт» тобы — өз жобаларын ұсынғанда, жюри мүшелері тек техникалық шешімнің ғана емес, зерттеу əдіснамасының да жоғары деңгейіне таң қалды. Əсіресе қол жетімділік саласының беделді сарапшысы, американдық профессор Линда Честер: «Бұл балалар инженерлік жобаны нақты əлеуметтік эмпатиямен ұштастыра алған. Олардың пайдаланушы зерттеулері кəсіби деңгейде жасалған», — деп атап өтті.Елге оралған оқушыларды Шымкент əкімінің орынбасары Дəурен Əбілов əуежайда қарсы алды. «Бұл жеңіс — тек Шымкент үшін емес, бүкіл Қазақстан үшін мақтаныш. Біз бұл жастардың жобаларын нақты өмірге енгізуге барлық жағдай жасаймыз», — деді ол. Əкімдік оқушыларды арнайы мемлекеттік грантпен марапаттауды жоспарлап отыр, ал жобалардың сериялық өндіріске енгізілуі мақсатында Шымкент технопаркімен əлеуметтік кəсіпкерлік келісімі əзірленуде. Нашар еститін адамдарға арналған смарт-білезіктің пилоттық партиясы алдағы жылдың басында Шымкент, Алматы жəне Астана қалаларының мүмкіндігі шектеулі адамдарына тегін таратылуы тиіс.Аталмыш жеңіс қазақстандық технологиялық білім беру тарихындағы маңызды сəттердің бірі болып табылады. Қазіргі таңда Қазақстанда мүмкіндігі шектеулі адамдардың саны 700 мыңнан асады, олардың 120 мыңдайы есту қабілетінен айырылған. Арнайы қажеттіліктері бар адамдарға арналған отандық технологиялық өнімдер өте аз болғандықтан, нарық импортқа тəуелді болып қала береді. Сондықтан жас шымкенттіктердің жобалары əлеуметтік, технологиялық жəне экономикалық тұрғыдан бірдей маңызды. «Біздің мақсатымыз əуелден баға жетімді, сенімді жəне отандық жағдайға бейімделген құрылғы жасау болды. Мен бұл жобаның тек бастамасы ғана екенін білемін», — деді команда жетекшісі, он жеті жасар Мəдина Хасанова.Осы жетістік қазақстандық мектептердегі инновациялық білім беру бағдарламаларына деген назарды арттыруы тиіс. STEM бағытындағы үйірмелер мен жоғары технологиялар кластары бүгінде республиканың барлық өңірінде дамытылуда, бірақ олардың нəтижесін тек жарыс медальдарымен өлшемеу керек. Шымкент оқушыларының тəжірибесі дəлелдегендей, шынайы технологиялық білім берудің басты өлшемі — əлеуметтік əсер. Ертең бұл жастар ел экономикасының басты қозғаушы күшіне айналады. Бүгін олар əлемге Қазақстанның болашағы жарқын екенін паш етіп тұр.

Шымкент қаласында енгізілген Интеллектуалдық көлік жүйесі (ITS) тек трафикті реттеп қана қоймай, адам өмірін сақтауға тікелей ықпал ете бастады. 29 мамыр 2026 жыл күні қалалық әкімдіктің ресми баяндамасына сәйкес, бес реанимациялық жедел жәрдем көлігі бүгінде осы жүйеге толықтай қосылған. Бұл жаңалық медицина қызметкерлері арасында ғана емес, кең қоғам арасында да үлкен резонанс тудырды.Жедел жәрдем қызметінің тиімділігі — кез келген қалаға, кез келген елге қатысты өзекті мәселе. Статистика дәлелдегендей, инсульт немесе жүрек инфаркты кезінде «алтын сағат» деп аталатын алғашқы алпыс минут науқастың тіршілігі мен мүгедектікке айналып кетуінің арасындағы нақты шекара болып табылады. Шымкент — Қазақстанның оңтүстіктегі үшінші ірі қаласы, халқы соңғы жылдары тез өсіп, екі миллионға жуыққа жеткен. Мұндай тығыз қоныстанған ортада жол кептелістері мен светофорларда тосып тұру жедел жәрдем бригадаларының уақытын кеміреді, ал кейде сол бірнеше минут адам өмірін шешіп тастауы мүмкін.Интеллектуалдық көлік жүйесі Шымкентте бірнеше жыл бұрын кезең-кезеңмен енгізіле бастады. Алғашқы кезеңде жүйе негізінен жол қозғалысын оңтайландыруға, кептелістерді болдырмауға бағытталды. Деректерді жинайтын датчиктер, жасанды интеллект алгоритмдері және бақылау орталығы бір-бірімен синхрондалып жұмыс жасайды. Дәл осы базаға сүйене отырып, жедел жәрдем көліктерін жүйеге қосу идеясы туындады. Бастама қалалық Денсаулық сақтау басқармасы мен Цифрлық даму департаментінің бірлескен ұсынысы ретінде қаралып, іске асырылды. Пилоттық жобаның нәтижелері оң болып, жүйені кеңейту туралы шешім қабылданды.Техникалық тұрғыдан алғанда, жүйенің жұмыс істеу принципі салыстырмалы түрде түсінікті, бірақ артында күрделі инженерлік шешімдер жатыр. Жедел жәрдем көлігі шақыруға жауап беріп, белгілі бір маршрутпен жүрген кезде, трекер координаттарды бақылау орталығына үздіксіз жібереді. Орталық алдағы қиылыстардағы светофорлармен байланысып, спецкөліктің өту жолындағы барлық сигналдарды жасыл режимге ауыстырады. «Жасыл дәліз» деп аталатын осы механизм жедел жәрдем машинасының зымырап өтуіне мүмкіндік береді, ал қарама-қарсы бағыттағы қозғалыс уақытша тоқтатылады. Бұл қоғамдық тәртіп тұрғысынан да маңызды: жол берушілік ережесін бұзатын жүргізушілер санын азайтады, өйткені светофор өзі жол ашып береді.Шымкент жедел жәрдем станциясының бас дәрігері Асқар Сейітқали осы жаңалық туралы пікірін жасырмады: «Біздің бригадалар бұрын кейбір қиылыстарда екі-үш минут тосып қалатын. Ал инсульт кезінде әр минут — бұл мидың жүздеген мың нейроны. Енді жүйе бізге жол ашып береді, бригадалар мақсатқа жылдамырақ жетеді. Бұл тек статистика емес — бұл нақты адам өмірі». Оның сөзін қалалық денсаулық сақтау басқармасының өкілі де қолдады: «Пилоттық кезеңде жедел жәрдемнің орташа келу уақыты 18 пайызға қысқарды. Бұл өте маңызды нәтиже».Республикалық деңгейде де осы тәжірибеге қызығушылық артуда. Қазақстанның бірқатар ірі қалалары — Алматы, Астана, Қарағанды — ұқсас жүйелерді белгілі бір деңгейде сынақтан өткізіп жатыр, алайда жедел жәрдем приоритетін осылайша интеграциялаған Шымкент алдыңғы қатарда тұр. Транспорт және цифрлық инфрақұрылым саласының сарапшысы Нұрлан Аширов: «Шымкент тәжірибесі — бұл Қазақстан үшін нақты үлгі. Технология жұмыс істейді, енді оны кеңейту керек» деп атап өтті. Ол сондай-ақ жүйені өрт сөндіру машиналарына және полиция автомобильдеріне де қосудың мүмкіндігін зерттеу керектігін ескертті.Халықтың реакциясы да біркелкі оң. Әлеуметтік желілерде Шымкент тұрғындары жедел жәрдемге жол беретін «ақылды» светофорларды бейнеге түсіріп, қуанышпен бөлісті. «Менің анам жүрек ауруымен ауырады. Жедел жәрдем жылдам келеді деп білсем, жаным тыныштанады» деген пікірлер жиі кездесті. Бұл — технологияның адамдардың нақты сезіміне, қауіпсіздік сезіміне тигізетін ықпалын айқын көрсетеді. Қалада ақылды технологияға деген сенім арта бастауы — жеке тұлға ретінде де, қоғам ретінде де жаңа кезеңге өткендіктің белгісі.Алда — тек алға қарай жол. Қалалық жоспарға сәйкес, жақын арада жедел жәрдем паркіндегі барлық автомобильдерді жүйеге қосу жоспарланған. Сонымен қатар, ITS-ті жедел жәрдем диспетчерлерінің автоматтандырылған шақыру тарату жүйесімен бірыңғай платформаға біріктіру жұмыстары жүргізілуде. Бұл — бірде-бір секундты жоғалтпай, шақырудан бастап науқас ауруханаға жеткенше бүкіл тізбекті оңтайландыруды білдіреді. Шымкент бүгін Орта Азия деңгейінде де назар аудартатын «ақылды қала» трансформациясының айқын үлгісіне айналып отыр. Технология мен медицинаның осылай бірігуі — болашақтың қаласы туралы нақты, тіршілікке толы суреті.

Шымкент қаласындағы «Шымсити» шағынауданында орналасқан «Ту тұғыры»алаңында Қазақстан Республикасының Мемлекеттік рәміздер күніне арналған салтанатты іс-шара өтті. Мемлекеттік Туды көтеру рәсімі мен мерекелік жиынға Шымкент қаласының әкімі, қалалық мәслихат төрағасы, зиялы қауым өкілдері, ардагерлер мен жастар және қала тұрғындары қатысты.Іс-шара Мемлекеттік Әнұранды орындаумен басталды. Жиналған қауымға Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы, Елтаңбасы және Әнұранының қалыптасу тарихы мен маңызы туралы ақпарат беріліп, ұлттық рәміздердің ел бірлігі мен тәуелсіздігін айқындайтын басты құндылық екені атап өтілді.Мерекелік жиында жоғары және арнаулы орта оқу орындарының студенттері мен қала жастары мемлекеттік рәміздерге құрмет көрсетіп, сап түзеді. Салтанатты рәсім барысында Мемлекеттік Ту көтеріліп, патриоттық әндер шырқалды. Жастар «Көк тудың желбірегені» әнін орындап, туған елге деген сүйіспеншіліктерін білдірді.Қалалық ардагерлер кеңесінің төрағасы Кенжехан Төлебаев Мемлекеттік рәміздердің ел өміріндегі ерекше орнына тоқталып, барша қазақстандықтарды мерекемен құттықтады.– Мемлекеттік рәміздер күні – елдік пен тәуелсіздіктің символдарын ұлықтайтын ерекше мереке. Ту, Елтаңба және Әнұран – кез келген мемлекеттің басты нышандары. Қай жерде жүрсек те көк Туымызды көргенде жүрегімізді мақтаныш сезімі кернейді. Бүгінгі жастар мемлекеттік рәміздердің қадір-қасиетін терең түсінеді. Бұл – ел болашағының жарқын екенінің белгісі. Барша отандастарымызды мерекемен құттықтаймын. Тәуелсіз Қазақстанның көк Туы әрдайым биікте желбірей берсін, – деді ардагер.Мемлекеттік рәміздер күніне арналған іс-шара жастардың бойында отансүйгіштік қасиетті қалыптастыруға, ұлттық құндылықтарды дәріптеуге және елдік сананы нығайтуға бағытталды. Осы күні еліміздің барлық өңірлерінде бір мезетте Мемлекеттік Әнұран шырқалып, Мемлекеттік Ту көтерілді.Мемлекеттік рәміздер – Қазақстанның тәуелсіздігі мен егемендігінің айқын белгісі. Олардың мәні мен маңызын құрметтеу әрбір азаматтың қасиетті борышы. Көк байрағымыздың асқақ желбіреуі – ел бірлігінің, еркіндіктің және Отанға деген сүйіспеншіліктің жарқын көрінісі.

 «Қазір Қазақстан жаңа тұрпатты елге айналды. Біз біртұтас әрі жасампаз ұлт ретінде дамудың даңғыл жолына түстік. Кейінгі жылдарды еліміз үшін тарихи бетбұрыс кезеңі деуге толық негіз бар. Ауқымды реформалар барлық салаға тың серпін беруде. Түбегейлі өзгерістер, әсіресе, қоғамдық санаға зор сілкініс әкелді. Ішкі саясаттың мазмұны жаңарды, бағыт-бағдары айқындала түсті. Ел ішінде жанашырлық, еңбекқорлық, ұқыптылық, үнемшілдік қасиеттері орныға бастады. Азаматтарымыздың көзқарасы және ұстанымы өзгеруде. Халқымыз Әділетті, Мәдениетті, Таза және Қауіпсіз елде өмір сүруді қалайды. Сондықтан жұртымыз тәртіп бұзушылыққа, заңсыздыққа тұтас қоғам болып тосқауыл қоюда. Алайда, алдымызда тұрған жұмыс – өте ауқымды. Бұл жұмысты бәріміз бір ел, біртұтас халық болып міндетті түрде ойдағыдай орындаймыз».

 Қасым-Жомарт Тоқаев елордадағы «Атамекен» этномемориалды кешенінде өткен Мемлекеттік ту көтеру рәсіміне қатысты.Құрмет қарауылының бастығы салтанатты іс-шараға дайындығы туралы Президентке рапорт берді.Содан кейін еліміздің әнұраны шырқалып, көк байрағымыз көтерілді.

4 маусым – Қазақстан Республикасының Мемлекеттік рәміздер күні.Мемлекеттік Ту, Мемлекеттік Елтаңба және Мемлекеттік Әнұран – еліміздің егемендігі мен бірлігін айқындайтын басты құндылықтар. Олар халқымыздың тарихын, мәдениетін, ұлттық болмысын және тәуелсіз мемлекет ретінде қалыптасқан ұстанымдарын бейнелейді.Мемлекеттік рәміздерге құрмет көрсету – әр азаматтың парызы әрі Отанға деген сүйіспеншіліктің көрінісі. Рәміздерімізді қастерлеу арқылы біз елдік мұраттар мен ұлттық құндылықтарды дәріптеп, өскелең ұрпақтың бойына патриоттық рухты қалыптастырамыз.Мемлекеттік рәміздер – Тәуелсіз Қазақстанның айбыны мен абыройын әлемге танытатын маңызды нышандар. Еліміздің көк байрағы әрдайым биікте желбіреп, мәртебесі асқақтай берсін!#МемлекеттікРәміздерКүні #ҚазақстанРәміздері

🇰🇿🇨🇾Қасым-Жомарт Тоқаев Кипр Президентінің Қазақстанға алғашқы тарихи сапары екіжақты ынтымақтастықты дамытудың маңызды кезеңі саналатынын атап өтіп, Никос Христодулидистің елдеріміз арасындағы қарым-қатынасты нығайтуға қосқан үлесін жоғары бағалады.– Мемлекеттеріміздің ынтымағын көздеген ниетіңіз үшін Сізге шынайы ризашылығымды білдіруге рұқсат етіңіз. Қазақстандықтар Сізді айнымас дос әрі халықаралық деңгейдегі беделді мемлекеттік қайраткер ретінде таниды. Белсенді қызметіңіздің арқасында өзара сенім, саяси диалог және ынтымақтастығымыз нығая түсті. Ортақ күш-жігер арқылы қарым-қатынасымызға тың серпін беріп, жаңа мүмкіндіктерге жол ашамыз деп сенемін. Қазақстан мен Кипр арасындағы ынтымақтастықты дамытуға қосқан елеулі үлесіңізге шексіз құрметтің белгісі ретінде Сізге І дәрежелі «Достық» орденін табыстау жөнінде шешім қабылдадым. Бұл орден атауы айтып тұрғандай, достықты, Қазақстан мен Сіздің еліңіздің арасындағы қарым-қатынастың негізі саналатын сенім мен серіктестік рухын сипаттайды. Жауапты мемлекеттік қызметіңізге табыс тілеймін! Достас Кипр халқының игілігі мен өркендеуі жолында жетістіктерге жете беріңіз, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.Кипр Президенті жоғары награданы табыстағаны үшін Мемлекет басшысына алғыс айтты.– Марапатты екі ел арасындағы достықтың нышаны ретінде Кипр халқының атынан қабыл аламын. Бұл – мен үшін зор мәртебе. Бүгінгі сапар перспективті салалардағы ынтымақтастықты одан әрі тереңдету жолындағы ортақ мүдде мен мықты саяси ерік-жігерімізді паш етеді, – деді Никос Христодулидис.

–Біз Орталық Азия мен Қазақстанның әлемде геосаяси тұрғыдан маңызды рөл атқаратынын білеміз. Қазақстан Еуропа Одағының стратегиялық серіктесі саналады. Кипр – Еуропа Одағына мүше мемлекет ретінде қазақстандық инвесторлар мен компаниялар үшін еуропалық нарыққа шығатын сенімді қақпа. Біз Еуропа Одағы стандарттарына толығымен сай келетін нақты іскерлік ортаны ұсынамыз. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар, финтех, инвестициялық қорлар, кеме қатынасы, туризм, білім беру, жаңартылатын энергия және инфрақұрылым екіжақты ынтымақтастықтың негізгі бағыттарына айнала алады. Бүгін «Астана» халықаралық қаржы орталығына баруды жоспарлап отырмын. Аталған орталықпен әріптестікті, әсіресе қаржы қызметтері мен «жасыл» қаржыландыру салаларындағы ынтымақтастықты кеңейтуде зор әлеует бар, – деді Кипр Президенті.🟦Мемлекет басшысы нәтижелі экономикалық күн тәртібіне қол жеткізу үшін үкіметтер күшін үйлестіру маңызды деп санайды.🟦Осы орайда Қасым-Жомарт Тоқаев Экономикалық ынтымақтастықтың 2028 жылға дейінгі жол картасын әзірлеуді ұсынды. Президент Экономикалық ынтымақтастық жөніндегі үкіметаралық комиссия мен Іскерлік кеңес құру, сондай-ақ сауда делегацияларымен тұрақты алмасу жөнінде бастама көтерді.🟦Тараптар сауда, инвестиция, көлік-логистика, цифрлық коммуникация, жасанды интеллект және қаржы салаларындағы ықпалдастықты нығайту перспективасын талқылады.🟦Сонымен қатар мәдениет, білім, спорт және туризм бағыттарындағы байланысты кеңейту мүмкіндігіне назар аударды.

 🟦Мемлекет басшысы Кипр Республикасының Президенті дипломатиялық қарым-қатынастар орнаған сәттен бері елімізге алғаш рет тарихи сапармен келгенін атап өтті.– Біз жаңа ғана шағын құрамда мазмұнды келіссөз жүргізіп, екіжақты ынтымақтастықты одан әрі дамытуға бейіл екенімізді растадық. Қазақстан өзара тиімді келісімдерді бекітуге дайын. Өйткені елдеріміз арасында қалыптасқан достықты құрмет тұтамыз. Сапарыңыздың Кипр Еуропа Одағы Кеңесіне төрағалық етіп жатқан кезеңде өтуі символдық мәнге ие. Осы орайда Сіздің жетекшілігіңізді жоғары бағалаймыз әрі маңызды миссияны табысты аяқтауыңызға тілектеспіз. Сіздің күш-жігеріңіздің арқасында Кипрдің халықаралық аренадағы беделі айтарлықтай арта түсті. Біз Кипрмен сан қырлы серіктестікті дамытуға мүдделіміз. Екі ел арасындағы қарым-қатынас саяси деңгейдегі тұрақты байланыстар және дипломатиялық ведомстволар желісі арқылы сенімді түрде ілгерілеп келеді. Астана мен Никосия қалаларында елшіліктеріміздің ашылуы жүйелі әрі нақты ықпалдастықтың берік институционалдық негізін қалайды. Сіздің Ларнака – Астана бағытындағы алғашқы әуе рейсімен ұшып келуіңіздің символикалық сипаты айрықша. Өйткені бұл екі елді жалғайтын тікелей әуе қатынасының іске қосылғанын көрсетеді. Қазіргі сауда көлемі экономикаларымыздың нақты әлеуетіне толық сай емес екенін түсінеміз. Сондықтан ортақ мақсатымыз – саяси ерік-жігерімізді нақты экономикалық нәтижеге айналдыру, – деді Қазақстан Президенті.🟦Қасым-Жомарт Тоқаев Никос Христодулидиспен бірге ауқымды бизнес делегация келгеніне тоқталды. Бұл кипрлік компаниялардың елімізге қызығушылығы артып келе жатқанын байқатады.🟦Осы орайда цифрландыру мен жасанды интеллект, логистика, қаржы, туризм және білім беру салаларындағы кооперацияны кеңейтуге баса мән беру қажет екені айтылды.🟦Қасым-Жомарт Тоқаевтың пікірінше, бүгінгі бизнес-форум мен Сауда палаталары арасындағы өзара түсіністік туралы меморандумға қол қою іскерлік топтардың тікелей диалогын жолға қоюға септігін тигізеді.– Қазақстан кипрлік компаниялардың инвестиция құю және елімізде кәсіп ашу ниетін құптайды. Ел саясатының негізгі басымдықтарының бірі – бизнес пен инвесторларға қолайлы жағдай жасау. Кипр компаниялары инвестициялық жобаларды жүзеге асыруда Үкіметіміздің нақты қолдауына арқа сүйей алады. Бұдан бөлек, парламентаралық байланыстар елдеріміздің ынтымақтастығына орнықты саяси-құқықтық негіз қалайды, – деді Президент.

 🇰🇿Қасым-Жомарт Тоқаев:– 2019 жылы Сыртқы істер министрі лауазымын атқарып жүргеніңізде елімізге келіп, Қазақстанның Еуропа Одағындағы сенімді досы әрі қолдаушысы ретінде әрекет ететініңізді мәлімдеген едіңіз. Бүгінде біз айтарлықтай нәтижеге қол жеткіздік деп сеніммен айтуға болады. Мемлекеттеріміздің астаналарында елшіліктерімізді аштық. Екі ел арасында тікелей әуе рейсі іске қосылды, басқа да бірқатар маңызды жоба жүзеге асырылды. Дегенмен екіжақты ықпалдастықты кеңейту үшін әлеуетіміз жеткілікті деп ойлаймын. Өз тарапымнан көптеген бағытта ынтымақтастығымызды одан әрі дамытуға күш салуға дайынмын.🇨🇾Никос Христодулидис:– Сіздің еліңізге Кипрден тікелей қатынайтын алғашқы рейс арқылы іскерлік делегация өкілдерімен бірге ұшып келгеніме өте қуаныштымын. Елдеріміздің әлеуеті мол. Бүгінгі келіссөздер өзара ынтымақтастықты арттыруға септігін тигізеді деп санаймын. Сондай-ақ Қазақстанға басқа лауазымда келіп отырмын. Қазіргі уақытта еліміз Еуропа Одағы Кеңесіне төрағалық етіп жатыр. Аталған өңірдің маңызын және Қазақстанның ерекшеліктерін ескере отырып, Еуропа Одағы мен Қазақстан арасындағы ықпалдастықты одан әрі ілгерілету жолдарын талқылауға әзірмін.

Қазақстанның оңтүстік өңірі медицина саласындағы маңызды жаңалықпен толықты. 28 мамыр 2026 жыл күні Шымкент қалалық денсаулық сақтау басқармасына қарасты диагностикалық орталықта оңтүстік кореялық өндірістің DR GEM атты цифрлық рентген жүйесі ресми түрде жұмысқа қосылды. Жасанды интеллект алгоритмдерімен жабдықталған бұл технология дәрігерлердің диагностикалық мүмкіндіктерін сапалы жаңа деңгейге шығарады деп күтілуде. Бұл оқиға тек Шымкент үшін ғана емес, тұтастай алғанда Қазақстанның медицина инфрақұрылымын жаңғырту тарихындағы елеулі кезең болды.Шымкент — халқы бір миллионнан асқан, Қазақстанның үшінші ірі қаласы. Соңғы онжылдықта қаланың демографиялық өсуі ерекше қарқын алды: бұл үрдіс денсаулық сақтау жүйесіне, оның ішінде диагностика қызметіне орасан зор жүктеме түсіруде. Қалалық денсаулық сақтау басқармасының деректеріне сүйенсек, соңғы бес жылда рентгенологиялық зерттеулердің саны қырық пайыздан астамға өсті. Алайда бастапқы медициналық-санитарлық көмек мекемелерінің едәуір бөлігіндегі жабдықтар моральдық және техникалық тұрғыдан ескіріп, тозған күйде қала берді. Бұл жағдай диагностика сапасына да, нәтижені күту мерзіміне де кері ықпалын тигізді. Жыл сайын орталық жүз жиырма мыңнан астам рентгенологиялық зерттеу жүргізеді, ал бұл сан қала халқымен бірге ұлғая береді. Осындай күрделі контексте жаңа жабдықтың пайда болуы кездейсоқ емес — бұл жүйелі қажеттіліктің нәтижесі.DR GEM жүйесінің алдыңғы ұрпақтан түбегейлі айырмашылығы — оның құрамындағы жасанды интеллект модулі. Бұл алгоритмдер өкпені рентгенге түсіру барысында нақты уақыт режимінде кескінді талдап, дәрігерге күмәнді аймақтарды көрсетеді: дәстүрлі талдауда байқалмай қалуы мүмкін ұсақ ісіктерді, туберкулездің алғашқы белгілерін, пневмония ошақтарын. Өндіруші компанияның клиникалық деректері мен тәуелсіз зерттеулер мұндай жүйелердің өкпенің қатерлі ісігін ерте диагностикалау дәлдігін стандартты талдаумен салыстырғанда он бес — жиырма пайызға арттыратынын растайды. Дәрігер процестен шеттетілмейді — керісінше, ол кәсіби пайымдауын айтарлықтай кеңейтетін құралға ие болады. Қазақстанда өкпе обырының жартысынан астамы кеш кезеңде анықталатынын ескерсек, бұл технологияның маңызы одан сайын арта түседі.Жаңа жүйенің тағы бір елеулі мүмкіндігі — Stitching функциясы. Ол жұлын немесе төменгі аяқ-қолдың тұтас панорамалық кескінін бөлек суреттерді қолмен жалғаусыз-ақ алуға мүмкіндік береді. Орталықтың ортопедия бөлімінің меңгерушісі Серік Байтасов жаңалықты жоғары бағалады: «Бұрын науқастың омыртқасының толық жай-күйін анықтау үшін біршама уақыт кетіп, суреттерді біріктіру барысында қателік жіберу қаупі де болатын. Енді дәл кескінді бір сеансқа аламыз. Күрделі операцияларды жоспарлау үшін бұл мүлдем басқа деңгей». Мамандардың айтуынша, бұл функция ерекше бұзылыстары мен сколиозы жиі кездесетін балалар мен жасөспірімдерді тексеруде аса құнды. Бүгінде жасөспірімдер арасындағы тұрыс бұзылыстары мен омыртқа аурулары диагнозының жиілей түсуі мамандарды алаңдатады.Жаңа жүйенің пациент үшін маңызды артықшылықтарының бірі — сәулелік жүктеменің айтарлықтай төмендеуі. Осы класстағы заманауи цифрлық рентген аппараттары аналогтық алдыңғыларымен салыстырғанда радиация дозасын алпыс пайызға дейін азайта отырып, кескін айқындығын арттырады. Рәсім бірнеше секунд ішінде аяқталады, бұл ауыр науқастарды, қарт адамдарды және ұзақ уақыт қозғалмай тұра алмайтын кішкентай балаларды тексеру барысында аса маңызды. Орталықтың бас дәрігері Айгүл Сейтқали нақты бір нүктені атап өтті: «Біздің басымдығымыз — диагноз қоюдан гөрі оны жылдам, дәл және адам үшін барынша ыңғайлы жағдайда жүзеге асыру. DR GEM осы талаптардың барлығына жауап береді». Оның сөзіне қарағанда, жаңа аппараттың жұмысқа кірген алғашқы күндерінде-ақ пациенттер рәсімнің жылдамдығы мен ыңғайлылығын атап айтты.DR GEM іске қосылуымен диагностикалық орталықта енді үш заманауи цифрлық рентген аппараты жұмыс істейді. Бұл кезектерді едәуір қысқартып, мекеменің тәуліктік өткізу қабілетін арттыруға мүмкіндік береді. Мамандардың алдын ала есептеулеріне сәйкес, зерттеу нәтижелерін күту уақыты кемінде отыз пайызға қысқарады деп болжануда. Ресурстарды тиімді пайдалану тек медициналық тиімділікті ғана емес, халықтың медицина жүйесіне деген сенімін де нығайтады. Осындай кешенді жаңғыру тек шаруашылық шешім ретінде ғана емес, мемлекеттің азаматтары алдындағы жауапкершілігінің айқын белгісі ретінде де қарастырылуы тиіс.Шымкенттегі бұл жаңалық Қазақстан медицинасын кешенді жаңғыртудың кең стратегиясына органикалық жолмен ұштасады. «Денсаулық» мемлекеттік бағдарламасы бастапқы медициналық-санитарлық көмек мекемелерін заманауи диагностикалық жабдықтармен жаппай қайта жарақтандыруды қарастырады. Шымкент бұл жерде бір жағынан пилоттық алаң ретінде қызмет атқарады: жасанды интеллект диагностикасын пайдаланудың сәтті тәжірибесі басқа облыстық орталықтарда тираждаудың моделіне айналуы мүмкін. Денсаулық сақтау министрлігінің деректеріне сәйкес, елімізде онкологиялық аурулардың ерте диагностика үлесі негізгі мәселелердің бірі болып қала береді. Жаппай рентгенологиялық скрининг барысында жасанды интеллект жүйелерін енгізу осы статистиканы өзгертуге мүмкіндік алады. Оңтүстік Корея, Жапония, АҚШ және бірқатар еуропалық елдердегі тәжірибе мұны айқын дәлелдейді — онда мұндай жүйелер ірі клиникаларда бірнеше жылдан бері жұмыс жасап, нәтижесі күтілгеннен де асып кетіп отыр. Шымкент диагностикалық орталығы жасаған қадам — бұл бірнеше жыл бұрын алыс перспектива болып көрінген болашақтың нақты бүгінге айналғанының дәлелі. Енді алдағы міндет — осы стандартты тұтас ел үшін қалыпты норма ету.

Қазақстанның энергетика саласында тарихи маңызды оқиға орын алды. Энергетика министрлігі мен Шымкент қаласының әкімдігі бірлесе отырып, жылу энергетикасы саласына цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектті енгізу мәселелері бойынша білім беру семинарын өткізді. 28 мамыр 2026 жыл күні Шымкент қаласында өтіп, бүкіл ел назарын аударған бұл іс-шара отандық коммуналдық инфрақұрылымды жаңғырту жолындағы маңызды қадам ретінде бағаланды.Қазақстан тарихи тұрғыдан алғанда кеңестік дәуірден мұра болып қалған тозған жылу желілерімен күресіп келді. Елдің көптеген қалаларында жылу трубалары ондаған жыл бойы ауыстырылмай, жыл сайын аварияларға, үлкен шығындарға және халықтың тұрмыс сапасының төмендеуіне себеп болып келді. Тек соңғы бес жылда ғана жылу желілеріндегі апаттар саны жалпы коммуналдық оқиғалардың 40 пайызынан астамын құрады. Осындай ауыр жағдай жаңа технологиялық шешімдерді іздеуді талап етті. Шымкент қаласы осы проблеманы шешуде озық тәжірибе жинақтады және бүгінде бүкіл елге үлгі бола отырып, өзінің жетістіктерін алқалы жиында таныстырды.Семинар барысында құбыр ішілік диагностиканың заманауи тәсілдері, цифрлық егіздерді енгізу, жасанды интеллект пен болжамды басқаруды дамыту мәселелері жан-жақты талқыланды. Шымкенттегі пилоттық жобаның нәтижелері қатысушылар арасында ерекше қызығушылық тудырды. Жасанды интеллектпен жабдықталған арнайы роботтар жерасты трубаларына еніп, ішкі жағдайды жан-жақты сканерлейді, ақаулар мен тозу белгілерін нақты анықтайды. Бұл технология дәстүрлі тексеру әдістерімен салыстырғанда бірнеше есе тиімді болып шықты. Жобаның іске асырылуы нәтижесінде 76,2 пайыздық экономикалық тиімділікке қол жеткізілді. Бұл сан тек цифр ғана емес — бұл конкретті үнемделген ресурстар, азайтылған апаттар және жақсартылған тұрмыстық жағдайды білдіреді.Энергетика министрлігінің өкілі семинарда мынадай сөздерді айтты: «Шымкент тәжірибесі бізге цифрландыру тек болашақ ғана емес, бүгінгі күннің де шындығы екенін дәлелдеді. Жасанды интеллект пен роботты диагностиканы пайдалана отырып, біз авариялық жағдайларды алдын ала болжай аламыз және жылу желілерінің жұмысын тиімді жоспарлай аламыз. Бұл тәсілді Қазақстанның барлық өңірлеріне кеңейту біздің басым міндетіміз болып табылады». Шымкент қаласының әкімдігі де жобаның тиімділігіне баса назар аударды. Аким аппаратының өкілі атап өткендей, технологияны енгізгенге дейін жылу желілерінің апаттары тұрғындарға жыл сайын айтарлықтай зиян тигізді, ал жаңа жүйе енгізілгеннен кейін авариялардың алдын алу мүмкіндігі едәуір артты.Іс-шараға мемлекеттік органдар, табиғи монополиялар субъектілері, халықаралық және ғылыми ұйымдардың өкілдері, сондай-ақ Қазақстан, Ресей және Өзбекстаннан келген салалық сарапшылар қатысты. Халықаралық сарапшылардың қатысуы ерекше маңыздылыққа ие болды, себебі жылу желілерін цифрландыру проблемасы тек Қазақстанға тән емес, бүкіл постсоветтік кеңістікте өзекті мәселе болып табылады. Ресей өкілдері Мәскеу мен Санкт-Петербургтегі ұқсас технологияларды енгізу тәжірибесімен бөлісті. Өзбекстан өкілдері өз еліндегі реформалар барысы туралы баяндады және Шымкент жобасына деген жоғары қызығушылығын білдірді. Осылайша, семинар Орталық Азиядағы энергетикалық ынтымақтастықтың маңызды алаңына айналды.Технологиялық тұрғыдан алғанда, пилоттық жобада қолданылған роботтар ультрадыбыстық сенсорлар, жылулық бейнекамералар және жоғары ажыратымдылықты оптикалық жүйелермен жарақталған. Жиналған деректерді талдау үшін машиналық оқытуға негізделген жасанды интеллект алгоритмдері пайдаланылды. Жүйе трубалардың қалыңдығын, коррозия деңгейін, ысырап болатын жылу мөлшерін және болашақ апаттардың ықтималдығын нақтылықпен анықтай алады. Цифрлық егіз технологиясы бүкіл жылу желісінің виртуалды үлгісін жасауға мүмкіндік береді, бұл инженерлерге нақты уақыт режимінде жүйенің жай-күйін қадағалауға және оңтайландыру шешімдерін қабылдауға мүмкіндік береді. Маманның айтуы бойынша, мұндай жүйе апатты жағдайды 3-6 ай бұрын болжай алады, бұл мерзімді жөндеу жұмыстарын жоспарлауға жеткілікті.Семинардың негізгі мақсаттарының бірі жобаның нәтижелерін барлық өңірлерге таратуға арналған нормативтік-құқықтық базаны жетілдіру жолдарын талқылау болды. Сарапшылар цифрлық диагностика жүйелерін пайдалану бойынша нақты стандарттар мен нұсқаулықтар жасақтаудың маңыздылығын атап өтті. Сонымен қатар, тәуекелге бағытталған басқару тәсілдерін дамыту, болжамды техникалық қызмет көрсету жүйелерін нормативтік деңгейде бекіту мәселелері де кеңінен қаралды. Қатысушылар жылу желілерін цифрландыру бойынша жол картасын дайындау туралы ұсыныс енгізді.Семинардың нәтижесінде Шымкент тәжірибесін Қазақстанның барлық ірі қалаларына: Алматы, Астана, Қарағанды, Павлодар, Өскемен, Ақтөбе және басқа да орталықтарға тарату туралы нақты ұсыныстар тұжырымдалды. Цифрлық жылу желілері — бұл тек технологиялық жаңғыру ғана емес, бұл экономиялық тиімділік, энергетикалық қауіпсіздік және халықтың өмір сапасын арттыру жолындағы стратегиялық қадам. Жасанды интеллект пен роботтандыру арқылы Қазақстан өзінің коммуналдық инфрақұрылымын сапалы жаңа деңгейге шығаруға толық мүмкіндігі бар. Осы семинар сол ұлы жолдың бастауы екені сөзсіз.

Қазақстанның оңтүстік қақпасы — Шымкент қаласы соңғы жылдары тек экономикалық өсуімен ғана емес, білім саласындағы батыл эксперименттерімен де танылып келеді. 28 мамыр 2026 жыл күні республикалық педагогикалық қауымдастықтың назары тағы бір рет осы өңірге, нақтырақ айтқанда — «Сұңқар» мектебінің тәжірибесіне ауды. Бүкіл елге үлгі бола алатын оқу орны туралы сөз болғанда, осы мекте бірден ойға оралады. Мектеп жай ғана сабақ беретін орын ретінде емес, шын мәнінде педагогикалық инновациялар зертханасы ретінде жұмыс істейді.Қазақстанда білім реформасы кезінде мемлекет оқу бағдарламаларын жаңартуға, мұғалімдерді қайта даярлауға және заманауи оқу ортасын қалыптастыруға айтарлықтай қаражат бөлуде. Статистикаға жүгінсек, Қазақстанда 7 мыңнан астам жалпы білім беру мектебі жұмыс істейді, оларда 3,5 миллионнан астам оқушы тәлім алады. Алайда инновация жолындағы нақты нәтиже тек қаражатпен емес, педагогтардың ерік-жігерімен, шығармашылық ойымен анықталады. «Сұңқар» мектебі — осының тікелей дәлелі.Мектептегі ең назар аударарлық тетік — «мотивациялық капитал» жүйесі. Оның мәні қарапайым, бірақ терең: әр орындалған тапсырма, әр дұрыс жауап, әр бастамашылдық белгілі бір шартты ұпайға айналады. Бастауыш сынып мұғалімі Жаннур Өтебаева бұл тәсілді былай түсіндіреді: «Оқушының әр еңбегі бағаланады — іс жүзінде «ақшаға» айналады. Күнделікті ұпайлар қосылып, аптасының соңында балалар қанша «тапқанын» көреді. Әр баланың өз «әмияны» бар, сонда жинаған қаражатын сақтайды». Бұл жүйе оқуға деген қызығушылықты ынталандырып қана қоймайды, сонымен бірге қаржылық сауаттылықтың, жоспарлаудың және жауапкершіліктің негізін қалайды. Ең бастысы — бала өзінің еңбегінің нәтижесін нақты, қолжетімді формада көреді.Жүйеде үш жетістік деңгейі қарастырылған: «Тәй-тәй», «Өте жақсы» және «Суперзвезда». Оқушы Мақсат Серікұлы өз мақсатын анық білдіреді: «Қазір мен «Өте жақсы» деңгейіндемін. «Суперзвездаға» өту үшін 50 ұпай жинап, бір кітап оқуым керек». Психологтар мен педагогтар бірауыздан мойындайды: нақты мақсат қойып, оған жүйелі түрде ұмтылу — табысты адамның негізгі дағдысы. «Сұңқарда» бұған бірінші сыныптан бастап үйретіледі. Кейбір балалар велосипед алуға ұпай жинаса, кейбірі алғашқы кітабын өз «жинағымен» сатып алуды армандайды. Осы ұсақ-түйек детальдардың артында — терең педагогикалық философия жатыр.Жүйе тек мадақтау ретінде ғана емес, тәртіп құралы ретінде де жұмыс істейді. Мектеп ережелерін бұзған жағдайда жинаған ұпайлар жойылуы мүмкін. Педагогтар мұны жаза емес, баланың өз іс-әрекетінің салдарын ұғынуына үйрету тәсілі деп есептейді. Жас мамандар тәжірибелі тәлімгерлердің басшылығымен жасөспірім психологиясының нюанстарын меңгереді. Бұл тәсіл мектептің оқу-тәрбие жұмысында жіктік бірлікті сақтауға мүмкіндік береді.Тәрбиелік және мәдени компонентке де ерекше көңіл бөлінеді. 1 мамырдағы Қазақстан халқының бірлігі мерекесі мектеп алаңында жарқын іс-шаралармен атап өтілді. Бас оқиғаға айналған «Вено бал» — балаларда мәдениеттілікті, этикетті және эстетикалық талғамды дамытуға бағытталған мерекелік кеш. Мектеп директоры Гүлсара Садыбекова атап өтеді: ««Вено балды» балалардың эстетикалық талғамын дамыту және мәдениетті қарым-қатынас дағдыларын қалыптастыру үшін өткіземіз. Сондай-ақ мектеп пен ата-аналардың тиімді өзара әрекетін қамтамасыз ету үшін жыл сайын есік ашу күнін өткіземіз». Есік ашу күні ата-аналарға сабақ барысын тікелей бақылауға мүмкіндік береді — бұл ашықтық форматы тіпті жекеменшік мектептер арасында да сирек кездеседі.«Сұңқардың» спорттық жетістіктері де айрықша назар аударады. Мектепте сегіз күрес түрі бойынша секциялар тегін жұмыс істейді. Оқушы Мардан Орынбасар Еуропалық жарыста алтын медаль жеңіп алды. Қазақстан үшін ұлттық жекпе-жек түрлері тарихи тамыры тереңге кеткен рухани мұра екенін ескерсек, мұндай жетістіктер ерекше символдық мәнге ие. Спорт мұнда қосымша сабақ ретінде емес, мінез-құлықты, табандылықты және жеңіліспен бетпе-бет келу дағдысын қалыптастыратын тәрбие процесінің толыққанды бөлігі ретінде қарастырылады. Бұл тәсіл балалардың психологиялық тұрақтылығын арттырады, оларды өмірдің кез келген сынауына дайындайды.Тіл даярлығы жағынан да мектеп озат ұстаным ұстанады. Бірінші сыныптан бастап орыс, ағылшын тілдері оқытылады, сонымен қатар қытай тілін белсенді меңгеру жүргізіледі. Орталық Азиядағы Қытайдың ықпалының артуын және Қазақстан мен ҚХР арасындағы екіжақты байланыстардың кеңеюін ескерсек, бұл стратегиялық дұрыс шешім. Нәтижелер өз-өзінен сөйлейді: соңғы үш жылда мектеп түлектері Қытайдың жетекші университеттеріне түсті. Тіл білімі саласындағы сарапшылар бірнеше тілге ерте кіру баланың когнитивтік мүмкіндіктерін айтарлықтай кеңейтетінін және алдына мүлде жаңа перспективалар ашатынын атап өтеді. Бүгінгі жаhандану дәуірінде бұл бәсекелестік артықшылықтың айқын факторы болып табылады.«Сұңқар» мектебінің тәжірибесі тек Қазақстанда ғана емес, бүкіл өңірде педагогикалық қауымдастық арасында тірі қызығушылық тудырады. Ойластырылған мотивация жүйесін, кәсіби тәлімгерлікті, көптілді білімді, шығармашылық пәндерді және жоғары деңгейдегі спортты ұштастыру баланы үйлесімді және ықыласпен дамитын орта жасайды. Мамандардың пікірінше, мұндай үлгі елдегі барлық мектептерге таратылуы тиіс. Қазақстандық білім беру — мүмкін екенін, тиімді екенін дәлелдейтін тірі мысалдарға мұқтаж. «Сұңқар» сондай мысал болып отыр, және бұл — болашаққа нық үміт беретін үлгі.

Создано с помощью ИИ28 мамыр 2026 жыл. Шымкент қаласы туристік саланы дамытудың жаңа кезеңіне қадам басты. Биыл қалада жасанды интеллект негізінде жұмыс істейтін «онлайн-гид» жүйесін іске қосу жоспарлануда. Бұл жоба қалаға келетін туристерге смартфон арқылы бағыт-бағдар алуға, қонақүйлерді, тарихи нысандарды және мәдени орындарды жылдам табуға мүмкіндік береді. Туризм, сыртқы байланыстар және шығармашылық индустрия басқармасының басшысы Бексұлтан Әділхановтың айтуынша, жүйе тәулік бойы үзіліссіз жұмыс атқарады және туристермен бірнеше тілде сөйлесе алады. Бұл шешім — тек технологиялық жаңашылдық емес, сонымен қатар аймақтың туристік имиджін жаңа деңгейге көтерудегі стратегиялық қадам.Шымкенттің туризм саласындағы белсенділігі соңғы бірнеше жылда айтарлықтай өсті. 2025 жылы қалаға 500 мыңнан астам турист келіп кетті, ал бұл цифр Шымкентті елдің ең танымал бес туристік дестинациясының қатарына енгізді. Туристер тарихи, мәдени және экологиялық бағыттағы маршруттарды таңдаған. Демек, қала — тек транзиттік нүкте емес, өздігінен толыққанды туристік орталыққа айналып барады. Туризм мамандары биылғы жылы турист ағынының тіпті арта түсетінін болжауда. Осы өсімді дұрыс бағыттап, туристерге сапалы қызмет ұсыну үшін сандық технологияларды енгізу — кезек күттірмейтін мәселеге айналып отыр.Онлайн-гидтің мүмкіндіктері туралы айта келсек, жүйе туристерге қала бойынша маршрут құруға, жақын жердегі мейрамханалар мен қонақүйлерді іздеуге, тарихи орындар туралы толық ақпарат алуға көмектеседі. Жасанды интеллект пайдаланушының сұрауына қарай жеке бейімделген нұсқаулар береді, яғни бір турист тарихи орындарды аралауды қаласа, басқасы — табиғи саябақтарды немесе гастрономиялық маршруттарды таңдай алады. Жүйе бірнеше тілде жұмыс істейтін болғандықтан, шетелдік туристер үшін де барынша қолайлы болмақ. Мұндай технология Орта Азия аймағындағы қалалар үшін бірінші болып табылатын бастамалардың қатарына жатады, бұл Шымкентке цифрлы туризм саласындағы пионер ретіндегі беделді қалыптастыруға жол ашады.Онлайн-гидпен қатар Шымкент маңындағы ежелгі Сайрам қаласының инфрақұрылымын жаңарту жұмыстары да жүргізіліп жатыр. Сайрам — Қазақстандағы ең ежелгі қалалардың бірі, оның тарихы бірнеше мыңжылдыққа созылады. Бүгінгі күні бұл жерде 30-дан астам тарихи-мәдени нысан бар: Ибраһим ата, Қарашаш ана, Міраһли баб және Абділ Азіз баб кесенелері — олардың ішіндегі ең маңыздылары. Аталған нысандардың маңайларын абаттандыру, жолдарды жөндеу және туристерге арналған инфрақұрылымды жетілдіру жұмыстары қазір қызу жүріп жатыр. Бұл өңдеу жұмыстары тарихи мұраны сақтап қалумен қатар, паломниктер мен туристерге қолайлы жағдай туғызуға бағытталған.Туристік компания жетекшісі Сұлтанмұрат Халмұратұлы турист ағынының өскенін тікелей байқайтынын айтады: «Түркістанға қазір өте көп турист келеді. Қожа Ахмет Ясауи кесенесін зиярат еткеннен кейін көбісі арнайы Сайрамға да келеді. Адамдарды тарихи орындар, киелі жерлер, ежелгі тарих қызықтырады. Біз туристерді қарсы алып, экскурсиялар өткіземіз, барлық маршруттарды көрсетеміз. Қазір нысандарда қосымша қызметкерлер де орналастырдық, себебі қонақтар саны артты». Бұл куәлік Шымкент пен Сайрамның Түркістан туристік кластерінің органикалық бөлігіне айналып келе жатқанын көрсетеді. Яссауи кесенесіне барған туристер Сайрамды да маршрутына қосатын болды, бұл — аймақтық туризмнің тізбектік өсімін қамтамасыз ететін маңызды тенденция.Шымкенттегі тағы бір маңызды жоба — этноауылдың жаңаруы. Бұл объект қаланың ең биік нүктесінде орналасқан және туристер арасында ерекше сұранысқа ие болып келген. Қазір инвесторлар кешенді толығымен жаңарту мақсатында күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізуде. Жақын арада этноауыл қайта ашылады және жаңа цифрлы жүйеге қосылады. Бұл байланыс туристерге этноауыл туралы толық ақпаратты онлайн-гид арқылы алуға, маршрут құруға және тіпті алдын ала тур тапсырысын беруге мүмкіндік береді. Этноауыл — қазақ дәстүрлі мәдениетін, ұлттық тағамдарды және қолөнерді таныстыратын кешен ретінде аймақтың туристік картасында ерекше орын алады.Туризм саласын цифрландыру — бүкіл Қазақстан бойынша белсенді талқыланып жатқан тақырып. Нұр-Сұлтан мен Алматы қалаларында ұқсас жобалар бұрыннан жүзеге асырылып жатса, Шымкенттің бұл бағытқа қосылуы аймақтық теңсіздікті азайтуға септігін тигізеді. Сарапшылардың пікірінше, жасанды интеллект негізіндегі туристік гидтер саланың болашағы болып табылады: олар адам ресурстарын үнемдей отырып, туристерге жекелендірілген тәжірибе ұсынады. Қазақстанда туризмнен түсетін кіріс жыл сайын өсіп келеді — соңғы деректер бойынша, ол ЖІӨ-ның 3 пайызынан астамын құрайды. Шымкент сияқты ірі қалалардың цифрлы туризм инфрақұрылымын дамытуы осы үлестің тіпті жоғарылауына жол ашпақ.Туризм саласының мамандары мен жергілікті тұрғындар жаңа жобаларды ынта-жігерлі қабылдауда. Олардың пікірінше, онлайн-гид тек туристерге ғана емес, шымкенттіктердің өздеріне де пайдалы болады — адамдар қаладағы жаңа орындар мен іс-шаралар туралы жылдам хабардар бола алады. Жергілікті кәсіпкерлер де цифрлы жүйеге ресторандарын, қонақүйлерін немесе сувенир дүкендерін тіркей отырып, туристерге тікелей жарнама жасай алатын болады. Бұл шағын және орта бизнес үшін де жаңа мүмкіндіктер ашады. Шымкенттің туризм саласындағы жаңашыл бастамалары — болашақта оны Орта Азиядағы цифрлы туризмнің үлгілі қаласына айналдыруы мүмкін перспективалы жол.

28 мамыр 2026 жыл. Шымкент мектептерінде тыныш революция жүріп жатыр. Дәптер мен бормен жазылған тақта орнына — ноутбуктер мен нейрожелілер. Оқушылар бұрыннан цифрлық ортада өмір сүреді, ал мұғалімдер енді осы кеңістікке өздері де кіруге мәжбүр болып отыр. Шымкент қаласының білім беру саласында жасанды интеллект технологияларын белсенді түрде енгізу — бұл жай ғана уақытша сән емес, елдің стратегиялық бағытына сай қадам. Мемлекет басшысы 2026 жылды цифрландыру мен жасанды интеллектінің қарқынды дамыту кезеңі ретінде жариялаған болатын. Сол бастаманың нақты жемісін бүгін Оңтүстік Қазақстанның ең үлкен қаласындағы мектептерден көруге болады.Қала мектептерінде болып жатқан өзгерістерді «цифрлық серпіліс» деп атауға толық негіз бар. Тек бірнеше жыл бұрын мұғалімдер интерактивті тақталарды игеруде қиындықтар сезінсе, бүгін олар нейрожелілерді сабаққа дайындалу құралы ретінде пайдаланып, оқушыларға жасанды интеллект арқылы жасалған тапсырмалар ұсынуда. №30 орта мектебі осы бағытта қаладағы алдыңғы қатарлы мекемелердің бірі болып табылады. Мектепте математика пәнінің мұғалімі Маржан Сапарали өз әріптестеріне жасанды интеллект мүмкіндіктерін таныстыра отырып, алгоритмдердің күрделі тақырыптарды түсіндіруге, тапсырмаларды бейімдеуге және жұмыс уақытын үнемдеуге қалайша көмектесетінін нақты мысалдармен дәлелдейді.«Бос уақыттың көбеюі өте жақсы көмектеседі, және бұл платформалар бес минуттан артық уақытты қажет етпейді. Сол жерде тек осы жұмыстың сәйкес келетінін немесе келмейтінін тексеру ғана қалады, және бәрі осы. Әрине, біз барлығын тексереміз, өйткені жасанды интеллект те бізді алдауы мүмкін, бірақ жалпы алғанда біздің жұмысымыз жеңілдеді», — деп айтады Маржан Сапарали. Мұғалімнің бұл сөздері бос мадақтау емес: зерттеулер бойынша, жасанды интеллект сабаққа дайындалу уақытын орта есеппен 35–40 пайызға қысқартады, ал мұғалімдер бұл уақытты оқушылармен тікелей қарым-қатынасқа жұмсай алады.Бүгінгі оқушылар технологияны қорықпай қабылдайды. №30 мектебінің оқушысы Сергей Кузнецов: «Сабақтар жақсы жаққа өзгерді, өйткені нейрожелілер сабаққа өте қызықты идеялар ұсынады. Яғни мұғалімдер қандай да бір шығармашылық нәрсені ойлап тауып, бізді қызықтырады, жай ғана тақырыпты беріп, жаттауға мәжбүрлемейді. Сонымен қатар нейрожелі — тақырыпты түсінбесең, өте жақсы көмекші», — деп бөліседі. Бұл пікір оқушылардың жасанды интеллектті бірден оқу серіктесі ретінде қабылдағанын көрсетеді. Интерактивті тапсырмалар, ойын элементтері, деректерді талдау және күрделі ұғымдарды қарапайым тілмен түсіндіру — мұның барлығы оқуға деген ынтаны арттырады.Алайда жасанды интеллектің білім беруге кіруі өзімен бірге жаңа мәселелерді де алып келді. Ең өзекті мәселе — оқушылардың тапсырмаларды жасанды интеллект арқылы орындауы, яғни жай ғана көшіруі. Мектеп мұғалімдері мен психологтары бұл жағдайды «цифрлық алаяқтық» деп сипаттайды. Осы себепті Шымкент мектептерінің бір бөлігінде сабақ уақытында смартфондарды пайдалануды шектеу шаралары енгізілді. Мамандардың пікірінше, мәселені тек тыйым салу арқылы шешу мүмкін емес — оқушыларда жасанды интеллектті жауапты пайдалану дағдысын қалыптастыру қажет. Бұл тек техникалық сауаттылық емес, адамгершілік тұрғысынан дұрыс мінез-құлықты тәрбиелеу мәселесі.Шымкент қаласының білім беру басқармасының цифрландыру бөлімінің басшысы Алмаз Джуватаев бұл бастаманың стратегиялық маңызын атап өтеді: «2026 жыл Мемлекет басшысымен цифрландыру мен жасанды интеллектінің белсенді дамыту кезеңі ретінде белгіленген. Бұл технологиялар білімде де енгізілуде. Біз педагогтарды жасанды интеллектті дұрыс және тиімді пайдалануға үйрету үшін практикалық және ақпараттық семинарлар өткіземіз. Медиасауаттылықты және жаңа құралдарға саналы көзқарасты қалыптастыру маңызды». Басқарма өкілдерінің хабарлауынша, 2025–2026 оқу жылы ішінде қала бойынша 500-ден астам педагог жасанды интеллект технологияларын пайдалану бойынша тренингтерден өтті. Алдағы жылы бұл сан екі есеге артады деп жоспарлануда.Жасанды интеллект мұғалімді алмастыра алмайды — бұл білім беру саласының барлық мамандары бір ауыздан айтатын қағида. Алгоритм баланың эмоциясын сезінбейді, оның ішкі жан дүниесіне үңіле алмайды, ата-анасымен байланысты орнатпайды. Нағыз тәрбие — тірі қарым-қатынаста ғана туады. Дегенмен жасанды интеллект мұғалімнің қолын босатып, оған ең маңызды нәрсеге — оқушымен тікелей диалогқа — уақыт жасай алады. Осы тұрғыдан алғанда, технология мен адам арасындағы серіктестік — бұл бәсекелестік емес, синергия.Қазақстан мектептерінде жасанды интеллектті енгізу тәжірибесі жаһандық үрдіспен үндеседі. ЮНЕСКО деректері бойынша, 2025 жылы әлемнің 60-тан астам елі ұлттық білім беру жүйелеріне жасанды интеллект элементтерін енгізу бағдарламаларын бастады. Оңтүстік Корея, Финляндия және Сингапур бұл саладағы алдыңғы қатарлы мемлекеттер болып саналады. Қазақстан да осы жолда нақты қадамдар жасауда. Шымкенттің тәжірибесі — елдің оңтүстік өңірінен шыққан жарқын үлгі. Бүгін мектеп партасындағы балалар технологиямен бірге өсуде. Олар жасанды интеллектті бірте-бірте үйренбейді — олар онымен бірге туып, бірге жетіліп жатыр. Міне, осы шындықты мойындап, оны білім беру жүйесінің пайдасына жұмсай білу — бүгінгі ұстаздар мен басқарушылардың басты міндеті.

Қазақстанның оңтүстік өңірінің ірі қаласы Шымкент 2026 жылы жол қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласында елеулі қадам жасады. 27 мамыр 2026 жыл күні жарияланған деректерге сүйенсек, қалада жасанды интеллект негізіндегі бірнеше жүйе белсенді жұмыс істеп, мыңдаған бұзушылықты тіркеп үлгерді. Бұл жаңалық тек Шымкент үшін ғана емес, бүкіл Қазақстан үшін маңызды оқиғаға айналды, өйткені ел бойынша смарт-қалаларды дамыту бағдарламасы жүзеге асырылып жатыр.Соңғы жылдары Қазақстанда жол-көлік оқиғаларының саны алаңдатарлық деңгейде қалып отыр. Ресми статистикаға сәйкес, елде жыл сайын жүздеген адам жол апатынан мерт болады, ал мыңдаған адам жарақат алады. Осы мәселені шешу мақсатында мемлекет цифрлық технологияларды белсенді түрде пайдалануға бет бұрды. Шымкент осы бағытта алғашқылардың бірі болып, жасанды интеллект жүйелерін іс жүзінде қолдана бастады. Қала биылғы жылы бірнеше инновациялық бағдарлама іске қосты, олардың ішінде ең назар аударарлығы — «Жаяу жүргіншілер өтпесі» және «Ақылды жаяу жүргінші» жобалары болды.«Жаяу жүргіншілер өтпесі» жүйесі жол белгілерінің жанындағы бұзушылықтарды автоматты түрде тіркейді. Megacam.Argus жүйесінің деректері бойынша Байтерекова көшесінде, Hyundai Center маңында 2025 жылдың 20 тамызынан 3 желтоқсанына дейінгі аралықта 9 166 бұзушылық тіркелді. Бұл — бірнеше айдың ішіндегі өте жоғары көрсеткіш. Тіпті одан да айқынырақ сурет Рысқұлов көшесінде «Самал» базары жанында байқалады: сол аймақта 25 642 бұзушылық анықталды. Жасанды интеллект нақтылықпен автомобиль нөмірін, бұзушылық уақытын және орнын анықтап, деректерді автоматты түрде дерекқорға жіберді. Осылайша адам факторы мүлдем алынып тасталды — жүйе тәулік бойы, демалыс-мерекесіз жұмыс істейді.Маңызды мәселе — осы аймақтарда өлімге әкелген жол-көлік оқиғасы тіркелмегені. Бұл деректер жүйенің нақты нәтиже беретінін дәлелдейтін дәлел болуы мүмкін. Қалалық полиция департаментінің өкілдері жасанды интеллект камераларының енгізілуімен жүргізушілердің жаяу жүргіншілер өтпелерін бұзу фактілері айтарлықтай азайғанын атап өтті. «Камера тіркеген соң жүргізуші жазаланатынын біледі. Бұл психологиялық тежегіш рөлін атқарады», — дейді жол полициясының қызметкерлері.«Ақылды жаяу жүргінші» жобасы да ерекше назарға лайық. 2026 жылдың 24-28 наурызы аралығында Жібек Жолы көшесінде 343 бұзушылық, ал Тәуке хан даңғылында 146 бұзушылық анықталды. Бұл жоба тек автомобильдерді ғана емес, жол ережесін бұзатын жаяу жүргіншілерді де бақылайды. Заманауи ИИ жүйесі жолдың қай жерінде кім ережені бұзып жатқанын нақты ажырата алады. Маман-сарапшылардың пікірінше, бұл кешенді тәсіл жол қауіпсіздігін арттырудың ең тиімді жолдарының бірі болып табылады.Цифрлық технологиялар саласының сарапшысы Асқар Нұрмағамбетовтің айтуынша, Шымкенттегі тәжірибе болашақта бүкіл ел бойынша таралуы мүмкін: «Бүгін біз Шымкентте пілоттық жоба жүзеге асырылып жатқанын көріп отырмыз. Егер нәтижелері оң болса, бұл тәжірибені Алматы, Астана және басқа ірі қалаларға да енгізуге болады. Жасанды интеллект адамдар жіберетін қателерді болдырмайды, жемқорлық жасамайды және шаршамайды». Оның сөзіне қосымша ретінде айтқанда, бұл жүйелердің басты артықшылығы — олардың объективтілігі мен тұрақтылығы.Алайда қоғамда бұл жүйеге деген екіұшты пікір де бар. Бір жағынан, тұрғындардың көпшілігі жол тәртібін қатаңдатуды қолдайды. Екінші жағынан, кейбір азаматтар деректер жинауға және жеке өмірге қатысты алаңдаушылық білдіруде. «Жол тәртібі бұзылмасын дейміз, бірақ камераларға деген тәуелділік те артып кетпесін», — деп жазды бір шымкенттік өз әлеуметтік желісінде. Бұл пікірталас Батыс елдерінде де бар, мұнда смарт-қала технологияларын дамыту мен жеке деректерді қорғауды теңестіру мәселесі күн тәртібінен түспей отыр.Шымкент жасанды интеллект жүйелерін жол қауіпсіздігіне ендіру бойынша Қазақстандағы бастаушы қалаға айналып барады. Болашақта жүйелер одан да күрделі функцияларға ие болуы, мысалы, апат жасайтын жүргізушілердің мінез-құлқын алдын ала болжау мүмкіндігіне ие болуы күтілуде. Сондай-ақ жол белгілерін автоматты түрде жаңарту, қауіпті аймақтарды анықтау сияқты міндеттерді де ИИ атқара алады. Шымкент тәжірибесі сәтті болса, Қазақстан жол қауіпсіздігі саласында өңірдегі алдыңғы қатарлы мемлекеттердің бірі бола алады. Камераның «көзі» адам көзінен де ұқыпты болып шыққан бұл заманда жол ережелерін сақтау жеке таңдау ғана емес, міндетке айналып бара жатыр.

Шымкент қаласы соңғы жылдары тек оңтүстіктің ірі мегаполисі ретінде ғана емес, сонымен қатар Қазақстанның технологиялық картасындағы жаңа орталықтардың бірі ретінде де танылуда. 27 мамыр 2026 жыл күні бүкіл ел назары тағы да осы қалаға ауды — бірақ бұл жолы себеп мүлдем ерекше: жергілікті мектеп оқушылары жасанды интеллект негізіндегі заңдық консультация платформасын іске қосты.Шымкенттің технологиялық дамуы соңғы екі жылда айтарлықтай жеделдеді. 2024 жылы қалада Shymkent Hub атты өңірлік технопарк ашылды, ал 2025 жылы Digital Qazaqstan ірі технологиялық форумы өтті. Бұл оқиғалар қаланың инновациялық экожүйесін қалыптастыруға үлкен серпін берді. Алайда ең маңызды ресурс — технопарктар немесе форумдар емес, мектеп партасынан бастап өз идеяларын жүзеге асыруға дайын жас буын екені бүгін тағы дәлелденді.Seitzhan School жеке мектебінің 11-сынып оқушысы Ерхан Нариман — осы жаңа буынның жарқын өкілі. Ол мектепте өзіне сенімді ойластырып жүрген идеясын ортаға салып, бірлесіп жұмыс жасауға дайын серіктестер тапты. Милан Гориславец пен Нұрсұлтан Мұхтарұлы деген сыныптастары бірден қызығушылық танытты. Үшеуі бірігіп AdiletAI атты жасанды интеллект платформасын жасауға кірісті. Идея қарапайым, бірақ өте маңызды: кез келген адам заңи сұрақ қойса, жүйе Қазақстанның қолданыстағы заңнамасы мен ашық дереккөздер негізінде жауап береді. Болашақта платформа кәсіби заңгерлерге де қолайлы болатындай мүмкіндіктермен толықтырылады.Жобаның өзіндік ерекшелігі — ол толығымен мектеп оқушыларының жеке қаражатына жасалды. Концепцияны жасақтауға және бастапқы нұсқаны (MVP) дайындауға шамамен төрт ай және 300 мың теңге жұмсалды. Бұл қаражатты үш жас маман өз жеке жинақтарынан және ата-анасынан алған қалта ақшасынан жинастырды. Бүгінгі күні AdiletAI-дің жеке сайты, лендинг-беті және әкімшілік панелі жұмыс істейді. Команда RAG-жүйесін (Retrieval-Augmented Generation) енгізу үстінде: бұл технология жасанды интеллект ботының жалған деректер ойлап шығарудың алдын алады, өйткені жүйе барлық жауаптарды нақты құжаттар базасынан іздеп табады.Ерхан Нариманның өзі жобаның мақсаты туралы былай дейді: «Қазақстанда заңи сауаттылық деңгейі әлі де төмен. Көп адамдар қарапайым сұрақтарының жауабы үшін адвокатқа барып, уақыты мен ақшасын жұмсайды. Біз бұл мәселені технология арқылы шешкіміз келді. AdiletAI кез келген адамның қолында заң кітапханасы болуын қамтамасыз ете алады». Бұл сөздер жас стартаперлердің тек техникалық емес, сонымен қатар әлеуметтік мақсаттар қойғанын айқын байқатады.Эксперттер мұндай бастамалардың маңызын жоғары бағалайды. IT-индустрия мамандарының пікірінше, заңи технологиялар (LegalTech) саласы бүкіл дүниежүзінде қарқынды дамып келеді. Дүниежүзілік зерттеулер бойынша, 2025 жылы LegalTech нарығының жалпы көлемі 25 миллиард долларды асып кетті. Қазақстанда бұл сегмент әлі де игерілмеген болып қалуда, сондықтан AdiletAI тиісті инвестиция мен мемлекеттік қолдауды тапса, елдегі заңи қызметтерді демократияландыра алатын маңызды құрал болуы ықтимал. Ерекше назар аударатын жайт — платформа Қазақстан заңнамасының ерекшелігін ескере отырып жасалуда, яғни жалпы шетелдік шешімдерді бейімдеу емес, жергілікті реалиятқа нақты бағытталған өнім туралы сөз болып отыр.Болашақ жоспарлары да айтарлықтай кең. Команда платформаға заңгерлер мен корпоративтік пайдаланушылар үшін құжат дайындау модулін қосуды жоспарлауда. Мысалы, келісімшарт жасау процесін 5-тен 15 минутқа дейін қысқарту мүмкіндігін пайдаланушыларға ұсыну. Бұл функция іске асса, кіші бизнес өкілдері мен жекелеген азаматтар заңгерлік қызметке жұмсайтын шығынын айтарлықтай азайта алады. Ерхан Нариман команда мүшелерімен бірге алдағы уақытта шетелдегі беделді жоғары оқу орындарына түсуді де жоспарлап отыр: «Жақын арада жолдастарыммен бірге шетелге оқуға баруды жоспарлап отырмыз — сол жерде алған білім мен тәжірибені Қазақстан үшін жаңа стартаптар жасауға жұмсағымыз келеді». Бұл — қазіргі заманғы жас қазақстандық кәсіпкерлердің жаңа феноменін айқын бейнелейді: олар алған білімін туған еліне қайтарып, мүлдем жаңа идеялар мен жобалармен оралуды армандайды.Шымкент оқушыларының бұл тәжірибесі бүкіл Қазақстан жастарына үлгі болары анық. Олардың жетістігі арнайы инкубаторлардың немесе миллиондаған инвестициялардың нәтижесі емес — бұл үш мектеп оқушысының сенімі, табандылығы және бірлескен еңбегінің жемісі. AdiletAI жобасы стартап ретінде ғана маңызды емес: ол Қазақстанның ертеңгі технологиялық тұлғасы кімдер болатынын көрсетіп тұрған айна іспеттес.