Бұл туралы Қостанай облысының әкімі Құмар Ақсақалов 2026 жылдың 9 айындағы әлеуметтік-экономикалық даму қорытындылары және жыл соңына дейінгі міндеттер тақырыбында өткен аймақ әкімдігінің отырысында айтты. 2026 жылы Қостанайдағы индустриялық аймақ аумағын 400 гектардан 587 гектарға дейін кеңейту туралы шешім қабылданған.Мемлекет басшысы ел экономикасының жыл сайынғы өсімін 6%-ке қамтамасыз ету туралы міндет қойған еді. Облысымызда бұл тапсырма екі жыл бойы асыра орындалып келеді. 2024 жылы 8%-тен асты, 2025 жылы 9%-ке жетті. Биылғы міндетіміз – кемінде 6% өсім. Былтыр экономика 9%-ке жетті.Экономиканың негізгі қозғаушы күші – өңдеу өнеркәсібі. Оның облыс өнеркәсібіндегі үлесі 73%-ті құрап отыр. Өңдеу өнеркәсібінің өсуі жаңа өндіріс орындарын ашуға және жұмыс істеп тұрған кәсіпорындардың өндірістік қуаттарын кеңейтуге қолайлы жағдай жасауға тікелей байланысты.«Осындай маңызды құралдардың бірі – Қостанай қаласындағы индустриялық аймақ. 2026 жылы оның аумағын 400 гектардан 587 гектарға дейін кеңейту туралы шешім қабылданды. Бұл жаңа инвестициялық жобаларды тартуға және өңдеу өнеркәсібінің одан әрі дамуына мүмкіндік береді», – деді аймақ басшысы.Жиында ауыл шаруашылығы мәселелері де кеңінен талқыланды. Себебі бұл – экономиканың екінші негізгі саласы. Биыл ауыл шаруашылығының өсімі 11,4%-ды құрады. Соңғы екі жылда Ел Президентінің тапсырмасына сай агроөнеркәсіптік кешенді дамытуға қомақты қаражат бөлінуде. Атап айтқанда, 2025 жылы 207 млрд теңге бөлінсе, 2026 жылы бұл көрсеткіш 326 млрд теңгеге жетті. Бұл ауыл шаруашылығы техникасы мен жабдықтарын, қосалқы бөлшектерді, тыңайтқыштар мен тұқымдарды уақытылы сатып алуға және көктемгі егіс науқанына сапалы дайындалуға толық мүмкіндік берді.Қазіргі уақытта облыста 16 тауарлы сүт фермасын салу жобасы жүзеге асырылуда. Оның 8-і пайдалануға берілді, тағы 5 ферманың құрылысы жүргізіліп жатыр. Жыл соңына дейін қосымша 3 ферманың құрылысын бастау жоспарланып отыр. Аталған 16 ферманың 5-еуі – Алтынсарин ауданында, Меңдіқара және Федоров аудандарында – 3 фермадан, Қостанай ауданында – 2, ал Қарабалық, Әулиекөл және Бейімбет Майлин аудандарында бір-бір ферма бар.«Биыл мал шаруашылығын дамытудың кешенді жоспары бекітілді. Ол асыл тұқымды импорттық мал сатып алуға, жаңа фермалар салуға, соның ішінде жайылымдық мал шаруашылығын дамытуға бағытталған «Игілік», «Береке» және «Жайлау» бағдарламалары аясында жеңілдетілген несие беруді көздейді. Осы мақсаттарға облысқа 35 млрд теңге бағытталды. Кепілмен қамтамасыз ету жеткіліксіз болған жағдайда, «Даму» қоры арқылы несие сомасының 85%-ына дейін кепілдік беру тетігі қарастырылған», – деді облыс әкімі.Сонымен қатар, «Жайлау» бағдарламасы аясында мемлекеттік сараптамадан өту міндеттілігі алынып тасталып, оның орнына жеке сараптама жүргізуге мүмкіндік берілді.Бүгінгі таңда «Тобыл» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясына ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерден 8 өтінім түсті. Бұл жеткіліксіз. 10 ауыл шаруашылығы құрылымы сүтті және етті бағыттағы 5 150 бас ірі қара мал сатып алу туралы келісімшарт жасасты. Шаруашылықтар 2 540 бас мал алу үшін Австралияға барады. Алайда Жангелдин ауданының өкілдері аталған бағдарламалардың ешқайсысына қатысқан жоқ.Жиынға қатысушылар тұрғын үй мәселесіне де тоқталды. Облыс әкімі қазіргі уақытта 80 көпқабатты тұрғын үйдің құрылысы жүріп жатқанын, жыл соңына дейін 520 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілетінін жеткізді.«Қазіргі уақытта 21 әлеуметтік нысанның құрылысы жүргізіліп жатыр. Олардың ең ірілері – Қостанай қаласындағы теннис орталығы, көпфункционалды стадион,  мүмкіндігі шектеулі азаматтарға арналған дене шынықтыру-сауықтыру кешені, «Астана» шағын ауданындағы спорт сарайы, Арқалық қаласындағы дене шынықтыру-сауықтыру кешені және жабық хоккей корты. Соңғы үш жылда облыста 1 700 әлеуметтік пәтер берілді. Биыл тағы 1 336 пәтер беру жоспарланып отыр. Өткен жылы 540 пәтер берілді», – деді Құмар Ақсақалов.Аймақ басшысы алдымызда экономиканың сапалы өсімін қамтамасыз ету міндеті тұрғанын, барлық көрсеткіштерге қол жеткізу үшін үйлесімді жұмыс, әрбір басқарма басшысының, қала мен аудан әкімдерінің бар күшін жұмсауы және жеке жауапкершілігі қажет екенін тапсырды.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kostanay/press/news/details/1314826?lang=ru

Орал қаласында 05.10.2026 жылы - 05.11.2026 жылы күндері аралығында пробация бөлімнің қызметкерлері, прокуратура қызметкерілерімен және  ҚКб УПИ қызметкерлерімен бірлесіп, ЖПІШ "Қаупсіз үй" атты өткізуліде. Пробация қызметінің есебінде тұрған тұлғаларды тұрғылықты жері бойынша үнемі тексеріледі. Тексеру барысында кейбір сотталғандар тұрғылықты жері бойынша болған жоқ, олармен профилактикалық тәрбиелік әңгіме сұхбат жүргізіліп, жазаны өтеудің тәртібі мен шарттары қайталап түсіндірілді және де әкімшілік пен құқық бұзушылық және қылмыстық құқық бұзушылықтын қайталамауының алдын алу жолдарын түсіндірілді. Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/duis-uralsk/press/news/details/1314797?lang=ru

2026 жылғы 19 қазанда Батыс Қазақстан облысы бойынша қылмыстық-атқару жүйесі департаментінің №28 мекемесінде Қазақстан Республикасы Күні қарсаңында сотталғандар үшін ел тарихына арналған деректі фильм көрсетілді. Іс-шараның негізгі мақсаты сотталғандардың Қазақстанның тарихи жолы туралы білімдерін жаңарту, тарихи жадыны сақтау, ұлттық құндылықтарға құрметпен қарауды қалыптастыру және патриоттық сезімдерді нығайту болды. Деректі фильмді көру қатысушыларға Қазақстанның қалыптасуының негізгі кезеңдерін, маңызды тарихи оқиғаларды және еліміздің бай мұрасын еске түсіруге мүмкіндік берді. Мұндай тәрбиелік және танымдық іс-шаралар сотталғандардың азаматтық жауапкершілігін арттыруға, отан тарихына құрмет қалыптастыруға және қоғамға оралуға дайындалуға ықпал етеді. Республика күні-қазақстандық мемлекеттіліктің қалыптасуының тарихи жолын еске салатын маңызды мемлекеттік мереке. Мұндай іс-шараларды өткізу ұлттық сананы нығайтуға және өз елінің тарихына қызығушылықты арттыруға бағытталған. Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/duis-uralsk/press/news/details/1314805?lang=ru

Ұлттық мереке алдында ҚР ІІМ Ұлттық ұланы 3650 әскери бөлімінің аға сержанты Бекнар Жылқышпаев 2000-шы рет жауынгерлік қызметке түсті. Ол маңызды мемлекеттік нысандарды күзететін бөлімде 20 жылға жуық уақыт бойы абыроймен қызмет етіп келеді.Аға сержант Жылқышпаев әскери жолын қатардағы жауынгер болып бастаған. Жылдар бойы жинаған тәжірибесі мен кәсіби біліктілігінің арқасында бүгінде қарауыл бастығы қызметін атқарады.Оның күнделікті міндеті – маңызды нысандардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету және қарауыл қызметінің талапқа сай орындалуын қадағалау.Әскери қызметке жауапкершілікпен қарайтын аға сержант алты баланың әкесі. Қарасаз ауылының тумасы өлең жазып, ән айтуды да жанына серік еткен.Айта кетейік, Ұлттық ұлан әскери қызметшілері патрульдік және қарауылдық қызметпен қатар, мемлекеттік маңызды нысандарды күзетуге де жұмылдыралады.Ұландықтың мереке қарсаңындағы мерейлі жауынгерлік кезекшілігі – ел тыныштығын күзету жолында атқарған көп жылғы қызметтің елеулі көрсеткіші. #REPUBLICDAYҚР ІІМ Ұлттық ұланының баспасөз қызметі Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kvv/press/news/details/1314784?lang=ru

Орал қалалық пробация қызметі «Орал» спорт клубымен бірлесіп, пробация қызметінің есебінде тұрған сотталғандар арасында футболдан жарыс ұйымдастырды. Жарыстың мақсаты – пробация қызметінің есебінде тұрған азаматтарды спортпен жүйелі түрде айналысуға тарту, салауатты өмір салтын насихаттау, бос уақыттарын тиімді ұйымдастыру, азаматтар арасында достық қарым-қатынасты қалыптастыру және олардың қоғамдық ортаға бейімделуіне ықпал ету, сондай-ақ футбол спортына деген қызығушылықтарын арттыру. Жарыс қорытындысы бойынша белсенді қатысушылар медальдармен және грамоталармен марапатталды. Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/duis-uralsk/press/news/details/1314770?lang=ru

Қазақстанда Республика күні қарсаңында Republic Day және Bereke Fest акцияларын қамтитын жалпыұлттық мерекелік жеңілдіктер науқаны басталды. Оған 17 қазаннан еліміз бойынша 649 сауда нысаны қосылды. Republic Day акциясы ірі сауда ойын-сауық орталықтары мен сауда кешендерінде өтсе, Bereke Fest сауда желілерін қамтиды.Тұтынушылар үшін азық-түлік және азық-түлікке жатпайтын тауарларға арнайы бағалар қойылған. Мерекелік ұсыныстар 27 қазанға (қоса алғанда) дейін жалғасады. Тауарлардың жекелеген санаттарына 50%-ға дейін жеңілдік қарастырылған. Жалпы жеңілдік мөлшері тауар ассортименті мен акцияға қатысушы сауда ұйымдарының шарттарына байланысты.Republic Day акциясы аясында 232 сауда-ойын-сауық орталығы мен сауда үйі жеңілдіктер ұсынады. Олардың қатарында Астанадағы MEGA Silk Way және «Хан Шатыр», Алматыдағы MEGA Alma-Ata, MEGA Park пен Forum Almaty, сондай-ақ Шымкенттегі Mega Planet пен Shymkent Plaza бар.Bereke Fest акциясына бөлшек сауда желілерінің 417 дүкені қосылды. Олардың қатарында Magnum, SMALL, «Астықжан» және GraMad бар. Мерекелік ұсыныстар еліміздің басқа өңірлеріндегі сауда нысандарында да қолжетімді.Бұл акциялар тұтынушылардың белсенділігін арттырып, ішкі сауданы дамытуға бағытталған. Сондай-ақ мерекелік науқан тауарларды төмендетілген бағамен сатып алу мүмкіндігімен қатар, сауда ұйымдарына келушілер санын мен сату көлемін арттыруға, ал отандық өндірушілерге бөлшек сауда желілеріндегі өнім үлесін ұлғайтуға мүмкіндік береді.Жалпыұлттық науқанды Қазақстан Республикасының Сауда және интеграция министрлігі жергілікті атқарушы органдармен бірлесіп ұйымдастырды. Акцияға қатысушы сауда нысандарының мекенжайлары көрсетілген толық тізімі әкімдіктердің ресми интернет-ресурстарында көрсетілген. Жеңілдіктер мөлшері, тауар ассортименті және сатып алу шарттары туралы ақпаратты сауда ұйымдары жариялайды.Мерекелік акциялар 2026 жылғы 27 қазанда аяқталады. ҚР Сауда және интеграция министрлігінің баспасөз қызметі Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mti/press/news/details/1314773?lang=ru

Базардағы сатушы да, шағын цеханың иесі де, интернет арқылы тауар сататын жас кәсіпкер де күнделікті өмірде бір нәрсені қалайды: ережелер түсінікті, есеп айқын, шешім әділ болсын. Мемлекет басшысы 28 қазанда халыққа арнаған Жолдауында осы қарапайым сұранысқа тікелей қатысты екі мәселеге тоқталды. Бірі салық жүйесінің ашықтығы мен цифрландыру болса, екіншісі еліміздің азаматтық-құқықтық қатынастарын реттейтін жаңа Азаматтық кодексті әзірлеу.Жолдауда айтылғандай, салық жүйесінің тиімділігі тек әкімшілік шаралармен қамтамасыз етілмейді. Мұнда заманауи технологиялар, соның ішінде жасанды интеллект пен үлкен деректерді талдау құралдары шешуші рөл атқармақ. Мемлекет басшысының пікірінше, мұндай алгоритмдер салық төлеуден жалтару оқиғаларын алдын ала байқауға мүмкіндік береді. Бұл – құқық бұзушылық орын алғаннан кейін емес, оның алдын алу жолымен жұмыс істеу деген сөз.Республикалық маңызы бар қала, елдің оңтүстігіндегі ірі мегаполис ретінде Шымкент үшін бұл бағыттың мәні ерекше. Қалада сауда, қызмет көрсету және шағын кәсіпкерлік кең өріс алған, ал мұндай ортада бәсекелестік әділ болуы өте маңызды. Егер барлық кәсіпкер бірдей ережемен жұмыс істеп, салықты адал төлесе, нарықта тең жағдай қалыптасады. Көлеңкеде жұмыс істейтіндер ақталмай, заң аясындағы бизнес ұтып шығуы тиіс. Жолдауда цифрлық технологиялар тауарлар мен қаржы ағындарының қозғалысын толық қадағалап, көлеңкелі айналымның үлесін айтарлықтай қысқартуға көмектесетіні атап өтілген. Бұл – адал кәсіпкерге де, қала тұрғынына да тікелей пайдалы бағыт.Тағы бір маңызды ой – салық процестерін толық автоматтандыру арқылы шенеунік пен кәсіпкер арасындағы тікелей байланысты жою. Мемлекет басшысы мұны сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін барынша азайтудың жолы ретінде көрсетті. Кәсіпкер үшін бұл не дегенді білдіреді? Тексеру мен есеп беру кезінде жеке келіссөзге, түсініксіз талапқа немесе күтпеген қиындыққа тап болу қаупі азаяды. Ережені білетін, құжатын уақытында тапсырған адам өз құқығына сенімді бола алады. Көп ұлтты әрі жас халқы бар Шымкент сияқты қалада жаңа бизнес бастағысы келетін жастардың саны көп екенін ескерсек, мұндай сенімнің қоғамдық маңызы зор.Жолдаудың екінші бөлігі құқықтық негізге арналған. Қазіргі қолданыстағы Азаматтық кодекс өткен ғасырдың тоқсаныншы жылдарында, нарықтық экономикаға өту кезеңінде қабылданған. Ол кезде платформалық экожүйелер де, электрондық коммерция да, токенизация мен блокчейн де күнделікті өмірдің бөлігі емес еді. Мемлекет басшысы ескірген нормалардың қазіргі цифрлық экономика талаптарына толық жауап бере алмайтынын атап өтті. Сондықтан Ұлттық құрылтай депутаттары мен Үкіметке жаңа кодексті әзірлеуге кірісіп, оны 2027 жылдың соңына дейін қабылдау тапсырылды.Қарапайым тұрғын үшін Азаматтық кодекс алыс, күрделі заң тілінде жазылған құжат сияқты көрінуі мүмкін. Алайда оның реттейтін саласы өмірдің барлық қыры: мүлік, мәміле, шарт, жалға алу, онлайн сатып алу, міндеттемелерді орындау. Шымкенттік тұтынушы интернет арқылы тауар тапсырыс бергенде, кәсіпкер серіктесімен келісімшарт жасағанда, отбасы мүлікпен мәміле жасағанда осы құқықтық негізге сүйенеді. Заң заманға сай болса, дау азаяды, ал туындаған жағдайда жауап табу жеңілдейді. Цифрлық саудамен айналысатын жас кәсіпкерлер үшін жаңа нормалардың нақтылығы айрықша маңызды болмақ.Алдағы жылдарда бұл өзгерістердің жүзеге асуы тек заң мәтінімен шектелмейді. Кәсіпкерлер мен тұрғындар цифрлық құралдарды пайдалана білуі, жаңа талаптармен жете танысуы қажет. Қала деңгейінде түсіндіру жұмысы, бизнеске арналған консультациялар мен цифрлық сауаттылықты арттыру маңызды рөл атқарады. Кодексті әзірлеу барысында қоғамдық талқылаудың болуы да құқықтық құжаттың өмірлік тәжірибеге сай шығуына ықпал етеді. Шымкент тұрғындары, заңгерлер мен кәсіпкерлер осы талқылауға белсене қатысып, өз ұсыныстарын айта алады.Жолдауда бұл реформалар Қазақстанның экономикалық егемендігі мен технологиялық дербестігін нығайтатын берік негіз ретінде сипатталады. Олар нарықты монополиясыздандыруға, бизнесті қорғауға және әрбір азамат үшін әділ әрі ашық экономикалық модель құруға бағытталған. Шымкент үшін мұның мағынасы айқын: ашық салық жүйесі мен заманауи құқықтық база қаланың кәсіпкерлік белсенділігін күшейтіп, жастарға жаңа мүмкіндік береді. Түптеп келгенде, реформаның табысы оның қарапайым адамның күнделікті өмірінде қаншалықты сезілетінімен өлшенеді: тұрақты ереже, әділ бәсеке және сенімді құқықтық қорғау.

Алдағы жылдары Шымкенттің әрбір тұрғыны салық жүйесінің бұрынғыдан әділірек жұмыс істейтінін сезінуі мүмкін: табысы мол азаматтар мен аса ірі капитал иелері бюджетке көбірек үлес қосып, оның жемісі мектепке, емханаға, жолға және қала тұрғындарына қызмет көрсететін өзге де әлеуметтік нысандарға жұмсалатын болады. Мемлекет басшысы 28 қазанда халыққа арнаған Жолдауында осы бағытты, яғни ірі байлыққа жоғарылатылған салық мөлшерлемесін енгізу мәселесін жан-жақты талқылауды ұсынды.Бұл бастаманың өзегі – әлеуметтік теңсіздікті азайту және фискалдық саясаттың әділдігін қамтамасыз ету. Жолдауда айтылған мәселе Қазақстанның жаңа шаруашылық бағытының аясында қарастырылады. Яғни әңгіме жекелеген салықтық өзгеріс туралы ғана емес, елдегі табыс пен байлықтың қоғам алдындағы жауапкершілікпен үйлесуі туралы болып отыр. Республикалық маңызы бар қала және елдің оңтүстігіндегі ірі мегаполис ретінде Шымкент үшін мұндай әңгіменің мәні ерекше: халқы жылдан-жылға өсіп, жастардың үлесі жоғары қалада әлеуметтік инфрақұрылымға деген сұраныс та тұрақты артып келеді.Жолдауда ерекше атап өтілген жайт бар: бұл реформа бизнесті шектеуге немесе жеке мүлікті заңсыз тартып алуға бағытталмаған. Мемлекет басшысының ойынша, азаматтар мен кәсіпкерлердің заңды жолмен тапқан және ресми тіркелген активтеріне ешқандай шектеу қойылмайды, ал олардың меншік құқығы мемлекет тарапынан толық қорғалады. Бұл Шымкенттегі шағын және орта бизнес өкілдері, дүкен мен шеберхана ұстайтын, өндіріспен айналысатын кәсіпкерлер үшін маңызды сигнал. Реформа олардың күнделікті жұмысына кедергі келтірмейді, тек аса ірі көлемде табыс табатын немесе үлкен капиталға ие тұлғаларға қатысты болмақ.Реформаның негізгі мәні – ірі табыс пен капитал иелерінің қоғам және мемлекет алдындағы қаржылық жауапкершілігін арттыру. Табысы жоғары азаматтар бюджетке көбірек үлес қосқанда, әлеуметтік нысандарды қаржыландыру мүмкіндігі нығаяды. Бұл прогрессивті салық салу жүйесінің қағидасына сүйенеді. Қарапайым тұрғын үшін мұның мағынасы түсінікті: ұлттық табыс неғұрлым әділ бөлінсе, білім, денсаулық сақтау және әлеуметтік қолдау салаларына бағытталатын қаражаттың тұрақтылығы да арта түседі. Шымкент секілді көп ұлтты әрі жас халқы бар қалада мұндай тұрақтылық қоғамдық татулық пен сенімді де күшейтеді.Дегенмен Жолдауда бұл мәселенің оңай шешілмейтіні де жасырылмаған. Мемлекет басшысы тетікті асықпай, халықаралық тәжірибені ескере отырып, байыппен зерттеуді тапсырды. Үкімет пен Ұлттық құрылтай мүшелері, депутаттар мен экономистер жоғары мөлшерлеме қай сомадан бастап қолданылатынын және оның экономикалық белсенділікке қандай әсер ететінін бірлесіп зерделейді. Демек, нақты шешімдер алдымен кең сараптамалық талқылаудан өтеді. Бұл қоғамға да, бизнеске де пікір білдіруге мүмкіндік береді, ал қала тұрғындары өз өмірін тікелей қозғайтын бастаманың қалай қалыптасып жатқанын қадағалай алады.Жолдауда тағы бір маңызды талап қойылған: жаңа салықтық ережелер отандық инвесторларды үркітпеуі тиіс. Керісінше, олар инвесторлардың қаражатын елдің ішіндегі әлеуметтік және өндірістік жобаларға салуға ынталандыратындай болып құрылуы керек. Бұл капиталдың шетке жылыстауына жол бермеу міндетімен тікелей байланысты. Шымкент үшін мұның мәні зор: қала экономикасы өндіріс, сауда және қызмет көрсету салаларының дамуымен тығыз байланысты, ал жергілікті капиталдың өз өңірінде қалып, жұмыс орындарын құруға бағытталуы тұрғындардың табысы мен тұрмыс деңгейіне тікелей ықпал етеді.Сонымен, ірі капиталға жоғарылатылған салық мөлшерлемесін енгізуді талқылау – «Әділетті Қазақстанның» жаңа фискалдық келбетін қалыптастыру жолындағы қадам. Заңды бизнеске тиіспей, тек аса ірі байлықты әділ салықтандыру елдің ішкі макроэкономикалық тұрақтылығына және халықтың әл-ауқатын арттыруға қызмет етуі тиіс. Шымкенттіктер үшін бұл – алдағы талқылаулар мен шешімдерді мұқият бақылап, қоғамдық өмірге белсене араласуға мүмкіндік беретін кезең. Реформаның нақты нәтижесі сараптамалық жұмыстың тереңдігіне байланысты болады, бірақ оның түпкі мақсаты айқын: байлық пен жауапкершілік қатар жүретін, әлеуметтік әділдік күнделікті өмірде сезілетін қоғам құру.

Шымкент кәсіпкерлері үшін салық заңнамасының күрделілігі мен екіұштылығы күнделікті жұмыстың ең қиын тұстарының біріне айналып отыр. Мемлекет басшысы 28 қазанда халыққа Жолдау арнағаннан кейін осы мәселе қала бизнесі үшін де, салық органдары үшін де нақты міндет болып қалыптасты: заңды түсінікті, ашық әрі бизнеске ыңғайлы құралға айналдыру. Республикалық маңызы бар, елдің оңтүстігіндегі ірі мегаполис ретінде Шымкент үшін мұның мәні ерекше.Жолдау тармағында Президент қолданыстағы Салық кодексін тым ауыр әрі күрделі деп бағалап, оны өзгермейтін догма немесе қасиетті жазу ретінде қарауға болмайтынын атап көрсетті. Бұл ұстаным фискалдық саясат уақыт талабына, экономиканың өзгеріп отыратын қажеттіліктеріне сай икемді болуы керек дегенді білдіреді. Қарапайым тілмен айтқанда, заң бизнеске кедергі болмай, оның дамуына қызмет етуі тиіс.Шымкент көпсалалы қала: мұнда базарлар мен сауда орталықтары, шағын цехтар мен өндіріс кәсіпорындары, қызмет көрсету және қоғамдық тамақтану нысандары жұмыс істейді. Мұндай ортада көптеген кәсіпкер бухгалтерге жүктелетін есептілікке, нормалардың әртүрлі түсіндірілуіне, тексерулер мен дауларға көп уақыт жұмсайды. Жолдауда айтылған басты кедергі де дәл осы: нормалардың екіұштылығы мен түрліше интерпретациясы негізсіз сот дауларына және әкімшілік қысымның артуына әкеледі. Реформа осы жағдайды түзеуге бағытталған.Президент қойған міндеттердің бірі — Кодекстегі қайшылықты нормалар мен заңнамалық шикіліктерді толық жою. Ең маңыздысы, күмәнді тұстардың салық төлеушінің, яғни бизнестің пайдасына шешілуі тиіс екені айтылған. Егер бұл қағида іс жүзінде жұмыс істесе, Шымкенттегі шағын кәсіпкер салық инспекторымен келіспеген жағдайда да өзін заң жағынан қорғалған сезінетін болады. Бұл кәсіпкерлікке деген сенімді арттырып, жаңа іс бастауға ниет білдірген жастарға да жігер беруі мүмкін.Жолдауда салықтық жүктеменің әділ бөлінуі мәселесі де көтерілген. Түрлі салалар мен бизнес санаттары арасындағы бұрмалаушылықтарды реттеу, ірі шикізат секторы мен шағын және орта бизнес арасындағы теңгерімді сақтау міндеті қойылды. Шымкент экономикасының негізгі қозғаушы күштерінің бірі — шағын және орта бизнес. Сондықтан салықтық жүктеменің әділ таралуы қала тұрғындарының жұмыспен қамтылуына, отбасылық кәсіпке және жергілікті өндірушілердің бәсекеге қабілеттілігіне тікелей әсер етеді. Алайда бұл өзгерістердің нақты қалай жүзеге асатыны Кодекс нормаларының қабылдануына байланысты болады.Реформа заңнаманы түгел қиратуды көздемейді. Жолдауда нүктелі түзетулер пакеті ұсынылған: жұмыс істеп тұрған тиімді тетіктер сақталады, ал дамуға кедергі келтіретін нақты тұстарға өзгеріс енгізіледі. Бұл тәсіл кәсіпкерлер үшін маңызды, өйткені жиі өзгеретін ережелерге бейімделу бизнеске қосымша шығын әкеледі. Тұрақты әрі болжауға болатын жүйе жоспар құруға, жаңа жабдық алуға, қосымша жұмыс орнын ашуға мүмкіндік береді.Жаңа Салық кодексінің басты өлшемі — қолдану қарапайымдылығы мен ашықтығы. Мемлекет басшысы салықтық әкімшілендіруді толық цифрландыруды, есептілікті азайтуды және салық төлеу процесін смартфондағы «бір батырма» форматына көшіруді көздеп отыр. Жас халқы көп, цифрлық құралдарды тез игеретін Шымкент үшін бұл ерекше қолайлы бағыт. Кәсіпкер үшін ең бастысы — уақыт пен күш үнемдеу: кезекте тұрмай, қағазбастылықсыз міндеттемесін орындау мүмкіндігі.Қарапайым жүйе көлеңкелі экономиканың үлесін азайтуға да септігін тигізеді деп күтілуде. Салық төлеу оңай әрі түсінікті болса, бизнес жасырынып жұмыс істеудің қажеттігін сезінбейді. Бұл өз кезегінде жұмысшылардың ресми еңбек қатынасына өтуіне, әлеуметтік кепілдіктердің кеңеюіне, қала бюджетінің тұрақтануына жол ашады. Шымкент сияқты тығыз қоныстанған, көп ұлтты қалада мұндай ашықтықтың қоғамдық маңызы зор.Қорытындылай келе, Жолдаудағы бұл тармақ — мемлекеттің отандық бизнеске деген сенімінің көрінісі. Салық кодексін догма емес, заман ағымына сай икемделетін құрал ретінде қарастыру әділ экономикалық модельді құруға бағытталған қадам. Шымкент кәсіпкерлері үшін алдағы кезеңнің басты сынағы — осы принциптердің нақты заңдар мен күнделікті тәжірибеде қаншалықты көрініс табуы. Қала тұрғындары мен бизнес қауымы жаңа нормалардың талқылануына белсенді қатысып, өз ұсыныстарын жеткізе алса, реформа нақты нәтиже береді.

Шымкент кәсіпкерлері үшін салық заңнамасының күрделілігі мен екіұштылығы күнделікті жұмыстың ең қиын тұстарының біріне айналып отыр. Мемлекет басшысы 28 қазанда халыққа Жолдау арнағаннан кейін осы мәселе қала бизнесі үшін де, салық органдары үшін де нақты міндет болып қалыптасты: заңды түсінікті, ашық әрі бизнеске ыңғайлы құралға айналдыру. Республикалық маңызы бар, елдің оңтүстігіндегі ірі мегаполис ретінде Шымкент үшін мұның мәні ерекше.Жолдау тармағында Президент қолданыстағы Салық кодексін тым ауыр әрі күрделі деп бағалап, оны өзгермейтін догма немесе қасиетті жазу ретінде қарауға болмайтынын атап көрсетті. Бұл ұстаным фискалдық саясат уақыт талабына, экономиканың өзгеріп отыратын қажеттіліктеріне сай икемді болуы керек дегенді білдіреді. Қарапайым тілмен айтқанда, заң бизнеске кедергі болмай, оның дамуына қызмет етуі тиіс.Шымкент көпсалалы қала: мұнда базарлар мен сауда орталықтары, шағын цехтар мен өндіріс кәсіпорындары, қызмет көрсету және қоғамдық тамақтану нысандары жұмыс істейді. Мұндай ортада көптеген кәсіпкер бухгалтерге жүктелетін есептілікке, нормалардың әртүрлі түсіндірілуіне, тексерулер мен дауларға көп уақыт жұмсайды. Жолдауда айтылған басты кедергі де дәл осы: нормалардың екіұштылығы мен түрліше интерпретациясы негізсіз сот дауларына және әкімшілік қысымның артуына әкеледі. Реформа осы жағдайды түзеуге бағытталған.Президент қойған міндеттердің бірі — Кодекстегі қайшылықты нормалар мен заңнамалық шикіліктерді толық жою. Ең маңыздысы, күмәнді тұстардың салық төлеушінің, яғни бизнестің пайдасына шешілуі тиіс екені айтылған. Егер бұл қағида іс жүзінде жұмыс істесе, Шымкенттегі шағын кәсіпкер салық инспекторымен келіспеген жағдайда да өзін заң жағынан қорғалған сезінетін болады. Бұл кәсіпкерлікке деген сенімді арттырып, жаңа іс бастауға ниет білдірген жастарға да жігер беруі мүмкін.Жолдауда салықтық жүктеменің әділ бөлінуі мәселесі де көтерілген. Түрлі салалар мен бизнес санаттары арасындағы бұрмалаушылықтарды реттеу, ірі шикізат секторы мен шағын және орта бизнес арасындағы теңгерімді сақтау міндеті қойылды. Шымкент экономикасының негізгі қозғаушы күштерінің бірі — шағын және орта бизнес. Сондықтан салықтық жүктеменің әділ таралуы қала тұрғындарының жұмыспен қамтылуына, отбасылық кәсіпке және жергілікті өндірушілердің бәсекеге қабілеттілігіне тікелей әсер етеді. Алайда бұл өзгерістердің нақты қалай жүзеге асатыны Кодекс нормаларының қабылдануына байланысты болады.Реформа заңнаманы түгел қиратуды көздемейді. Жолдауда нүктелі түзетулер пакеті ұсынылған: жұмыс істеп тұрған тиімді тетіктер сақталады, ал дамуға кедергі келтіретін нақты тұстарға өзгеріс енгізіледі. Бұл тәсіл кәсіпкерлер үшін маңызды, өйткені жиі өзгеретін ережелерге бейімделу бизнеске қосымша шығын әкеледі. Тұрақты әрі болжауға болатын жүйе жоспар құруға, жаңа жабдық алуға, қосымша жұмыс орнын ашуға мүмкіндік береді.Жаңа Салық кодексінің басты өлшемі — қолдану қарапайымдылығы мен ашықтығы. Мемлекет басшысы салықтық әкімшілендіруді толық цифрландыруды, есептілікті азайтуды және салық төлеу процесін смартфондағы «бір батырма» форматына көшіруді көздеп отыр. Жас халқы көп, цифрлық құралдарды тез игеретін Шымкент үшін бұл ерекше қолайлы бағыт. Кәсіпкер үшін ең бастысы — уақыт пен күш үнемдеу: кезекте тұрмай, қағазбастылықсыз міндеттемесін орындау мүмкіндігі.Қарапайым жүйе көлеңкелі экономиканың үлесін азайтуға да септігін тигізеді деп күтілуде. Салық төлеу оңай әрі түсінікті болса, бизнес жасырынып жұмыс істеудің қажеттігін сезінбейді. Бұл өз кезегінде жұмысшылардың ресми еңбек қатынасына өтуіне, әлеуметтік кепілдіктердің кеңеюіне, қала бюджетінің тұрақтануына жол ашады. Шымкент сияқты тығыз қоныстанған, көп ұлтты қалада мұндай ашықтықтың қоғамдық маңызы зор.Қорытындылай келе, Жолдаудағы бұл тармақ — мемлекеттің отандық бизнеске деген сенімінің көрінісі. Салық кодексін догма емес, заман ағымына сай икемделетін құрал ретінде қарастыру әділ экономикалық модельді құруға бағытталған қадам. Шымкент кәсіпкерлері үшін алдағы кезеңнің басты сынағы — осы принциптердің нақты заңдар мен күнделікті тәжірибеде қаншалықты көрініс табуы. Қала тұрғындары мен бизнес қауымы жаңа нормалардың талқылануына белсенді қатысып, өз ұсыныстарын жеткізе алса, реформа нақты нәтиже береді.

Әр теңге есепте. Мемлекет басшысы 28 қазанда Қазақстан халқына Жолдау арнап, онда бюджет саясатына, шығындарды бақылауға және қазынашылықты толық цифрландыруға ерекше назар аударды. Бұл тақырып күрделі экономикалық терминдер қатарында көрінгенімен, нақты өмірде әрбір қала тұрғынының тыныс-тіршілігіне тікелей қатысты: жол мен мектептің, емхана мен абаттандырудың сапасы түптеп келгенде қаржының қалай жұмсалатынына байланысты.Жолдауда айтылуынша, былтыр қабылданған жаңа Бюджет кодексі еліміздегі қаржылық тәртіпті айтарлықтай нығайтуға мүмкіндік берді. Алайда мемлекеттік міндеттемелер мен бюджет шығыстарының тоқтаусыз өсу үрдісі сақталып отыр. Сондықтан Президент бюджет қаражатының әрбір теңгесі мақсатты әрі тиімді жұмсалуы үшін басқарудың жаңа цифрлық тетіктерін енгізу қажет екенін атап өтті. Республикалық маңызы бар қала ретінде Шымкент үшін бұл бағыт ерекше мәнге ие, себебі халқы жылдам өсіп келе жатқан мегаполистің қажеттілігі де жылдан жылға артады.Жолдаудың басты ойларының бірі — жасанды интеллект технологияларын шығындарды бақылауға пайдалану. Мемлекет басшысының пайымдауынша, мемлекеттік сатып алулар мен бюджеттік жоспарлау кезінде бағаны қолдан өсіру, тиімсіз жобаларды қаржыландыру сияқты тәуекелдерді жоюдың ең озық жолы осы технологиялар болып табылады. Жасанды интеллект алгоритмдері бюджеттік өтінімдер мен мемлекеттік шығыстарды автоматты түрде талдап, нарықтық бағадан ауытқуды және негізсіз жоспарланған шығынды ерте кезеңде анықтай алады.Мұны қарапайым тілмен айтқанда, бұрын кеш байқалатын кемшілік енді жоба басталмай тұрып көрінуі мүмкін деген сөз. Қала тұрғыны үшін мұның маңызы зор: егер құрылыс, жөндеу немесе жабдық сатып алу бағасы негізсіз қымбат болмаса, үнемделген қаражатты басқа қажетті бағытқа жұмсауға болады. Қала өсіп, көше мен әлеуметтік нысанға сұраныс көбейген кезде мұндай үнемнің құны жоғары болады.Жолдауда сондай-ақ жасанды интеллектінің тәуекелдерді модельдеудегі рөлі айтылады. Үлкен деректерді өңдеу арқылы қаржылық бұзушылықтар орын алуы мүмкін «тәуекел аймақтарын» нақты уақыт режимінде айқындауға болады. Бұл бақылаудың сипатын өзгертеді: тексеру нәтиже шыққаннан кейін емес, үдеріс жүріп жатқанда жүргізіледі. Жергілікті атқарушы органдар үшін мұндай тәсіл жұмыс сапасына қойылатын талапты күшейтеді, ал тұрғындар үшін мемлекеттік қаржының қозғалысына деген сенімді арттыруы ықтимал.Екінші маңызды бағыт — қазынашылықты цифрландыруды толық аяқтау. Президент бұл мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік сектор арасындағы барлық төлемнің жылдамдығын, қауіпсіздігін және транзакциялардың ашықтығын жаңа деңгейге көтеретінін көрсетті. Сонымен қатар бюджет ағындарын басқарудың бірыңғай әдіснамасын құру мемлекеттік қаржының, Ұлттық қор активтерінің және жергілікті бюджеттердің өзара байланысын оңтайландырып, қаржылық жоспарлаудың сапасын арттырады. Шымкент секілді ірі қала үшін бұл жергілікті бюджеттің республикалық жүйемен үйлесімді әрі түсінікті жұмыс істеуіне мүмкіндік береді.Әрине, технология өздігінен ешбір мәселені шешпейді. Цифрлық құралдар тиімді жұмыс істеуі үшін білікті мамандар, нақты есептілік және жауапкершілік қажет. Қоғамдық бақылаудың да орны ерекше: ашық деректер азаматтарға мемлекеттік қаржының қайда және қалай жұмсалып жатқанын түсінуге жол ашады. Көп ұлтты әрі жас халқы бар Шымкентте бұл өзекті, өйткені жастар цифрлық ортаға бейім және ашықтықты күнделікті өмірдің қалыпты талабы деп қабылдайды.Қорытындылай келе, Жолдаудың бұл тармағы бюджет саясатын тек қаржылық емес, азаматтардың әл-ауқатына тікелей әсер ететін мәселе ретінде көрсетеді. Мемлекет басшысы жасанды интеллект пен толыққанды цифрлық қазынашылықты «Халықтық цифрлық экономиканың» берік қаржылық негізі деп бағалады және ашық әрі тиімді басқару жүйесі макроэкономикалық тұрақтылық пен экономикалық егемендікті нығайтатынын атап өтті. Шымкент үшін бұл — қала бюджетінің әр теңгесі нақты нәтижеге айналуы, ал тұрғындар үшін сапалы қызмет пен сенімді басқарудың кепілі болуы тиіс міндет.

Бизнесті қаржыландырудың банк несиесінен өзге жолдары қандай? Осы сұрақ бүгін кәсіпкерлердің де, қарапайым жинақ иелерінің де назарында. Мемлекет басшысы 28 қазанда халыққа арнаған Жолдауында капитал нарығын дамыту, жеке компаниялардың биржалық құралдарды пайдалану белсенділігін арттыру мәселесін экономиканың жаңа бағытындағы өзекті міндеттердің бірі ретінде атап өтті. Бұл тақырып елдің оңтүстігіндегі ірі мегаполис – Шымкент үшін де маңызды.Жолдау тармағында отандық бизнестің қаржыландырылуы көбіне банк несиелеріне тәуелді екені айтылады. Ал жеке кәсіпорындардың капитал нарығына шығуы, акциялар, облигациялар және өзге де құнды қағаздарды пайдалануы әзірге төмен деңгейде қалып отыр. Мемлекет бұл олқылықтың орнын толтыру үшін жүйелі реформаларды қолға алып жатқанын көрсетті. Яғни әңгіме жекелеген шаралар туралы емес, бизнеске баламалы қаржы көздерін ашатын тұтас жүйені қалыптастыру туралы болып отыр.Бұл бағыттың негізіне «Капитал нарығы туралы» арнайы заң алынбақ. Жолдауға сәйкес, заң жобасы әзірленіп жатыр және ол жеке компанияларды биржа құралдарын белсенді пайдалануға ынталандыратын құқықтық әрі экономикалық тетіктерді айқындайды. Біріншіден, биржаға акция немесе облигация шығаратын жеке компаниялар үшін салықтық икемділіктер мен листингтік талаптарды оңтайландыру көзделген. Мұнда KASE және AIX секілді алаңдар мысалға келтірілген. Екіншіден, шағын және орта бизнес субъектілерінің биржалық құралдар арқылы инвесторлардан тікелей қаражат тартуындағы бюрократиялық кедергілер барынша азайтылмақ.Шымкент үшін бұл жайттың мәні зор. Қала республикалық маңызы бар, көп ұлтты әрі жас халқы бар мегаполис ретінде кәсіпкерлік белсенділігі жоғары өңірлердің қатарына жатады. Сауда, қызмет көрсету, өндіріс салаларында жұмыс істейтін шағын және орта бизнес өкілдері үшін жаңа қаржы құралдарының пайда болуы өз ісін кеңейтуге қосымша мүмкіндік береді. Қазір көпшілік кәсіпкер айналымдағы қаражатты немесе даму жобаларын қаржыландыруды көбіне банк несиесінен іздейді. Нарықтан қаражат тартудың жеңілдетілген жолы ашылса, таңдау аясы кеңиді.Жолдауда бұл өзгерістің үш бағыттағы пайдасы атап көрсетілген. Бизнес үшін компаниялар қымбат несиелерге байланбай, жобаларын кеңейтуге нарықтан делдалсыз, неғұрлым тиімді әрі ұзақ мерзімді капитал тарта алады. Бұл, әсіресе, жылдам өсуге ұмтылған, бірақ қарыз жүктемесін көтергісі келмейтін кәсіпкерлерге маңызды. Ұзақ мерзімді қаржы болашаққа жоспар құруға, жаңа жабдық алуға, жұмыс орындарын көбейтуге негіз қалайды.Қарапайым тұрғындар мен инвесторлар үшін де жаңа мүмкіндіктер ашылады. Жолдау мазмұнына қарағанда, азаматтар мен отандық институттар табысты әрі сенімді жеке компаниялардың құнды қағаздарына инвестиция сала алады. Шымкенттік отбасылар үшін бұл жинақты тек депозитпен немесе жылжымайтын мүлікпен шектемей, өз елінің кәсіпорындарының дамуына қатысу деген сөз. Әрине, кез келген инвестиция тәуекелмен қатар жүретінін ұмытпау керек. Сондықтан қаржылық сауаттылық пен ашық ақпарат бұл жолда шешуші рөл атқарады.Үшінші бағыт – жалпы экономикаға әсері. Жолдауда бұл қадам нарықтың ашықтығын арттырып, көлеңкелі айналымды азайтады және елдің инвестициялық тартымдылығын халықаралық деңгейде нығайта түседі деп көрсетілген. Биржаға шыққан компания есептілігін ашық жүргізуге, нарықтың талаптарына сай жұмыс істеуге тиіс. Бұл қала кәсіпкерлерінің бизнес мәдениетін жетілдіріп, серіктестер мен инвесторлар тарапынан сенімді күшейтуі мүмкін. Оның соңы бүкіл өңір экономикасының тұрақтылығына оң әсер етеді.Қорытындылай айтқанда, әзірленіп жатқан «Капитал нарығы туралы» заң отандық бизнестің сапалық жаңа деңгейге көтерілуіне жол ашатын маңызды қадам ретінде көрсетілген. Шымкент кәсіпкерлері үшін бұл – қаржыландырудың жаңа есігі, тұрғындар үшін – инвестицияның жаңа мүмкіндігі, қала экономикасы үшін – ашықтық пен сенімнің нығаюы. Заңның нақты нормалары қабылданғаннан кейін ғана оның қалаға тигізер әсерін толық бағалауға болады. Дегенмен бағыт айқын: қаржылық жүйе әртараптанып, экономикалық модель тұрақты әрі әділ болуға тиіс. Мұны Шымкенттің белсенді бизнес қауымдастығы өз мүмкіндігіне айналдыра алады.

Мемлекет басшысы 28 қазанда халыққа арнаған Жолдауында елдің жаңа экономикалық бағытындағы маңызды міндеттердің бірі ретінде банк жүйесінің рөлін қайта қарауды атап өтті. Басты ой мынада: екінші деңгейлі банктерде жиналған орасан зор қаржылық капитал өндіріс, өнеркәсіп және инфрақұрылым секілді нақты секторларға неғұрлым белсенді бағытталуы тиіс. Республикалық маңызы бар қала, елдің оңтүстігіндегі ірі мегаполис ретінде Шымкент үшін бұл бастама тікелей маңызға ие, себебі қаланың өсуі кәсіпкерлердің жаңа жобаларына, жұмыс орындарына және тұрақты қаржыландыруға тығыз байланысты.Жолдауда айтылғандай, бүгінде банк жүйесіндегі активтер көлемі рекордтық деңгейге жетсе де, бұл қаражаттың айтарлықтай бөлігі стратегиялық салаларды тікелей қаржыландыруға толыққанды жұмылдырылмай отыр. Бос ликвидтілік көбіне құнды қағаздар нарығында немесе қысқа мерзімді құралдарда шоғырланып қалады. Қарапайым тілмен айтқанда, ақша банктерде бар, бірақ ол зауыт салуға, цех ашуға, жаңа жабдық алуға немесе логистикалық орталық құруға жеткілікті түрде жұмыс істемейді. Мемлекет басшысы осы жүйені қайта қарау экономикалық егемендікті нығайтудың шарты екенін меңзеді.Шымкент тұрғындары үшін бұл мәселенің практикалық жағы айқын. Көп ұлтты әрі жас халқы бар қалада жұмыс орындарына сұраныс жоғары, ал жаңа жұмыс орындарын көбіне өндіріспен айналысатын, өз ісін кеңейтуге мүмкіндік алған кәсіпорындар ашады. Егер банктер тұтынушылық несиемен шектелмей, ұзақ мерзімді өндірістік, технологиялық және экспортқа бағытталған жобаларды қаржыландырудың негізгі көзіне айналса, қаладағы өндірушілер, шағын және орта бизнес өкілдері үшін қолжетімді қаржыға жол ашылады. Бұл өз кезегінде жергілікті тауарлардың көбеюіне, қызмет көрсету аясының кеңеюіне және отбасылардың табыс көздерінің тұрақтануына ықпал етуі мүмкін.Жолдауда бұл бағытты жүзеге асыру үшін нақты тетіктер де аталған. Ұлттық банк пен қаржылық реттеуші органдар тарапынан бос ликвидтілікті нақты секторға бағыттауды ынталандыратын икемді пруденциалдық нормативтер мен фискалдық тетіктерді енгізу қажет екені көрсетілген. Яғни мемлекеттің міндеті банктерді тек міндеттеу емес, олар үшін өндірістік жобаларды қаржыландыру тиімді әрі қолайлы болатын жағдай жасау. Мұндай тәсіл қаржы нарығының тұрақтылығын сақтай отырып, ақшаның экономикада белсенді айналымға түсуіне мүмкіндік береді.Президент ұсынған үшжақты ко-инвестициялық үлгі де назар аударарлық. Бұл тәсілде екінші деңгейлі банктер өздерінің капиталдық әлеуеті мен FinTech мүмкіндіктерін пайдаланып, жобаларды тікелей несиелендіреді. Отандық даму институттары, атап айтқанда «Байтерек» холдингі, «Даму» қоры және Қазақстанның даму банкі мемлекеттік субсидиялар, кепілдіктер беру және пайыздық мөлшерлемелерді төмендету арқылы тәуекелдерді бөліседі. Ал Дүниежүзілік банк, ЕҚДБ және Азия даму банкі секілді халықаралық қаржы ұйымдары ұзақ мерзімді «жасыл» және инфрақұрылымдық жобаларға сыртқы арзан капитал мен озық халықаралық тәжірибені тартады. Үш тараптың күші біріксе, ірі жобалардың тәуекелі азаяды, ал несие ұзағырақ әрі қолайлырақ болады.Бұл үлгі Жолдауда ірі өнеркәсіп, агроөнеркәсіп кешені, логистика және машина жасау салаларын дамытуға арналған. Шымкент сияқты өңірлік және көліктік маңызы бар ірі қала үшін бұл бағыттардың барлығы өзекті болуы мүмкін: өңдеу өнеркәсібі мен агроөнеркәсіп жергілікті шикізатты қосылған құны жоғары өнімге айналдыруға, логистика қала мен өңірді сыртқы нарықтармен жалғауға, ал машина жасау технологиялық дамуға жол ашады. Нақты қандай жобалар қолға алынатыны қосымша шешімдер мен келісімдерге байланысты, алайда қаржыландыру қолжетімді болса, қала экономикасының осы салалардағы мүмкіндіктері кеңейетіні анық.Бұл өзгерістер қарапайым шымкенттік үшін тек экономикалық терминдер емес. Банктердің нақты секторға бет бұруы жаңа кәсіпорындардың ашылуына, жастарға тұрақты жұмыс табуға, кәсіпкерлерге ісін ұлғайтуға мүмкіндік береді. Сонымен бірге жергілікті бизнес үшін несие шарттарының ұзақ мерзімді әрі болжамды болуы жоспарлауды жеңілдетеді. Алайда бұл үшін кәсіпкерлердің де дайын болғаны маңызды: бизнес-жоспарды сауатты әзірлеу, қаржылық есептілікті ашық жүргізу және қолжетімді қолдау құралдары туралы хабардар болу жаңа мүмкіндіктерді пайдалануда септігін тигізеді.Қорытындылай келе, Жолдауда қаржы ресурстарын нақты секторға бағыттау елдің өнеркәсіптік әлеуетін арттырудың және жаңа жұмыс орындарын ашудың төте жолы ретінде көрсетілді. Банктердің, даму институттары мен халықаралық ұйымдардың бірлескен ұзақ мерзімді несиелендіру тетіктері сәтті жұмыс істесе, бұл «Халықтық цифрлық экономиканың» тұрақты әрі тәуелсіз дамуына берік негіз болады. Шымкент үшін бұл өз әлеуетін іске асырудың, жас халқының күш-жігерін өндірістік және кәсіпкерлік бастамаларға бағыттаудың тағы бір мүмкіндігі. Ендігі міндет — Жолдаудағы ойлардың нақты шешімдер мен қаладағы тұрақты нәтижелерге ұласуына қол жеткізу.

Шымкенттік отбасылар жинағын қайда сақтаған тиімді және банк жүйесінің күшеюі бұған қалай әсер етеді? Мемлекет басшысы 28 қазанда халыққа арнаған Жолдауында осы сұраққа жауап беретін маңызды мәліметтерге тоқталды: еліміздегі екінші деңгейлі банктердің жалпы активтері алғаш рет 75 триллион теңгеден асты. Бұл шамамен 150 миллиард доллар деген сөз. Көрсеткіш қаржы жүйесінің тұрақты дамып келе жатқанын, халық пен бизнестің банктерге деген сенімі артқанын көрсетеді.Жолдауда банк секторының ел экономикасын несиелендіруге және инвестициялық жобаларды қаржыландыруға жеткілікті капиталдық әлеуеті бар екені атап өтілді. Қарапайым тілмен айтқанда, банктердің қолында өндіріс ашуға, сауданы кеңейтуге, жаңа жұмыс орындарын құруға бағытталатын қаражат жеткілікті. Шымкент секілді республикалық маңызы бар, елдің оңтүстігіндегі ірі мегаполис үшін мұның мәні ерекше. Қалада кәсіпкерлік белсенді дамып, халық саны жылдан жылға өсіп келеді, ал мұндай ортада қаржыға қолжетімділік тікелей экономикалық өсімнің шарттарының біріне айналады.Тармақтағы екінші маңызды дерек — салымдар көлемі. Банктердегі депозиттердің жалпы көлемі рекордтық деңгейге жетіп, 52 триллион теңгені, яғни шамамен 105 миллиард долларды құрады. Жолдауда бұл жинақтардың басты қозғаушысы халық пен заңды тұлғалардың қаражаты екені айтылған. Демек, банк жүйесінің тұрақтылығы әрбір отбасының, әрбір шағын компанияның таңдауымен тығыз байланысты. Шымкентте жұмыс істейтін кәсіпкер де, жалақысының бір бөлігін болашаққа қалдыратын отбасы да осы үлкен көрсеткіштің қалыптасуына үлес қосады.Жолдаудағы ең елеулі құрылымдық жетістіктің бірі — салымдарды долларсыздандыру үдерісінің сәтті жүруі. Жиналған депозиттердің 78 пайызы ұлттық валюта — теңгемен сақталып отыр. Мемлекет басшысының бағалауынша, бұл Ұлттық банктің тиімді ақша-кредит саясатының және базалық мөлшерлеме құралдарының нәтижесі, сонымен қатар халықтың теңгенің ұзақ мерзімді тұрақтылығына деген сенімі нығайғанының айғағы. Күнделікті өмірде бұл шет ел валютасының бағамы өзгерген сайын жинағының құнсыздануынан қорқатын адамдар санының азаюына жағдай жасайды деген сөз.Шымкент тұрғындары үшін теңгелік салымдардың басымдығы нақты тұрмыстық мәнге ие. Табысы теңгемен түсіп, шығыны теңгемен жүретін отбасы жинағын да сол валютада сақтағанда, бағам тәуекелінен қорғалады. Пәтер алуға, бала оқуына немесе кәсіп бастауға ақша жинап жүрген жанұялар үшін мұндай болжамдылық маңызды. Әрине, әр адам өз жағдайына қарай шешім қабылдайды, бірақ жалпы үрдіс ұлттық валютаға сенімнің күшейіп келе жатқанын көрсетеді.Жолдауда банк секторындағы капиталдың шоғырлануы қаржы институттарына тек дәстүрлі қызметтермен шектелмей, заманауи FinTech шешімдері мен цифрлық бизнес-экожүйелерді дамытуға мүмкіндік бергені де айтылған. Банктер шағын және орта бизнес субъектілеріне кепілсіз әрі жеңілдетілген микронесиелер беруді автоматтандырып, мемлекеттік бағдарламалардың тиімді операторына айналған. Шымкент сияқты жас халқы көп, кәсіпкерлік бастамаға бейім қалада бұл бағыт ерекше қызығушылық тудырады: жаңа іс бастағысы келетін жастар мен шағын бизнес өкілдері үшін несие рәсімінің жеңілдеуі уақыт пен қаражатты үнемдеуге жол ашады.Сонымен қатар активтердің өсуі алдағы уақытта нақты секторды, соның ішінде өңдеу өнеркәсібі мен агроөнеркәсіп кешенін қаржыландыру көлемін ұлғайтуға мүмкіндік беретіні атап өтілді. Көп ұлтты әрі өндірістік және аграрлық әлеуеті бар Шымкент үшін бұл бағыттар табиғи басымдықтар қатарына жатады. Қаржыландырудың артуы жергілікті өндірушілерге жаңа жабдық алуға, өнімді қайта өңдеуді кеңейтуге және жұмыс орындарын көбейтуге септігін тигізуі мүмкін. Дегенмен нақты нәтиже кәсіпкерлердің белсенділігіне, жобалардың сапасына және банктердің жауапты көзқарасына байланысты болады.Жолдау тармағының түйінінде банк активтерінің 75 триллион теңгеден асуы мен теңгелік депозиттер үлесінің 78 пайызға жетуі Қазақстанның қаржылық егемендігі мен экономикалық дербестігінің берік негізі ретінде бағаланған. Мемлекет пен екінші деңгейлі банктердің бірлескен іс-қимылы әрбір қазақстандық отбасының жинағын қорғауға және отандық бизнестің тұрақты дамуына кепіл болуға тиіс. Шымкент тұрғындары үшін бұл — қаржылық болашақты сенімді жоспарлауға, ал қала экономикасы үшін инвестиция мен несиенің дамуына жағдай жасайтын мүмкіндік. Енді маңыздысы — осы мүмкіндіктерді тиімді пайдалана білу.

Шымкенттің базарында, дүкенінде, көше бойындағы шағын кафесінде бағаның өзгерісін ең алдымен қала тұрғындары сезеді. Жас отбасылар айлық бюджетін жоспарлағанда, зейнеткерлер дәріханада мен азық-түлік дүкенінде есеп жүргізгенде, шағын кәсіпкерлер шикізат құнын санағанда бір сұрақ қайталанады: ақша қаншалықты жететін болады? Мемлекет басшысы 28 қазанда халыққа арнаған Жолдауында дәл осы күнделікті алаңдаушылыққа тікелей қатысты мәселені, яғни инфляция тақырыбын көтерді.Президент инфляцияны азаматтардың әл-ауқатына тікелей нұқсан келтіретін «үнсіз жау» деп бағалады. Бұл баға өсімі күрт өзгеріс болып көрінбей, жылдам байқалмай, табыстың сатып алу қабілетін біртіндеп азайтатынын меңзейді. Жолдауда айтылғандай, қазір елде инфляция қарқынының бәсеңдеу үрдісі бар, алайда оның жалпы деңгейі әлі жоғары. Сондықтан бағаның өсуін тежеу және макроэкономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету мемлекеттің басты міндеттерінің бірі болып қала береді.Шымкент республикалық маңызы бар қала, елдің оңтүстігіндегі ірі мегаполис әрі халқының жасы жас, көп ұлтты шаһар. Мұндай қалада тұтыну сұранысы жоғары, отбасылар үлкен, күнделікті шығынның үлесі айтарлықтай. Сондықтан азық-түлік пен қызмет бағасының өзгеруі мұнда кең қабатқа әсер етеді. Жолдаудағы инфляция туралы тармақ Шымкент үшін қағаз жүзіндегі макроэкономикалық ұғым емес, әрбір үйдің қалтасына қатысты нақты тақырып.Президент инфляциялық қысымды төмендету үшін сыртқы және ішкі факторларды ескеретін кешенді шаралар қажет екенін атап өтті. Бұл ретте Үкімет пен Ұлттық банктің жұмысы жоғары деңгейде үйлестірілуі тиіс. Ұлттық банктің міндеті базалық мөлшерлеме құралдары арқылы ақша массасын реттеп, инфляцияны нысаналы дәлізге қайтару. Қарапайым тұрғын үшін бұл несие мен депозит жағдайына, жинақтың құнына, ұзақ мерзімді жоспар құру мүмкіндігіне ықпал ететін бағыт.Үкіметке келетін болсақ, Жолдауда бюджет шығыстарын оңтайландыру, монополиялық нарықтардағы бағаның негізсіз өсуіне және коммуналдық тарифтердің күрт қымбаттауына жол бермеу міндеті қойылған. Шымкент тұрғындары үшін тарифтер мәселесі ерекше өзекті, себебі жылу, су, электр қуаты мен өзге де коммуналдық қызметтің құны отбасы бюджетінің тұрақты бөлігін құрайды. Тарифтің күрт өсуі жоспарды бұзады, ал алдын ала болжауға келетін, негізделген баға тұрғынға сенімділік береді. Осы тұрғыдан жергілікті органдардың тарифтік саясатты ашық түсіндіруі де маңызды.Жолдаудағы үшінші бағыт ішкі өндірісті дамыту. Президент азық-түлік инфляциясын төмендетудің ең тиімді жолы импортқа тәуелділікті азайту және отандық тауар өндірушілерді қолдау екенін көрсетті. Шымкент өңірдегі ірі сауда-тұтыну орталықтарының бірі болғандықтан, жергілікті өндіріс пен өңдеу саласының күшеюі қала нарығына тікелей әсер етуі мүмкін. Отандық өнім көбейген сайын жеткізу тізбегі қысқарады, сыртқы бағаның құбылуына тәуелділік азаяды, жергілікті кәсіпкерлерге жаңа мүмкіндік ашылады. Бұл қала экономикасына да, жұмыспен қамтуға да оң ықпал етер еді.Жолдаудың ең маңызды ойы бәлкім мынада: инфляциямен күрестің нәтижесі қағаздағы көрсеткіштермен емес, азаматтардың сатып алу қабілетімен өлшенуі тиіс. Мемлекеттік саясаттың басты бағыты халықтың нақты табысын арттыру. Нақты табыс баға өсімінен озып отырғанда ғана отбасы өзгерісті сезінеді: тұрмыс сапасы жақсарады, жинақ жасауға, білімге, денсаулыққа, баспанаға жұмсауға мүмкіндік артады. Шымкенттің жас халқы үшін бұл ерекше мәнді, өйткені жас отбасылар болашағын дәл осы табыс пен баға арақатынасына қарап жоспарлайды.Қорытындылай айтқанда, Жолдаудағы бұл тармақ баға тұрақтылығы мен азаматтардың табысын қорғау ел экономикасының тұрақтылығының кепілі екенін еске салады. Президент атап өткендей, мемлекеттік органдар жай бақылаушы болып қалмай, нарықтағы баға тұрақтылығы мен халық әл-ауқатын арттыру үшін пәрменді әрі үйлесімді әрекет етуге міндетті. Шымкент тұрғындары үшін ең маңыздысы осы міндеттердің дүкен сөресіндегі баға мен үйге келетін тарифтен көрінуі. Қала тұрғындары мен кәсіпкерлері жергілікті билік жұмысын нақты нәтижемен бағалайтыны сөзсіз, ал нәтиже тұрақты баға мен өсіп жатқан нақты табыс болғанда ғана толық саналады.

Бүгінде экономиканың бәсекеге қабілеттілігі тек жер қойнауындағы байлықпен емес, озық технологияны қаншалықты меңгергенмен өлшенеді. Осы ойды Мемлекет басшысы 28 қазанда халыққа арнаған Жолдауында жасанды интеллектке негізделген экономика құру қажеттігі туралы тармақта айқын көрсетті. Президенттің пайымынша, жасанды интеллектті экономиканың нақты салаларына енгізу жай сәнді бағыт емес, елдің экономикалық егемендігі мен тұрақты дамуын қамтамасыз ететін стратегиялық міндет. Республикалық маңызы бар қала, оңтүстіктің ірі мегаполисі Шымкент үшін бұл сөздер тек жалпыұлттық бағдар емес, өз әлеуетін қайта бағалауға берілген мүмкіндік.Жолдау тармағының өзегі үш тараптың бірлескен жұмысына негізделген. Мемлекет басшысының айтуынша, жаңа экожүйені мемлекеттік аппарат, ұлттық компаниялар және шығармашылық қауымдастық бірге құруы тиіс. Үкімет үйлестіруші әрі инфрақұрылым жасаушы ретінде икемді заңнамалық base қалыптастырады, бизнес пен стартаптар жаңа өнімдерін заңдық кедергісіз сынай алатын арнайы режимдер әзірлейді. Сонымен қатар суперкомпьютерлердің мүмкіндігін арттырып, иесіздендірілген деректер қорын ғылыми және коммерциялық салаға қауіпсіз түрде ашу көзделіп отыр. Себебі деректер жасанды интеллектті оқытудың басты шикізаты саналады.Шымкент тұрғыны үшін ең маңызды тұс — адами капиталға қатысты міндеттер. Қала көп ұлтты, жас халқы көп мегаполис ретінде танымал, ал жас ұрпақтың көптігі — кез келген технологиялық серпіліске тірек болатын құнды ресурс. Жолдауда жоғары оқу орындарында жасанды интеллект пен Data Science мамандарын даярлау бағдарламаларын кеңейту, өңірлік IT-хабтар арқылы жастардың цифрлық сауаттылығын арттыру міндеті қойылған. Бұл шымкенттік түлектер мен мектеп оқушылары үшін жаңа мамандықтарға жол ашып, өз қаласынан шықпай-ақ заманауи білім алуға мүмкіндік беретін қадам болуы мүмкін.Тармақтың екінші бөлігі ұлттық компаниялар мен квазимемлекеттік секторға арналған. Тау-кен, логистика, энергетика, мұнай-газ салаларында ресурстарды басқару, қауіпсіздікті қадағалау және шығынды болжау жұмыстарын жасанды интеллект алгоритмдеріне сеніп тапсыру ұсынылады. Шымкент өнеркәсіп пен көлік-логистикасы дамыған қала болғандықтан, мұндай жаңғыру жергілікті кәсіпорындар үшін де үлгі болуы ықтимал. Процестерді цифрландыру шығынды азайтып, жұмыстың ашықтығы мен тиімділігін арттырады, ал мұның соңғы нәтижесі қалалықтардың жұмыс сапасы мен қызмет деңгейінде көрінеді.Жолдауда ұлттық компанияларға қымбат шетелдік бағдарламалардың орнына отандық IT-нарыққа, соның ішінде Astana Hub резиденттеріне нақты тапсырыс беру міндеті қойылған. Бұл тәсіл өңірлердегі бағдарламашылар мен стартаптар үшін де маңызды: отандық өнімге сұраныс артса, технологиялық бизнестің аумағы астанамен шектелмей, үлкен қалаларға да таралуы мүмкін. Шымкенттегі талантты жастар мен шағын командалар үшін бұл өз күшін байқап көретін жаңа алаң болары сөзсіз, бірақ нақты мүмкіндіктер қаншалықты кең болатыны алдағы жұмыстың барысына байланысты.Үшінші бағыт — креативті индустрия. Мемлекет басшысының пікірінше, жасанды интеллект тек код пен математика емес, шығармашылық экономиканы жаңа деңгейге көтеретін құрал. Кино, дизайн, IT-ойын өндірісі, музыка және жарнама салаларында оның көмегімен контент жасау жылдамдығы мен сапасы артады, ал қазақстандық мәдени өнімді әлемдік нарыққа шығаруға жол ашылады. Шымкенттің өзіндік мәдени болмысы, көп ұлтты орта мен жастар энергиясы бар қала үшін бұл — өз әуенін, бейнесін және дизайнын жаһандық аудиторияға ұсынудың тың мүмкіндігі. Фрилансерлер мен авторлар өнімін делдалсыз сата алатын отандық платформалар дамыса, шығармашыл жастар үшін табыс көзі де көбейеді.Сонымен қатар Жолдауда шығармашылық ойлау мен жасанды интеллектті тоғыстыратын MedTech, EdTech және GameDev бағытындағы стартаптарды дамыту, олар арқылы инвестиция тарту міндеті аталады. Мұны қала өмірімен байланыстырсақ, денсаулық сақтау мен білім беру салаларына жаңа технологиялық шешімдердің енуі кәдімгі тұрғынның күнделікті тұрмысына тікелей әсер етуі мүмкін. Мұның нақты жобалары мен мерзімдері кейін айқындалады, алайда бағыт анық: технология қалалықтардың өміріне қызмет етуі тиіс.Қорыта айтқанда, Жолдаудағы бұл тармақ Шымкент үшін үш мәселені алға тартады: білімді жастарды даярлау, өндіріс пен бизнесті цифрлық жаңғырту және шығармашылық әлеуетті экономикалық күшке айналдыру. Мемлекет қолайлы жағдай жасап, ұлттық компаниялар нақты сұраныс қалыптастырып, креативті қауымдастық жаңа идея ұсынғанда ғана «сөзден іске» көшу принципі жүзеге асады. Жас халқы көп, көп ұлтты мегаполис үшін бұл — өз орнын аймақтық цифрлық дамудың алдыңғы қатарынан табудың мүмкіндігі. Ал бұл мүмкіндікті қаншалықты тиімді пайдаланатынымыз қала тұрғындарының белсенділігіне, білім мен тәжірибеге ұмтылысына да байланысты.

Қазақстан Президентінің 28 қазанда халыққа арнаған Жолдауында қаржы нарығындағы жаңа бағыт ретінде активтерді токенизациялау ерекше аталды. Мемлекет басшысы жаһандық технологиялық өзгерістер кезеңінде блокчейн шешімдері мен цифрлық құралдарды экономикаға енгізу уақыт талабы екенін атап өтті. Республикалық маңызы бар қала, елдің оңтүстігіндегі ірі мегаполис ретінде Шымкент үшін бұл бастаманың мәні зор, себебі қала халқы жас, кәсіпкерлікке бейім, цифрлық жаңалықтарды тез қабылдайды.Токенизацияның мәні қарапайым тілмен айтқанда мынада: жылжымайтын мүлік, өндіріс орындары, шикізат немесе компания үлестері сияқты дәстүрлі құндылықтар блокчейн негізіндегі цифрлық токендерге айналады. Әрбір токен сол активтің белгілі бір бөлігін білдіреді. Бұрын бұл тетік пайдаланылмай келді, ал енді ірі нысанды миллиондаған ұсақ бөлшекке бөліп, оны кең жұртшылыққа ұсынуға болады. Жолдауда бұл бағыт отандық экономикаға серпін беретін ең перспективалы салалардың бірі ретінде көрсетілген.Шымкент тұрғындары үшін ең бастысы — инвестицияның қолжетімді болуы. Жолдауда айтылғандай, бұған дейін ірі бизнес жобаларына, зәулім ғимараттарға немесе халықаралық компанияларға қаржы салу тек ірі капитал иелерінің қолынан келетін. Токенизация бұл жағдайды өзгертеді: қарапайым азамат смартфоны арқылы үлкен қаражат жұмсамай-ақ зауыттың, сауда үйінің немесе стартаптың шағын үлесін сатып алып, оның заңды тең иесі бола алады. Мұның қала тұрғындарына, соның ішінде жас мамандарға, жұмыскерлер мен шағын жинағы бар отбасыларға жаңа мүмкіндік ашатыны анық.Жолдауда токен иелерінің тұрақты пассивті табыс алуы да айтылады. Компания пайдасынан немесе мүлікті жалға беруден түскен кіріс токенге тиесілі үлеске қарай дивиденд түрінде бөлінеді. Сонымен қатар цифрлық активтерді арнайы платформаларда артық бюрократиясыз қайта сатуға немесе айырбастауға болады деп көрсетілген. Яғни, жинақты тек депозитте немесе жылжымайтын мүлікте ұстаудан басқа балама жол пайда болады. Дегенмен кез келген инвестиция тәуекелмен байланысты екенін ұмытпау керек, сондықтан шешім қабылдар алдында платформаның құқықтық мәртебесін және жобаның шарттарын мұқият зерделеген жөн.Кәсіпкерлер үшін де бұл бағыт елеулі. Шымкент — шағын және орта бизнесі қарқынды дамып келе жатқан қала, ал Жолдауда ШОБ дамуының басты кедергісі ретінде қаржыландырудың тапшылығы мен банк несиелерінің қымбаттығы аталған. Активтерді токенизациялау бизнесті капиталмен қамтудың балама тетігін ұсынады. Кәсіпкер екінші деңгейлі банктерге, қымбат консалтингке немесе брокерлерге жүгінбей, жобасын тікелей нарыққа шығара алады. Жолдау бойынша бұл қаржы тарту процесін бірнеше есе арзандатып, жылдамдатуы тиіс.Тағы бір маңызды тұс — инвесторлармен тікелей байланыс. Бизнес өз активтерін токенизациялап, мыңдаған халықтық инвестордан қаражат жинай алады. Бұл жерде «ақылды келісімшарттар» екі тараптың қауіпсіздігі мен міндеттемелердің әділ орындалуына автоматты түрде кепілдік береді деп көрсетілген. Шымкенттік өндіруші, сауда немесе қызмет көрсету саласындағы кәсіпкер үшін бұл өз жобасына жергілікті қауымдастықты тартудың жаңа жолы болуы мүмкін. Жеке жобаға халықтың өзі қатысқанда, бизнес пен қала тұрғындарының өзара сенімі де нығая түседі.Құқықтық жағына келсек, Жолдауда бұл бағыт Қазақстанда «Астана» халықаралық қаржы орталығының алаңында ерекше құқықтық режим, яғни регуляторлық құмсалғыш аясында дамып келе жатқаны айтылған. Бұл процестердің заңдылығы мен қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған. Шымкент тұрғындары мен кәсіпкерлері үшін мұның мағынасы айқын: нарыққа шыққанда ресми, танымал және реттелген алаңдарды таңдау қажет. Күмәнді платформалар мен «тез баюға» уәде беретін ұсыныстардан сақ болу — цифрлық қаржылық сауаттылықтың маңызды бөлігі.Қорыта айтқанда, Жолдауда активтерді токенизациялау «Халықтық цифрлық экономиканы» құрудың басты құралы ретінде сипатталады. Ол қарапайым азаматтарға ел экономикасының өсімінен тікелей табыс табуға жол ашып, кәсіпкерлерге бизнесті кеңейтудің икемді мүмкіндіктерін береді. Шымкент сияқты жас халқы көп, кәсіпкерлік белсенділігі жоғары қала үшін бұл — жаңа мүмкіндіктерді саналы пайдаланудың сәті. Алдағы жылдары бұл бағыттың нақты нәтижесі тұрғындардың цифрлық сауаттылығына, қаржылық мәдениетіне және мемлекет пен бизнестің бірлескен жұмысына байланысты болады.

Қазақстан Президентінің 28 қазанда халыққа арнаған Жолдауында қаржы нарығындағы жаңа бағыт ретінде активтерді токенизациялау ерекше аталды. Мемлекет басшысы жаһандық технологиялық өзгерістер кезеңінде блокчейн шешімдері мен цифрлық құралдарды экономикаға енгізу уақыт талабы екенін атап өтті. Республикалық маңызы бар қала, елдің оңтүстігіндегі ірі мегаполис ретінде Шымкент үшін бұл бастаманың мәні зор, себебі қала халқы жас, кәсіпкерлікке бейім, цифрлық жаңалықтарды тез қабылдайды.Токенизацияның мәні қарапайым тілмен айтқанда мынада: жылжымайтын мүлік, өндіріс орындары, шикізат немесе компания үлестері сияқты дәстүрлі құндылықтар блокчейн негізіндегі цифрлық токендерге айналады. Әрбір токен сол активтің белгілі бір бөлігін білдіреді. Бұрын бұл тетік пайдаланылмай келді, ал енді ірі нысанды миллиондаған ұсақ бөлшекке бөліп, оны кең жұртшылыққа ұсынуға болады. Жолдауда бұл бағыт отандық экономикаға серпін беретін ең перспективалы салалардың бірі ретінде көрсетілген.Шымкент тұрғындары үшін ең бастысы — инвестицияның қолжетімді болуы. Жолдауда айтылғандай, бұған дейін ірі бизнес жобаларына, зәулім ғимараттарға немесе халықаралық компанияларға қаржы салу тек ірі капитал иелерінің қолынан келетін. Токенизация бұл жағдайды өзгертеді: қарапайым азамат смартфоны арқылы үлкен қаражат жұмсамай-ақ зауыттың, сауда үйінің немесе стартаптың шағын үлесін сатып алып, оның заңды тең иесі бола алады. Мұның қала тұрғындарына, соның ішінде жас мамандарға, жұмыскерлер мен шағын жинағы бар отбасыларға жаңа мүмкіндік ашатыны анық.Жолдауда токен иелерінің тұрақты пассивті табыс алуы да айтылады. Компания пайдасынан немесе мүлікті жалға беруден түскен кіріс токенге тиесілі үлеске қарай дивиденд түрінде бөлінеді. Сонымен қатар цифрлық активтерді арнайы платформаларда артық бюрократиясыз қайта сатуға немесе айырбастауға болады деп көрсетілген. Яғни, жинақты тек депозитте немесе жылжымайтын мүлікте ұстаудан басқа балама жол пайда болады. Дегенмен кез келген инвестиция тәуекелмен байланысты екенін ұмытпау керек, сондықтан шешім қабылдар алдында платформаның құқықтық мәртебесін және жобаның шарттарын мұқият зерделеген жөн.Кәсіпкерлер үшін де бұл бағыт елеулі. Шымкент — шағын және орта бизнесі қарқынды дамып келе жатқан қала, ал Жолдауда ШОБ дамуының басты кедергісі ретінде қаржыландырудың тапшылығы мен банк несиелерінің қымбаттығы аталған. Активтерді токенизациялау бизнесті капиталмен қамтудың балама тетігін ұсынады. Кәсіпкер екінші деңгейлі банктерге, қымбат консалтингке немесе брокерлерге жүгінбей, жобасын тікелей нарыққа шығара алады. Жолдау бойынша бұл қаржы тарту процесін бірнеше есе арзандатып, жылдамдатуы тиіс.Тағы бір маңызды тұс — инвесторлармен тікелей байланыс. Бизнес өз активтерін токенизациялап, мыңдаған халықтық инвестордан қаражат жинай алады. Бұл жерде «ақылды келісімшарттар» екі тараптың қауіпсіздігі мен міндеттемелердің әділ орындалуына автоматты түрде кепілдік береді деп көрсетілген. Шымкенттік өндіруші, сауда немесе қызмет көрсету саласындағы кәсіпкер үшін бұл өз жобасына жергілікті қауымдастықты тартудың жаңа жолы болуы мүмкін. Жеке жобаға халықтың өзі қатысқанда, бизнес пен қала тұрғындарының өзара сенімі де нығая түседі.Құқықтық жағына келсек, Жолдауда бұл бағыт Қазақстанда «Астана» халықаралық қаржы орталығының алаңында ерекше құқықтық режим, яғни регуляторлық құмсалғыш аясында дамып келе жатқаны айтылған. Бұл процестердің заңдылығы мен қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған. Шымкент тұрғындары мен кәсіпкерлері үшін мұның мағынасы айқын: нарыққа шыққанда ресми, танымал және реттелген алаңдарды таңдау қажет. Күмәнді платформалар мен «тез баюға» уәде беретін ұсыныстардан сақ болу — цифрлық қаржылық сауаттылықтың маңызды бөлігі.Қорыта айтқанда, Жолдауда активтерді токенизациялау «Халықтық цифрлық экономиканы» құрудың басты құралы ретінде сипатталады. Ол қарапайым азаматтарға ел экономикасының өсімінен тікелей табыс табуға жол ашып, кәсіпкерлерге бизнесті кеңейтудің икемді мүмкіндіктерін береді. Шымкент сияқты жас халқы көп, кәсіпкерлік белсенділігі жоғары қала үшін бұл — жаңа мүмкіндіктерді саналы пайдаланудың сәті. Алдағы жылдары бұл бағыттың нақты нәтижесі тұрғындардың цифрлық сауаттылығына, қаржылық мәдениетіне және мемлекет пен бизнестің бірлескен жұмысына байланысты болады.

Таңертең такси жүргізушісі қосымшадағы тапсырысты қабылдайды, курьер Тауке хан даңғылымен жүк жеткізуге асығады, үйінен шықпай жұмыс істейтін дизайнер мен бағдарламашы тапсырыстарын орындап жатады. Мұндай көрініс Шымкент көшелерінде бұрынғыдай жаңалық емес. Дәл осы күнделікті өмір Мемлекет басшысы 28 қазанда халыққа арнаған Жолдаудың жаңа экономикалық бағыт туралы тармағының өзегіне айналды. Онда цифрлық еңбек пен ауыл өндірушілерін қолдаудың кешенді бағдарламасы мәселесі көтерілген.Жолдау тармағында елдегі фрилансерлер, платформалық жұмыспен қамтылғандар мен цифрлық өнім жасаушылардың саны қарқынды өсіп келе жатқаны айтылады. Оларға такси жүргізушілері, курьерлер және қашықтан қызмет көрсететін мамандар жатады. Мемлекет басшысының тапсырмалары аясында Үкімет осы жылдың соңына дейін цифрлық қызметтің жеңілдетілген құқықтық режимін қалыптастыруға тиіс. Мақсат екіге бөлінеді: азаматтардың еңбек құқығын қорғау және олардың қызметін заңды аяға тарту.Республикалық маңызы бар қала, елдің оңтүстігіндегі ірі мегаполис ретінде Шымкент үшін бұл мәселе ерекше өзекті. Қала жас халқымен ерекшеленеді, ал жастар цифрлық платформаларға бейім, жаңа кәсіпке тез бейімделеді. Көпшілігі үшін онлайн жұмыс не қосымша табыс көзі, не негізгі кәсіп. Алайда ресми тіркелмей, салық пен сақтандыру жүйесінен тыс жүрген адамдар да аз емес. Жаңа режим осы олқылықты жабуға бағытталған.Жолдау тармағында әкімшілік жүктемені азайту ерекше атап өтіледі. Цифрлық платформалар арқылы табыс табатын азаматтар үшін салықтық есептілік пен тіркелу рәсімдері барынша оңайлатылып, «бір батырма» принципіне көшеді деп көзделген. Қарапайым тілмен айтқанда, жеке кәсіпкер немесе платформада жұмыс істеуші адам күрделі құжаттармен әуре болмай, бірнеше қадаммен-ақ ресми мәртебе алуға тиіс. Бұл Шымкент тұрғыны үшін уақытты да, күш-жігерді де үнемдеу деген сөз.Екінші маңызды мәселе әлеуметтік кепілдіктерге қатысты. Платформалық жұмыспен қамтылғандарды медициналық және әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қосудың икемді тетіктері енгізіледі. Қазір көптеген жүргізуші мен курьер ауырып қалса не жұмысқа қабілетін жоғалтса, қорғаусыз қалады. Жаңа тетіктер еңбек нарығының ашықтығын арттырып, көлеңкелі экономиканың үлесін азайтуға мүмкіндік береді. Қала бюджеті мен тұрғындардың болашақ зейнетақысы үшін де бұл маңызды.Жолдаудың екінші бағыты ауыл өндірушілеріне арналған цифрлық құралдарға қатысты. Шымкент ірі қала болғанымен, оның айналасы мен іргелес өңірлер ауыл шаруашылығымен тығыз байланысты. Қала базарлары мен дүкендері шаруа қожалықтары өнімінің басты тұтынушысы. Жолдау тармағына сәйкес, мемлекеттік қолдау тетіктерін ірі маркетплейстердің, екінші деңгейлі банктердің және логистикалық компаниялардың мүмкіндіктерімен біріктіру ұсынылып отыр. Шаруа өз өнімін делдалсыз, цифрлық сауда алаңы арқылы тұтынушыға тікелей жеткізе алады, ал банктік сервистер бұл процестің қаржылық қауіпсіздігі мен тиімді несиелендірілуін қамтамасыз етеді.Мұның қала тұрғынына да пайдасы бар. Делдалдар азайған сайын өнім жеткізу тізбегі қысқарады, өндіруші мен сатып алушы бір-біріне жақындайды. Шымкент сияқты көп ұлтты, халқы тығыз мекенде жергілікті өнімнің тұтынушыға тез әрі сапалы жетуі маңызды. Мұның нақты бағаға қалай әсер ететінін уақыт көрсетеді, бірақ бағыттың өзі нарықты ашық етуге бағытталған. Бұл жерде логистика мен цифрлық төлем құралдарының рөлі зор.Жолдау тармағында бұл кешенді экожүйенің тиімділігін тәжірибеде тексеру үшін келесі жылы еліміздің бірқатар өңірлерінде арнайы пилоттық жобалар іске қосылатыны айтылған. Сынақтан сәтті өткен жобалар кейін бүкіл республикаға таратылады. Пилоттық жобалар қайсы өңірлерде жүзеге асатыны тармақта көрсетілмеген, сондықтан Шымкенттің қатысуы туралы нақты айту ерте. Дегенмен қала тұрғындары мен кәсіпкерлері алдағы жаңалықтарды бақылап, даярлықпен жүргені жөн.Қорыта айтқанда, еңбек қатынастарын цифрландыру және ауыл шаруашылығын заманауи қаржы технологиялары мен логистикалық платформалармен байланыстыру ел экономикасының инклюзивті дамуына жол ашады. Жыл соңына дейін қабылданатын құқықтық жеңілдіктер мен келесі жылы басталатын пилоттық жобалар «Халықтық цифрлық экономиканы» құру жолындағы нақты қадамдар. Шымкент үшін бұл жас буынға ресми мүмкіндік, шаруаға кең нарық, ал тұрғынға ашық әрі қауіпсіз еңбек ортасы деген сөз. Енді басты міндет қабылданған шешімдердің қалада нақты нәтиже беруін қамтамасыз ету.

Алдағы жылдары Шымкент тұрғынының қалтасындағы смартфон ойын-сауық пен мәлімет алудың ғана емес, табыс көзінің, кәсіптің және білімнің құралына айналуы мүмкін. Мемлекет басшысы 28 қазанда халыққа арнаған Жолдауында дәл осы бағытты, яғни «Халықтық цифрлық экономикаға» көшуді жаңа кезеңнің басты міндеттерінің бірі ретінде атады. Бұл Шымкент сияқты жас халқы көп, кәсіпкерлік белсенділігі жоғы қала үшін тікелей маңызды мәселе.Жолдауда айтылғандай, Қазақстанда цифрландыру деңгейі жоғары көрсеткіштерге жетті. Бірақ технология мүмкіндіктерін тек мемлекеттік қызмет алумен немесе әлеуметтік желі қарап отырумен шектеу жеткіліксіз. Президент ойының өзегі мынада: цифрлық инфрақұрылымды жай пайдаланудан әр азаматтың жеке мүмкіндігін кеңейтуге және табысын арттыруға көшу керек. Смартфон «қымбат ойыншық» емес, табыс әкелетін негізгі «жұмыс құралы» болуы тиіс.Шымкент үшін бұл сөздің мәні ерекше. Республикалық маңызы бар қала, елдің оңтүстігіндегі ірі мегаполис ретінде ол көп ұлтты, жас әрі қарқынды дамып келе жатқан халқымен ерекшеленеді. Мұндай қалада өз ісін бастағысы келетін жастар, шағын сауда жасайтын тұрғындар, үйден жұмыс істеуге ыңғайлы мамандық іздеген аналар аз емес. Жолдаудағы бастама солардың күнделікті тәжірибесіне жаңа мүмкіндік қосуды көздейді.Тармақтағы алғашқы бағыт — цифрлық кәсіпкерлік. Мемлекет басшысының айтуынша, әр азамат смартфоны арқылы ірі маркетплейстерге, B2B және B2C платформалық экожүйелеріне тікелей шығып, делдалсыз сауда жасай алуы керек. Шымкенттің базар мәдениеті мен сауда дәстүрін ескерсек, бұл тың мүмкіндік. Қолөнершінің, тігіншінің, ауыл шаруашылығы өнімін өңдеп сататын кәсіпкердің өнімі қала шекарасынан әлдеқайда алысқа жетуі мүмкін. Делдалдың үлесі азайған сайын өндірушінің табысы артады.Екінші бағыт — микроинвестиция мен токенизация. Жолдауда блокчейн технологиялары мен активтерді токенизациялау арқылы қарапайым адамдар ірі экономикалық жобаларға, жылжымайтын мүлікке немесе бағалы қағаздар нарығына смартфон арқылы аз көлемде қаржы салып, табыс таба алуы тиіс делінген. Бұл жинағын тек банк шотында немесе үйде сақтап келген тұрғынға жаңа таңдау ұсынады. Дегенмен мұндай құралдар қаржылық сауаттылықты талап етеді, сондықтан әр шешімді салмақтап, сенімді платформаларды таңдау маңызды.Үшінші бағыт — қашықтан жұмыс пен білім. Жасанды интеллект ассистенттері мен заманауи білім беру платформалары кез келген өңірдегі, соның ішінде шалғай ауылдардағы азаматтарға жаңа мамандық игеріп, жаһандық нарыққа қызмет ұсынуға жол ашады. Шымкент жастары үшін бұл қала сыртына кетпей-ақ заманауи кәсіп алу, шетелдік тапсырыс орындау мүмкіндігі деген сөз. Қала төңірегіндегі елді мекендердің тұрғындары үшін де бұл маңызды, өйткені білім мен жұмыс орны арасындағы қашықтық азаяды.Жолдауда смартфонның тиімді жұмыс құралы ретіндегі рөлі де көрсетілген. Жеке кәсіпкерлікті тіркеу, салық есептілігін тапсыру және шоттарды басқару процестері «бір терезе» форматында ұялы телефонға көшіп келеді. Шағын және орта бизнес субъектілері мен өзін-өзі жұмыспен қамтығандар үшін кепілсіз микронесие алу, электрондық дүкендер арқылы мемлекеттік сатып алуларға қатысу оңайлатылған. Бизнесті бастаудағы басты кедергілердің бірі — қағазбастылық пен уақыт жоғалту болса, бұл өзгеріс алғашқы қадамды жасаудан тайсалатындарға сенім береді.Сонымен бірге жасанды интеллект көмекшілері тұтынушылар ағынын болжау, логистиканы оңтайландыру, клиенттермен байланыс орнату сияқты күрделі талдау жұмыстарын смартфон арқылы басқаруға мүмкіндік береді. Ірі компанияларға ғана қолжетімді болған құралдар енді шағын дүкен иесіне де қолжетімді болмақ. Бұл Шымкенттің шағын бизнесі үшін бәсекелестік артықшылық бере алады. Алайда мүмкіндік өз-өзінен табысқа айналмайды: цифрлық дағдыны меңгеру, интернетке тұрақты қолжетімділік және жаңа құралдарды үйренуге дайын болу қажет.Қорытындылай айтқанда, Жолдаудағы «Халықтық цифрлық экономика» тұжырымдамасы технологияны халықтың әл-ауқатын арттыруға бағыттайтын әділ экономикалық модель ұсынады. Шымкент үшін бұл — жас халықтың энергиясын, кәсіпкерлік дәстүрін және цифрлық мүмкіндікті бір арнаға тоғыстыру мүмкіндігі. Смартфонды көңіл көтеру құралынан нақты экономикалық драйверге айналдыру әрбір тұрғынның өз әлеуетін ашуына жол ашады. Ал инклюзивті цифрландыру ғана экономиканың тұрақты әрі тәуелсіз өсуін қамтамасыз ететіні Жолдауда айқын көрсетілген.