2026 жылдан бастап Қазақстанда әлеуметтік салықты есептеу тәртібі өзгертілді. Негізгі жаңалықтардың бірі – әлеуметтік салық пен әлеуметтік аударымдар арасындағы өзара байланыстың жойылуы, сондай-ақ жалпыға бірдей белгіленген салық салу тәртібі үшін әлеуметтік салық мөлшерлемесінің 6% мөлшерінде белгіленуі.Салық төлеушілердің жекелеген санаттары үшін әлеуметтік салықты есептеудің арнайы мөлшерлемелері мен тәртібі көзделген.Атап айтқанда, әлеуметтік салықтың 1,8% мөлшерлемесі мынадай қызмет түрлерін жүзеге асыруға байланысты салық салу объектілері бойынша қолданылады:* өз өндірісіндегі ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру және өткізу;* өз өндірісіндегі ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу және осындай қайта өңдеу өнімдерін өткізу.Жеке кәсіпкерлер мен жеке практикамен айналысатын адамдар үшін әлеуметтік салықты есептеудің ерекше тәртібі көзделген. Олар әлеуметтік салықты мынадай мөлшерде есептейді:* өзі үшін – төлеу күні қолданыста болатын айлық есептік көрсеткіштің (АЕК) екі еселенген мөлшерінде;* әрбір жұмыскер үшін – төлеу күні қолданыста болатын бір АЕК мөлшерінде.Өз өндірісіндегі ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру және өткізу, сондай-ақ оларды қайта өңдеу жөніндегі қызметке байланысты салық салу объектілері бойынша шаруа немесе фермер қожалықтары үшін әлеуметтік салықтың мынадай мөлшерлері белгіленген:* өзі үшін – 0,6 АЕК мөлшерінде;* әрбір жұмыскер үшін – 0,3 АЕК мөлшерінде.Бұл ретте әлеуметтік салықты төлеу күні қолданыста болатын АЕК мөлшері қолданылады.Сондай-ақ оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимін қолданатын салық төлеушілер әлеуметтік салық төлеуден босатылатынын атап өткен жөн.Осылайша, әлеуметтік салық бойынша міндеттемелерді айқындау кезінде салық төлеушілер қолданылатын салық салу режимін, жүзеге асырылатын қызметтің сипатын және заңнамада көзделген салықты есептеу ерекшеліктерін ескеруі қажет.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd-sko/press/news/details/1311562?lang=ru

Германия астанасы Берлин қаласында Республика күніне орай Сыр елінің өнер шеберлері мерекелік концерт қойды. Оған Қазақстанның Германиядағы елшісі Нұрлан Онжанов, елшіліктің, қазақ диаспорасының өкілдері, дипломатиялық корпус мүшелері, сондай-ақ Берлинде тұратын отандастарымыз бен жергілікті мәдениет жанашырлары қатысты.Қызылорда облысы әкімдігінің қолдауымен ұйымдастырылған мәдени шараның мақсаты – қазақ халқының бай рухани мұрасын, ұлттық өнері мен мәдени құндылықтарын халықаралық деңгейде таныстырып, Сыр өңірінің өнерін шетелдік көрерменге насихаттау.Шығармашылық делегация Берлин төрінде ұлттық өнерімізді ұлықтап, қазақ мәдениетінің байлығы мен өзіндік болмысын танытты. Концертте «Ақмешіт» фольклорлық ансамблі, Мәдениет саласының үздіктері Серік Жақсығұлов, Марат Сүгірбай, халықаралық және республикалық конкурстардың лауреаттары Айдос Шадаев, Гүлназ Нағашыбай, Ринат Үсенов, Аружан Төреғали және Рано Сабанкулова өнер көрсетті. Ал «Томирис» би ансамблі ұлттық хореографияның озық үлгілерін ұсынып, кештің көркін аша түсті. Концерт шымылдығы қазақ халқының рухани мұрасының символына айналған Қорқыттың күйімен ашылды. Кеш бағдарламасына жыраулық өнердің жауһарлары, халық әндері, ән-айтыс үлгілері мен патриоттық әндер арқау болды. Ұлттық өнердің сан қырын танытқан мазмұнды бағдарлама халқымыздың ғасырлар бойы жалғасып келе жатқан өнер сабақтастығын айшықтады.Мәдени шара аясында қонақтарға қазақтың ұлттық тағамдары ұсынылып, халқымыздың қонақжай дәстүрі мен дастархан мәдениеті де таныстырылды. Бұл келушілердің қазақ халқының салт-дәстүрі мен ұлттық құндылықтарына деген қызығушылығын арттыра түсті.Сыр өнерпаздарының сапары – ұлттық мәдениетімізді халықаралық кеңістікте дәріптеуге, шығармашылық байланыстарды нығайтуға және Қазақстанның мәдени әлеуетін танытуға бағытталған маңызды қадам. Қазақтың әні мен күйін шетел төрінде әуелеткен өнер иелері Сыр елінің рухани байлығын паш етіп, ұлттық өнеріміздің өміршеңдігін тағы бір мәрте дәлелдеді. Өнерпаздар берлиндік көрерменнің ыстық ықыласы мен зор қошеметіне бөленді.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda/press/news/details/1311536?lang=ru

Әрекетсіз салық төлеушілердің тізілімі — ұзақ уақыт бойы салық есептілігін ұсынбайтын салық төлеушілердің тізбесі.Тізілімге салық есептілігін соңғы рет ұсынғаннан кейінгі 12 ай ішінде салық есептілігін өз бетінше ұсынбаған резидент заңды тұлғалар, Қазақстан Республикасында тұрақты мекеме немесе құрылымдық бөлімше арқылы қызметін жүзеге асыратын резидент емес заңды тұлғалар, сондай-ақ дара кәсіпкерлер енгізіледі.Бұл қағида Қазақстан Республикасының Салық кодексіне сәйкес салық есептілігін ұсынуды тоқтата тұрған салық төлеушілерге қолданылмайды.Салық төлеуші салықтық кезең үшін қосымша салық есептілігін ұсынған кезде тізілімнен шығарылады. Бұл ретте салық есептілігі нөлдік көрсеткіштермен автоматты түрде ұсынылған деп танылады.Тізілімнен шығару туралы шешім қосымша салық есептілігі ұсынылған күннен кейінгі үш жұмыс күнінен кешіктірілмей қабылданады.Салық төлеушіні тіркеу нөмірлерінің тізілімдерінен алып тастаған немесе дара кәсіпкерді тіркеу есебінен шығарған кезде оны әрекетсіз салық төлеушілердің тізілімінен шығару бір мезгілде жүзеге асырылады.Негізі: Қазақстан Республикасының Салық кодексінің 108-бабы.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd-sko/press/news/details/1311512?lang=ru

Шымкент қаласының «Астана» алаңы бүгін ерекше мерекелік рухқа бөленді. Республика күніне арналған ауқымды халықтық іс-шара қала тұрғындары мен қонақтарын бір алаңға жинап, елдік пен бірліктің, шаттық пен қуаныштың мерекесіне айналды.Ұлттық мереке – Республика күніне арналған мерекелік концерттік бағдарламада жергілікті шығармашылық ұжымдармен қатар, елімізге танымал өнер жұлдыздары - Маржан Арапбаева, Қайрат Түнтеков, ӘділетЖауғашар, Сырым Исабаев, Заттыбек Көпбосынұлы, Еркеш Хасен өнер көрсетіп, қала тұрғындары мен қонақтарына көтеріңкі көңіл күй сыйлады.Шымкент қаласының әкімдігі ұйымдастырған бұл мерекелік іс-шараның басты мақсаты — ел егемендігі мен тәуелсіздігін дәріптеу, ұлттық бірлік пен отансүйгіштік құндылықтарды ұлықтау.Республика күні – халқымыздың өткен жолын саралап, тәуелсіздігіміздің мәнін терең түсінуге мүмкіндік беретін маңызды мереке.Шымкенттегі мерекелік іс-шара осы тарихи күннің мәні мен рухын айшықтап, елдігіміздің тұғырын биіктете түсті.Мерекелік кеш ертең де Астана алаңында жалғасын тауып, соңы жарқын отшашумен қорытындыланады.

Салық органы Қазақстан Республикасының Салық кодексінде айқындалған жағдайларда салықтық міндеттеменің орындалуын қамтамасыз ету тәсілдерін қолданады.Қамтамасыз ету тәсілдері – салық төлеушінің (салық агентінің) салықтық міндеттемені тиісінше орындауына ынталандыратын мүліктік және (немесе) шектеу сипатындағы шаралар.Қамтамасыз ету тәсілдері:1) өсімпұлдар есепке жазу;2) шығыс операцияларын тоқтата тұру;3) мүлікке билік етуді шектеу;4) электрондық шот-фактуралар жазып беруін тоқтата тұру;5) интернет-ресурстарға және (немесе) Қазақстан Республикасының аумағында интернет-алаң арқылы қызметті жүзеге асыратын шетелдік компанияның интернет-алаңына кіруді шектеуАқпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd-sko/press/news/details/1311483?lang=ru

   2026 жылғы 14 қазанда Астана қаласында Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитеті Төрағасының орынбасары Жайдар Инкербаевтың «Huawei Technologies Kazakhstan» компаниясының өкілдерімен кездесуі өтті.   Кездесу бұған дейін өткізілген бейнеконференцияның жалғасы болып, мемлекеттік кірістер саласында жасанды интеллект технологияларын қолдану перспективаларын, сондай-ақ технологиялық ынтымақтастықтың ықтимал бағыттарын талқылауға арналды.   «Huawei Technologies Kazakhstan» - Қазақстандағы халықаралық Huawei технологиялық компаниясының ресми өкілдігі. Компания ақпараттық-коммуникациялық технологияларды, телекоммуникациялық инфрақұрылымды және цифрлық шешімдерді дамытуға маманданған.   Кездесу барысында тараптар жасанды интеллект негізіндегі шешімдерді техникалық қамтамасыз ету мәселелерін, оның ішінде есептеу қуаттарын, графикалық процессорларды (GPU) пайдалануды және тиісті инфрақұрылымды ұйымдастыру мүмкіндіктерін қарастырды.   Мемлекеттік кірістер комитетінің қажеттіліктерін ескере отырып, қажетті есептеу ресурстарын қамтамасыз ету тәсілдеріне, технологиялық шешімдерді таңдауға және оларды тәжірибеде қолдану мүмкіндіктерін бағалауға ерекше назар аударылды.   Кездесу қорытындысы бойынша тараптар ықтимал техникалық шешімдерді одан әрі пысықтау және жасанды интеллект технологияларын енгізу саласындағы ынтымақтастық перспективаларын талқылады.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd/press/news/details/1311485?lang=ru

 «2026 жылдың қаңтарынан бастап, тамыз айына дейін Қазақстан мен Швейцария арасындағы тауар айналымы 1 120,9 млн АҚШ долларын құрады, бұл өткен жылмен салыстырғанда салыстырғанда 19,3%-ға артық».Бұл туралы Қазақстан Республикасының Сауда және интеграция министрі Арман Шаққалиев Швейцария Конфедерациясының Елшісі Кристина Хонеггер ханыммен кездесуінде мәлімдеді.Аталмыш жиын  Министрдің Швейцария Конфедерациясына алдағы жұмыс сапары аясында өтті. 22-ші қазан күні Берн қаласында Сауда-экономикалық ынтымақтастық жөніндегі комиссияның 12-ші отырысы өтпек. Тараптар екіжақты сауда-экономикалық байланыстарды нығайту, сондай-ақ өзара сауда мен инвестициялық ынтымақтастықты кеңейту перспективаларын талқылады.Биылғы жылдың 8 айының ішінде Қазақстанның Швейцарияға экспорты 15,4%-ға өсіп, 820,5 млн долларға жетті.Министрдің  сөзінше, Қазақстан Швейцарияға өңделген өнім экспортын 30 позиция бойынша арттыра алады. Соның ішінде ең перспективті бағыттар - металлургия, тамақ өнеркәсібі, мұнай-химия, машина жасау және химия салалары. Оның ішінде алюминий, болат прокаты, ферроқорытпалар, күнбағыс майы, ұн, макарон және кондитерлік өнімдер туралы сөз қозғалды.Өз кезегінде Швейцария Елшісі Кристина Хонеггер Министрдің ұстанымын қолдап, швейцариялық тараптың екі ел арасындағы сауда-экономикалық қатынастарды одан әрі нығайтуға ниетті екенін білдірді.Айта кетейік, Швейцария Қазақстанның ең ірі инвесторларының бірі: соңғы 20 жылда инвестиция көлемі 36 млрд доллардан асты. Бүгінде елімізде швейцариялық капиталы бар 400-ге жуық компания жұмыс жасайды. Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mti/press/news/details/1311488?lang=ru

Азаматтың өтініші жол берілетін болу үшін мынадай талаптарға сәйкес келуге тиіс:дауланып отырған заң немесе өзге де нормативтік құқықтық акт өтініш субъектісінің қатысуымен қаралған нақты іс бойынша сотта қолданылған және оның құқықтары мен бостандықтарына тікелей әсер еткен, сондай-ақ іс бойынша апелляциялық сатыдағы соттың заңды күшіне енген сот актісі қабылданған болуы қажет;өтініш апелляциялық сатыдағы сот актісі қабылданған күннен бастап бір жылдан кешіктірілмей берілуге тиіс;өтініш субъектісінің өз құқықтары мен бостандықтарының бұзылғанын көрсететін белгілер болуға тиіс.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/news/details/1311477?lang=ru

Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігінің 2026–2027 жылдарға арналған Медиа-жоспарын іске асыру мақсатында облысымыздың білім беру ұйымдарында Еңбек апталығы аяқталды. Апталық аясында оқушылар түрлі мамандықтар, олардың қоғамдағы маңызы, қазіргі еңбек нарығының талаптарымен танысты. Еңбек адамдарына құрметпен қарауға, жұмысшы мамандықтарды дәріптеуге және саналы кәсіби таңдау қалыптастыруға ерекше көңіл бөлінді.Мектептерде сынып сағаттары, жұмыс орындарына экскурсиялар, сенбіліктер, жәрмеңкелер, байқаулар, түрлі мамандық өкілдерімен кездесулер ұйымдастырылды. Жұмысшы мамандықтар өкілдерінің кәсіби шеберлігі мен еңбегінің маңыздылығына ерекше назар аударылды.Еңбек апталығы аясында өткізілген іс-шаралар білім алушылардың еңбек адамдарына құрметпен қарауын, әрбір мамандықтың қоғамдағы маңызын түсінуін және кәсіби болашағына саналы көзқарасын қалыптастыруға бағытталған маңызды алаңға айналды.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/vko-bilim/press/news/details/1311455?lang=ru

Кеден саясатының маңызды бағыттарының бірі тауарлардың жекелеген санаттарын әкелу және әкету қағидаларын белгілейтін тыйымдар мен шектеулер жүйесі болып табылады. Тауарлар Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасы арқылы өткізіледі және (немесе) тыйымдар мен шектеулер сақтала отырып, кедендік рәсімдерге орналастырылады.Біржақты тәртіппен енгізілетін шараларды қоса алғанда, тарифтік емес реттеу шараларының, сондай-ақ техникалық реттеу шараларының сақталуы Одақ туралы шартқа сәйкес Комиссия айқындаған жағдайларда және тәртіппен немесе Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен расталады. Әскери мақсаттағы өнімдерге қатысты шараларды қоса алғанда, бақылаудың ерекше шараларының сақталуы Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес белгіленген жағдайларда және тәртіппен құжаттарды және (немесе) осындай шаралардың сақталуын растайтын мәліметтерді ұсыну арқылы расталады.Еуразиялық экономикалық одақтың техникалық регламенттерінде белгіленген талаптарға, сондай-ақ Қазақстан Республикасының техникалық реттеу саласындағы заңнамасының талаптарына әкелінетін тауарлардың сәйкестігін растайтын құжаттар және осындай құжаттардағы мәліметтер туралы ақпарат алмасу жөніндегі техникалық реттеу саласындағы уәкілетті орган мен уәкілетті органның ақпараттық өзара іс-қимыл жасау тәртібі техникалық реттеу шараларының сақталуын растау мақсатында бірлескен актімен айқындалады.Санитариялық, ветеринариялық-санитариялық және карантиндік фитосанитариялық шаралардың, сондай-ақ радиациялық талаптардың сақталуы Одақ туралы шартта және оған сәйкес қабылданған Комиссия актілерінде белгіленген тәртіппен және (немесе) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен санитариялық-эпидемиологиялық, ветеринариялық, карантиндік фитосанитариялық және радиациялық бақылауды (қадағалауды) жүзеге асыру нәтижелері бойынша расталады.Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкелу және (немесе) Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағынан жеке тұлғалардың Одақ туралы шартта көзделген және Еуразиялық экономикалық одаққа мүше болып табылмайтын мемлекеттермен сауда жасауда тарифтік емес реттеу шаралары қолданылатын тауарлардың бірыңғай тізбесіне енгізілген тауарларды жеке пайдалануға арналған тауарлар ретінде әкету ерекшеліктерін Комиссия айқындайды.Егер тыйымдар мен шектеулерді белгілейтін актілерде олардың сақталуын растау жағдайлары және (немесе) тәртібі айқындалмаса, мұндай тыйымдар мен шектеулердің сақталуы тауарларды Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасы арқылы өткізу кезінде, сондай-ақ тауарларды ішкі тұтыну үшін шығару немесе экспорт кедендік рәсімдеріне орналастыру кезінде расталады.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd-vko/press/news/details/1311434?lang=ru

ЕРЕЖЕСІ Байқауға 15-30 жас аралығындағы шетел азаматы болып табылатын ұлты қазақ отандастар қатыса алады;Байқауға 15-30 жас аралығындағы Қазақстан Республикасының азаматы болып табылмайтын ұлты қазақ азаматтары қатыса алады. Қатысушы жоба туралы ұзақтығы 2 минуттан аспайтын бейнежазбаны немесе 10 слайдтан аспайтын презентацияны Oqbaiqau@gmail.com эл-поштасына шетел паспорты немесе туу туралы куәлігімен қоса өзі туралы ақпаратты (Толық аты-жөні, азаматтығы, оқитын университеті мен курсы, жасы) 30 қазан 2026 ж. Дейін жіберуі керек;Бейнежазба немесе презентацияда жобаның сипаттамасы, мақсаты, ерекшеліктері мен күтілетін нәтижесі туралы нақты көрсетілуі керек;Қатысушы жұмысын жібере отырып Отандастар қорының әлеуметтік желілерінде (Facebook, Instagram, Telegram) және ресми сайтында жұмысының жариялануына келісім береді. МАРАПАТТАУ1-орын: «Киелі Қазақстан» жобасына қатысуға жолдама, ноутбук, диплом.2-орын: Планшет, диплом.3-орын: Смарт-сағат, диплом.Ынталандыру сыйлығы: «Бестемше» үстел ойыны. Ереженің толық нұсқасын сайттан қараңыз https://oq.gov.kz/Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-riga/press/news/details/1311430?lang=ru

24 қазан 2026 жыл. Бүгінгі таңда жасанды интеллект технологиялары адамзат өркениетінің барлық салаларына тереңдеп еніп үлгерді. Суреттер мен музыка, видеороликтер мен мәтіндер — бәрін де нейрожелілер бірнеше секунд ішінде жасай алады. Алайда осынау керемет жылдамдықтың артында заңнамалық тұрғыдан әлі де шешімін таппаған бір маңызды сұрақ тұр: жасанды интеллект жасаған шығармаларға авторлық құқық кімге тиесілі? Бұл мәселе бүгін тек заңгерлер мен технологтарды ғана емес, контент жасаушыларды, суретшілерді, музыканттарды және жарнама саласының өкілдерін де алаңдатып отыр.Жасанды интеллект мүмкіндіктерінің кеңеюі бірнеше жыл бұрын-ақ басталған болатын. 2022–2023 жылдары DALL-E, Midjourney, Stable Diffusion сияқты суреттер генерациялайтын платформалар бүкіл әлемде танымалдыққа ие болды. Қазақстанда да осы уақыт аралығында жасанды интеллект құралдарын пайдаланатын контент жасаушылардың саны күрт өсті. Жарнама агенттіктері, медиа компаниялар, жеке блогерлер — бәрі де ЖИ технологияларын өз жұмысына белсенді түрде ендіре бастады. Дегенмен заңнамалық база осынау жылдам даму қарқынынан артта қалып отырды. Нәтижесінде авторлық құқық мәселесі бойынша ашық сұрақтар жинала берді.Қазақстан заңнамасы бойынша авторлық құқық тек адамның шығармашылық еңбегі нәтижесінде туындайды. Қазақстан Республикасының авторлық құқық туралы заңы шығарма авторы ретінде тек жеке тұлғаны — яғни тірі адамды — таниды. Бұл қағида жасанды интеллектке авторлық мәртебе беруге мүмкіндік бермейді. Алайда мәселе мұнымен бітпейді. Жасанды интеллект туралы жаңа заң нейрожелілерге берілетін мәтіндік сұраныстар — промпттар — да авторлық құқықпен қорғала алады деп атап көрсетеді. Бірақ бұл үшін сұраныстың өзі де шығармашылық зияткерлік қызметтің нәтижесі болуы шарт. Демек, жай ғана "ай астында отырған адамды сал" деп жазу жеткіліксіз — промпт неғұрлым күрделі, нақты және ерекше болса, соғұрлым оның авторлық қорғалуға мүмкіндігі артады.ЖИ-креатор Аружан Ергали бұл мәселені өз тәжірибесі тұрғысынан терең түсінеді. Оның айтуынша, сапалы жасанды интеллект контентін жасау — жай ғана батырма басу емес, ол нағыз шығармашылық процесс. "Бір ғана жоба үшін алдымен кейіпкер жасайсың, раскадровка әзірлейсін, ондаған, кейде жүздеген нақты сұраныстар жазасын. Содан кейін алынған нәтижелерді сұрыптап, өңдеп, біріктіресін. Бұл — нағыз авторлық жұмыс," — дейді Аружан. Оның пікірі бойынша, ЖИ тек қарандаш немесе фотокамера сияқты — шебердің қолындағы құрал. Кім сол құралды ұстаса, шығарманың да авторы сол адам болуы тиіс.Заңгер Сергей Уткин авторлық мәселеде ең басты өлшем ретінде адамның шығармашылық қатысуын атайды. "Егер адам не жасау керектігін ойластырып, сюжет пен стильді анықтаса, нәтижені бағалап, жетілдірсе — онда шығармашылық бастама бар. Жасанды интеллект мұнда тек ойды жүзеге асыратын құрал ретінде қызмет етеді," — деп түсіндіреді маман. Алайда даулы жағдайлар туындаған кезде соттар немесе тиісті органдар әр шығарманы жеке-жеке қарастыруы мүмкін. Яғни автордың шығармашылық үлесін дәлелдеу оның өзінің міндетіне айналады — бұл болашақта маңызды мәселеге айналуы мүмкін.Жаңа заң сонымен қатар жасанды интеллект жасаған контентті пайдаланушылар мен платформаларға бірқатар міндеттер жүктейді. Ең бастысы — синтетикалық контентті белгілеу (маркировка) талабы. Яғни ЖИ жасаған суреттер, видеолар немесе мәтіндер тиісті белгімен таңбалануы тиіс. Бұл талап дезинформацияның таралуын шектеуге, сондай-ақ тұтынушылардың не шынайы, не жасанды екенін ажырата алуына септігін тигізбек. Жасанды интеллект жүйелерінің иелері мен операторлары да технологияны пайдалану барысында туындауы мүмкін тәуекелдерді бақылауға міндетті. Бұл жауапкершілік талабы — дамыған елдердің тәжірибесіне сәйкес алынған прогрессивті қадам.Халықаралық тәжірибеге жүгінсек, бұл мәселе жаһандық деңгейде де бірыңғай шешімін таппаған. АҚШ-та Авторлық құқықтар бюросы ЖИ жасаған шығармаларды адамның шығармашылық үлесінсіз тіркеуден бас тартады. Еуропалық Одақта ЖИ туралы жаңа заң шеңберінде авторлық мәселе жеке талқылануда. Қытайда кейбір сот шешімдері ЖИ-контентте адамның промпт жасаудағы рөлін авторлық белгі ретінде мойындаған. Бұл халықаралық параллельдер Қазақстанның таңдаған тәсілі — адамның шығармашылық үлесін негіз ету — дұрыс бағыт екенін аңғартады.Сарапшылардың пікірінше, технологиялар дамыған сайын авторлық құқық, деректер қауіпсіздігі және жауапкершілік мәселелері одан да өткір сипат алатын болады. Ақпараттық технологиялар саласының зерттеушісі, Алматы университетінің доценті Гүлнар Ахметова: "Бүгін біз ЖИ заңнамасының тек алғашқы бетпердесін ғана жазып жатырмыз. Келесі бес жыл ішінде даулар мен прецеденттер арқылы заңнама одан ары нақтыланатын болады. Контент жасаушылар өз авторлық үлестерін дәлелдей алатындай тетіктер, мәселен блокчейн негізіндегі тіркеу жүйелері, өзекті бола бастайды," — деп болжайды. Мемлекет те осы саладағы реттеуші рөлін нығайтуды жалғастыруда — тиісті мемлекеттік органдар синтетикалық контентті бақылауға арналған платформалар мен стандарттарды әзірлеу үстінде. Жасанды интеллект дәуірінде шығармашылық пен заңнама арасындағы бұл тарихи диалог — тек Қазақстан үшін ғана емес, бүкіл адамзат үшін маңызды сынақ болып қала бермек.

2026 жылдың 24 қазанында Шымкент қаласының полиция департаменті өткен аптадағы рейдтердің қорытындысын жариялады. «Таза Қазақстан» ұлттық акциясы аясында бір ғана апта ішінде қалада тазалық пен абаттандыруға қатысты 300-ге жуық құқық бұзушылық тіркелген. Атап айтқанда, аумақты абаттандыру ережелерін бұзушылық фактілері 250 жағдайды құраса, қоғамдық орындарды ластау бойынша 39 оқиға тіркелген. Барлық анықталған бұзушылықтар бойынша заңнамаға сәйкес тиісті шаралар қолданылды.Бұл сандар бір қарағанда қарапайым статистика болып көрінуі мүмкін. Алайда олардың артында — мегаполистің экологиялық болашағы, тұрғындардың тұрмыс сапасы және мемлекеттің азаматтық мәдениетті қалыптастыру жолындағы жүйелі жұмысы жатыр. Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы және оңтүстіктің экономикалық орталығы ретінде миллионнан астам адамды өз бойына сыйғызады. Осындай тығыз қоныстанған мегаполисте тазалықты сақтау мәселесі жыл өткен сайын өткірлене түсуде.«Таза Қазақстан» акциясы — 2023 жылы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен іске қосылған ұлттық ауқымдағы экологиялық бағдарлама. Бағдарламаның мақсаты — елдің барлық өңірлерінде қоғамдық орындардың тазалығын қамтамасыз ету, азаматтардың экологиялық санасын арттыру және ластаушыларға қатысты заңды жауапкершілікті күшейту. Бүгінде акция тек маусымдық шара ретінде ғана емес, тұрақты мониторинг жүйесіне айналды. Полиция, санитарлық қызмет және жергілікті әкімшілік бірлесе отырып, қала аумағын жүйелі тексеріп, бұзушыларды жауапкершілікке тартып келеді.Шымкент полиция департаментінің өкілі, подполковник Жандос Байқадамов акция қорытындысына түсініктеме бере отырып: «Біз азаматтарды айыппұлдау мақсатында шықпаймыз. Негізгі мақсатымыз — халықтың санасында тазалық мәдениетін орнықтыру. Бірақ ереже бұзылса, заң талаптары орындалуы тиіс», — деді. Ол сондай-ақ анықталған бұзушылықтардың басым бөлігі тұрмыстық қалдықтарды рұқсат етілмеген жерлерге тастаумен, жалпы пайдаланымдағы аумақтарды ластаумен және сауда нүктелері мен базарлардың маңайын тазалау ережелерін сақтамаумен байланысты екенін атап өтті.Мамандардың пікірінше, қала тазалығы мен тұрғындардың денсаулығы арасындағы байланыс тікелей және дәлелденген. Қоршаған ортаны қорғау саласының сарапшысы, доцент Айгүл Нұрланова: «Ашық жерлерде шашылып жатқан қоқыс — бұл тек эстетикалық мәселе емес. Бұл — аурудың таралу қаупі, жер асты суларының ластануы, жәндіктер мен кеміргіштердің өршуі. Бір ластанған аудан бүкіл микрорайонның санитарлық жағдайына кері әсер етеді», — дейді. Оның сөзінше, Шымкент сынды оңтүстік климаты ыстық қалаларда тазалық сақтаудың маңызы одан да артып, гигиеналық тәуекелдер бірнеше есе жоғарылайды.Статистикалық деректерге жүгінсек, Қазақстан бойынша соңғы үш жылда «Таза Қазақстан» акциясы шеңберінде жалпы алғанда 2 миллионнан астам тонна қалдық жиналды, жүздеген заңсыз қоқыс тастайтын орын жойылды. Тек Шымкент бойынша ғана 2025 жылы жүргізілген рейдтер кезінде 1 200-ден астам бұзушылық тіркеліп, айыппұл жиынтығы 50 миллион теңгеден асты. Биылғы жылдың ағымдағы деректері де алдыңғы жылмен салыстырғанда бұзушылықтардың азаймай отырғанын көрсетеді. Бұл цифрлар — жұмыс жасалмай отыр деген мағынада емес, керісінше, мониторинг күшейген сайын бұрын байқалмай қалып жатқан бұзушылықтар анықтала бастады деген сигнал.Шымкенттіктердің бұл мәселеге деген көзқарасы бірдей емес. Ықыласбек Оспанов атты тұрғын: «Ауламыздың маңайына жиі бейтаныс адамдар қоқыс тастап кетеді. Полицияның рейдтері маңызды, бірақ камераларды да орнатса, нәтиже жақсырақ болар еді», — дейді. Ал жергілікті кәсіпкер Гүлнара Сейткали бұзушылықтар санының жоғарылығын кейде жеткіліксіз инфрақұрылыммен түсіндіреді: «Қоқыс жәшіктері аз. Адам жәшік таппаса, кейде жол бойына тастауға мәжбүр болады. Ең алдымен контейнерлер санын арттыру керек». Бұл — маңызды байқау. Тазалық мәдениетін тәрбиелеу жауапкершілігі тек азаматтарға емес, қала инфрақұрылымын жоспарлайтын мекемелерге де бірдей жүктелуі тиіс.Болашақ перспективаларға келер болсақ, Шымкент әкімдігі алдағы жылдары ақылды қалдықтарды басқару жүйесін, яғни сенсорлы қоқыс жәшіктері мен GPS арқылы бақыланатын машиналарды енгізуді жоспарлайды. Бұған қоса, мектептерде экологиялық сауаттылық сабақтарын жандандыру, ауыр бұзушылықтар үшін айыппұл мөлшерін ұлғайту мәселелері де қарастырылуда. Дүниежүзілік тәжірибе дәлелдегендей — Сингапур, Токио, Амстердам сынды қалалар тазалыққа тек заңмен ғана емес, азаматтық мәдениеттің тереңіне сіңген ұжымдық жауапкершілік арқылы қол жеткізді. Қазақстан үшін де бұл жол ұзақ, бірақ бастауы дәл осы сияқты апталық рейдтерден, тіркелген бұзушылықтардан және олардан алынған сабақтан басталады. «Таза Қазақстан» — тек акция емес, ұрпаққа қалдырылатын мирас туралы таңдау.

24 қазан 2026 жыл. Шымкент қаласы мен Түркістан облысы Білім министрлігінің бағалауы бойынша жасөспірімдер арасындағы нашақорлықтың алдын алу жөніндегі жұмыстың тиімділігі бойынша ең төменгі көрсеткіштерді тіркеген аймақтар қатарында аталды. Ресми мәліметтер бойынша, аталған өңірлердегі профилактикалық жұмыстың тиімділігі небәрі 43 пайызды құрады. Бұл сан — жай ғана статистика емес, қоғамға берілген өткір сигнал.Салыстыру үшін айта кетсек, бірқатар облыстарда осы бағыттағы жұмыстың тиімділігі 100 пайызға жақындайды. Алматы, Астана және Қарағанды сияқты ірі өңірлер мектептерде жасөспірімдермен жүргізілетін профилактикалық іс-шараларды жүйелі түрде ұйымдастырып, нашақорлыққа қарсы тұруда айтарлықтай нәтижеге қол жеткізген. Шымкент пен Түркістан облысының артта қалуы — ұйымдастырушылық олқылықпен қатар, мәселенің тереңдігін де аңғартады. Өйткені Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы, халқының жас тобы ерекше жоғары болатын мегаполис. Бұл жерде жасөспірімдер саны да, олардың ортасына нашақорлықтың ену қаупі де ерекше жоғары болып табылады.Мектептер мен колледждерде профилактикалық жұмысты жаңа форматқа көшіру ісі бүкіл ел бойынша жүргізілуде. Ескі лекция үлгісінің орнына бүгін әлеуметтік роликтер, деректі фильмдер мен интерактивті сабақтар пайдаланылуда. Білім министрлігінің мәліметтеріне сүйенсек, биылғы жылдың 2 ақпаны мен 30 сәуірі аралығында «Заң және тәртіп» қағидатын насихаттау аясында мектептер мен колледждерде тоғыз әлеуметтік бейнеролик және екі деректі фильм көрсетілді. Осы іс-шараларға барлығы 478 мың 19 студент қатысты. Бұл — елеулі қамту, алайда нәтижелер аймақ бойынша әркелкі болып отыр.Шымкенттегі оңалту орталығының директоры Анатолий Ичетовкин бұл жайлы ашық айтады: «Дәстүрлі лекция — монолог. Ал бейне мен интерактивті сабақ — диалог. Жасөспірім тыңдаушы ғана емес, іс-қатысушыға айналады, сонда ғана ол нашақорлықтың ауыр зардабын жүрегімен сезіне алады. Менің тәжірибемде визуалды материалдардан кейін жасөспірімдер оңалтуға жиі-жиі ерікті түрде жүгіне бастады». Оның пікірінше, фильмдер мен роликтер тек ескертпей, бала санасына терең сіңетін эмоционалдық әсер қалдырады. Дәл осы әсер алдын алу жұмысының маңызды бөлігі болуға тиіс.Нашақорлық мамандары жасөспірімдер арасындағы есірткі тұтынудың ерекше алаңдатарлық тенденциялары туралы хабарлайды. Нашақорлық дәрігерлерінің айтуынша, соңғы уақытта 15 пен 18 жас аралығындағы кәмелетке толмағандар арасынан көмек сұрап келушілер санының өскені байқалуда. Таралым жоғары заттардың ішінде синтетикалық есірткілер үлесі ерекше жоғары, сондай-ақ барбитураттарды қолданудың өсуі де мамандарды толғандыруда. Статистика бойынша, Қазақстанда есірткіні алғаш рет қолданатын адамдардың орташа жасы соңғы онжылдықта тұрақты түрде төмендеп келеді. Егер 2010 жылдары бұл жас шамамен 18–20 аралығында болса, бүгінде бұл шек 14–15 жасқа дейін ығысқан деген мәліметтер бар. Бұл дерек — қоғамдық проблеманың ауқымын айқын аңғарту үшін жеткілікті.Психологтар жасөспірімдер арасындағы нашақорлықтың себептерін жіктей отырып, бірнеше негізгі фактор атайды: қызығушылық пен тәжірибе жасауға деген табиғи ықылас, теріс ортаның әсері, отбасылық жанжал мен психологиялық мәселелер. Осы тізімде отбасы атмосферасы бірінші орында тұруға тиіс. Шымкенттің тәжірибелі психологы Динара Мураткызы айтқандай: «Ата-анамен сенімді қарым-қатынас орнаған бала қиын жағдайда бірінші кезекте жақындарына жүгінеді, сырттан «пана» іздемейді. Бірақ бүгін отбасылардың бір бөлігінде сол сенімді байланыс үзілген. Ата-ана жұмыс пен өмір қамымен, бала өз ортасымен өзінше жатады. Дәл осы алшақтық есірткі тарататындарға ең ыңғайлы алаңға айналады». Психолог ата-аналарды балаларымен тұрақты диалог орнатуға, олардың мазасызданған сәттерін байқауға шақырады.Проблеманы шешуде цифрлық технологиялар да рөл атқармақ. Бас прокуратура мектеп оқушыларының есірткі сатылатын сайттарды жиі шарлайтын аккаунттарын анықтауға арналған АТ-жүйені сынақтан өткізді. Бұл жүйенің жұмыс принципі — оқушының желідегі белсенділігін бақылау арқылы қауіп-қатер белгілерін ерте анықтау. Алайда мамандар бұл жерде де ескерту жасайды: технология бақылаудың бір құралы, ал шынайы алдын алу тек санамен, тәрбиемен және жылылықпен жасалады. Бас прокуратура өкілдерінің сөзінше, жүйе толық іске қосылған жағдайда ескерту сигналы мектеп психологы мен кураторға жіберіледі, ол арқылы мұғалімдер оқушымен уақытылы жұмыс жүргізе алады.Бөлек күрделі мәселе — кәмелетке толмағандарды есірткі таратушы ретінде пайдалану. Ересек делдалдар жасөспірімдерді жеткізуші немесе хабарлаушы ретінде қолданады, өйткені олардың жазасы жеңілірек деп санайды. Шындығында заңдастыру бойынша кәмелетке толмаған болса да есірткі таратқаны үшін қылмыстық жауаптылық қарастырылған. Мамандар жасөспірімдер мен олардың ата-аналарын бұл жайлы хабардар ету маңызды деп есептейді. Шымкент пен Түркістан облысында тиімділіктің 43 пайызда тұруы — уақытша нәтиже. Жергілікті билік органдары мен педагогтер қауымдастығы мақсатты жоспар жасап, нәтижелі жұмысқа кірісуге мәжбүр. Бүгінгі 15 жастағы баланың ертеңгі таңдауы ол өткен бүгінгі сабаққа байланысты болуы мүмкін екенін ұмытпау керек.

24 қазан 2026 жыл. Қазақстанның оңтүстік өңірі — Шымкент қаласы бүгін ерекше бір жаңалықтың ортасында. Елдің ең ірі жас кәсіпкерлер байқауларының бірі — National Founder Cup 2026 іс-шарасына өтінім қабылдау ресми түрде жарияланды. Бұл платформа жергілікті идеяларды халықаралық деңгейдегі стартаптарға айналдырудың нақты жолын ұсынып, Шымкент Назарбаев Зияткерлік мектебін өз алаңына айналдырмақ.Қазақстан соңғы бірнеше жыл ішінде стартап экожүйесін дамытуда елеулі қадамдар жасады. ҰДҚ (Ұлттық даму қоры) деректері бойынша, 2022–2025 жылдар аралығында елдегі технологиялық стартаптардың саны үш есеге артты. Алайда сарапшылар бұл өсімнің негізінен Алматы мен Астана қалаларымен шектеліп қалатынын ескертіп келді. Оңтүстік Қазақстан аймағы, оның ішінде 1,2 миллионнан астам тұрғыны бар Шымкент, инновациялық инфрақұрылым жағынан елеулі қолдауды қажет ететін өңір болып саналды. Дәл осы тұста National Founder Cup 2026 байқауының Шымкентте өткізілуі стратегиялық маңызға ие.Байқаудың тарихы 2019 жылдан бастау алады. Сол жылы Алматыда алғаш рет өткізілген National Founder Cup іс-шарасы бар болғаны 80 қатысушыны біріктірді. Содан бері платформа жыл сайын өсіп, 2023 жылы 500-ден астам өтінімді қабылдады, 2025 жылы олардың саны мыңнан асты. Байқаудың негізгі мақсаты — жас кәсіпкерлерге инвесторлармен, тәлімгерлермен және іскерлік серіктестермен тікелей байланыс орнату мүмкіндігін беру. Осы жыл бірінші рет Шымкентте ұйымдастырылуы оның ауқымын ел деңгейінен аймақтық деңгейге кеңейтетінін білдіреді.Байқауға қатысуды мақсат еткен жас кәсіпкер Айдана Сейтқалиева өз ойымен бөлісті: «Мен бірнеше жылдан бері ауылдық жерлердегі балаларға арналған онлайн оқыту платформасын жасап жатырмын. Бірақ инвестор табу өте қиын болды, себебі Алматыдан тыс жерде бізді ешкім байқамайды. National Founder Cup маған дұрыс адамдармен танысуға мүмкіндік береді деп сенемін». Бұл пікір Шымкент жастарының инновациялық әлеуетке ие екенін, тек оны ашатын платформа жетіспейтінін айқын көрсетеді.Demo Day — байқаудың шарықтау шегі 14 қараша 2026 жылы Шымкенттегі Назарбаев Зияткерлік мектебінде өтеді. Өтінімдерді қабылдаудың соңғы мерзімі 4 қарашаға белгіленген. Бұл формат қатысушыларға екі апта ішінде өз идеясын жетілдіріп, инвесторлар алдында таныстыруға дайындалуға мүмкіндік береді. Байқау ұйымдастырушыларының мәліметі бойынша, Demo Day күні кемінде 30 белсенді инвестор мен 20-дан астам тәжірибелі тәлімгер қатысады деп күтілуде. Стартапқа мамандандырылған бизнес-акселераторлардан 150 миллион теңгеге дейінгі қаржыландыру мүмкіндіктері жарияланған.Іс-шараның Шымкентте өткізілуі туралы пікір айтқан технологиялар саласының сарапшысы Берік Жұмабеков: «Шымкент — Орталық Азияның маңызды логистикалық торабы. Қала Өзбекстан мен Тәжікстанға шекаралас, ал бұл стартаптар үшін тікелей аймақаралық нарыққа шығу деген сөз. National Founder Cup-тың осы жерде өткізілуі кездейсоқтық емес, бұл — стратегиялық шешім» деді. Шынында да, Шымкенттің географиялық орналасуы жас кәсіпкерлерге тек қазақстандық нарықпен ғана шектелмей, бірден Орталық Азия аймағына ойша жоспарлауға мүмкіндік береді. Статистикаға жүгінсек, Орталық Азиядағы цифрлық экономиканың жалпы көлемі 2026 жылы 12 миллиард долларға жеткен, ал 2030 жылға қарай бұл сан 35 миллиардқа жетеді деп болжануда.Байқаудың қоғамдық маңыздылығы туралы Шымкент қалалық әкімдігінің кәсіпкерлікті дамыту жөніндегі бөлімі де пікір білдірді. Бөлім басшысы Гүлжан Омарованың айтуынша: «Біз соңғы екі жылда жастар арасындағы кәсіпкерлік белсенділіктің 40 пайызға артқанын байқадық. Мұндай байқаулар бұл тенденцияны күшейтіп, жастарға нақты бағыт-бағдар береді. Қала әкімдігі National Founder Cup қатысушыларын толықтай қолдайды». Бұл мәлімдеме байқаудың жай ғана жеке іс-шара емес, мемлекеттік кәсіпкерлік саясатымен үндесетін маңызды алаң екенін растайды.Тарихи тұрғыдан алғанда, Кремний алқабының дүниеге келуіне де ұқсас бастамалар негіз болды. 1970-жылдардағы Стэнфорд университетінің стартап байқаулары кейіннен Apple, Google сияқты алыпбасарлардың ұрығын септі. Қазақстандағы National Founder Cup ондай ауқымға жете ме деген сұрақтың жауабы уақытқа байланысты болғанымен, бастама дұрыс бағытта екені анық. Байқаудың алдыңғы жылдары іске қосылған 47 стартаптың 12-і бүгін нарықта белсенді жұмыс істеп, жиынтықта 800-ден астам жұмыс орнын ашты.National Founder Cup 2026 байқауы — Шымкент үшін жай ғана бір іс-шара емес, аймақтың инновациялық тарихында жаңа бет ашатын оқиға. Жергілікті жастардың идеялары бүгін NIS залдарында естіліп, ертең халықаралық нарықтарды жаулап алуы мүмкін. Өтінімдерді қабылдаудың соңғы мерзімі 4 қарашаға дейін созылатынын ескерсек, болашақ кәсіпкерлердің алдында тіркелуге толық мүмкіндік бар. Себебі үлкен жаңалықтар кішкентай идеялардан басталады, ал сол идеяны іске асыратын нақты платформа дәл қазір Шымкентте есігін айқара ашып тұр.

24 қазан 2026 жыл. Қазақстанның оңтүстік өңірінде технологиялық қауымдастық арасында үлкен қызығушылық тудырған жаңалық таралды: Decentrathon хакатоны Шымкент қатысушылары үшін арнайы аймақтық сыйлық қорын — 1 500 000 теңге — жариялады. Бұл шешім тек бір жарыс туралы ғана емес, Қазақстандағы IT-индустрияның аймақтық дамуы туралы маңызды сигнал болып табылады.Decentrathon — блокчейн, жасанды интеллект және Web3 технологияларына негізделген шешімдер әзірлеуге арналған ірі хакатон. Іс-шара decentrathon.ai платформасы арқылы жүзеге асырылып, Қазақстан бойынша бірнеше қалада бір мезгілде өткізіліп келеді. Биылғы жылы ұйымдастырушылар жаңа тәжірибені енгізді: Шымкент сияқты аймақтық орталықтарда жергілікті команда рейтингін бөлек анықтайтын қосымша сыйлық қорын жасады. Бұл — хакатон тарихындағы принципті бетбұрыс, өйткені бұған дейін барлық марапаттар жалпы кестеде ең жоғары орындарды алғандарға ғана берілетін.Аймақтық сыйлық қорының ерекшелігі — оның негізгі жарыстан тәуелсіздігінде. Яғни команда жалпы кестеде жеңімпаз болмаса да, тек өз трегінде Шымкент командалары арасынан бірінші орын алса жеткілікті. Бұл жүйе бір мезгілде екі марапат алуға мүмкіндік береді: егер команда негізгі конкурста да жүлделі орынға ие болса және өз трегінде Шымкенттің үздік командасы деп танылса, екі сыйақыны бірдей алады. Мұндай тәсіл қатысушылардың ынтасын айтарлықтай арттырады және жергілікті дарындарды мойындауға бағытталған толыққанды механизм ретінде бағаланады.Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы, халқы 1,2 миллионнан асады. Соңғы жылдары қалада технологиялық стартап экожүйесі белсенді дамып келеді. Бірқатар IT-парктер мен инновациялық орталықтар ашылды, жоғары оқу орындары цифрлық мамандықтар бойынша түлектер санын арттырды. Алайда Алматы мен Астанамен салыстырғанда, Шымкент IT-мамандары жалпыұлттық жарыстарда жиі назардан тыс қалып жататыны жасырын емес. Decentrathon команда мүшелерінің айтуынша, дәл осы алшақтықты жою үшін аймақтық қор идеясы туды. "Бізге Шымкент мамандарының деңгейі өте жоғары екені белгілі. Оларды дарытатын арнайы платформа жасап, жергілікті экожүйенің дамуына үлес қосқымыз келді," — деп түсіндіреді ұйымдастырушылардың өкілі.Хакатон 30–31 қазан күндері Shymkent Hub алаңында — Солтүстік шағынаудан, 66/2 мекенжайда — өтеді. Check-in таңертеңгі сағат 09:00-ден басталады, тіркелу 29 қазанның кешкі сағат 23:59-на дейін decentrathon.ai сайтында жүреді. Аймақтық марапатқа үміткер болу үшін қатысушы Шымкентте тіркелген болуы, офлайн форматта алаңға жеке келуі және удостоверение ұсынуы шарт. Онлайн қатысу арқылы аймақтық жүлде алу мүмкін еместігі ерекше атап өтілген — бұл талап шынайы жергілікті дарындарды анықтауға бағытталған. Деректерге сүйенсек, соңғы үш жыл ішінде Қазақстанда өткізілген технологиялық хакатондарда Шымкент командаларының үлесі жылына орта есеппен 18 пайызды құраған. Биылғы іс-шарада бұл сан 25 пайызға дейін өсуі күтілуде — аймақтық ынталандыру механизмінің нәтижесі ретінде.Жергілікті технологиялық қауымдастық өкілдері жаңалықты ыстық ықыласпен қарсы алды. Шымкент IT-клубының жетекшісі Асхат Жұмабеков бұл бастаманы аймақтық теңсіздікті жоюдың нақты қадамы деп бағалайды: "Астана мен Алматыда ресурстар мен байланыстар мол. Шымкент жастары да дәл сондай дарынды, бірақ оларға назар аударылмайды. Осындай қосымша мотивация олардың жарысқа белсенді қатысуын қамтамасыз етеді." Бизнес-инкубатор өкілі Гүлнар Мамытова да осы пікірді қолдай отырып, аймақтық сыйлықтың жас мамандарды елдің IT-кеңістігіне енгізудегі рөлін жоғары бағалайды. Оның айтуынша, 1 500 000 теңге тек материалдық марапат емес, жас маман үшін өз күшіне деген сенімнің символы.Бұл бастама Қазақстандағы аймақтық технологиялық дамудың кең контексінде ерекше маңыз алады. Соңғы жылдары үкімет "Цифрлық Қазақстан" бағдарламасы аясында аймақтардағы IT-инфрақұрылымды нығайтуға бағытталған ірі инвестициялар бөлді. Бірақ эксперттердің пікірінше, инфрақұрылым жеткіліксіз — маманның алдына нақты мүмкіндік пен платформа қою керек. Decentrathon сияқты жеке бастамалар дәл осы олқылықты толтыруда. Болжамдар бойынша, аймақтық ынталандыру жүйесін кеңінен қолдану Шымкент, Қарағанды, Ақтөбе сияқты қалалардан жыл сайын жүздеген жаңа IT-мамандардың жалпыұлттық нарыққа шығуын жеделдетуі мүмкін.Хакатонның алдында 29 қазанға дейін тіркелу мүмкіндігі болғандықтан, Шымкенттің технологияға қызығатын барлық жастарына уақытты жіберіп алмауды ұсынамыз. Аймақтық марапат — жай ғана ақша емес, бұл Шымкенттің IT-картасына өз атыңды жазу, жаттықтырушылармен танысу, тәжірибелі менторлардан кеңес алу және болашақ карьераңа алғашқы іргетасты қалау мүмкіндігі. Decentrathon сахнасында Шымкентті лайықты дәрежеде таныстыратын команда күтіліп тұр — кезек сіздерде.

24 қазан 2026 жыл. Қазақстанның оңтүстік өңірінде технологиялық қауымдастық арасында үлкен қызығушылық тудырған жаңалық таралды: Decentrathon хакатоны Шымкент қатысушылары үшін арнайы аймақтық сыйлық қорын — 1 500 000 теңге — жариялады. Бұл шешім тек бір жарыс туралы ғана емес, Қазақстандағы IT-индустрияның аймақтық дамуы туралы маңызды сигнал болып табылады.Decentrathon — блокчейн, жасанды интеллект және Web3 технологияларына негізделген шешімдер әзірлеуге арналған ірі хакатон. Іс-шара decentrathon.ai платформасы арқылы жүзеге асырылып, Қазақстан бойынша бірнеше қалада бір мезгілде өткізіліп келеді. Биылғы жылы ұйымдастырушылар жаңа тәжірибені енгізді: Шымкент сияқты аймақтық орталықтарда жергілікті команда рейтингін бөлек анықтайтын қосымша сыйлық қорын жасады. Бұл — хакатон тарихындағы принципті бетбұрыс, өйткені бұған дейін барлық марапаттар жалпы кестеде ең жоғары орындарды алғандарға ғана берілетін.Аймақтық сыйлық қорының ерекшелігі — оның негізгі жарыстан тәуелсіздігінде. Яғни команда жалпы кестеде жеңімпаз болмаса да, тек өз трегінде Шымкент командалары арасынан бірінші орын алса жеткілікті. Бұл жүйе бір мезгілде екі марапат алуға мүмкіндік береді: егер команда негізгі конкурста да жүлделі орынға ие болса және өз трегінде Шымкенттің үздік командасы деп танылса, екі сыйақыны бірдей алады. Мұндай тәсіл қатысушылардың ынтасын айтарлықтай арттырады және жергілікті дарындарды мойындауға бағытталған толыққанды механизм ретінде бағаланады.Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы, халқы 1,2 миллионнан асады. Соңғы жылдары қалада технологиялық стартап экожүйесі белсенді дамып келеді. Бірқатар IT-парктер мен инновациялық орталықтар ашылды, жоғары оқу орындары цифрлық мамандықтар бойынша түлектер санын арттырды. Алайда Алматы мен Астанамен салыстырғанда, Шымкент IT-мамандары жалпыұлттық жарыстарда жиі назардан тыс қалып жататыны жасырын емес. Decentrathon команда мүшелерінің айтуынша, дәл осы алшақтықты жою үшін аймақтық қор идеясы туды. "Бізге Шымкент мамандарының деңгейі өте жоғары екені белгілі. Оларды дарытатын арнайы платформа жасап, жергілікті экожүйенің дамуына үлес қосқымыз келді," — деп түсіндіреді ұйымдастырушылардың өкілі.Хакатон 30–31 қазан күндері Shymkent Hub алаңында — Солтүстік шағынаудан, 66/2 мекенжайда — өтеді. Check-in таңертеңгі сағат 09:00-ден басталады, тіркелу 29 қазанның кешкі сағат 23:59-на дейін decentrathon.ai сайтында жүреді. Аймақтық марапатқа үміткер болу үшін қатысушы Шымкентте тіркелген болуы, офлайн форматта алаңға жеке келуі және удостоверение ұсынуы шарт. Онлайн қатысу арқылы аймақтық жүлде алу мүмкін еместігі ерекше атап өтілген — бұл талап шынайы жергілікті дарындарды анықтауға бағытталған. Деректерге сүйенсек, соңғы үш жыл ішінде Қазақстанда өткізілген технологиялық хакатондарда Шымкент командаларының үлесі жылына орта есеппен 18 пайызды құраған. Биылғы іс-шарада бұл сан 25 пайызға дейін өсуі күтілуде — аймақтық ынталандыру механизмінің нәтижесі ретінде.Жергілікті технологиялық қауымдастық өкілдері жаңалықты ыстық ықыласпен қарсы алды. Шымкент IT-клубының жетекшісі Асхат Жұмабеков бұл бастаманы аймақтық теңсіздікті жоюдың нақты қадамы деп бағалайды: "Астана мен Алматыда ресурстар мен байланыстар мол. Шымкент жастары да дәл сондай дарынды, бірақ оларға назар аударылмайды. Осындай қосымша мотивация олардың жарысқа белсенді қатысуын қамтамасыз етеді." Бизнес-инкубатор өкілі Гүлнар Мамытова да осы пікірді қолдай отырып, аймақтық сыйлықтың жас мамандарды елдің IT-кеңістігіне енгізудегі рөлін жоғары бағалайды. Оның айтуынша, 1 500 000 теңге тек материалдық марапат емес, жас маман үшін өз күшіне деген сенімнің символы.Бұл бастама Қазақстандағы аймақтық технологиялық дамудың кең контексінде ерекше маңыз алады. Соңғы жылдары үкімет "Цифрлық Қазақстан" бағдарламасы аясында аймақтардағы IT-инфрақұрылымды нығайтуға бағытталған ірі инвестициялар бөлді. Бірақ эксперттердің пікірінше, инфрақұрылым жеткіліксіз — маманның алдына нақты мүмкіндік пен платформа қою керек. Decentrathon сияқты жеке бастамалар дәл осы олқылықты толтыруда. Болжамдар бойынша, аймақтық ынталандыру жүйесін кеңінен қолдану Шымкент, Қарағанды, Ақтөбе сияқты қалалардан жыл сайын жүздеген жаңа IT-мамандардың жалпыұлттық нарыққа шығуын жеделдетуі мүмкін.Хакатонның алдында 29 қазанға дейін тіркелу мүмкіндігі болғандықтан, Шымкенттің технологияға қызығатын барлық жастарына уақытты жіберіп алмауды ұсынамыз. Аймақтық марапат — жай ғана ақша емес, бұл Шымкенттің IT-картасына өз атыңды жазу, жаттықтырушылармен танысу, тәжірибелі менторлардан кеңес алу және болашақ карьераңа алғашқы іргетасты қалау мүмкіндігі. Decentrathon сахнасында Шымкентті лайықты дәрежеде таныстыратын команда күтіліп тұр — кезек сіздерде.

20 қазан 2026 жыл. Қазақстанның жол саласы соңғы жылдары елеулі өзгерістерге ұшырап, цифрландыру толқыны бұл стратегиялық маңызды саланы да қамтыды. Ел Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев цифрлық трансформацияны мемлекеттік дамудың басым бағыттарының бірі ретінде бірнеше рет атап өтіп, заманауи технологияларды экономиканың барлық секторына енгізудің маңыздылығын ерекше баса көрсеткен болатын. Дәл осы стратегиялық бағытты жүзеге асырудың нақты үлгісі ретінде «Жол активтері сапасының ұлттық орталығы» республикалық мемлекеттік кәсіпорнында жұмыс істейтін KazRoadlab цифрлық ақпараттық жүйесін атауға болады.Жолдардың беріктігі мен ұзақ мерзімді пайдалану мүмкіндігі тікелей құрылыс материалдарының сапасына байланысты екені бүгін ешкімге сыр емес. Қазақстандағы жол инфрақұрылымына жыл сайын миллиардтаған теңге бөлінетінін ескерсек, материалдардың сапасын бақылау мәселесі аса өзекті болып табылады. Статистикаға жүгінсек, Қазақстанда жыл сайын мыңдаған шақырым жол жөнделіп, жүздеген нысан пайдалануға беріледі. Алайда мамандардың бағалауынша, сапасыз немесе стандартқа сай емес материалдардың қолданылуы жол жамылғысының мерзімінен бұрын тозуына әкеліп, мемлекеттік бюджетке қосымша шығын туғызады. Осы мәселені шешуде KazRoadlab жүйесі шешуші рөл атқаруда.KazRoadlab ақпараттық жүйесінің негізгі ерекшелігі — сынақ зертханаларының жұмысын бір ортаға біріктіруі. Жүйе сынама алынған сәттен бастап зерттеу нәтижелері дайын болғанға дейінгі барлық кезеңді электрондық форматта тіркейді. Практикада бұл былайша жүзеге асырылады: инженер планшет арқылы сынама алынған орынды белгілеп, материал туралы деректерді және фотосуреттерді жүйеге енгізеді. Әрбір үлгіге жеке QR-код беріледі, осы код арқылы кез келген сынаманың толық зерттеу тарихын бақылауға болады. Бұл тәсіл деректердің сенімді сақталуын қамтамасыз ете отырып, қағаз құжат айналымын едәуір қысқартады. Цифрлық ортаға көшу бюрократиялық кідірістерді азайтып, зерттеу процесін жеделдетеді деп есептейді сала мамандары.Жүйенің тағы бір маңызды артықшылығы — зертханалық зерттеулердің объективтілігі мен ашықтығын арттыруы. Бұл жерде айрықша бір механизм бар: зертхана қызметкерлері сынаманың қай нысаннан алынғанын, мердігер мен тапсырыс берушінің кім екенін көрмейді. Яғни, зерттеу нәтижелеріне сыртқы ықпал ету мүмкіндігі мүлдем шектеледі. «Жол активтері сапасының ұлттық орталығы» РМК ШҚФ Сынақ зертханасының меңгерушісі Тұрар Манас бұл туралы былай дейді: «Зертхана қызметкерлеріне сынаманың қай нысаннан алынғаны, оны кім жеткізгені және қай мердігер ұйымға тиесілі екені туралы ақпарат көрсетілмейді. Бұл ықтимал сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін болдырмауға бағытталған. Сонымен қатар жүйені енгізу мамандардың жұмысын жеңілдетіп, көп уақытты қажет ететін құжат айналымын қысқартуға және процестерді жылдам әрі тиімді жүргізуге мүмкіндік берді».KazRoadlab жүйесі сынақ орнынан алынған деректерді тікелей қабылдап, автоматты есептеулер жүргізеді. Барлық жұмыс камералар арқылы тіркеліп, фотоматериалдар нәтижелермен бірге толық сақталады. Бұл нәтижелерді кез келген уақытта қайта тексеруге және қолмен деректер енгізу кезінде туындауы мүмкін адам факторына байланысты қателерді барынша азайтуға мүмкіндік береді. Жүйе 2019 жылдан бері қолданылып келеді, ал 2024 жылы жетілдіріліп, функционалдық мүмкіндіктері кеңейтіліп, жаңа технологиялық платформаға көшірілді. Осы жеті жылдық тәжірибе жүйенің тұрақтылығы мен тиімділігін дәлелдейді.Саладағы тәуелсіз сарапшылар KazRoadlab сияқты жүйелердің болашақта жол салу индустриясын түбегейлі өзгерте алатынына сенімді. «Цифрлық зертхана жүйелерін енгізу — бұл тек технологиялық жаңалық қана емес, бұл бүкіл бақылау мәдениетін өзгерту. Нәтижелердің объективтілігі артқан сайын мердігерлер де сапаға деген жауапкершілікті күшейтуге мәжбүр болады», — деп пікір білдіреді құрылыс материалдары саласының сарапшысы Ерлан Сейткали. Оның айтуынша, мұндай жүйелер халықаралық тәжірибеде де кеңінен қолданыла бастаған: Германия, Жапония, Оңтүстік Корея сынды елдерде жол зертханаларының толық автоматтандырылуы жол жамылғысының қызмет мерзімін орта есеппен 25-30 пайызға ұзартқан.Қоғамдық тұрғыдан алғанда, KazRoadlab жүйесінің маңызы тек техникалық тиімділікпен шектелмейді. Жол сапасы — бұл тікелей азаматтардың қауіпсіздігіне, жол-көлік оқиғаларының санына және аймақтардың тиімді байланысына ықпал ететін фактор. Қазақстан Ішкі істер министрлігінің деректеріне сәйкес, жол-көлік оқиғаларының айтарлықтай бөлігі жол жамылғысының нашар жағдайына байланысты туындайды. Демек, жол материалдарының сапасын бақылауды күшейту тікелей азаматтардың өмірін сақтауға ықпал етеді. Осы тұрғыдан қарасақ, KazRoadlab жүйесі — жай ғана бюрократиялық тиімділік құралы емес, қоғамдық маңызы бар инновация.Болашаққа қарайтын болсақ, «Жол активтері сапасының ұлттық орталығы» KazRoadlab жүйесін одан әрі дамытуды жоспарлайды. Жақын жылдарда жасанды интеллект элементтерін енгізу, сынама нәтижелерін болжамды аналитика арқылы талдау және жүйені мемлекеттік жол инфрақұрылымын басқарудың бірыңғай цифрлық платформасымен интеграциялау қарастырылуда. Бұл Қазақстанды жол сапасын бақылауда аймақтық лидерге айналдыруға нақты мүмкіндік береді. Президент Тоқаевтың цифрлық трансформация жөніндегі тапсырмаларын іске асырудың нақты мысалы ретінде KazRoadlab жүйесі Қазақстанның технологиялық дамуындағы елеулі қадамды білдіреді.

2026 жылдың 20 қазанында Қазақстанның кәсіпкерлік қауымдастығы үшін маңызды жаңалық жарияланды: «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры қаржылық емес қолдау бағыттары аясында жүргізіліп жатқан жұмыстарының нәтижелерін қорытындылап, бизнес иелеріне арналған кешенді қызмет жүйесі туралы егжей-тегжейлі ақпарат таратты. Бұл хабарлама ел экономикасының маңызды буыны болып табылатын шағын және орта бизнес өкілдері арасында үлкен қызығушылық тудырды.«Даму» қоры 2001 жылы құрылғаннан бері Қазақстандағы кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдаудың негізгі операторы ретінде жұмыс істеп келеді. Жылдар бойы қордың қызмет аясы тек несие беру мен кепілдік ұсынумен шектелмей, бірте-бірте кеңейіп, бизнесті дамытудың кешенді платформасына айналды. Бүгінде қор бүкіл елде өңірлік филиалдар желісі арқылы жүз мыңдаған кәсіпкерге қызмет көрсетеді. Соңғы жылдардағы статистикаға жүгінсек, қор бағдарламалары арқылы қаржыландырылған жобалар саны жыл сайын орта есеппен 15–20 пайызға өсіп келеді, ал жалпы несие портфелі бірнеше триллион теңгені құрайды. Алайда сарапшылар атап өткендей, бизнестің табысты болуы үшін тек қаражат емес, білім мен дағды да аса қажет.Қордың жаңа бастамасы үш негізгі бағытты қамтиды және олардың әрқайсысы кәсіпкерлердің нақты мұқтаждықтарына жауап беруге бағытталған. Бірінші бағыт — консалтингтік қызметтер. Бұл бағыттың басты мақсаты — мемлекеттік қолдау шараларын алу үдерісін мейлінше ашық және түсінікті ету, сондай-ақ жосықсыз тәжірибелер тәуекелін барынша азайту. Консалтингтік қызметтердің сапасын арттыру мәселесі де алдыңғы орынға шығарылып отыр. «Біз кәсіпкерлердің мемлекеттік бағдарламалар туралы жеткілікті ақпараты болмауынан зардап шегетінін байқадық. Консалтинг — осы олқылықты толтырудың ең тиімді жолы», — деді қордың аймақтық дамыту бөлімінің сарапшысы Асқар Жанбеков.Екінші бағыт — онлайн оқыту жүйесі. online.damu.kz платформасы арқылы іске асырылатын «Іскер аймақ» бағдарламасы кәсіпкерлерге мүлдем тегін бизнес-білім беруді қамтамасыз етеді. Оқу мазмұны өте кең: қаржы және бизнестің құқықтық негіздері, сату мен маркетинг стратегиялары, команда құру мен тиімді басқару, цифрландыру мен автоматтандыру тақырыптары бойынша курстар қол жетімді. Бұдан басқа, нақты салалардың өзіндік ерекшеліктеріне арналған мамандандырылған курстар да бар. Экономист-сарапшы Гүлнәр Сәбитова бұл бастамаға жоғары баға береді: «Цифрлық оқыту платформасы — заман талабына сай шешім. Кәсіпкер Алматыда ма, Жезқазғанда ма — бәрібір, интернет байланысы болса, білімге қол жеткізе алады. Бұл географиялық теңсіздікті жоюдың нақты тетігі».Үшінші және ерекше практикалық мәні бар бағыт — өнімді өткізуге жәрдемдесу. Отандық тауар өндірушілерді цифрлық сауда алаңдарына — маркетплейстерге — шығару арқылы олардың тауарларының нарықта ілгерілеуіне мүмкіндік беру осы бағыттың өзегі болып табылады. 2026 жылдың нәтижелері бойынша 885 кәсіпкер Halyk Market және Forte Market платформаларына сәтті қосылды. Бұл цифр алдыңғы жылмен салыстырғанда едәуір өсімді көрсетіп отыр. Электрондық коммерция саласының маманы Тимур Әлімбеков бұл үрдісті оң бағалайды: «Маркетплейске қосылу дегеніміз — бизнестің жаңа тұтынушылар аудиториясына шығуы. Бұрын тек жергілікті нарықта сататын өндіруші бүгін бүкіл Қазақстан бойынша және тіпті одан тыс жерлерде сатуға мүмкіндік алады».Кәсіпкерлер мемлекеттік қолдау бағдарламалары туралы ақпаратты бірнеше арна арқылы ала алады. Негізгі ресурс — «Даму» қорының ресми сайты damu.kz. Телефон арқылы байланысу үшін 1408 бірыңғай байланыс орталығы тәулік бойы қызмет көрсетеді. Сонымен бірге bgov.kz бірыңғай порталы, қор сайтындағы JivoChat онлайн-чаты арқылы да сұрақ қоюға болады. «Даму» қорының YouTube, Telegram және Instagram желілеріндегі ресми парақшалары да белсенді жұмыс істейді. Алматы облысының кәсіпкері Айгүл Мұратова тәжірибесімен бөлісті: «Мен Telegram арнасы арқылы бағдарлама туралы білдім. Бір апта ішінде консультант маған барлығын түсіндіріп берді. Жүйе жұмыс істейді».Сарапшылар бұл бастаманы Қазақстандағы кәсіпкерлік экожүйесін нығайтудың жүйелі қадамы ретінде бағалайды. Дүниежүзілік банктің соңғы есептеріне сәйкес, кәсіпкерлерге кешенді — қаржылық және қаржылық емес — қолдау беретін елдерде шағын бизнестің тіршілік қабілеттілігі орта есеппен 30–35 пайызға жоғары болады. Қазақстан осы халықаралық үздік тәжірибені меңгеру жолында нақты қадамдар жасауда. ЖІӨ-дегі шағын және орта бизнестің үлесін 2030 жылға дейін 35 пайызға жеткізу мақсатын жүзеге асыруда мұндай бағдарламалардың рөлі айрықша маңызды болмақ.Болашаққа арналған жоспарлар туралы айтатын болсақ, «Даму» қоры онлайн-платформаны одан әрі дамытып, курстар санын ұлғайтпақ. Маркетплейстерге қосылатын кәсіпкерлер санын жыл сайын кемінде 20 пайызға арттыру да алдағы міндеттер қатарында. Сонымен қатар, жасанды интеллект технологияларын консалтингтік қызметке енгізу жоспарланып отыр, бұл кеңес берудің жылдамдығы мен дәлдігін арттырады деп күтілуде. Осының бәрі Қазақстандағы кәсіпкерлік ортаның сапалы жаңа деңгейге шығатынына деген сенімді нығайта түседі.

2026 жылғы 20 қазанда Шымкент қаласында Кәсіпкерлікті қолдау және сүйемелдеу орталығының жұмысы жайында кең қоғамдық талқылау жалғасуда. Биылғы 1 қыркүйектен бастап «Даму» қорының өңірлік филиалы базасында ресми жұмысын бастаған бұл орталық, республикалық деңгейдегі ірі пилоттық жобаның бір бөлігі болып табылады. Астана, Алматы, Шымкент қалалары, сондай-ақ Солтүстік Қазақстан және Ақтөбе облыстары — осы бес өңірде бір мезгілде іске асырылып жатқан бастама ел бойынша кәсіпкерлікті қолдаудың жаңа моделін сынап көруге бағытталған.Орталықтың пайда болуы кездейсоқтық емес. Соңғы бірнеше жылда Қазақстан экономикасы бірқатар сыртқы және ішкі факторлардың қысымын сезінді: теңгенің құбылмалылығы, несие нарығының қатаңдауы, логистикалық тізбектердің үзілуі және пандемиядан кейінгі тоқырау салдарлары шағын және орта бизнесті аса осал жағдайға қалдырды. Статистика мынаны айғақтайды: 2023–2025 жылдар аралығында елімізде тіркелген заңды тұлғалардың шамамен 18 пайызы банктер алдындағы берешек мәселесімен бетпе-бет келген, ал олардың үштен бірінен астамы мемлекеттік бағдарламалар туралы хабардар болмағандықтан, мүмкіндіктерін жіберіп алған. Дәл осы олқылықты жою үшін «бір терезе» қағидаты негізіндегі орталықты құру идеясы туындады.«Бұрын кәсіпкер бір проблемасын шешу үшін алты-жеті мекемені аралап, айлап жүретін. Банкке барады, банк салыққа жібереді, салық әкімдікке бағыттайды — шеңбер жабылмайды. Орталықтың басты ерекшелігі — кәсіпкер бір есіктен кіреді және нәтижеге жеткенше сол жерде ілесіп отырады», — дейді «Даму» қорының Шымкент филиалының директоры Серік Мұратов. Оның сөзіне қарағанда, жобаның алғашқы екі айында орталыққа 340-тан астам өтініш түскен, олардың 60 пайызы банк берешегін реттеуге қатысты мәселелер болған.Орталықтың жұмыс алгоритмі төрт кезеңнен тұрады. Алдымен өтініш қабылданады және кәсіпкердің мәселесіне толыққанды диагностика жасалады. Содан кейін шешу маршруты айқындалады — яғни қай мемлекеттік органдар, қандай қаржы институттары немесе серіктес ұйымдар тартылу керектігі анықталады. Үшінші кезеңде іс жүзіндегі жұмыс басталады: мамандар кәсіпкердің атынан немесе бірлесе отырып, банктермен, лизингтік компаниялармен, «Бәйтерек» холдингінің еншілес ұйымдарымен келіссөздер жүргізеді. Ең соңында нәтиже бекітіліп, кәсіпорынның тұрақты жұмысын қамтамасыз ету жөнінде ұсынымдар беріледі. Күрделі және ведомствоаралық мәселелер арнайы жедел топтар арқылы қаралатын болады.Тәжірибелі кәсіпкер, Шымкент қаласының азық-түлік өнімдері нарығында 12 жыл жұмыс істеген Гүлнар Асанова орталықтың жұмысы туралы өз пікірін бөлісті: «Мен берешек мәселесімен екі жыл бойы жеке шештім, тіпті кәсібімді жабуды ойладым. Орталыққа бардым — бір айда банкпен реструктуризация жасалды. Мұндай қолдауды бұрын армандаған едік». Оның тәрізді жүздеген кәсіпкер үшін орталық нақты шешімдер ұсынатын кеңістікке айналып отыр. Экономист-сарапшы Дәурен Сейткали пилоттық жобаның тиімділігіне оң баға береді, алайда бірқатар тәуекелдерді де атап өтеді: «Орталықтың жетістігі ұзақ мерзімді перспективада бюрократиялық кедергілерді нақты жоюға байланысты. Егер мекеме тек «жолдама» беріп, мәселені шынымен шешпесе — модель жұмыс істемейді».Жобаның мақсаттары мен күтілетін нәтижелері айқын тұжырымдалған. Біріншіден, қаржылық қиындыққа тап болған кәсіпорындарды іс жүзінде жабылудан сақтау. Екіншіден, жұмыс орындарын қорғау — тек Шымкент бойынша жоба аясында 5 мыңнан астам жұмыс орнын сақтап қалу мақсаты қойылған. Үшіншіден, қаржыландыруға қолжетімділікті кеңейту арқылы өндіріс көлемін ұлғайту және кірістілікті арттыру. Егер пилоттық режим оң нәтиже берсе, 2027 жылдан бастап жоба барлық облыстарға кеңейтілмек. Бұл ретте «Бәйтерек» холдингі мен Қаржы министрлігінің тиісті бөлімшелері жобаның методологиялық қамтамасыз етілуіне тікелей жауапты болады.Дүниежүзілік тәжірибемен салыстырғанда, «бір терезе» қағидатын бизнесті қолдауға бейімдеу жаңа нәрсе емес. Германияда «Mittelstand» шағын бизнес қолдау бағдарламасы, Сингапурда EnterpriseSG агенттігі, Оңтүстік Кореяда шағын және орта бизнес агенттігі — осының барлығы кешенді қолдаудың тиімді модельдері болып табылады. Алайда Қазақстанда мұндай жүйенің бүгінге дейін орталықтандырылған форматта болмауы — кемшілік те, мүмкіндік те. Қазіргі модель осы алшақтықты жоюға бағытталған.Шымкент — Қазақстанның оңтүстігіндегі ең ірі экономикалық орталық. Халқы 1,2 миллионнан асатын республикалық маңызы бар қала ретінде ол шағын және орта бизнес субъектілерінің тығыздығы жоғары аймаққа жатады. Осынау нарықта кәсіпкерлерге жүйелі қолдау көрсету тек жергілікті маңыздылықпен шектелмейді — бұл бүкіл оңтүстік өңіріндегі экономикалық белсенділікке тікелей ықпал ететін шешім. Орталықтың жұмысы жалғаса бере, алғашқы алты айдың қорытындысы бойынша жасалатын есеп жобаның ауқымын анықтайтын болады. Мемлекет, бизнес және азаматтық қоғам алдындағы жауапкершілік — осы үш тараптың бірлескен ұмтылысы ғана Кәсіпкерлікті қолдау орталығын шынайы тиімді институтқа айналдыра алады.