Астана, 25 сәуір 2026 жыл. Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының бас директоры Тедрос Адханом Гебрейесуспен маңызды кездесу өткізді. Бұл екі жақты диалог Қазақстанның халықаралық денсаулық сақтау саласындағы беделін одан әрі нығайтуда шешуші рөл атқаратын іс-шара ретінде бағаланды. Кездесудің күн тәртібі өте ауқымды болды: ынтымақтастықтың болашағынан бастап жасанды интеллектіні медицина саласына ендіруге дейінгі өзекті мәселелер қарастырылды.

Екі жақ арасындағы байланыс соңғы жылдары едәуір жандана бастады. Қазақстан мен Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы арасындағы ынтымақтастықтың тарихы онжылдықтарға созылады, алайда соңғы кезеңде бұл қарым-қатынас мүлдем жаңа сипат алды. Президент Тоқаев кездесуде осы серіктестіктің сапалы өзгергенін ерекше атап өтіп, ұйымның Қазақстанның жаһандық бастамаларын тұрақты қолдап келе жатқаны үшін ризашылығын жеткізді. Мемлекет басшысының бұл мәлімдемесі кезде тегін емес: Қазақстан соңғы жылдары халықаралық денсаулық сақтау күн тәртібін қалыптастыруда белсенді рөл атқарып келеді.

Кездесудің маңызды бағыттарының бірі — климат пен денсаулық сақтауды байланыстыратын бірлескен зерттеулер жүргізу мәселесі болды. Ғаламдық жылыну мен экологиялық дағдарыстың адам денсаулығына тигізетін зиянды әсері бүгінгі таңда ғылыми қауымдастықтың назарын толық аударып отыр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтеріне сүйенсек, климат өзгерісімен байланысты аурулар 2030 жылға қарай жылына 250 мыңнан астам адамның өліміне алып келуі мүмкін. Осы орайда Қазақстанның Орталық Азия өңіріндегі климаттық зерттеулерге қосатын үлесі ерекше маңызды болмақ. Елде Арал теңізінің экологиялық апаты мен шөлейттенудің денсаулыққа тигізетін зардаптарын зерттейтін бірегей мүмкіндіктер бар.

Цифрлық трансформация және жасанды интеллектіні денсаулық сақтауға ендіру де кездесудің басым тақырыптарының қатарына кірді. Қазақстан бұл бағытта серпінді қадамдар жасауда. Елдегі цифрлық денсаулық сақтау инфрақұрылымын дамытуға арналған мемлекеттік бағдарламалар нәтижесінде соңғы үш жылда телемедицина қызметтерін пайдаланушылар саны үш есеге артты. Жасанды интеллект технологияларын рентген суреттерін талдауда, қатерлі ісіктерді ерте анықтауда және дәрі-дәрмектердің жанама әсерлерін болжауда қолдану бүгін де болашақтың ісі болудан қалды. ДДҰ бас директоры Тедрос Адханом Гебрейесус осындай жаңашыл тәсілдерді жаһандық деңгейде насихаттауда Қазақстанның тәжірибесі үлгі бола алатынын атап өтті.

Тедрос Адханом Гебрейесус Президент Тоқаевқа Өңірлік экологиялық саммитке шақырғаны үшін алғыс айтты. Бұл саммит Орталық Азиядағы экологиялық мәселелер мен денсаулық сақтаудың өзара байланысын жан-жақты талқылауға мүмкіндік береді. ДДҰ басшысы сондай-ақ Қазақстандағы жаңа Конституция қабылдау арқылы жүргізілген саяси реформалар мен экономикалық өрлеудің табысты жүзеге асырылып жатқанын жоғары бағалады. Оның айтуынша, Ұйым Қазақстанның экология мен су қауіпсіздігін қамтамасыз ету жолындағы күш-жігерін өңірлік және жаһандық деңгейде ұдайы қолдай береді.

Кездесудің ерекше нәтижесі ретінде ДДҰ бас директорының Президент Тоқаевқа дәрілік заттардың айналымын реттеу саласындағы ұлттық бақылау жүйесіне 3-ші деңгей берілгенін растайтын ресми хатты табыстауы болды. Бұл жетістіктің маңызын асыра бағалау мүмкін емес: Қазақстан ТМД елдері арасында осы дәрежеге жеткен бірінші мемлекет болды, ал Еуропа аймағында тек төртінші ел ретінде танылды. ДДҰ-ның 3-ші деңгейлік стандарты дегеніміз — елдің дәрілік заттарды тіркеу, бақылау және сапасын қамтамасыз ету жүйесі халықаралық ең жоғары талаптарға сай екенін білдіреді. Бұл сертификат Қазақстанда өндірілген және айналымдағы дәрілерге деген халықаралық сенімді едәуір арттырады.

Денсаулық сақтау саласындағы сарапшылар бұл жетістікті өте жоғары бағалауда. Қазақстандық медицина қауымдастығының өкілдері бұл мойындаудың практикалық маңызы зор екенін атап өтті. Атап айтқанда, 3-ші деңгей берілу Қазақстанның шетелдік фармацевтикалық нарықтарға шығуын жеңілдетеді, өйткені ДДҰ мойындаған елдердің дәрілері басқа мемлекеттерде қайталама тіркеусіз-ақ қолданылуы мүмкін. Бұл Қазақстанның фармацевтика өнеркәсібін дамытуда стратегиялық маңызы бар жаңа мүмкіндіктер ашады. Сарапшылардың бағалауынша, бұл мойындау ел фармацевтика экспортын 2028 жылға дейін 40 пайызға арттыруға мүмкіндік береді.

Жалпы алғанда, Президент Тоқаев пен ДДҰ бас директоры Тедрос Адханом Гебрейесустың кездесуі Қазақстанның денсаулық сақтау саласындағы жаһандық серіктестігін жаңа деңгейге көтерді. Климат пен денсаулықты зерттеу, цифрлық медицина, жасанды интеллект және дәрілік бақылау жүйесі — осы төрт бағыттағы ілгерілеу Қазақстанның болашақта Орталық Азияның медициналық хабына айналу жолындағы берік қадамдарын көрсетеді. Бұл кездесу Қазақстан үшін халықаралық денсаулық сақтау саласындағы жаңа бастаудың нышаны болды. Елдің халықаралық беделі мен денсаулық сақтау жүйесінің сапасы осылай бірге нығая бермек.