25 сәуір 2026 жыл күні Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Біріккен Ұлттар Ұйымының жоғары өкілдер тобымен маңызды кездесу өткізді. Бұл кездесу Орталық Азиядағы экологиялық дағдарыстың шиеленісіп бара жатқан кезеңінде аса зор мәнге ие болды. Өңірлік экологиялық саммит аясында өткен бұл диалог климат өзгерісі, су ресурстарының тапшылығы және қоршаған ортаның нашарлауы мәселелерін кешенді талқылауға мүмкіндік берді.

Кездесудің алдында Президент Тоқаев БҰҰ-ның жоғары форумында пленарлық баяндама жасап, Қазақстан мен бүкіл өңірдің алдында тұрған экологиялық қауіп-қатерлер туралы кеңінен сөз сөйледі. Сарапшылардың бағалауынша, Орталық Азия аймағы соңғы жиырма жылда климат өзгерісінің ең кері салдарын бастан кешірген өңірлердің бірі болып табылады. Арал теңізінің тартылуы, тау мұздықтарының еруі, жер асты суларының деңгейінің азаюы — бұлардың барлығы аймақтың ауыл шаруашылығы мен халқының тіршілігіне тікелей қауіп төндіруде. БҰҰ-ның деректері бойынша, Орталық Азиядағы су ресурстары 2050 жылға қарай қазіргі деңгейден 30 пайызға дейін азаюы мүмкін. Осындай алаңдаушылық тудыратын болжам өңірлік ынтымақтастықты кезек күттірмес мәселеге айналдырып отыр.

Мемлекет басшысы БҰҰ делегациясының өкілдерімен жүргізген кездесуде бірнеше түйінді мәселеге назар аударды. Ең алдымен, ол осындай салмақты делегацияның келуін жоғары бағалап, бұл сапардың Орталық Азия мен одан тысқары жерлердегі экологиялық мәселелердің шешімін табудағы БҰҰ-ның рөлін тереңірек талқылауға зор мүмкіндік ашатынын атап өтті. Президент сонымен қатар ұйымның Өңірлік экологиялық саммиттің күн тәртібін әзірлеуге қосқан жан-жақты үлесін айрықша бағалады. Оның сөзінше, геосаяси тұрақсыздық өршіп тұрған бүгінгі күні климат өзгерісі мен экологиялық нашарлауға қарсы бірлескен іс-қимылды үйлестіру бұрынғыдан да өзекті мәнге ие болып отыр. Мемлекет басшысы БҰҰ-ның жаһандық мәселелерді шешуде мемлекеттердің күш-жігерін жұмылдыра алатын баламасыз халықаралық платформа ретіндегі маңызын да ерекше атап өтті.

Кездесуде Қазақстанның халықаралық деңгейде ілгерілетіп жатқан бастамалары да жан-жақты талқыланды. Президент Тоқаев БҰҰ аясында Халықаралық су ұйымын құру идеясын көтергенін жеткізді. Бұл ұсыныс өңірдегі су дипломатиясын жаңа сатыға шығарып, трансшекаралық өзендер мен су көздерін бірлесіп басқару жүйесін нығайтуға бағытталған. Сарапшылардың пікіріне сүйенсек, мұндай ұйымның құрылуы Орталық Азия елдерінің арасында су ресурстарын бөлісу мәселесіндегі ұзақ жылғы келіспеушіліктерді реттеуге елеулі үлес қоса алады. Сонымен бірге мемлекет басшысы Алматыда ашылған БҰҰ-ның Орталық Азия мен Ауғанстанға арналған орнықты даму мақсаттары жөніндегі орталығы өңірлік ықпалдастықты ілгерілетуде шешуші рөл атқаратынына сенімін білдірді.

БҰҰ делегациясының өкілдері өз кезегінде Өңірлік экологиялық саммиттің жоғары деңгейде ұйымдастырылғанын және Президент Тоқаевтың пленарлық отырыстағы баяндамасын оң бағалады. Олар өздері жетекшілік ететін ұйымдардың климат, су қауіпсіздігі, апаттардың қаупін азайту және азық-түлік тұрақтылығы бағыттарындағы кешенді жұмыстары туралы мәлімет берді. Атап айтқанда, БҰҰ-ның Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының өкілі Орталық Азия елдерінде жүзеге асырылып жатқан тұқым банктерін сақтау мен суармалы жер шаруашылығын жаңғырту бағдарламасы туралы егжей-тегжейлі баяндады. БҰҰ-ның Апаттарды азайту жөніндегі кеңсесінің өкілі болса, аймақта жер сілкінісі мен су тасқыны сияқты табиғи апаттардың қаупін болжау жүйесін жетілдіру жөніндегі жаңа жобалар қолға алынғанын хабарлады.

Кездесу барысында Президент Тоқаев БҰҰ делегациясының мүшелеріне Қазақстанда соңғы жылдары іске асырылып жатқан ауқымды реформалар жайында да мәлімет берді. Ол мемлекетіміздің әділетті, орнықты және демократиялық дамуды қамтамасыз ету жолындағы жүйелі қадамдарға тоқталды. Бұл реформалардың ішінде сот жүйесін жаңғырту, инвестициялық климатты жақсарту, азаматтық қоғамды нығайту және жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту мәселелері ерекше орын алады. Сарапшылар бұл реформалардың халықаралық сахнадағы Қазақстанның беделін арттырып, шетелдік инвестициялар мен технологиялар тартуда қосымша мүмкіндіктер ашатынын атап өтуде.

Өңірлік экологиялық саммит аясындағы бұл кездесу Қазақстанның халықаралық экологиялық дипломатиядағы белсенді ұстанымын тағы бір рет айқын көрсетті. Ел тарихы бойынша атом полигонының зардаптарынан бастап бүгінгі климат дағдарысына дейін экологиялық мәселелермен тікелей бетпе-бет келген мемлекет ретінде Қазақстан бұл саладағы халықаралық талқылауларда ерекше моральдық және практикалық беделге ие. 1991 жылы Семей полигонын жауып, 1994 жылы ядролық қаруды ерікті түрде тастаған Қазақстан бүгін де жаһандық бейбітшілік пен экологиялық қауіпсіздіктің пайдасына маңызды шешімдер қабылдауда өз дәстүрін жалғастырып келеді.

Сарапшылар мен саяси талдаушылар бұл кездесудің нәтижесі ретінде БҰҰ-ның өңірлік бастамалар аясындағы қаржылық және техникалық қолдауының нығаюын, сондай-ақ Халықаралық су ұйымын құру идеясының практикалық жолға түсуін күтуде. Қазақстанның осы бастамалардағы жетекшілік рөлі өңірдегі жалпы экологиялық ынтымақтастыққа жаңа серпін беріп, ортақ мүдде жолындағы диалогты тереңдетуге ықпал ететіні сөзсіз.