Астана, 25 сәуір 2026 жыл. Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының Бас хатшысы Феридун Синирлиоғлымен ресми кездесу өткізді. Бұл кездесу Астанада жұмыс жасаған Өңірлік экологиялық саммит аясында болды. Кездесудің күн тәртібі өте мазмұнды болып, онда экология, адам құқықтары, демократиялық реформалар мен өңірлік ынтымақтастық мәселелері жан-жақты талқыланды.

Кездесуді дайындау барысында екі тараптың да өкілдері бірнеше апта бойы дипломатиялық консультациялар жүргізді. ЕҚЫҰ — Еуропа мен Орталық Азия арасындағы ең ірі аймақаралық қауіпсіздік ұйымы. Оның құрамына 57 мемлекет кіреді. Қазақстан осы ұйымның белсенді мүшесі ретінде 2010 жылы Астанада өткен тарихи саммитті өткізген болатын. Сол саммитте қабылданған Астана декларациясы бүгінге дейін ұйымның стратегиялық бағдарламасының іргетасы болып қала береді. Осы тарихи мұра екі жақтың да сөзінде бірнеше рет аталып өтті.

Президент Тоқаев кездесудің басында Феридун Синирлиоғлына Өңірлік экологиялық саммиттің жұмысына белсене қатысқаны үшін шын жүректен алғысын жеткізді. Президенттің айтуынша, бұл платформа — Орталық Азия мен іргелес аймақтар үшін ортақ экологиялық мәселелерді бірлесіп шешудің бірегей алаңы. «Климаттың өзгеруі, су тапшылығы, шөлейттену — бұл мәселелер ешбір мемлекеттің жеке-дара шешуіне келмейді. Тек бірлескен күш-жігер ғана нәтиже береді», — деп атап өтті мемлекет басшысы. Осы ойды жалғастыра отырып, ол Қазақстанның ЕҚЫҰ-мен барлық үш өлшем бойынша — қауіпсіздік, экономика және адам өлшемі бойынша — ынтымақтастықты одан әрі нығайтуға берік ниет білдіретінін растады.

Бас хатшы Синирлиоғлы өз кезегінде Орталық Азия мен одан тысқары жерлердегі климат күн тәртібін қалыптастырудағы Қазақстанның рөліне жоғары баға берді. Ол елімізді осы аймақтың нағыз экологиялық лидері деп сипаттады. «Қазақстанның ұйым жұмысына қосып отырған үлесі ерекше бағаланады. Елдің экологиялық дипломатиясы бүкіл аймаққа үлгі болады», — деді Синирлиоғлы. Шынында да, Қазақстан соңғы жылдары жаңартылатын энергия көздерін дамыту, Арал теңізі мен Балқаш көлін қорғау, ядролық сынақ полигондарының зардаптарын жою бағытында елеулі қадамдар жасады. Бұл бастамалар халықаралық аренада кең мойындауға ие болды.

Адам құқықтары мен демократия мәселесінде де маңызды пікір алмасу болды. Президент Тоқаев адам құқықтары, демократия мен заң үстемдігінің ел үшін ұлттық басымдық болып табылатынын нақты айтты. «Әділетті Қазақстан» бағдарламасы аясында іске асырылып жатқан ауқымды саяси және институционалдық жаңғырту реформалары туралы сөз қозғалды. Конституциялық өзгерістер, сот жүйесінің реформасы, азаматтық қоғамды нығайту шаралары — осының барлығы Қазақстанның демократиялық дамуға деген шынайы ұмтылысының куәсі болып табылады. Сарапшылардың бағалауынша, бұл реформалар ел беделін халықаралық аренада едәуір арттырды.

Тараптар сондай-ақ орнықты даму, климаттық тұрақтылық, су ресурстарын тиімді басқару және өзара экономикалық байланысты кеңейту салаларындағы ынтымақтастықты дамытуға ниет білдірді. Орталық Азия — Жер шарының су тапшылығы ең өткір сезілетін аймақтарының бірі. Аймақтағы барлық бес елдің суармалы жерлері үшін өмірлік маңызы бар өзен-нөсер суларының азаюы, мұздықтардың ерімегені мен жерасты суларының сарқылуы экологиялық алаңдаушылықтың негізгі қозғаушысы болып отыр. Климаттың өзгеруі осы мәселелерді тіптен ушықтырып отыр.

Тәуелсіз сарапшылар осы кездесудің стратегиялық маңызын ерекше атап өтуде. Халықаралық қатынастар саласының зерттеушісі Айгүл Нұрланованың пікірінше, «Қазақстан мен ЕҚЫҰ арасындағы диалогтың тереңдеуі — бұл тек екіжақты мәселе емес. Бұл бүкіл Орталық Азиядағы демократиялық процестердің жандануына оң ықпал ететін жүйелі өзгеріс». Сарапшы сонымен қатар Қазақстанның аймақтың басқа елдері үшін де осы бағыттағы жолды бастап беретінін алға тартты. «Реформалардың нәтижелері іргелес мемлекеттерге де оң мысал ретінде қызмет атқарады», — деп қосты ол.

Кездесу барысында тараптар өңірлік және аймақтық күн тәртібіндегі өзекті мәселелер бойынша да пікір алмасты. Украинадағы соғыстың туғызып отырған гуманитарлық және қауіпсіздік салдарлары, Орта Шығыстағы жағдай, Еуропа мен Азияның өзара байланысын нығайту перспективалары — осы тақырыптардың барлығы екі жақтың талқылау өрісінен тыс қалмады. Осы мәселелер бойынша Қазақстанның ұстанымы — принципті бейтараптылық пен конструктивті дипломатия. Бұл ұстаным Батыс та, Шығыс та жоғары бағалап отырған сыртқы саясат курсы болып табылады. Кездесудің қорытындысы бойынша тараптар ынтымақтастықтың барлық бағыттары бойынша жан-жақты ниет хаттамасын бекітті.