Астана, 25 сәуір 2026 жыл. Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Өңірлік экологиялық саммит аясында қоршаған ортаны қорғау саласындағы жетекші халықаралық ұйымдардың басшыларымен кеңейтілген кездесу өткізді. Іс-шара Орталық Азияның экологиялық болашағы тұрғысынан аса маңызды деп бағаланып отыр, өйткені аймақ бүгінде климаттың өзгеруі, су тапшылығы және жер деградациясы сияқты күрделі экологиялық мәселелермен бетпе-бет тұр.

Саммитке қатысқан халықаралық делегация өте жоғары деңгейде болды. Кездесуге БҰҰ Бас хатшысының орынбасары — БҰҰ қоршаған орта бағдарламасының (UNEP) атқарушы директоры Ингер Андерсен, Жойылып кету қаупі төнген жабайы фауна және флора түрлерімен халықаралық сауда туралы конвенцияның (CITES) Бас хатшысы Ивонн Игеро, БҰҰ-ның биоалуантүрлілік жөніндегі конвенциясының атқарушы хатшысы Астрид Шомакер, сондай-ақ Базель, Роттердам және Стокгольм конвенцияларының атқарушы хатшысы Рольф Пайе қатысты. Осынша беделді тұлғалардың бір уақытта Астанаға жиналуы өзі-ақ Қазақстанның халықаралық экологиялық дипломатиядағы өсіп келе жатқан рөлін айқын бейнелейді.

Президент Тоқаев делегаттарға Өңірлік экологиялық саммитке белсене қатысып, қолдау көрсеткені үшін шын жүректен алғыс айтты. Мемлекет басшысы олардың мол кәсіби тәжірибесі мен терең ғылыми білімі ортақ экологиялық мәселелерді шешуде іс жүзіндегі тиімді тәсілдерді ілгерілетуге ықпал ететініне зор сенім білдірді. «Қазақстан қоршаған ортаны қорғауды ұлттық мүдденің жоғары басымдығы ретінде қарастырады. Біз — халықаралық экологиялық жауапкершілік қағидаттарын іс жүзінде жүзеге асырып жатқан мемлекет», — деді Президент. Мемлекет басшысы сонымен бірге еліміздің жаңа Конституциясында қоршаған ортаны қорғаудың мемлекеттік саясаттың түбегейлі қағидаттарының бірі ретінде анық айқындалғанын атап өтті, бұл Қазақстанның экологияға деген мемлекеттік көзқарасының заңнамалық негізі болып табылады.

Орталық Азия аймағы үшін экологиялық ынтымақтастықтың маңызы ерекше зор. Арал теңізінің тартылуы, Балқаш көлінің деңгейінің төмендеуі, Тянь-Шань мұздықтарының еруі — бұлардың барлығы тек Қазақстанның ғана емес, бүкіл аймақтың ортақ мұңы. БҰҰ мәліметтеріне сәйкес, Орталық Азияда соңғы отыз жыл ішінде мұздықтардың жалпы алаңы 27 пайызға қысқарды, ал 2050 жылға қарай бұл үдеріс одан әрі жеделдейді деп болжануда. Осындай аянышты статистика аймақтың суға қатысты болашақ дағдарысына алдын ала дайындалу қажеттілігін баса көрсетеді. Сондықтан да биылғы саммит бірлескен іс-қимылдарды бекемдеу жолындағы маңызды қадам ретінде бағаланады.

Халықаралық конвенция өкілдері Өңірлік экологиялық саммитті жоғары деңгейде ұйымдастырғаны үшін Мемлекет басшысына ризашылықтарын жеткізді. Олар Қазақстанның «Таза Қазақстан» бағдарламасын жүзеге асыруын ерекше атап өтіп, халық арасында экологиялық сананы қалыптастыруға бағытталған бұл бастаманы ашық мақұлдады. UNEP атқарушы директоры Ингер Андерсен: «Қазақстанның климаттық күн тәртібіндегі көшбасшылығы Орталық Азия аймағының барлық елдеріне жол сілтейтін үлгі болып табылады. "Таза Қазақстан" сияқты бастамалар тек жергілікті деңгейде ғана емес, жаһандық ауқымда да резонанс тудырады», — деп атап өтті. Бұл баға Қазақстанның халықаралық экологиялық аренадағы беделінің артып отырғанын тағы да растайды.

CITES Бас хатшысы Ивонн Игеро өз сөзінде биоалуантүрлілікті сақтау мәселесін ерекше бөліп көрсетті. Оның айтуынша, Орталық Азияның бірегей флорасы мен фаунасы — ғаламдық экожүйенің ажырамас бөлігі. Аймақта тіршілік ететін қарбыз, арқар, сілеусін, дала бүркіті сияқты жануарлардың популяциясы соңғы жылдары айтарлықтай азайған. «Қазақстанның биоалуантүрліліктің халықаралық институттары қызметіне баса мән беруі аса дұрыс бағыт», — деп мәлімдеді Игеро. Астрид Шомакер де еліміздің климат пен су проблемаларын шешуге қатысты жаһандық бастамаларына қолдау білдіріп, Қазақстанды осы бағыттағы серіктестігін тереңдетуге шақырды.

Саммит қарсаңындағы деректерге сүйенсек, Қазақстан 2023 жылдан бастап жаңартылатын энергия көздерін дамытуға 4 миллиард доллардан астам инвестиция тартты. Елдің 2060 жылға дейін көміртегінің таза нөл деңгейіне жету мақсаты жариялаған міндеттемелерімен тікелей байланысты. Бүгінде Қазақстандағы жаңартылатын энергия қуатының үлесі жалпы энергетика балансының 6 пайызын құраса, 2030 жылға қарай бұл көрсеткішті 15 пайызға жеткізу жоспарланып отыр. Мұндай амбициялы мақсаттар халықаралық қауымдастықтың назарын аудармай қоймайды.

Бұл кездесу тек дипломатиялық шара ғана емес, нақты шешімдер қабылданған іс жүзіндегі алаң болды. Тараптар Орталық Азиядағы экологиялық бастамаларды бірлесіп іске асыру жолдарын, техникалық ынтымақтастықты нығайту мүмкіндіктерін, сондай-ақ аймақтық экологиялық мониторинг жүйесін жетілдіру мәселелерін егжей-тегжейлі талқылады. Қазақстан халықаралық экология дипломатиясында жаңа беттер ашуда, ал биылғы саммит соның айқын дәлелі болып тарихта қалмақ.