25 сәуір 2026 жылы Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев халықаралық экологиялық және климаттық ұйымдардың бірқатар жетекшілерімен маңызды кездесу өткізді. Бұл кездесу Орталық Азиядағы өңірлік экологиялық саммиттің шеңберінде ұйымдастырылып, аймақтың табиғатты қорғау саласындағы болашақ бағыттарын айқындауда тарихи маңызға ие болды.

Кездесуге қатысқан жоғары лауазымды тұлғалар арасында БҰҰ Бас хатшысының орынбасары — БҰҰ Қоршаған орта бағдарламасының (UNEP) атқарушы директоры Ингер Андерсен, жойылып кету қаупі төнген жабайы жануарлар мен өсімдіктер түрлерімен халықаралық саудаға қатысты конвенцияның (CITES) бас хатшысы Ивонн Игеро, БҰҰ-ның биологиялық алуантүрлілік туралы конвенциясының атқарушы хатшысы Астрид Шомакер, сондай-ақ Базель, Роттердам және Стокгольм конвенцияларының атқарушы хатшысы Рольф Пайе болды. Бұл тұлғалардың бір уақытта Астана төрінде жиналуы өзі-ақ Қазақстанның халықаралық экологиялық дипломатиядағы орнының күшейе түскенін айғақтайды.

Кездесудің маңызды тарихи контексін ескерсек, Қазақстан соңғы жылдары экологиялық саясат аясында бірнеше ірі қадамдар жасады. Елдің жаңа Конституциясында қоршаған ортаны қорғау мемлекеттік саясаттың негізгі қағидаттарының бірі ретінде бекітілді. Бұл тек символдық қадам емес — ол Қазақстанның климат өзгерісі мен биоалуантүрлілікті жоғалту сияқты жаһандық мәселелерге деген жауапкершілік деңгейін нақты анықтайды. Сарапшылардың бағалауынша, Орталық Азия аймағы климат өзгерісіне ерекше осал: Арал теңізінің тартылуы, мұздықтардың еруі, шөлейттену үдерісінің жылдамдауы — бұлардың барлығы аймақтағы экожүйелерге орасан зор қысым туғызып отыр. Дәл осы аясында халықаралық ынтымақтастық пен тәжірибе алмасу стратегиялық маңызға ие болмақ.

Президент Тоқаев кездесуде алдымен қонақтарға Өңірлік экологиялық саммитті жоғары деңгейде ұйымдастыруға қолдау көрсеткені үшін шын жүректен алғыс айтты. «Сіздердің байсалды тәжірибелеріңіз Орталық Азиядағы ортақ экологиялық мәселелерді шешудің практикалық тетіктерін іздестіруде аса маңызды рөл атқарады. Біз бұл ынтымақтастықты одан ары тереңдетуге дайынбыз», — деді Мемлекет басшысы. Сондай-ақ ол Қазақстанның халықаралық институттардың тұрақты даму мен биологиялық алуантүрлілікті қорғаудағы үлесін жоғары бағалайтынын айрықша атап өтті. Экологиялық жауапкершілік принциптерін өңірлік және жаһандық деңгейде бекіту мәселесінде Қазақстанның белсенді ұстаным ұстанатынын мәлімдеді.

Халықаралық конвенциялардың өкілдері де кездесуде өз ойларымен бөлісті. UNEP атқарушы директоры Ингер Андерсен Қазақстанның ұйымдастырушылық жұмысын жоғары бағалай отырып, «Өңірлік экологиялық саммит — бұл тек бір елдің ғана емес, бүкіл аймақтың экологиялық санасының жаңа деңгейге шыққандығының нышаны», — деп атап өтті. «Таза Қазақстан» бағдарламасы туралы да сөз қозғалды: бұл бастама азаматтар арасында экологиялық ойлауды қалыптастыруға бағытталған кешенді жоба болып табылады. Халықаралық қонақтар бағдарламаның мақсатты жұмысын жоғары бағалап, оны аймақ деңгейінде үлгі ретінде қарастыруға болатынын жеткізді. Климат пен су мәселелерін шешуге бағытталған Қазақстанның жаһандық бастамалары да ерекше қолдауға ие болды.

«Таза Қазақстан» бағдарламасы туралы айтар болсақ, бұл жоба 2023 жылы іске қосылып, бүгінгі таңда миллиондаған қазақстандықтарды экологиялық акцияларға белсенді тартып отыр. Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, бағдарлама аясында өткізілген тазалық шаралары мен ағаш отырғызу акцияларына елімізде жыл сайын 5 миллионнан астам адам қатысады. Бұл сандар елдің экологиялық санасы артып келе жатқанын дәлелдейді. Сонымен қатар Қазақстан 2060 жылға дейін көміртекті бейтараптыққа қол жеткізу міндеттемесін жариялаған. Бұл мақсатқа жету үшін жаңартылатын энергия көздерін дамыту, энергия тиімділігін арттыру және орманды қорғау саласында кешенді жұмыстар жалғасуда.

Кездесуде тағы бір маңызды тақырып — аймақтағы су ресурстары дағдарысы болды. Орталық Азиядағы өзендер мен су қоймаларының деңгейі климат өзгерісіне байланысты жылдан-жылға төмендеп барады. Мамандардың болжамы бойынша, егер тиісті шаралар қабылданбаса, 2050 жылға дейін аймақтың сумен қамтамасыз ету жүйесі маңызды дағдарысқа тап болуы мүмкін. Осы мәселені шешуде халықаралық конвенциялармен бірлескен жұмыс және ғылыми-техникалық ынтымақтастық ерекше мән алмақ. Президент Тоқаев осы бағытта ынтымақтасу үшін барлық халықаралық серіктестерге есіктің ашық екенін нақты мәлімдеді.

Жиынтығында алсақ, бұл кездесу Қазақстанның тек жергілікті экологиялық саясатымен ғана шектелмей, жаһандық экожүйені қорғау жүйесінде белсенді рөл атқарушы елге айналып бара жатқанының тағы бір айғағы болды. Сарапшылардың пікірінше, халықаралық ұйымдармен осындай жоғары деңгейдегі диалогты жүйелі түрде дамыту Қазақстанға климат дипломатиясы мен тұрақты даму саласында аймақтық лидер ретіндегі позициясын нықтауға мүмкіндік береді. Экологиялық мәселелер бүгінде ұлттық шекаралардан асып, адамзаттың ортақ проблемасына айналғаны белгілі. Дәл осы тұрғыдан қарағанда, Астанада болып өткен бұл кездесу тарих беттеріне Орталық Азияның жасыл болашағы жолындағы маңызды қадам ретінде жазылары сөзсіз.