Қазақстанның үшінші мегаполисі Шымкентте өткен «Smart City Hackathon 2026» хакатоны аяқталды. 2026 жылдың 20 тамызында жарияланған қорытындыларға сәйкес, жеті күн бойы жалғасқан бұл іс-шарада елдің түкпір-түкпірінен жиналған жас технологтар қала тұрғындарының өміріне тікелей қатысты цифрлық шешімдер ұсынды. Тығырықтар мен жол қауіпсіздігі, экологиялық жағдай, коммуналдық қызметтердің сапасы — осы өткір мәселелер хакатонның басты тақырыбына айналды.
Шымкент соңғы жылдары Қазақстандағы ең қарқынды дамып келе жатқан қалалардың қатарында. Халқы үш миллионнан асқан бұл мегаполисте урбандалу процесі жылдамдаған сайын инфрақұрылымдық қысым да арта береді. Қала билігінің деректеріне сүйенсек, соңғы бес жылда Шымкенттің халқы он бес пайызға ұлғайған. Мұндай серпін жол желісіне, сумен жабдықтау жүйесіне, қатты тұрмыстық қалдықтарды жинау қызметіне айтарлықтай жүктеме түсіреді. Дәл осы шындықты түсінген қала әкімдігі цифрландыру бағытын стратегиялық басымдыққа айналдырған. «Smart City Hackathon 2026» — осы бағыттағы жүйелі қадамдардың бірі.
Хакатонға жалпы алпыс өтінім түсті. Ұйымдастырушылар олардың ішінен жиырма перспективалы жобаны іріктеп алды, ал жүлделі орындарға үш үздік анықталмақ. Бағалау барысында қазылар алқасы жобаның тереңдігіне, шынайы өмірде қолдануға жарамдылығына және ұсынылған шешімнің нақтылығына ерекше назар аударды. Жеңімпаз топтарды елеулі қаржылық марапат күтіп тұр: Гран-при иегері бір миллион теңге алады, бірінші орын бес жүз мың, екінші орын үш жүз мың, ал үшінші орын екі жүз мың теңгемен марапатталады. Алайда мамандар мойындайтындай, нақты жүлде ақшадан да артық — жобаны іс жүзінде іске асыру мүмкіндігі.
Хакатонның назар аударарлық қатысушыларының бірі — Ақтөбе қаласынан келген бағдарламашы Серік Сүндетов. Оның командасы «Proji» деп аталатын жүйені жасап шықты. Бұл платформа коммуналдық қызметтер саласындағы тұрғындардың өтініштерін жинақтап, жүйелейді. Жобаның ерекшелігі — оның қолданыстағы мессенджерлермен, атап айтқанда WhatsApp-пен тікелей интеграциялануы. Серік Сүндетов жүйенің жұмыс принципін былайша түсіндіреді: «Тұрғындар бұрынғыша есептегіш суретін WhatsApp арқылы жібереді. Біздің жүйе осы хабарламаларды автоматты түрде қабылдайды. Сурет келсе — суреттен деректерді таниды, дауыстық хабарлама болса — аудиожазбаны өңдейді. Нәтижесінде әрбір нақты мекенжай бойынша біртұтас база қалыптасады: кім өтініш берген, қандай есептегіш тұрады, тұрғындар қандай мәселелерге тап болған».
Мұндай шешімнің практикалық маңыздылығы зор. Қазіргі кезде Шымкенттің көптеген тұрғын үй кешендерінде коммуналдық өтініштер қағаз форматында тіркеліп, ақпарат шашырандылығы орасан шығынға ұрындырады. «Proji» платформасы арқылы ұйымдар қайсы үйде ең жиі қандай ақаулар қайталанатынын бақылай алады, алдын алу шараларын жоспарлай алады. Болашақта жүйені өндірістік кәсіпорындардың ішкі бизнес-процестерін басқаруға да бейімдеу жоспарланып отыр.
Қазылар алқасының мүшесі Беккелді Артықбаев хакатонның тек жарыс ғана емес, нағыз кәсіби трамплин екенін атап өтті: «Қандай да бір жоба бізді қызықтырса, оны спонсорлық қолдаумен жалғастыруды қарастырамыз. Сонымен қатар перспективалы жобалардың авторларына компаниямызда жұмыс ұсына аламыз. Бұл оларға «ақылды үй» саласында дамуды жалғастыруға, білімдерін және кәсіби дағдыларын жетілдіруге мүмкіндік береді». Мұндай ұстаным тек қана ақшалай сыйақыдан гөрі тереңірек ынталандыру моделін ұсынады: жас мамандар нақты корпоративтік ортада өз идеяларын өміршең өнімге айналдыра алады.
Шымкент цифрландыру басқармасының басшысы Мұхит Абуталипұлы іс-шараның бұл бір рет өткізілетін жоба емес екенін алдын ала жариялады: «Мұндай хакатондарды алдағы уақытта да түрлі бағыттар бойынша өткізуді жоспарлап отырмыз. Бүгінгі негізгі тақырып — Smart City, бірақ бұл жалғыз рет қана өткізілетін іс-шара емес. Бізде цифрландыруға, тұрғындардың өмір сапасын арттыруға және неғұрлым ыңғайлы жағдайлар жасауға бағытталған жобалардың тізімі бар. Дәл осы бағыттарға келесі хакатондар арналатын болады». Бұл мәлімдеме Шымкенттің цифрлық трансформацияны бір реттік акция ретінде емес, ұзақ мерзімді стратегия ретінде қарастыратынын нық растайды.
Мамандар хакатонның нәтижелерін халықаралық тәжірибе тұрғысынан да бағалайды. Сингапур, Барселона, Естония — «ақылды қала» тұжырымдамасын ерте қолға алған елдер мен қалалар азаматтық қызметтер шығынын ондаған пайызға азайтқанын дәлелдеді. Қазақстан осы жолда өзінің локальды экожүйесін қалыптастыруда: Нұр-Сұлтан мен Алматыдан кейін Шымкент те цифрлық инфрақұрылымды жаңарту бағдарын ұстануда. Жергілікті сарапшылардың бағалауынша, хакатонда ұсынылған шешімдердің кем дегенде бір бөлігі пилоттық режимде іске қосылса, қалалық қызметтерге деген тұрғындардың шағымдары елеулі кемиді.
Жеңімпаз жобалар жарияланғаннан кейін олар пилоттық режимде Шымкентте іске қосылу мүмкіндігіне ие болады. Бұл жас әзірлеушілер үшін де, қала басшылығы үшін де маңызды сынақ алаңы болмақ. Технологиялар идея деңгейінен нақты урбандық шешімге дейін өсе алатынын дәлелдеу — «Smart City Hackathon 2026» хакатонының ең терең мәні де осында жатыр.