20 тамыз 2026 жыл. Шымкент қаласында тұрмыстық қатты қалдықты заманауи технологиялар арқылы өңдеп, электр энергиясына айналдыратын ірі инвестициялық жобаның құрылысы ресми түрде басталды. Бұл тек Оңтүстік Қазақстан өңірі үшін ғана емес, бүкіл ел үшін маңызды оқиға болып табылады. Қалдықты жай ғана жерге көму дәуірі артта қалып, Қазақстан заманауи қалдық менеджменті жүйесіне нақты қадам жасады.

Жобаны жүзеге асырушы — Shaanxi Construction Engineering Kazakhstan Co., Ltd. компаниясы. Қытайлық инвестициялық капиталды тартқан бұл кешен үшін қалалық әкімдік 12 гектар жер телімін бөліп берді. Аумаққа электр желісі тартылып, толық қоршалды. Жобаның жалпы инвестициялық көлемі шамамен 54 миллиард теңгені құрайды. Тәулігіне 1000 тоннаға дейін тұрмыстық қалдықты өңдей алатын кешен жылына 365 мың тонна қалдықты кәдеге жарату қуатына ие болады. Термиялық өңдеу технологиясы арқылы 24 МВт-қа дейін электр энергиясы өндіріледі, ал кемінде 80 тұрақты жұмыс орны ашылады. Жобаны 2026–2028 жылдар аралығында іске асыру жоспарланған.

Бұл жобаның маңыздылығын толық түсіну үшін Шымкенттің демографиялық жағдайын ескеру қажет. Үш миллионнан асқан халқы бар Шымкент — Қазақстанның ең ірі қалаларының бірі. Соңғы он жылда қала халқы жылдам өсіп, тиісінше тұрмыстық қалдықтың мөлшері де артты. Бүгінгі таңда Шымкент тәулігіне орта есеппен 900–950 тонна тұрмыстық қатты қалдық шығарады. Бұл қалдықтардың басым бөлігі полигондарға тасымалданып, жерге көміледі. Алайда существующий полигондардың қуаты таусылу шегіне жақындап қалғаны жасырын емес. Экологтар мен қала жоспарлаушылары осы мәселені бірнеше жылдан бері көтеріп келеді.

Шымкент қаласы экология және тұрақты даму басқармасының басшысы Ерлан Сейітов бұл жобаны өңірдегі экологиялық ахуалды түбегейлі өзгертуге бағытталған стратегиялық шешім деп бағалады. «Біз ондаған жыл бойы қалдықты жерге көмдік. Бұл тәсіл арзан болғанымен, ұзақ мерзімді перспективада жер асты суларын, топырақты және ауаны ластайды. Жаңа кешен бізге қалдықты ресурсқа айналдыру мүмкіндігін береді», — деді ол. Сарапшылардың пікірінше, осы бір объектінің іске қосылуы Шымкенттің полигондарға түсетін жүктемесін кемінде 35–40 пайызға азайтады.

Халықаралық тәжірибеге жүгінсек, қалдықтан энергия өндіру технологиясы Еуропада, Жапонияда және Қытайда кеңінен қолданылады. Швецияда бұл технология соншалықты дамыған — ел тіпті өзінің энергетикалық мұқтаждықтарын өтеу үшін шет елдерден қалдық импорттайды. Германияда осындай кешендердің жүздегені жұмыс істейді. Қытайда соңғы он жылда 300-ден астам қалдық өңдеу зауыты іске қосылды. Қазақстан үшін бұл технология жаңашылдық болып табылғанымен, Шымкенттегі жоба елімізде осы бағытта алғашқы ірі қадамдардың бірі болмақ. Астанада ұқсас жоба талқылану үстінде болса, Алматыда да осы бағыттағы зерттеулер жүргізілуде.

Жобаға жергілікті тұрғындардың көзқарасы әртүрлі. Бір топ тұрғындар жаңа кешеннің ашылуын ынта-жігерлі қарсы алса, бір бөлігі экологиялық тәуекелдерге алаңдаушылық білдіреді. Атап айтқанда, термиялық өңдеу кезінде шығатын газдар мен күл мәселесі талқыланды. Алайда экологиялық сарапшы Гүлнар Мұсаева бұл алаңдаушылықтарды негізсіз деп санайды. «Заманауи мұндай кешендер өте қатаң экологиялық стандарттарға сай жұмыс істейді. Түтін газдарын тазалайтын көп сатылы жүйе, күлді кәдеге жарататын технологиялар бар. Шындығында, осы кешен жұмыс істегеннен кейін қала ауасы полигондардан шығатын газдармен салыстырғанда анағұрлым таза болады», — деп түсіндірді ол.

Жобаның экономикалық мәні де жоғары. 54 миллиард теңгелік инвестиция өңірлік экономикаға серпін береді. Тікелей жұмыс орындарынан басқа, жанама жұмыс орындарының саны да едәуір болмақ — қалдықты жинастыратын, тасымалдайтын, сорттайтын жұмысшылар, техникалық қызмет көрсету мамандары, логистика секторы. Шымкент қалалық мәслихатының депутаты Аслан Нұрланов бұл жобаның қаланың бюджетіне де оң ықпал ететінін атап өтті. «Кешен өндірген электр энергиясы қалалық желіге беріледі. Бұл болашақта коммуналдық шығындарды азайтуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, полигондарды ұстауға кететін шығын да қысқарады», — деп мәлімдеді ол.

Шымкенттегі бұл жоба Қазақстанның «жасыл экономика» тұжырымдамасына сай келеді. Ел 2060 жылға дейін көміртекті бейтараптыққа жетуді мақсат еткен. Осы мақсатқа жету жолында қалдық менеджменті жүйесін жаңарту маңызды рөл атқарады. Жыл сайын елімізде 5 миллион тоннадан астам тұрмыстық қалдық жиналатынын ескерсек, Шымкент тәжірибесі басқа қалалар үшін де үлгі болуы мүмкін. Жобаның 2028 жылы толықтай іске қосылуы Қазақстанның экологиялық дамуында тарихи оқиға болып тіркеледі деп үміттенуге негіз бар. Қалдықты проблема ретінде емес, ресурс ретінде қарастырудың уақыты келді — Шымкент осы ұғымды іс жүзінде дәлелдемек.