Қазіргі заманның қарқынды дамып жатқан еңбек нарығында мамандық таңдау мәселесі ерекше өзектілікке ие болуда. 22 тамыз 2026 жылы Шымкент қаласындағы мектеп оқушыларының «Мансап компасы» цифрлық платформасын белсенді пайдаланып жатқаны туралы мәліметтер жалпы қоғамдық назарды өзіне аударды. Платформа бүгінде тек бір қаланың ғана емес, бүкіл Қазақстанның болашақ мамандарын дұрыс кәсіби бағытқа бастайтын маңызды құралға айналып отыр.

Мамандық таңдау мәселесі — жастардың санасында ғасырлар бойы жауабы табылмай келген күрделі сұрақтардың бірі. Кеңес дәуірінде де, тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы жылдарда да қазақстандық жасөспірімдер мамандықты көбінесе ата-аналарының кеңесі немесе кездейсоқ жағдайлар негізінде таңдап жататын. Нәтижесінде еліміздің еңбек нарығында ондаған жылдар бойы маман тапшылығы мен артық мамандық санаттарының арасындағы алшақтық орын алды. Осы проблеманы шешудің заманауи жолы ретінде «Мансап компасы» платформасы жасалды. Бұл бастама Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің мемлекеттік саясатының маңызды бөлігі ретінде іске асырылуда.

Бүгінгі таңда платформада кәсіби диагностикадан өткендердің жалпы саны 166 мың адамға жетті. Олардың ішінде 136 мың адам — мектеп оқушылары, ал 30 мың адам — ересек тұрғындар. Тек 2026 жылдың өзінде еліміздің барлық өңірлерінен 7–11-сынып оқушыларының 27 мыңнан астамы кәсіптік бағдарлау тестілеуінен өтті. Жыл аяғына дейін бұл санды 100 мың оқушыға жеткізу жоспарланып отыр. Аталмыш деректер платформаның қаншалықты кең ауқымды болып бара жатқанын айқын дәлелдейді. Шымкентте де бұл үдеріс қарқынды жүріп жатыр: оңтүстік өңірдің ірі қаласының жасөспірімдері платформаны белсенді пайдаланушылардың алдыңғы қатарынан орын алуда.

«Мансап компасы» платформасы 16 экономика саласы бойынша бөлінген 730 сұранысқа ие мамандық туралы өзекті ақпаратты қамтиды. Пайдаланушылар білім беру бағдарламалары, жұмысқа орналасу перспективалары туралы мәліметтерді алып қана қоймай, өз мамандықтарын сала, аймақ, еңбекақы деңгейі және өзге де өлшемдер бойынша іріктей алады. Сервис сонымен қатар тиісті мамандықты алуға болатын білім беру ұйымдарын табуға мүмкіндік береді. Мұның өзі оқушылар мен олардың ата-аналары үшін орасан зор қолайлылық туғызады, өйткені бұрын мұндай жан-жақты ақпаратты жинаудың өзі айтарлықтай уақыт пен күш-жігерді қажет ететін. Шымкент мектебінің мұғалімі Айгүл Сейітқалиева: «Оқушыларым тестілеуден өткен соң өздерінің қабілеттерін нақтырақ түсіне бастады. Олардың кәсіпке деген ынтасы мен жауапкершілік сезімі артты» — деп атап өтті.

ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі халықты жұмыспен қамту департаментінің директоры Төлеу Мұхтар платформаның маңыздылығы туралы нақты пікірін білдірді: «Мансап компасы» адамның кәсіби мүдделерін нақты оқу және кейіннен жұмысқа орналасу мүмкіндіктерімен байланыстыруға көмектеседі. Мектеп оқушылары үшін бұл болашақ мамандығын таңдау кезеңінде-ақ сұранысқа ие бағыттар мен қажетті білім беру траекториялары туралы түсінік алу мүмкіндігі. Ересек пайдаланушылар үшін платформа қайта мамандану мен одан арғы кәсіби дамуды жоспарлаудың тиімді құралына айналуы мүмкін. Бұл сөздер платформаның тек жасөспірімдерге арналмай, бүкіл халыққа қызмет ететінін тағы бір рет растайды.

Сарапшылар «Мансап компасы» бастамасының стратегиялық маңызын атап өтуде. Еңбек нарығын зерттеуші маман Серік Дүйсенов пікірінше, мұндай цифрлық платформалар болашақта еліміздің кадр саясатын айтарлықтай өзгертуі мүмкін: «Егер жастар мектеп қабырғасынан-ақ еңбек нарығының шынайы сұраныстарымен танысып шықса, жоғары оқу орындарына түскен соң мамандықтан өкінетіндердің саны кемиді. Бұл мемлекет пен жеке отбасыға шығындалатын ресурстарды тиімді пайдалануды да білдіреді». Шынында да, жыл сайын мыңдаған мектеп бітірушілер сұранысы аз мамандықтарды таңдап, кейін жұмыссыздықтың немесе мамандығы бойынша жұмыс таппаудың тұтқынына айналып жататынын статистика дәлелдеп отыр.

«Мансап компасы» платформасының дамуы мектеп оқушыларын, ата-аналарды, педагогтарды, білім беру ұйымдарын және жұмыс берушілерді біріктіретін кәсіби бағдарлаудың бірыңғай цифрлық экожүйесін қалыптастыруға бағытталған. Бұл тұжырымдама аса маңызды, өйткені кәсіп таңдау — тек оқушының немесе отбасының жеке мәселесі емес, оны барлық мүдделі тараптардың бірлескен күш-жігері арқылы шешу керек екені анық. Платформа осы тараптардың арасындағы ақпараттық алшақтықты жою арқылы жүйелі өзгеріске жол ашуда.

Болашаққа қарасақ, «Мансап компасы» сияқты бастамалар Қазақстанның цифрлық трансформация стратегиясының ажырамас бөлігіне айналатынына күмән жоқ. Жыл соңына дейін 100 мың оқушыны қамтуды жоспарлаған мемлекет бұл санды жыл өткен сайын ұлғайтуды мақсат тұтады. Платформа жай ғана тест жүйесі емес, адамның жеке мүмкіндіктерін де, еліміздің экономикасының нақты сұраныстарын да ескере отырып, кәсіби жолды дұрыс қалыптастырудың практикалық құралына айналуда. Шымкент оқушыларының бүгінгі белсенді қатысуы — бұл бастаманың жемісті болашағының кепілі.