2026 жылдың 29 қыркүйегінде Қазақстанның цифрлы трансформация саласында жарияланған рейтинг нәтижелері елдің үшінші ірі қаласы — Шымкент үшін шынайы мереке болды. Smart City Қазақстан рейтингінде бұрын оныншы орында тұрған Шымкент бір жылдың ішінде тікелей үшінші орынға шықты. Бұл — жай ғана сандардың өзгеруі емес, қаланың басқару мәдениеті, технологиялық инфрақұрылымы және тұрғындарға қызмет көрсету сапасы жөніндегі жүйелі жұмыстың нәтижесі.

Шымкент Smart City рейтингінде жоғары орынға ұмтылғанына бірнеше жыл болды. Алайда бұрынғы жылдары қаланың цифрлы инфрақұрылымын дамытуға бағытталған қаражат шашырап, жобалар кешіктіріліп, нәтиже күткен деңгейден төмен болып келді. 2024 жылдан бастап қала әкімдігі бір мезгілде бірнеше стратегиялық бағытты қамтитын кешенді жоспар бекітті. Жобаның бас координаторы, қала әкімінің орынбасары Ерлан Бекқали осы жоспардың негізгі тұжырымдамасын былайша анықтады: «Біз жай ғана технологияны сатып алып, орнатқан жоқпыз. Шымкенттің цифрлы жүйесін мәселені шешетін, адамды мойындайтын, нәтижені өлшейтін платформа ретінде құрдық». Осы бастамалардың ең айқын нәтижесі — қала тұрғындарының күнделікті өміріне тікелей тиетін бірнеше саладағы өзгерістер болды.

Медицина саласындағы жетістіктер ерекше назар аударады. Шымкентте «ақылды» жедел жәрдем жүйесі іске қосылғаннан бері экстренді шақыруларға қызмет көрсету уақыты орта есеппен 34 пайызға қысқарды. Қала бойынша орнатылған жол сенсорлары мен жасанды интеллект алгоритмдері жедел жәрдем көліктері үшін «жасыл дәліздерді» автоматты түрде ашады: яғни жедел жәрдем машинасы белгілі бір маршрутта жүргенде, алдындағы бүкіл бағдаршамдар жасылға ауысады. Шымкент қалалық клиникалық ауруханасының бас дәрігері Гүлназ Сейткалиева бұл жүйенің маңызын дәрігерлік тілмен түсіндіреді: «Инсульт, жүрек тоқтауы сияқты жағдайларда әрбір секунд өмір мен өлімнің арасындағы шекара. Жасыл дәліз жүйесі бізге орта есеппен алты-жеті минутты үнемдейді — бұл науқастың тіршілігін сақтап қалуы мүмкін алтын уақыт».

Білім беру саласындағы өзгерістер де қоғамда кеңінен талқыланды. Қаладағы жүзден астам мектепте биометриялық бет тану жүйесі енгізілді. Бастапқыда ата-аналар арасында бұл жүйеге қатысты белгілі бір алаңдаушылық болды: жеке деректердің қорғалуы, балалардың психологиялық ыңғайлылығы мәселелері күн тәртібіне шықты. Алайда бірнеше айдан кейін нәтижелер өздігінен сөйледі. Мектепке кіру-шығу статистикасы нақты жүргізіліп, ата-аналар баласының мектепке келгені немесе келмегені туралы хабарландыруды смартфонына лезде алатын болды. Бұдан басқа, бейтаныс адамдардың мектеп аумағына кіруін шектейтін қорғаныш жүйесі балалар қауіпсіздігін едәуір арттырды. «Алғашқыда біз де күмән келтірдік», — дейді үш баласы Шымкенттегі орта мектепте оқитын Айгүл Нұрланова, — «Бірақ қазір бұл жүйесіз қалай өмір сүргенімізді елестете алмаймын. Баламның мектепке жеткені туралы хабарлама алмасам, жүрегім орнына түсе қоймайды».

Шымкенттің рейтингте осыншалықты жылдам өрлеуі жалпы республикалық цифрлы трансформация бағдарламасынсыз мүмкін болмас еді. Қазақстан 2029 жылға дейін мемлекеттік қызметтердің кемінде қырық пайызын жасанды интеллект арқылы автоматтандыруды жоспарлауда. Мемлекеттік жүйелердің бірыңғай платформаға ауысуы ведомствоаралық деректер алмасуын жеңілдетіп, бюрократиялық кедергілерді азайтуда. Шымкент осы ұлттық бастамаларды жергілікті деңгейде ең табысты іске асырған қалалардың қатарына еніп отыр. «Алматы мен Астана артықшылықты жағдайда — қаржы да, мамандар да, инфрақұрылым да мол. Шымкенттің жетістігі — мүмкіндіктер шектеулі болса да, стратегиялық ойлау мен саяси ерік болса, нәтижеге қол жеткізуге болатынын дәлелдеді», — деп баға береді цифрлы экономика сарапшысы, «QazTech Analytics» компаниясының директоры Тимур Əліпов.

Халықаралық тәжірибемен салыстырғанда, Шымкенттің жасаған қадамы Оңтүстік Кореяның Сонгдо қаласының немесе Сингапурдың «ақылды ұлт» бастамасының жергілікті нұсқасына ұқсайды. Әрине, масштаб басқа, бірақ логика бірдей: технология мемлекет пен азаматтың арасындағы өзара әрекетті жеңілдетуі, ашықтықты арттыруы және ресурстарды тиімді пайдалануды қамтамасыз етуі тиіс. Шымкент осы жолда алғашқы ірі белесін бағындырды.

Алдағы уақытта қаланың алдында шешуін күткен бірқатар мәселе тұр. Цифрлы инфрақұрылымды ауылдық аймақтарға дейін жеткізу, интернетке қол жетімділігі шектеулі тұрғындарды цифрлы қызметтерден тыс қалдырмау, жасанды интеллект шешімдеріне тіреп тұрған деректердің сапасын сақтау — бұлардың барлығы стратегиялық деңгейдегі шешімді қажет етеді. Сонымен бірге киберқауіпсіздік мәселесі де күн санап өткірленіп барады. Жүйелер бір-бірімен неғұрлым тығыз байланысса, олардың осалдығы да арта түседі.

Дегенмен бүгінгі жетістік маңызды бір нәрсені дәлелдеді: Қазақстанның өңірлік қалалары да, тиісті қолдау мен басқару болса, цифрлы трансформацияның алдыңғы легіне шыға алады. Шымкенттің оныншы орыннан үшінші орынға бір жылда жасаған серпілісі — бұл жай ғана рейтинг жеңісі емес, бұл қалалықтардың кезек күтпей жедел жәрдем алатынының, балалардың мектепте қорғалғанының және мемлекеттік қызметтер ашық та жылдам жұмыс істейтінінің куәлігі. Міне, цифрлы қаланың шын мәніндегі мазмұны — технология емес, технология арқылы өзгерген адам өмірі.