30 қыркүйек 2026 жыл. Қазақстанның технологиялық экожүйесінде жаңа бетбұрыс орын алды: G-TON атты акселерациялық бағдарлама ресми түрде өтінім қабылдауды бастады. Бағдарлама технологиялық стартаптарға өз шешімдерін тікелей мемлекеттік секторға — өңірлік әкімдіктердің нақты міндеттеріне — бейімдеуге мүмкіндік береді. Бұл тек кәдімгі акселератор емес, мемлекет пен бизнестің бірлескен іс-қимылының жаңа форматы, оның ашылуы Қазақстандағы цифрлық трансформация тарихында маңызды оқиға ретінде бағаланып отыр.

Бағдарламаның пайда болуын кездейсоқтық деп атауға болмайды. Соңғы бес жылда Қазақстан мемлекеттік басқаруды цифрландыру жолында елеулі қадамдар жасады. Электрондық үкімет порталы, "Цифрлық Қазақстан" мемлекеттік бағдарламасы, SmartAstana және SmartAlmaty жобалары — осының бәрі цифрлық шешімдерге деген мемлекеттік сұраныстың артып келе жатқанын көрсетеді. Алайда практикада стартаптар мен мемлекеттік органдар арасындағы алшақтық сақталып қалды: жас компаниялар мемлекеттік тапсырысқа жету жолын таппады, ал әкімдіктер өздерінің нақты мұқтаждықтарын шешуге қабілетті технологиялық серіктестерді іздестіруде қиындықтарға тап болды. G-TON бағдарламасы дәл осы олқылықты жабуды мақсат тұтады.

G-TON форматы бойынша стартаптар 11 негізгі бағытта, соның ішінде цифрландыру, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, экология, көлік, қоғамдық қауіпсіздік және басқа да салаларда өңірлік әкімдіктердің 47 нақты міндетін шешуге шақырылады. Бұл тізімнің өзі бағдарламаның бір ерекшелігі болып табылады: мемлекет алғаш рет стартаптарға нақты, тізімделген міндеттерді ашық түрде ұсынды. "Бұрын стартаптарымыз есікті соға берді, ал қазір есіктің өзі ашылды," — дейді технологиялық кәсіпкерлер қоғамдастығының өкілдері. Яғни G-TON — бұл жай ғана байқау немесе гранттық конкурс емес, ол тікелей серіктестіктің платформасы.

Бағдарлама аясында қатысушыларды бай мазмұнды бағдарлама күтеді. Атап айтқанда, салалық тақырыптар бойынша онлайн-семинарлар, мастермайндтар мен воркшоптар, тұрақты трекинг қарастырылған. Бірақ ең маңыздысы — әкімдік өкілдерімен тікелей байланыс орнату мүмкіндігі. Бүгінгі таңда мемлекеттік тапсырысқа жету үшін кейде жылдар кетеді: тендерлер, бюрократиялық рәсімдер, заңнамалық кедергілер. G-TON бұл жолды едәуір қысқартуды ұсынады. Бағдарлама соңында қорытынды Demo Day өтеді, онда қатысушылар өз шешімдерін тікелей өңірлік тапсырыс берушілер алдында таныстыратын болады. Бұл форматта сатып алу шешімі конкурстан кейін емес, тікелей диалог барысында қалыптасады.

Бағдарламаға деген сарапшылардың бағасы оң. Цифрлық экономика саласының белгілі талдаушысы Дәурен Сейітбеков: "G-TON — Қазақстан үшін прецедент. Мемлекет өз мұқтаждықтарын ашық жариялап, нарыққа шешім іздеуге шақыруы — бұл жаңа мәдениеттің белгісі. Еуропалық тәжірибеде, мысалы Эстония мен Финляндиядағы GovTech акселераторларында, мұндай тәсіл өте жақсы нәтиже берді. Қазақстан да осы жолмен жүреді деген сенімім мол," — дейді ол. Сондай-ақ IT-индустрия өкілдері бағдарламаның мемлекеттік сатып алу жүйесін икемді ету жолындағы маңызды қадам екенін атап өтуде. Стартап қоғамдастықтарында да реакция жылы: әлеуметтік желілерде жүздеген пікір мен репост тіркелді, бағдарламаға деген қызығушылық жоғары.

Статистика тұрғысынан алғанда, Қазақстандағы технологиялық стартаптар рыногы жыл сайын орта есеппен 20–25 пайызға өсуде. 2025 жылдың деректері бойынша елде 3 000-нан астам белсенді технологиялық стартап тіркелген, алайда олардың тек 8–10 пайызы ғана мемлекеттік секторда тұрақты серіктестікке ие. Қалғандары жеке нарықта немесе экспортқа бағдарланып жұмыс істеуге мәжбүр. G-TON осы 90 пайыздық алшақтықты жабудың жолын ашуға талпынады. Сонымен қатар, мемлекеттік органдардың цифрлық шешімдерге жылдық бюджеті соңғы үш жылда екі есе өсіп, 2025 жылы 450 миллиард теңгеден асқан — бұл мемлекеттік сұраныстың орасан зор екенін дәлелдейді.

Болжамды перспективалар да аз емес. Сәтті аяқталған акселерация мемлекет пен стартаптар үшін екі жақты пайда әкеледі: бір жағынан, мемлекеттік органдар нарықтан дайын, тестілеуден өткен шешімдерді алады; екінші жағынан, стартаптар алғашқы мемлекеттік тапсырыс, сенімділік, ал болашақта ірі контрактілер мен халықаралық кеңею мүмкіндігіне қол жеткізеді. GovTech бағыты бойынша сарапшылар G-TON-ның бірінші толқынынан кемінде 5–7 стартаптың нақты пилоттық жобаларға жетуін күтеді. Орта мерзімді перспективада бұл тәжірибе жалпы мемлекеттік тапсырысқа жаңа технологиялық серіктестерді тарту тетігіне айналуы мүмкін.

Өтінімдерді қабылдаудың соңғы мерзімі — 12 қазан 2026 жыл (қоса алғанда). Дайын өнімі немесе MVP-і бар кез келген технологиялық компания бағдарламаға өтінім бере алады. Маманалдар бағдарламаға деген бәсекелестіктің жоғары болатынын болжайды, өйткені ұсынылып отырған 47 нақты міндет — бұл рыноктан бұрын мемлекет тарапынан берілген нақты техникалық тапсырма тізімі. Сонымен, G-TON бағдарламасы — технология мен мемлекеттік басқарудың тоғысуындағы жаңа кезеңнің белгісі. Қазақстанның GovTech экожүйесі жаңа беттерін ашып жатыр, ал нақты нәтижелер алда.