Қазіргі заманғы технологиялар құқық қорғау органдарының жұмысын түбегейлі өзгертіп жатыр. 2026 жылдың 30 қыркүйегінде Шымкент қалалық полиция департаменті жыл басынан бергі маңызды нәтижелерін жариялады: бейпілотты ұшу аппараттарының, яғни дрондардың көмегімен 8 мың құқыққа қарсы іс-әрекет тіркелген. Бұл сан жай ғана статистикалық мәлімет емес — ол Қазақстандағы полицейлік жұмыстың жаңа дәуіріне қадам басылғанының айғағы.

Тіркелген 8 мың бұзушылықтың шамамен 3 800-і жол қозғалысы қауіпсіздігімен байланысты. Қалған бөлігі — қоғамдық тәртіпті бұзумен: рұқсатсыз жиындар, бақыланбаған аумақтардағы тәртіпсіздіктер, ашық аспан астындағы заңсыз сауда нүктелері. Бүгінгі таңда қала полициясының қарауында 10-нан астам дрон бар. Бұл аппараттар тек бақылау құралы емес, жедел ден қою тобының "жоғарыдан көзі" болып табылады.

Дрондар полиция жұмысына қалай келді?

Шымкенттегі бейпілотты технологияларды енгізу бірден болған жоқ. 2021–2022 жылдары республика бойынша жол қозғалысы полициясы дрондарды жекелеген акциялар мен мерекелік шаралардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін сынақ режимінде пайдаланды. Шымкентте алғашқы тұрақты дрон патрулі 2023 жылдың соңында іске қосылды. 2024 жылы флот кеңейтіліп, мамандандырылған операторлар даярлана бастады. 2025–2026 жылдарда жүйе толыққанды жұмыс режиміне көшті: дрондар тәулік бойы ауыспалы кезекшілік негізінде ұшады.

Шымкент қалалық полиция департаментінің бастығы Бауыржан Сейтқали бұл бағытты стратегиялық маңызды деп бағалайды: "Дрон — бұл жай ғана камера емес. Ол бізге бірнеше шақырым радиуста бір мезгілде бірнеше нүктені қадағалауға мүмкіндік береді. Топырақ жол болсын, тығыз ауданның ішкі көшесі болсын — аспаннан бәрі көрінеді. Экипаж ондаған минут жол жүретін жерге дрон екі минутта жетеді". Осы оперативтілік — технологияның басты артықшылығы.

Жол қауіпсіздігі: сандардың артындағы шындық

3 800-ден астам жол қозғалысы ережесін бұзу фактісі — бұл ауыр салмақ. Шымкент халқы 1,2 миллионнан асатын мегаполис. Қаланың серпінді өсуі инфрақұрылымға үлкен жүктеме түсіреді: жаңа аудандар, тығыз тораптар, пешеходтық өтпелер — бәрі бақылауды қажет етеді. Дрондар қызыл жарыққа өту, жол белгілерін елемеу, белгіленбеген жерде жаяу жүргіншілерге жол бермеу сияқты бұзушылықтарды дәл тіркейді. Жоғарыдан алынған видеожазба сотта дәлелдемелік базаны нығайтады.

Жол қауіпсіздігі жөніндегі тәуелсіз сарапшы Айгүл Нұрмаханова статистиканы саралай отырып, дрондардың алдын алу рөлін де атап өтеді: "Жүргізушілер жоғарыдан бақыланып жатқанын сезсе, мінез-құлқын өзгертеді. Бұл — аспан камераларының психологиялық әсері. Адам жер деңгейіндегі камераны айналып өтуді білуі мүмкін, бірақ дроннан жасыру мүмкін емес". Сондықтан дрондардың нақты нәтижесі тіркелген бұзушылықтармен ғана шектелмейді — олар болдырмаудың да тиімді тетігі.

Қоғамдық пікір: бақылау ма, әлде қауіпсіздік пе?

Дрондарды кеңінен қолдану туралы ақпарат тарағаннан кейін қалалық әлеуметтік желілерде пікірталас өріс алды. Бір топ азаматтар технологияны жылы қабылдады. "Бізді қорғайды, демек — дұрыс" деген пікір басым. Өкілдері көп атап өткен жайт — тәртіпсіздіктер жиі орын алатын маңайларда дрондардың пайда болуынан кейін жағдай байсалдана бастаған. Жатақхана аудандарының бірінің тұрғыны Мәдина Жақсыбекова: "Кешкісін балаларыммен сыртқа шығуға қорықтым. Қазір патруль дрондары ұша бастағаннан бері ауданда тыныштық орнады" деп бөліседі.

Алайда сыни көзқарастар да жоқ емес. Азаматтық белсенділердің бір бөлігі жеке өмірге қол сұғу мәселесін көтереді. "Дрон адамдарды бақылағанда олардың шекарасы қайда?" деген заңды сұрақ туындайды. Полиция бұл мәселеде заңнама шеңберінде ғана жұмыс істейтінін, алынған деректер белгіленген тәртіпте сақталатынын және жеке мақсаттарға пайдаланылмайтынын ресми түрде растаған.

Болашаққа бағдар: флот өседі

Шымкент полициясы дрондар паркін одан әрі кеңейтуді жоспарлайды. Жақын болашақта жылу бейнекамерамен жабдықталған аппараттарды алу, түнгі патрульдің тиімділігін арттыру мәселелері қарастырылуда. Сонымен қатар жасанды интеллект элементтерін қосу — яғни дрон жазбасынан автоматты түрде бұзушылықты анықтайтын бағдарламалық жасақтаманы енгізу — перспективалық бағыт ретінде белгіленген.

Қазақстанның басқа ірі қалалары да Шымкент тәжірибесін зерделеп жатыр. Алматы мен Астана полициясы бейпілотты технологияларды пайдаланғанмен, Шымкенттегідей жүйелі және кең ауқымды қолдану әзірше бірегей үлгі болып табылады. Ішкі істер министрлігі деңгейінде осы тәжірибені жалпыұлттық стандартқа айналдыру мүмкіндігін зерттеу тапсырылғаны белгілі.

Жыл соңына дейін тіркелген бұзушылық саны 10 мыңнан асады деп болжануда. Бұл — аспаннан бақылаудың жерде нәтиже бергенінің айқын дәлелі. Шымкент тәжірибесі Қазақстан полициясының болашағын анықтауда маңызды рөл атқаруы әбден мүмкін.