Қазіргі таңда экологиялық мәселелер жаһандық деңгейде ең өзекті тақырыптардың бірі болып отыр. Климаттың өзгеруі, топырақтың тозуы, тұрмыстық қалдықтардың артуы — бұл проблемалар тек ғалымдар мен үкіметтердің ғана емес, жай азаматтардың да күнделікті қамына айналуда. Дәл осы тұрғыдан алғанда, 2026 жылдың 30 қыркүйегінде Шымкенттің №140 мектебінде өткен экологиялық жобалар көрмесі ерекше назар аудартты. Мектеп оқушылары табиғатқа деген сана-сезімін іс жүзінде дәлелдеп, банан қабығынан тыңайтқыш жасаудан бастап, тұрмыстық қалдықтардан пайдалы бұйымдар жасауға дейінгі жобаларын таныстырды.

Көрме барысында ерекше назар аударған жоба — төртінші сынып оқушысы Аяла Ильястың еңбегі. Жас зерттеуші банан қабығын тыңайтқыш ретінде пайдалануды зерттеп, екі түрлі нұсқа ұсынды: сұйық және ұнтақ тәрізді тыңайтқыш. Аяланың айтуынша, ол бірнеше апта бойы үй өсімдіктеріне осы тыңайтқышты қолданып, нәтижесін бақылап отырған. Нәтиже айқын болды: тыңайтқыш берілген өсімдіктер жарқын түс алып, белсенді гүлдей бастаған.

"Мен алғаш рет бұл идеяны интернеттен оқыдым, бірақ өзім тексергім келді. Банан қабығында калий, фосфор және магний бар екен. Осылардың барлығы өсімдік үшін өте пайдалы. Мен алдымен сұйық нұсқасын жасадым — қабықты суға салып, бірнеше күн ұстадым. Содан кейін ұнтақ нұсқасын да жасап көрдім — кептіріп, ұсақтадым. Екеуі де жақсы нәтиже берді," — деп бөлісті Аяла Ильяс.

Мұндай жобалардың маңызы тек мектеп жасындағы балаларды тәрбиелеумен шектелмейді. Бүгінгі таңда Қазақстанда тұрмыстық қалдықтармен күресу мәселесі өте өткір тұр. Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің деректеріне сәйкес, елімізде жыл сайын 5 миллион тоннадан астам тұрмыстық қатты қалдық жиналады, ал олардың тек 15–17 пайызы ғана қайта өңделеді. Шымкент қаласы бойынша бұл көрсеткіш әлі де жеткіліксіз деңгейде. Дәл осы себепті, балалардың жас кезінен қалдықтарды қайта пайдалануға үйренуі ұзақ мерзімді перспективада үлкен нәтиже беруі мүмкін.

Мектептің директор орынбасары Алия Алментаева оқушылардың мұндай бастамаларын жоғары бағалайтынын атап өтті. "Біздің оқушыларымыз тек теориялық білім алып қана қоймайды — олар сол білімді іс жүзінде қолданады. Бұл жобалар балаларды сыни тұрғыдан ойлауға, эксперимент жүргізуге және нәтижені талдауға үйретеді. Бір жағынан мектеп жобасы болса, екінші жағынан — нақты экологиялық пайда. Мысалы, оқушыларымыздың бірі биыл 'Таза Қазақстан — Менің таза аулым' жобасы аясында Шымкент бойынша екінші орынды иеленді. Бұл — тек жеңіс ғана емес, бұл — балалардың болашаққа деген жауапкершілігінің белгісі," — деді ол.

Экологиялық тәрбие мектепте ерте жастан басталуы тиіс деген пікір педагогикалық қауымдастықта бұрыннан орын алып келеді. Алайда соңғы жылдары бұл ұстаным іс жүзінде жүзеге асырыла бастады. ЮНЕСКО-ның зерттеулеріне сәйкес, мектеп жасында экологиялық сана-сезімді меңгерген балалар ересек өмірінде де табиғатқа жауапты қарайды. Олар тұрмыста қалдықты аз шығарып, энергияны үнемдеп, қоршаған ортаны қорғайтын шешімдерді таңдайтыны дәлелденген. Демек, №140 мектептің бүгінгі жас зерттеушілері — ертеңгі жасыл Қазақстанның іргетасын қалаушылар.

Шымкент қаласының білім бөлімі де мектептердегі мұндай бастамаларды ынталандыру мақсатында арнайы бағдарлама жасақтауды жоспарлап отыр. Қалалық экология және табиғат ресурстарын басқару департаментінің маманы Серік Оразов мектептердегі осы бағыттағы жұмысты оң бағалады: "Банан қабығынан тыңайтқыш жасау — бұл жай ғана мектеп жобасы емес. Бұл — органикалық қалдықтарды азайтудың нақты үлгісі. Егер осындай тәжірибе жаппай тараса, қалалық тұрмыстық қалдық мөлшері айтарлықтай азаюы мүмкін. Шымкент — үш миллионнан астам тұрғыны бар ірі қала. Мұндай идеялардың жаппай қолданысқа енуі нағыз экологиялық серпіліс бола алады."

Тарихи тұрғыдан алғанда, Қазақстан халқы табиғатпен үйлесімді өмір сүрудің бай дәстүрін мұра еткен. Бабаларымыз жерге деген құрметті, суды бағалауды, табиғат байлықтарын ысырапсыз пайдалануды қасиет тұтқан. Бүгінгі оқушылардың экологиялық жобалары — сол ежелгі даналықтың заманауи тілмен жаңғырған жаңғырығы. Айырмашылығы — бұл жолы оны мектеп партасынан бастаған жас ұрпақ алып жүр.

№140 мектептің осы жылғы экологиялық жобалар көрмесі тек бір мектептің жетістігі ғана емес — бұл бүкіл қоғамға үлгі боларлық бастама. Балалардың қарапайым идеясы — банан қабығы арқылы өсімдікке өмір беру — үлкен философиялық мағына тасиды: ешнәрсе текке кетпейді, барлығының пайдасы бар, табиғатқа берген сүйіспеншілік мыңқайтылып оралады. Мектеп ұжымы мұндай тәрбиенің нәтижесін апталарда емес, жылдарда өлшеуге болатынын жақсы түсінеді — және дәл осы ұзақ мерзімді ойлау бүгінгі Қазақстанға ең қажет нәрсе болып табылады.