Технологиялар дамыған сайын олармен бірге адамзатқа төнетін қауіп-қатерлер де күрделене түсуде. Жасанды интеллект бүгінгі таңда тек ғылыми зерттеу зертханаларының жемісі емес — ол қарапайым азаматтардың смартфонына, жұмыс орнына және күнделікті тіршілігіне тереңінен еніп үлгерді. Алайда осы ыңғайлылықтың екінші беті бар: киберқылмыскерлер де дәл осы технологияны қаруға айналдырып отыр. 1 қазан 2026 жылы Шымкент қаласында өткізілетін «Жасанды интеллект дәуіріндегі киберқауіпсіздік» атты ашық шара — осы өзекті мәселеге жауап іздейтін алғашқы практикалық қадамдардың бірі болмақ.

Неліктен қазір және неліктен Шымкент?

Қазақстанда интернет пайдаланушылар саны соңғы бес жылда екі есеге артты. Ұлттық киберқауіпсіздік комитетінің мәліметтері бойынша, 2025 жылы елімізде тіркелген киберінциденттердің саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 40 пайызға өсті. Фишингтік шабуылдар, жеке деректерді ұрлау, алаяқтық сілтемелер — бұлардың барлығы Алматы мен Астанамен ғана шектелмей, Оңтүстік Қазақстан өңірін де жайлай бастады. Шымкент — 1 миллионнан астам тұрғыны бар мегаполис ретінде цифрлық сауаттылық мәселесінде ерекше назар аударуды қажет етеді. Shymkent Hub алаңында 6 қазанда өтетін бұл шара осы олқылықтың орнын толтыруға бағытталған.

Іс-шараның мазмұны: практика бірінші орында

Шараның бірегейлігі — күрделі терминологиядан аулақ тұрып, нақты өмірлік жағдаяттарға негізделген тәжірибелік білім беру форматында өтетіндігінде. Қатысушылар жеке деректерін қалай қорғау керектігін, фишингтік хаттар мен алаяқтық сілтемелерді қалай тануды үйренеді. Сонымен бірге жасанды интеллект құралдарын қауіпсіз пайдаланудың жолдары да талқыланады. Бағдарламаның авторлары жасанды интеллект технологияларының адамзатқа қосқан үлесін теріске шығармайды — керісінше, оны дұрыс және сауатты пайдаланудың маңыздылығын алға тартады.

Цифрлық қауіпсіздік саласының маманы Аружан Сейткалиқызы шараның маңыздылығы туралы былай дейді: «Бүгінгі таңда смартфон ұстаған әрбір адам потенциалды нысанаға айналып отыр. Киберқылмыскерлер жасанды интеллектіні пайдаланып, фишингтік хаттарды соншалықты шынайы жасай алады — оларды ажырату кәдімгі пайдаланушыға өте қиын. Сондықтан халықты сауаттандыру — бүгінгі күннің ең өткір міндеті». Оның бұл пікірі тектен-тек айтылған жоқ: соңғы зерттеулер көрсеткендей, Қазақстанда киберінциденттердің 70 пайыздан астамы адам факторы — яғни пайдаланушының абайсыздығы немесе хабарсыздығы салдарынан туындайды.

Жаһандық контекст: AI қауіп ретінде

Жасанды интеллект технологиясының дамуы бірқатар жаңа қауіп түрлерін туғызды. Deepfake — жалған бейне мен дыбыс жасау технологиясы — алаяқтардың ең сүйікті қуралына айналды. 2025 жылы ғана әлем бойынша deepfake арқылы жасалған қаржылық алаяқтықтан болған шығын 25 миллиард долларды асып кетті. Ал фишинг хаттары енді жасанды интеллект арқылы миллиондаған адамға жеке баптап жіберіледі — бұрынғыдай қате жазылған орыс тілді хаттар емес, сіздің атыңызбен, жұмыс орныңызды атап, сенімді тілмен жазылған хабарламалар. АҚШ-тың киберқауіпсіздік агенттігі CISA мәліметтері бойынша, AI-негізделген фишинг шабуылдарының тиімділігі дәстүрлі фишингке қарағанда 3 есеге жоғары.

Шымкент Hub-тың технологиялық бағдарлама жетекшісі Нұрлан Әбенов: «Біз халыққа технологияларды қолданбаңдар демейміз. Керісінше — оны дұрыс қолдануды үйретеміз. Телефоныңызда VPN орнату, күшті құпия сөз қою, екі факторлы аутентификацияны іске қосу — бұлардың барлығы үш минуттық операциялар. Бірақ олар сіздің цифрлық өміріңізді мүлдем басқа деңгейде қорғайды» деп атап өтеді.

Тарихи параллель: цифрлық сауаттылық — жаңа сауаттылық

ХХ ғасырдың басында сауатсыздықпен күрес ұлттық міндет болды. Бүгін де дәл сондай төңкеріс жүріп жатыр — тек бұл жолы «цифрлық сауатсыздық» деп аталады. 1990-жылдары интернет пайда болғанда ешкім оның осылай жайылып кетерін болжамаған. 2010-жылдары смартфондар кеңінен таралғанда да жағдай дәл солай болды. Ал қазір жасанды интеллект — сол айналымды тағы бір рет жылдамдатты. Осы өзгерістер алдында тұрған халыққа дайындық пен білім беру — мемлекеттің де, азаматтық қоғамның да міндеті.

Болашаққа қадам: бір шарадан асатын нәрсе

6 қазандағы іс-шара тек бір күндік оқиға емес — ол цифрлық қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыру жолындағы жүйелі жұмыстың бастауы. Ұйымдастырушылар бұл бастаманы тұрақты форматқа айналдырып, өңірдің басқа қалаларына да жаюды жоспарлап отыр. Қатысу мүлдем тегін болғандықтан, мақсатты аудитория — студенттер, үй шаруасындағы жандар, зейнеткерлер, яғни цифрлық сауаттылық тренингтеріне ақша жұмсауды ойламайтын, бірақ күн сайын интернетті қолданатын адамдар.

Қоғамдық белсенді Гүлнара Мырзахметова: «Мен өзім осыған дейін фишинг дегенді жақсы түсінбейтінмін. Бір туысым карточкасынан ақша ұрланып қалды — содан кейін ғана бұл мәселенің маңыздылығын сездім. Мұндай шаралар жалпы халыққа, әсіресе орта жастан асқан адамдарға өте қажет» деп өз ойын бөліседі.

Технологиялар тоқтамайды. Жасанды интеллект ертеңгі таңда тіпті күшейе түседі. Ал адамдардың оны дұрыс пайдалану мен онан қорғану дағдысы — тек өз еріктеріне байланысты. 6 қазан күні Шымкентте өтетін осы шараға қатысу — сол дағдыны меңгерудің ең оңай жолы. Shymkent Hub (Север 66/2) мекен-жайында таңғы сағат 10:00-де басталатын іс-шара Оңтүстік Қазақстан тұрғындарына цифрлық дүниені сеніммен және қауіпсіз игерудің практикалық кілтін ұсынады. Бұл мүмкіндікті жіберіп алмаңыз.