Шымкент қаласының полиция департаменті жанындағы есірткі қылмасына қарсы күрес басқармасының қызметкерлері жүргізген жедел іс-шаралар нәтижесінде психотропты және есірткі заттарын сатумен айналысқан деп күдікті екі жергілікті тұрғын ұсталды. 2026 жылдың 1 қазанында жарияланған бұл ақпарат қалалық қауымдастықта үлкен резонанс тудырды. Қуатты оңтүстік мегаполисте есірткі бизнесімен күрес тоқтаусыз жалғасып келе жатқанын осы оқиға тағы бір мәрте дәлелдеді.

Ұстау барысында күдіктілерден альфа-PVP психотропты затымен толтырылған 50 бума тәркіленді. Бұл заттың нарықта жедел таралуы — Қазақстан құқық қорғау органдары үшін соңғы бірнеше жылда ерекше алаңдаушылық тудырып отырған мәселе. Қазіргі заманның аса қауіпті синтетикалық есірткілерінің бірі саналатын альфа-PVP адам ағзасына аса жойқын әсер ететіндіктен, оны таратқандарға заң жүзінде ең ауыр жаза қолданылады. Оның үстіне, күдіктілердің бірінің тұрғылықты мекенжайын тінту барысында полицейлер қосымша 32 бума гашиш және шамамен 200 грамм гашиш майын тапты. Барлық заттар тәркіліп, сараптамаға жіберілді.

Тергеу деректеріне сүйенсек, ұсталған екі тұрғын биылғы жылдың мамыр айынан бастап заңсыз есірткі айналымына қатысқан. Олар курьер ретінде жұмыс істеп, сонымен қатар есірткі заттарын буып-түйіп, тарату жүйесінде ортаңғы буынды иеленген. Мұндай "бөлшекті" жүйе — қазіргі есірткі желілерінің тән белгісі. Полиция ведомствосының деректеріне сәйкес, соңғы жылдары Шымкент пен оның айналасында есірткі таратушылардың желілік ұйымдасу деңгейі айтарлықтай өсті. Тергеуді жеделдету мақсатында сотқа дейінгі тергеу барысында барлық байланыстар мен ақшалай ағымдар анықталуда. Күдіктілер қамауға алынды.

Шымкент — Қазақстанның үш миллионнан астам халқы бар ірі мегаполисі ретінде, сондай-ақ Орта Азияның маңызды транзиттік тораптарының бірі ретінде есірткі тасымалдаушылардың назарынан тыс қалған емес. Қала географиялық тұрғыдан Өзбекстан мен Қырғызстанмен шекаралас орналасқандықтан, есірткі контрабандасы үшін тартымды бағытқа айналуда. Ішкі істер министрлігінің мәліметтері бойынша, 2025 жылы Оңтүстік Қазақстан өңірінде есірткіге байланысты қылмыстардың саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 14 пайызға өсті. Осы мәнмәтінде Шымкент полициясының жүргізіп жатқан операциялары маңыздылығын одан әрі арттыруда.

Есірткіге қарсы күрес саласындағы мамандардың пікірінше, ұстаулар жүйелі профилактикалық жұмыспен бірге жүруі тиіс. "Бір торды жапқанмен, жүйені бұзбасаң — орнына екеуі пайда болады. Бізге тек ұстау емес, тамырымен жұлу керек," — деп түсіндіреді Шымкент мемлекеттік университетінің криминология кафедрасының доценті Ерлан Байжанов. Оның пікірінше, жасөспірімдер мен жастар арасындағы профилактика жұмысын күшейтпесе, есірткі таратушылардың тізбегі тоқтамайды. Мамандар есірткіге тәуелді адамдарды қоғамнан шеттету орнына оларға медициналық және психологиялық көмек беру жүйесін жетілдіруді де ерекше атайды.

Қазақстан заңнамасы бойынша есірткінің заңсыз айналымы үшін 20 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған. Бұл — Қылмыстық кодекстің ең ауыр санкцияларының бірі. Соңғы бірнеше жылда заң шығарушылар жазаны ауырлату мәселесін талқылап, есірткі саудасына ұйымдасқан қылмыспен күрес шеңберінде қарауды ұсынды. Биылғы маусымда Мәжілісте есірткіге байланысты баптарды қатаңдату туралы жаңа заң жобасының бірінші оқылымы болып өтті. Сарапшылардың бір бөлігі жаза мөлшерін арттырудың ескерту рөлін атқара алатынын мойындай отырып, оның жеткіліксіз екенін де атап өтеді — себебі есірткі желісінің буындарын тек жаза арқылы ығыстыру мүмкін емес.

Шымкент тұрғындары оқиғаға бейжай қарамады. Әлеуметтік желілерде пікірлер екіге жарылды: бір топ полицияның жедел жұмысын мақтаса, екінші бөлігі неге тек курьерлер ұсталып, желінің ұйымдастырушылары ашылмайды деп сұрақ қояды. "Балаларымыз оқитын мектеп маңында мұндай адамдар жүргені — ауыр жайт. Полиция жақсы жұмыс жасады, бірақ тізбек үзілмесін," — деді Шымкенттің Әл-Фараби ауданының тұрғыны Гүлнәр Сейтқалиева. Халықтың осы алаңдаушылығы — есірткіге қарсы күрестегі қоғамдық сананың өскенін айғақтайды.

Полиция бұл іспен жұмыс аяқталмағанын, тергеу жалғасатынын мәлімдеді. Желінің жоғарғы буындарын анықтауға бағытталған тергеу іс-шаралары белсенді түрде жүргізілуде. Құқық қорғау органдары азаматтарды да белсенділікке шақырады: кез келген күдікті жағдайды 102 нөмірі арқылы немесе полицияның ресми платформалары арқылы хабарлауға шақырады. Шымкент полициясының мұндай жедел ұстау операциялары — есірткі таратушыларға қалада орын жоқтығының нақты сигналы. Бірақ нәтижелі күрес үшін тек полиция күші емес, бүкіл қоғамның, білім беру жүйесінің және медицина саласының бірлескен ерік-жігері қажет.