2026 жылдың 8 қазанында Қазақстандағы технологиялық стартаптар қауымдастығы үшін маңызды мерзім жақындап келуде: G-TON акселерациялық бағдарламасына өтінімдер қабылдаудың соңғы күні — 12 қазан. Бұл бағдарлама жай ғана стартап жарысы немесе инвестиция іздеу алаңы емес — ол отандық технологиялық шешімдерді мемлекеттік басқарудың нақты міндеттерімен тікелей байланыстыратын бірегей платформа. Бүгін Қазақстандағы цифрлы экономиканың дамуы тұрғысынан алғанда, бұл бастама өз уақытында туындаған дер кезіндегі шешім болып табылады.

Соңғы бес жыл ішінде Қазақстанда технологиялық стартаптардың саны елеулі түрде өсті. Astana Hub деректері бойынша, елімізде тіркелген технологиялық компаниялардың саны 2021 жылдан бері үш есеге артып, 2025 жылдың соңына қарай бес мыңнан асты. Алайда осы компаниялардың басым көпшілігі В2С немесе В2В нарығына бағытталған, ал мемлекеттік сектормен ынтымақтастық мүмкіндігі шектеулі болып келді. Шағын стартаптар үшін мемлекеттік тендерлер мен сатып алу рәсімдері тым күрделі, бюрократиялық кедергілер жоғары болатын. Дәл осы олқылықты жою мақсатында G-TON бағдарламасы іске қосылды деп айтуға толық негіз бар.

G-TON бағдарламасының ерекшелігі оның нақты, өлшемді нәтижеге бағытталуында жатыр. Бағдарлама аясында 11 түрлі салада — цифрлы трансформация, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, экология, көлік, қоғамдық қауіпсіздік және басқа да стратегиялық бағыттарда — 47 нақты аймақтық тапсырма анықталған. Бұл тапсырмалар жай ғана теориялық емес: олар облыс әкімдіктерінің тікелей сұранысынан туындайды. Яғни стартаптар бағдарламаға қатысу арқылы нақты тұтынушымен — мемлекеттік билік өкілдерімен — бетпе-бет отырып жұмыс жасайды. Бұл формат Қазақстан үшін жаңа тәжірибе болып табылады.

Astana Hub-тің атқарушы директоры Алибек Қожахметов бағдарлама туралы өз ойын ашық бөлісті: "Біз ұзақ уақыт бойы технологиялық шешімдер мен мемлекеттік сұраныс арасындағы алшақтықты сезіп келдік. Стартаптарда идея бар, инновация бар, ал акиматтарда — нақты проблема бар, бюджет бар, бірақ технологиялық серіктес жоқ. G-TON дәл осы екі жақты бір үстелге отырғызады." Оның бұл сөздері бағдарламаның мақсатын дәл сипаттайды: ол жай ғана акселератор емес, ол инновациялық брокер рөлін атқарады.

Бағдарламаның мазмұны жан-жақты және практикалық тұрғыдан жоғары деңгейде жоспарланған. Қатысушы стартаптар онлайн-семинарлар, мастермайнд сессиялары, воркшоптар және жеке трекинг форматтарында білім мен тәжірибе алады. Ең маңыздысы — олар акимат өкілдерімен тікелей диалог жүргізу мүмкіндігіне ие болады. Бағдарлама финалы "Demo Day" — презентация күнімен аяқталады, онда стартаптар аймақтық тапсырыс берушілер алдында өз шешімдерін тікелей ұсынады. Бұл формат тек инвесторлар алдындағы питч-сайыстардан мүлде өзгеше: мұнда нәтиже тікелей шарт жасасу немесе пилоттық жоба болуы мүмкін.

Отандық технологиялық экосистема өкілдері бұл бастамаға оң пікір білдіруде. "Менің стартапым ЖКШ саласында шешім ұсынады, бірақ бізге дейін нақты тапсырыс берушіге жету үшін бір жыл кетті. G-TON сол жолды қысқарта алады", — деді Алматыдан келген жас кәсіпкер Дариға Сейтқали. Оның айтуынша, мемлекеттік сектормен жұмыс жасаудың ең үлкен кедергісі — байланыс арнасының болмауы. Бағдарлама дәл осы мәселені шешуге бағытталған.

Дүниежүзілік тәжірибеге үңілер болсақ, мемлекеттік акселераторлар концепциясы жаңа емес. Эстония, Сингапур, Израиль сынды елдер мемлекеттік сектормен бірлескен инновациялық бағдарламаларды жылдар бойы табысты жүргізіп келеді. Мәселен, Израильдің Yozma бағдарламасы 1990-шы жылдары инновациялық экономиканың іргетасын қалады. Қазақстан да ұқсас жолды таңдауда, алайда ерекшелігі — аймақтық акиматтардың тікелей қатысуы, яғни шешімдер орталықтандырылмай, жергілікті деңгейде іске асырылады. Бұл Қазақстанның федеративті емес, унитарлы мемлекет ретіндегі басқару жүйесіне сай тиімді тәсіл.

Сарапшылар бағдарламаның ұзақмерзімді перспективасын жоғары бағалайды. "Егер G-TON табысты аяқталса, бұл үлгі барлық облыстарға таралуы мүмкін. Бізде 17 өңір бар, олардың әрқайсысының өзіндік инфрақұрылымдық мәселелері бар. Технологиялық шешімдерге деген сұраныс орасан зор", — деді экономист Серік Байғазиев. Оның болжамы бойынша, G-TON сынды бағдарламалар Қазақстанның цифрлы экономикасын 2030 жылға дейін ЖІӨ-нің 25 пайызына жеткізу жоспарымен тікелей үндеседі.

Өтінімдерді қабылдаудың 12 қазанда аяқталатынын ескерсек, қолынан инновациялық шешімі келетін барлық стартаптарға кідіріссіз жүгіну ұсынылады. Дайын өнімі немесе MVP деңгейіндегі жобасы бар компаниялар — бұл бағдарламаның нақты мақсатты аудиториясы. G-TON — тек акселератор емес, ол Қазақстан инновациялық экожүйесін жаңа сапалы деңгейге шығаратын стратегиялық тетік. Технологиялар мен мемлекеттік басқарудың бұл байланысы елдің цифрлы болашағын қалыптастыруда маңызды рөл атқаратынына сеніммен айтуға болады.