Қазіргі заманда интернет пен цифрлық технологиялар адамдардың күнделікті өміріне тереңдеп еніп кетті. Банктік операциялардан бастап жеке хат алмасуға дейін, мемлекеттік қызметтерден бастап бизнес жүргізуге дейін — бәрі де желіде жүзеге асырылатын болды. Алайда осы ыңғайлылықпен қатар цифрлық қауіптер де арта түсуде. Дәл осы мәселені қозғау мақсатында 2026 жылдың 22 қазанында сағат 15:00-де Шымкент қаласындағы Shymkent Hub (Север 66/2 мекенжайы) кеңістігінде киберқауіпсіздік негіздеріне арналған ашық кездесу өткізіледі.

20 қазан 2026 жыл күні іс-шараға дейін небәрі екі күн қалғанда, оған деген қоғамдық қызығушылық күннен-күнге артып келеді. Ұйымдастырушылардың мәліметі бойынша, кездесу барысында фишингті қалай тануға болатыны, алаяқтардың ұстақтарынан аман қалу жолдары және өз аккаунттарын бұзылудан қорғау тәсілдері егжей-тегжейлі талқыланады. Іс-шара кез келген жастағы және кәсіби деңгейдегі азаматтарға арналған болғандықтан, оған қатысу үшін арнайы техникалық білім талап етілмейді.

Цифрлық қауіп: статистика не дейді?

Дүниежүзілік деректерге сүйенсек, соңғы жылдары киберқылмыстың ауқымы күрт өсті. Халықаралық киберқауіпсіздік компанияларының зерттеулері бойынша, 2025 жылы әлем бойынша жасалған фишингтік шабуылдардың саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 40 пайызға артты. Қазақстанда да жағдай алаңдатарлық: Ұлттық киберқауіпсіздік орталығының мәліметтеріне сәйкес, тек бір жыл ішінде елімізде интернет-алаяқтыққа байланысты тіркелген шағымдардың саны мыңдаған жағдайды құрайды. Оңтүстік Қазақстан аймағы бойынша да осындай үрдіс байқалуда: Шымкент тұрғындарының арасында жалған сілтемелер арқылы жеке деректерін жоғалтқандардың саны жыл өткен сайын артып отыр.

IT-маман, киберқауіпсіздік сарапшысы Аман Сейітов бұл мәселе жөнінде өз пікірін ашық айтады: «Бүгінгі таңда алаяқтар жай ғана хакер емес, психолог. Олар адамның сенімін пайдаланады, асығыстыққа итермелейді, қорқыныш пен үміт сезімін ойнатады. Техникалық сауаттылықпен қатар, ең бастысы — цифрлық ортадағы сыни ойлау дағдысын дамыту керек», — дейді ол. Мұндай кездесулер дәл осы мақсатта ұйымдастырылатынын сарапшы ерекше атап өтеді.

Фишинг дегеніміз не және неге ол қауіпті?

Фишинг — бұл интернет-алаяқтықтың ең кеңінен таралған түрі. Алаяқтар банктердің, мемлекеттік органдардың немесе танымал компаниялардың атынан жалған хабарлама немесе электрондық хат жіберіп, пайдаланушыларды жеке деректерін — парольдерін, банк карталарының нөмірлерін немесе жеке куәлік мәліметтерін — енгізуге мәжбүрлейді. Осылайша бір ғана абайсыз қадам адамды үлкен қаржылық шығынға немесе жеке деректерінің ұрлануына ұшыратуы мүмкін. Шымкентте өтетін кездесудің негізгі мақсаттарының бірі — тұрғындарға осы тұзақтарды ерте тануды үйрету.

Оқытушы, цифрлық білім беру жөніндегі жобаның белсенді мүшесі Зарина Нұрланова: «Мен өз тәжірибемнен айтайын — оқушылардың өзі де, олардың ата-аналары да фишингке оңай ілігіп кетеді. Себебі жалған сайттар мен хабарламалар шынайысынан айнымастай жасалған. Осындай іс-шараларға қатысу адамдарды сергек ұстауға көмектеседі», — деп бөліседі өз ойымен.

Shymkent Hub — жаңа форматтағы білім кеңістігі

Іс-шара өтетін Shymkent Hub — бұл жай ғана коворкинг орны емес, Шымкенттегі жас кәсіпкерлер, IT-мамандар және білімге ынталы азаматтар үшін ашық платформа. Соңғы жылдары бұл кеңістік қалада технологиялық, іскерлік және білім беру бастамалары үшін маңызды хабқа айналды. Тегін немесе қолжетімді бағадағы іс-шаралар арқылы ол Шымкент тұрғындарының сауаттылығын арттыруға үлес қосуда. Киберқауіпсіздік кездесуі де осы рухта ұйымдастырылып отыр.

Қоғамдық мән және болашаққа үміт

Бұл іс-шара бір ғана оқиға ретінде емес, аймақтағы кең ауқымды цифрлық сауаттылықты арттыру қозғалысының бір бөлігі ретінде қарастырылуда. Ұйымдастырушылар алдағы уақытта мұндай кездесулерді тұрақты форматқа айналдырып, мектептер мен колледждермен де ынтымақтастыққа кіруді жоспарлайды. Шымкент тұрғыны, 34 жастағы кәсіпкер Бауыржан Əлімбеков: «Мен бұрын осындай тақырыптарға онша мән бермейтінмін. Бірақ жуырда таныстарымның бірі интернет-алаяқтыққа ұшырап, үлкен шығын көрді. Енді осындай білім беретін кездесуге қатысуды өзіме міндет санаймын», — дейді.

Шынында да, цифрлық қауіпсіздік — бүгінгі күні жеке мәселе ғана емес, бүкіл қоғамның жауапкершілігі. Хакерлер мен алаяқтар технологияны жетілдіріп отырғандай, қарапайым пайдаланушылар да білімін жаңартып отыруы тиіс. 22 қазанда Shymkent Hub-та өтетін кездесу — бұл Оңтүстік Қазақстан тұрғындарына өз цифрлық қауіпсіздіктерін нығайтуға нақты мүмкіндік беретін алаң. Сондықтан іс-шара туралы хабардар болған кез келген азамат бұл мүмкіндікті пайдалануға шақырылады. Себебі білім — қорғаныштың ең сенімді қаруы.