Импортқа тосқауыл және отандық өндірушіге тапсырыс: бұл «Халық құрылысы» бағдарламасының басты шарты болып отыр. Мемлекет басшысы 28 қазанда халыққа арнаған Жолдауында Ұлттық қор қаражатын импортты қаржыландыруға жұмсауға болмайтынын қатаң ескертті. Президенттің айтуынша, бұл бағдарламаны жүзеге асырудағы принципті талап болып табылады.
Жолдау тармағында көрсетілгендей, бағдарлама аясында бөлінетін ауқымды мемлекеттік инвестиция тек ішкі экономикаға қызмет етуі тиіс. Басқаша айтқанда, әлеуметтік және инфрақұрылымдық нысандарды салуға жұмсалатын әрбір теңге отандық өндірушілерге тапсырыс әкеліп, ел ішіндегі өндірісті ынталандыруға бағытталады. Құрылыс компаниялары қазақстандық цемент, кірпіш, оқшаулағыш және әрлеу материалдарын сатып алуға міндетті. Сондай-ақ металл конструкцияларды, яғни арматураны, арқалықтар мен профильдерді де отандық өндірушілерден алу көзделген, оның ішінде жаңғыртылып жатқан Qarmet комбинатының қуатын тарту айтылған. Үшінші бағыт ретінде ғимараттың тіршілік қамтамасыз ету жүйелері, кабель-өткізгіш өнімдері және басқа да инфрақұрылым элементтері сияқты жергілікті инженерлік жабдықты пайдалану белгіленген.
Шымкент — республикалық маңызы бар қала, елдің оңтүстігіндегі ірі мегаполис, жас әрі көп ұлтты халқы бар шаһар. Мұндай қалада мектеп, емхана, жол, инженерлік желі сияқты нысандарға деген қажеттілік үнемі жоғары болады. Сондықтан бағдарламаның қағидаттары Шымкент тұрғындарына тікелей қатысты: қалада салынатын әрбір нысан ішкі өндірісті қолдайтын тізбектің бір буыны бола алады. Редакцияға қалаға қатысты нақты жобалар туралы мәлімет берілмегендіктен, бұл жерде тек жалпы бағыт туралы айтуға болады.
Жолдауда бұл тәсілдің бірнеше маңызды экономикалық міндетті шешетіні атап көрсетілген. Біріншісі — көбейткіш әсер. Ұлттық қор қаражаты елден шықпай, қазақстандық жұмысшылардың жалақысына, жергілікті зауыттарды жаңғыртуға және сабақтас салаларды дамытуға жұмсалады. Шымкент тұрғыны үшін мұның мәні қарапайым: құрылыс материалдарын шығаратын, тасымалдайтын, жеткізетін және монтаждайтын кәсіпорындар көбірек жұмыс тапса, жұмыс орындары мен табыс көздері де тұрақтана түседі.
Екінші міндет — шағын және орта бизнесті қолдау. Президент тапсырмасы бойынша, бұл сегмент кепілдендірілген әрі ұзақ мерзімді тапсырыс көлеміне ие болады. Кәсіпкерлерге қолдау ретінде мемлекет үш жылдық тексеру мораторийін де енгізіп отыр, бұл компанияларға сапалы жұмысқа бар күшін салуға мүмкіндік береді. Кәсіпкерлікке бейім, сауда мен өндіріс дәстүрі мықты Шымкент үшін мұндай жағдай шағын цехтар мен жеткізуші компаниялардың бой көтеруіне септігін тигізуі мүмкін.
Үшінші міндет — технологиялық тәуелсіздік. Бағдарлама отандық өнеркәсіпті жаңа түрдегі инженерлік жабдық пен жоғары сапалы құрылыс компоненттерін шығаруды меңгеруге итермелейді. Бұл тек құрылыс саласына ғана емес, жалпы өндірістік мәдениетке де әсер етеді: кәсіпорындар сапа стандарттарын көтеріп, жаңа мамандарға сұраныс арттырады. Жас халқы көп Шымкентте бұл білікті инженерлер мен жұмысшы мамандықтарының беделін асыра түсуі ықтимал.
Жолдауда бақылау мәселесіне де ерекше мән берілген. Үкімет пен әкімдіктерге жобалаудан бастап құрылыстың барлық кезеңінде сатып алуларға толық, яғни «сквозной» бақылау енгізу тапсырылған. Сапалы қазақстандық баламасы бар жағдайда сметаға импорттық аналогты енгізу әрекеттері қатаң тоқтатылатыны ескертілді. Бұл талап қала әкімдігі мен мердігерлерге айрықша жауапкершілік жүктейді, ал тұрғындар үшін ашықтықтың артуына жол ашады. Сатып алудың әр кезеңі айқын болса, құрылыстың созылып кету қаупі де азаяды.
Қорыта айтқанда, Мемлекет басшысы қойған шарт қаржының тек құрылыс алаңына емес, ел ішіндегі өндіріске, жұмыс орнына және кәсіпкерліктің дамуына жетуін көздейді. Шымкент үшін бұл — қала құрылысының жаңа сапаға өтуіне, жергілікті бизнестің күшеюіне және тұрғындар үшін жаңа мүмкіндіктердің ашылуына мүмкіндік. Алайда бағдарламаның нәтижесі оның қалай орындалатынына, яғни бақылаудың қаншалықты тиімді болатынына және жергілікті өндірушілердің талапқа қаншалықты дайын болатынына байланысты.