Шымкентте қыста жылу мен жарық үзілмей берілуі кімнің қолында? Бұл сұраққа жауап іздесек, құбырлар мен қазандықтардан бұрын, олардың басында тұрған адамдарға тоқтауымыз керек. Мемлекет басшысы 28 қазанда халыққа арнаған Жолдауында дәл осы мәселеге назар аударды: энергетика саласында қыруар форум өтіп жатыр, ал нақты жұмыс істейтін маман жетіспейді. Бұл ой республикалық маңызы бар қала ретінде Шымкентке де тікелей қатысты.
Жолдауда айтылуынша, соңғы жылдары елімізде энергетика, жасыл технологиялар және тұрақты даму тақырыптарына арналған халықаралық жиындар, форумдар мен дөңгелек үстелдер жиілеп кеткен. Алайда мұндай шаралардың практикалық тиімділігі төмен. Мемлекет басшысы салаға құрғақ сөз емес, нақты өндірістік мамандар мен инженерлік шешімдер қажет екенін атап өтті. Басқаша айтқанда, мінбеден айтылған уәделер мен слайдтағы презентациялар тозған жабдықты өздігінен жаңартпайды.
Бұл тармақтағы бірінші мәселе – кадр тапшылығы. Президенттің бағалауынша, өндірісте, жылу электр орталықтарында және диспетчерлік орталықтарда нақты еңбек ететін кәсіби инженерлер мен тәжірибелі энергетиктердің саны жыл санап азайып барады. Шымкент сияқты халқы тез өсіп жатқан ірі мегаполис үшін бұл ерекше өзекті. Қала үлкейген сайын тұрғын үй, мектеп, емхана, кәсіпорын көбейіп, энергия мен жылуға деген сұраныс арта түседі. Ал сұраныс артқанда жүйені басқаратын, ақаудың алдын алатын, апатты жедел жоятын білікті адамдардың қажеттігі де еселенеді.
Екінші мәселе – ұрпақтар сабақтастығының үзілуі. Жолдауда жас мамандар төмен жалақы мен ауыр жұмыс жағдайына байланысты бұл салаға барғысы келмейтіні, ал білікті ардагерлердің зейнетке шығып жатқаны айтылады. Мұның салдарын қарапайым тұрғын да сезуі мүмкін: тәжірибе жас буынға берілмесе, ұзақ жылдар жинақталған білім мен шеберлік бірге кетеді. Шымкент – жас халқы көп қала. Демек, мұнда жастардың білім алуға, мамандық таңдауға ұмтылысы жоғары. Мәселе сол ұмтылысты энергетика секілді стратегиялық салаға қалай бағыттау, оларға лайықты жалақы мен қауіпсіз, қолайлы еңбек жағдайын қалай ұсыну екенінде.
Үшінші ой – нәтижесіз талқылаулар туралы. Президент асқақ уәделер мен әдемі презентациялардың нысандардағы тозған құбырлар мен қазандықтардың мәселесін шешпейтінін ашық айтты. Бұл – сынмен бірге нақты талап. Шымкент тұрғыны үшін оның мәні қарапайым: қаламызда энергетикалық жүйенің сенімділігі есеп пен баяндамадан емес, суық күндері үйдегі батареяның жылы болуынан, жарықтың өшпеуінен өлшенеді. Сондықтан жергілікті деңгейде де басты өлшем – қабылданған шешімнің нақты нәтижесі болуға тиіс.
Осы тұрғыда қаладағы колледждер мен жоғары оқу орындарының рөлі ерекше. Техникалық және инженерлік бағыттағы мамандарды даярлау өндіріспен тығыз байланысты болса, түлек бірден практикалық дағдымен жұмысқа келеді. Кәсіпорындар мен оқу орындарының ынтымақтастығы, тағылымдама мен тәжірибеден өту мүмкіндіктері, жас маманды ұстап қалатын әлеуметтік қолдау – Жолдаудағы міндеттерді жүзеге асырудың жалпы бағыттары осындай. Мұның нақты тетіктері мен мерзімдерін уәкілетті органдар айқындайтын болады, ал қоғам оның барысын сын көзбен қадағалауға құқылы.
Бұл мәселенің қоғамдық маңызы энергетикамен ғана шектелмейді. Кез келген күрделі инфрақұрылым – жылу жүйесі, электр желісі, су мен газ – адамның еңбегіне сүйенеді. Егер салада мамандар тапшы болса, қауіп тек техникалық ақауға ғана емес, жалпы өмір сапасына да төнеді. Сондықтан Президенттің кадр мәселесін энергетикалық қауіпсіздікпен тікелей байланыстыруы заңды. Мықты маман – сенімді жүйенің кепілі.
Шымкент тұрғындары үшін Жолдаудың бұл тармағы бірнеше қарапайым, бірақ маңызды сұрақ қояды. Қаламыздың жас ұрпағы энергетика мамандығын неге таңдауы тиіс? Оларды салада не күтіп тұр? Тәжірибелі мамандар өз білімін кімге аманаттайды? Бұл сұрақтарға жауап форумдардың тізімінен емес, нақты қадамдардан табылады. Жолдау сөзден іске көшу уақыты келгенін еске салады, ал бұл – мемлекеттік органдарға да, кәсіпорындарға да, оқу орындарына да, жастардың өзіне де қатысты міндет. Шымкент сынды көп ұлтты, жас әрі қарқынды дамып келе жатқан қала үшін білікті энергетиктер буынын қалыптастыру – бүгінгі күннің ғана емес, алдағы қыстардың да қамы.