«Ұзақ» ақша — ауыл шаруашылығының тұрақтылығын қамтамасыз ететін басты тетіктердің бірі. Мемлекет басшысы 28 қазанда халыққа арнаған Жолдауында агроөнеркәсіптік кешеннің осы өзекті мәселесіне ерекше тоқталып, фермерлерге ұзақ мерзімді инвестициялық несие беретін жаңа механизмдерді жедел әзірлеу қажеттігін атап өтті. Республикалық маңызы бар қала ретінде елдің оңтүстігіндегі ірі мегаполис саналатын Шымкент үшін бұл бастама тек шаруалар емес, бүкіл қала тұрғындарының тұрмысына әсер ететін мәселе.
Жолдауда айтылғандай, қазіргі таңда агроөнеркәсіптік кешенде маңызды құрылымдық мәселе пісіп-жетілген. Мемлекет тарапынан бөлінетін қолдау шаралары мен жеңілдікті несиелердің басым бөлігі қысқа мерзімді сипатқа ие. Олар негізінен айналым қаражатын толықтыруға, яғни көктемгі егіс пен күзгі жиын-терім жұмыстарын жүргізуге бағытталған. Жанар-жағармай, тұқым, тыңайтқыш сатып алуға мүмкіндік беретін мұндай қаржы фермерлердің ағымдағы қажеттіліктерін жабады, алайда ауқымды стратегиялық жобаларды жүзеге асыруға жеткіліксіз.
Мәселенің тағы бір қыры — тәуекел. Қысқа мерзімді несиені бір жыл ішінде қайтаруға тиіс фермер ауа райына тәуелді салада үлкен қаржылық қысымға ұшырайды. Құрғақшылық немесе қолайсыз ауа райы бір маусымның нәтижесін бұзса, шаруашылықтың қарыз ауыртпалығы еселене түседі. Оның үстіне, бір жылдық қаражатқа ірі зауыт салу, заманауи су үнемдеу жүйелерін орнату немесе цифрлық технологияны енгізу мүмкін емес. Нәтижесінде сала технологиялық тоқырауға ұшырау қаупінде қалады.
Осыған байланысты Жолдауда ауыл шаруашылығындағы шынайы сапалық өсім ұзақ мерзімді, яғни бес жылдан он бес жылға дейінгі инвестициялар есебінен ғана мүмкін екені көрсетілген. Бұл қаражат бірнеше стратегиялық бағытқа жұмсалуы тиіс. Біріншісі — өнімді терең өңдеу және инфрақұрылым: сүт, ет және астық өнімдерін өңдейтін заманауи кәсіпорындар салу, көкөніс қоймалары мен тоңазытқыш кешендерін тұрғызу. Екіншісі — негізгі капиталды жаңарту, яғни жоғары технологиялы комбайндар мен тракторлар, автоматтандырылған кешендер сатып алу, шаруашылықтарды механикаландыру және роботтандыру.
Шымкент тұрғындары үшін ерекше мәнді бағыт — инновациялық технологиялар мен экология. Жолдау тармағында Қазақстанның оңтүстік өңірлерінде, оның ішінде Шымкент маңында су тапшылығын жою үшін тамшылатып және жаңбырлатып суару жүйелерін жаппай енгізу міндеті тікелей аталған. Су — оңтүстік өңірдегі егіншіліктің басты қорегі, сондықтан оны үнемдейтін жүйелер өнімділікті арттырып қана қоймай, табиғи ресурстарды ұқыпты пайдалануға да жол ашады. Сонымен қатар жылыжай шаруашылықтарын баламалы энергия көздеріне көшіру де басты міндеттердің қатарында.
Мұндай жобаларды қаржыландыру үшін Үкімет бизнес өкілдерімен және қаржы институттарымен бірлесе отырып, нақты тетіктерді іске қосуы тиіс. Сарапшылар пікірінше, ұзақ мерзімді жобалардың алғашқы шығындарын өтейтін инвестициялық субсидияларды ұлғайту қажет. Сондай-ақ тау-кен немесе ұлттық қорлар есебінен агроөнеркәсіптік кешеннің стратегиялық жобаларына арналған төмен пайызды қаржылық қорлар, соның ішінде жасыл облигациялар мен ұзақ мерзімді несиелер қалыптастырылуы мүмкін. Үшінші бағыт — екінші деңгейлі банктерді тарту: мемлекеттік кепілдік беру арқылы коммерциялық банктердің фермерлерге ұзақ мерзімді несие беру тәуекелін азайту көзделіп отыр.
Бұл бастама қала тұрғындарының күнделікті өміріне қалай әсер етуі мүмкін? Өңдеу кәсіпорындары мен қоймалар көбейсе, жергілікті өнімнің сапасы артып, оның жыл бойы қолжетімді болуына жағдай жасалады. Жаңа өндірістер мен инфрақұрылым жаңа жұмыс орындарын ашады, бұл жас халқы көп Шымкент үшін аса маңызды. Фермерлер мен шағын шаруашылықтар үшін ұзақ мерзімді несие тұрақты жоспарлауға, техниканы жаңартуға және өндірісті кеңейтуге мүмкіндік береді. Бұл ретте нақты жобалар мен көлемдер жергілікті және республикалық деңгейде әлі айқындалуы тиіс екенін ескерген жөн.
Жолдауда атап өтілгендей, Қазақстанның аграрлық секторы 15 триллион теңгелік межеге жетіп, үлкен әлеуетін көрсетті. Енді кезек тек сандық емес, сапалы өсімге көшуге келіп тұр. Көп ұлтты әрі жас халқы бар Шымкент үшін бұл — аграрлық әлеуетін заманауи технологиямен ұштастыруға, су ресурстарын тиімді пайдалануға және азық-түлік қауіпсіздігіне үлес қосуға берілген мүмкіндік. Ұзақ мерзімді инвестициялық қаржыландыру тетіктері уақтылы әрі тиімді жасақталса, фермерлер жаңа технологиялық дәуірге нық қадаммен аяқ басады, ал қала тұрғындары оның нәтижесін сапалы өнім мен жаңа мүмкіндіктер арқылы сезінеді.