Дастарқан мәселесі – ел мәселесі. Мемлекет басшысы 28 қазанда халыққа Жолдау арнап, оның бір тармағын тамақ өнеркәсібіне қатысты ірі бастамаларға бағыттады. Аталған тармақта «Бәйтерек» ұлттық басқарушы холдингі салаға арналған, жалпы құны 500 миллиард теңгеден асатын стратегиялық жобалар тізімін бекіткені айтылады. Республикалық маңызы бар, елдің оңтүстігіндегі ірі мегаполис саналатын Шымкент тұрғындары үшін бұл жаңалықтың маңызы айрықша: күнделікті дастарқанға қойылатын өнімнің сапасы, бағасы және қолжетімділігі тікелей осы салаға байланысты.
Жолдау мазмұнына сүйенсек, қазақстандық қайта өңдеу және тамақ өнеркәсібінде үлкен құрылымдық өзгерістер басталды. Мемлекет басшысы мен Үкіметтің тапсырмасына сәйкес, бұл өндіріс орындарын іске қосу кідіріссіз, созбалаңға салынбай, шұғыл жүргізілуі тиіс. Холдинг бұл қадам арқылы елдің ішкі азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуды және импортқа тәуелділіктен арылуды көздейді. Көп ұлтты, жас халқы бар Шымкент секілді ірі қала үшін мұндай мақсат жай ғана экономикалық көрсеткіш емес, тұрмыс сапасына тікелей қатысты мәселе.
Қаржыландырудың бірінші бағыты – терең өңдеу зауыттарын құру. Жолдауда ет, сүт және астық өнімдерін заманауи әдістермен терең өңдеп, қосылған құны жоғары дайын өнім шығаратын ірі кәсіпорындар ашу міндеті қойылған. Шымкент – жұртшылығы көп, тұтыну нарығы кең қала. Сондықтан ауыл шаруашылығы шикізатын өңдеп, дайын өнім ретінде нарыққа ұсыну тәжірибесі қала экономикасына да, оған іргелес өңірлердің шаруашылығына да оң ықпал етуі мүмкін. Нақты жобалар мен орналасатын жерлер туралы мәлімет жарияланған жоқ, оны жауапты органдардың келесі хабарламаларынан күткен жөн.
Екінші бағыт – импортты алмастыру. Тармақта Қазақстан нарығына әлі де шетелден әкелінетін құс еті, ірімшік, сүзбе және май өнімдерін шығаратын зауыттар желісін жеделдетіп іске қосу көзделген. Қарапайым тұтынушы үшін мұның мәні түсінікті: дүкен сөрелерінде отандық өнімнің үлесі артса, бағаның сыртқы нарықтағы ауытқуларға тәуелділігі азаяды, өнімнің жаңалығы мен сапасына қойылатын талап күшейеді. Шымкент тұрғындарының күнделікті сатып алатын азығы дәл осы санаттағы тауарларды да қамтитынын ескерсек, бұл бағыттың тұрмысқа әсері тікелей болмақ.
Үшінші бағыт – инфрақұрылымдық хабтар. Жолдауда дайын тағам өнімдерін ұзақ уақыт сапалы сақтауға және тасымалдауға мүмкіндік беретін автоматтандырылған қоймалар мен көлік-логистикалық кешендер салу міндеті аталған. Шымкент – көлік жолдарының тоғысында орналасқан, халқы көп қала. Өнімді дер кезінде жеткізу, сақтау тізбегін бұзбау өндірушіге де, сатушыға да, түпкі тұтынушыға да тиімді. Жақсы жолға қойылған логистика өнім шығынын азайтады және жергілікті өндірушілерге өз тауарын алысқа жеткізуге жол ашады.
Жолдауда жобаларды неге кідіртпей бастау керектігі де түсіндіріледі. Біріншіден, әлемдік нарықта азық-түлікке сұраныс пен баға тұрақты өсіп келеді, сондықтан уақыт жоғалтпай өндірісті жолға қойған ел Орталық Азия мен Еуропа нарығында ірі экспорттаушыға айнала алады. Екіншіден, жобалар желісі ауылдық жерлерде мыңдаған тұрақты жұмыс орнын ашып, жергілікті фермерлерге өнімін өткізетін кепілді нарық қалыптастырады деп күтіледі. Үшіншіден, инфляциялық тәуекелдер мен құрал-жабдық бағасының өсуін ескерсек, қаржыландыруды қазірден бастау мемлекет пен инвесторлардың шығынын үнемдейді.
Бұл ойлардың Шымкент үшін мәні зор. Қала жастарының басым бөлігі еңбек нарығына енуге әзір тұрғанда, өңдеу өнеркәсібі мен логистика саласындағы жаңа өндіріс орындары жұмысқа орналасудың қосымша мүмкіндігін бере алады. Сонымен бірге қала маңындағы шаруа қожалықтары мен өңірдегі өндірушілер үшін тұрақты сұраныс пен сенімді сатып алушы маңызды. Дегенмен Шымкентке қатысты нақты бастамалар әзірге жарияланбағандықтан, тұрғындарға асыға болжам жасамай, ресми ақпаратты бақылап отырған жөн.
Жобаларды қаржыландыру тетіктері де Жолдауда көрсетілген. «Бәйтерек» холдингі қаржы институттарымен бірлесіп, жобаларға төмен пайызды ұзақ мерзімді несиелер мен инвестициялық субсидиялар берудің жеңілдетілген тетіктерін қолданады. Бұл тәсіл тамақ өнеркәсібіне қызығушылық танытқан кәсіпкерлерге, соның ішінде Шымкенттегі өндірушілерге де жаңа мүмкіндік туғызуы ықтимал. Мақсат – отандық тамақ өнеркәсібін шикізаттық бағыттан жоғары технологиялық өндіріске көтеру.
Қорыта айтқанда, Жолдаудың бұл тармағы азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуды, импортқа тәуелділікті азайтуды және саланы заманауи деңгейге шығаруды көздейді. Шымкент сияқты ірі әрі жас халқы көп қала үшін мұның ең басты нәтижесі – сапалы отандық өнімнің қолжетімділігі, жаңа жұмыс орындары мен кәсіпкерлікке кеңейген мүмкіндіктер болуы тиіс. Жобалардың қалаға қалай жететіні алдағы шешімдер мен нақты бастамаларға байланысты, ал тұрғындар мен жергілікті бизнес үшін ең бастысы – осы мүмкіндікті жіті бақылап, дайын болу.