Алдағы жылдары Шымкент төңірегіндегі егістік алқаптарда жұмысты адам емес, ақылды техника атқаратын күн алыс емес. Тракторлар мен комбайндар түнде де тоқтамай жүріп, аспанда дрондар тобы егіс көлемін тексеріп, топырақтағы ылғал мен өсімдіктің жай-күйі туралы деректер бірден есептеледі. Мұндай болашақтың негізі Мемлекет басшысы 28 қазанда халыққа арнаған Жолдауда қаланған: онда жасанды интеллект технологияларын ауыл шаруашылығына кешікпей енгізу міндеті қойылды.
Жолдау тармағында бұл бастаманың тарихы әлемдік технологиялық компаниялардың бірі NVIDIA басшысы Дженсен Хуанг Астанаға сапармен келген сәттен басталатыны айтылады. Ол Қазақстанның инфрақұрылымы мен адами капиталының жаңа технологиялық кезеңге өтуге дайын екенін жоғары бағалап, нақты уақыт режимінде физикалық үдерістерді басқаратын есептеу платформаларын енгізуді ұсынған. Бұл тәсіл «Физикалық жасанды интеллект» деп аталады және цифрлық алгоритмдерді экономиканың нақты секторымен ұштастыруды көздейді. Президент бұл бастаманы қолдап, жұмысты созбай, тез арада бастау қажеттігін атап өткен.
Шымкент үшін бұл мәселе жай ғана технологиялық жаңалық емес. Қала республикалық маңызы бар ірі мегаполис ретінде еліміздің оңтүстігінде орналасқан, ал оның айналасындағы аймақ ауыл шаруашылығымен тығыз байланысты. Шымкент базарларындағы көкөніс пен жеміс-жидектің сапасы мен бағы егіншілердің еңбегіне, ауа райына және су қорының жеткіліктілігіне тікелей тәуелді. Сондықтан аграрлық саладағы өзгерістер қала тұрғынының дастарханына да, әмиянына да әсер етуі мүмкін.
Жолдауда айтылған үш негізгі бағыттың біріншісі автономды техника мен роботтандыруға қатысты. Адамсыз жүретін комбайндар мен тракторлар алқапта тәулік бойы жұмыс істей алады, ал дрондар тобы егісті нақты нүктелер бойынша бақылап, өсімдік ауруларын ерте анықтап, тыңайтқышты қажет жерге ғана бүркуге мүмкіндік береді. Бұл егін науқанының уақытын қысқартып, еңбек шығынын азайтады. Сонымен қатар жаңа техниканы басқаратын, деректерді талдайтын мамандарға сұраныс өседі, бұл Шымкенттің жас халқы үшін жаңа кәсіптік мүмкіндіктер ашады.
Екінші бағыт судың тапшылығына қатысты, және Жолдау тармағында оңтүстік өңір, соның ішінде Шымкент төңірегі ерекше аталған. Су тапшылығы жағдайында жасанды интеллект ресурсты тиімді пайдаланудың басты құралына айналмақ. Жүйелер топырақ ылғалдылығын спутниктер мен датчиктер арқылы талдап, тамшылатып және жаңбырлатып суарудың ең тиімді кестесін есептейді. Қарапайым тілмен айтқанда, әр тамшы су қажет жеріне, қажет уақытта жетуі тиіс. Бұл ретте егіншілер үшін ғана емес, қала мен оның төңірегіндегі су қорын ойлайтын әрбір тұрғын үшін де маңызды.
Үшінші бағыт – үлкен деректерге негізделген болжамдық талдау. Метеорологиялық үлгілер, топырақ жағдайы және алдыңғы жылдардың деректері негізінде өнімділікті алдын ала болжауға болады. Сонымен бірге жеткізу тізбегін оңтайландыру астық пен көкөністі сақтау және тасымалдау кезіндегі шығынды азайтуға көмектеседі. Шымкент сияқты халқы көп қала үшін азық-түліктің тұрақты әрі уақытылы түсуі аса маңызды, сондықтан логистикадағы әрбір жақсарту базардағы тұрақтылыққа жанама түрде ықпал етеді.
Жолдауда экономикалық тұрғыдан да нақты ой айтылған: Қазақстанның аграрлық секторы өзінің мықтылығын дәлелдеп, 15 триллион теңге көлеміндегі өндіріске қол жеткізді. Алайда көлемді ұлғайтуға негізделген кеңейтілген өсу мүмкіндігі таусылып, енді сапалы серпіліс қажет. NVIDIA платформаларын енгізу фермерлерге операциялық шығынды 30–40 пайызға азайтуға, қатал климаттық тәуекелдерден бизнесті сақтандыруға және өнімділікті арттыруға мүмкіндік береді деп күтіледі. Шымкенттің шағын және орта шаруа қожалықтары үшін бұл бәсекеге қабілеттілікті арттырудың жаңа жолы болуы мүмкін.
Әрине, мұндай ауқымды жоспар бірден жүзеге аспайды. Үкімет пен салалық министрліктер бизнеспен және халықаралық инженерлермен бірлесіп нақты іс-қимыл жоспарын әзірлеуі тиіс. Шымкент тұрғындары үшін бұл кезеңде жергілікті мүмкіндіктерді, оқыту бағдарламаларын және фермерлерге берілетін қолдауды қадағалап отырудың мәні зор. Қала жастары цифрлық білім алып, осы жаңа саланың мамандары бола алады.
Қорыта айтқанда, Жолдауда көрсетілген бағыт Шымкент үшін азық-түлік қауіпсіздігін нығайтудың, суды үнемдеудің және жаңа жұмыс орындарына жол ашудың әлеуетті мүмкіндігі. Ұлттық жасанды интеллект экожүйесін құру мемлекет үшін сән қуу емес, технологиялық егемендіктің негізгі бөлігі ретінде қарастырылады. Енді маңызды мәселе – бұл жоспардың нақты істермен расталуы, ал оның нәтижесін алдымен Шымкенттің егіншісі де, қала тұрғыны да өз өмірінде сезінетін болады.