Мемлекет басшысы 28 қазанда халыққа арнаған Жолдауында елдің жаңа экономикалық бағытындағы маңызды міндеттердің бірі ретінде банк жүйесінің рөлін қайта қарауды атап өтті. Басты ой мынада: екінші деңгейлі банктерде жиналған орасан зор қаржылық капитал өндіріс, өнеркәсіп және инфрақұрылым секілді нақты секторларға неғұрлым белсенді бағытталуы тиіс. Республикалық маңызы бар қала, елдің оңтүстігіндегі ірі мегаполис ретінде Шымкент үшін бұл бастама тікелей маңызға ие, себебі қаланың өсуі кәсіпкерлердің жаңа жобаларына, жұмыс орындарына және тұрақты қаржыландыруға тығыз байланысты.
Жолдауда айтылғандай, бүгінде банк жүйесіндегі активтер көлемі рекордтық деңгейге жетсе де, бұл қаражаттың айтарлықтай бөлігі стратегиялық салаларды тікелей қаржыландыруға толыққанды жұмылдырылмай отыр. Бос ликвидтілік көбіне құнды қағаздар нарығында немесе қысқа мерзімді құралдарда шоғырланып қалады. Қарапайым тілмен айтқанда, ақша банктерде бар, бірақ ол зауыт салуға, цех ашуға, жаңа жабдық алуға немесе логистикалық орталық құруға жеткілікті түрде жұмыс істемейді. Мемлекет басшысы осы жүйені қайта қарау экономикалық егемендікті нығайтудың шарты екенін меңзеді.
Шымкент тұрғындары үшін бұл мәселенің практикалық жағы айқын. Көп ұлтты әрі жас халқы бар қалада жұмыс орындарына сұраныс жоғары, ал жаңа жұмыс орындарын көбіне өндіріспен айналысатын, өз ісін кеңейтуге мүмкіндік алған кәсіпорындар ашады. Егер банктер тұтынушылық несиемен шектелмей, ұзақ мерзімді өндірістік, технологиялық және экспортқа бағытталған жобаларды қаржыландырудың негізгі көзіне айналса, қаладағы өндірушілер, шағын және орта бизнес өкілдері үшін қолжетімді қаржыға жол ашылады. Бұл өз кезегінде жергілікті тауарлардың көбеюіне, қызмет көрсету аясының кеңеюіне және отбасылардың табыс көздерінің тұрақтануына ықпал етуі мүмкін.
Жолдауда бұл бағытты жүзеге асыру үшін нақты тетіктер де аталған. Ұлттық банк пен қаржылық реттеуші органдар тарапынан бос ликвидтілікті нақты секторға бағыттауды ынталандыратын икемді пруденциалдық нормативтер мен фискалдық тетіктерді енгізу қажет екені көрсетілген. Яғни мемлекеттің міндеті банктерді тек міндеттеу емес, олар үшін өндірістік жобаларды қаржыландыру тиімді әрі қолайлы болатын жағдай жасау. Мұндай тәсіл қаржы нарығының тұрақтылығын сақтай отырып, ақшаның экономикада белсенді айналымға түсуіне мүмкіндік береді.
Президент ұсынған үшжақты ко-инвестициялық үлгі де назар аударарлық. Бұл тәсілде екінші деңгейлі банктер өздерінің капиталдық әлеуеті мен FinTech мүмкіндіктерін пайдаланып, жобаларды тікелей несиелендіреді. Отандық даму институттары, атап айтқанда «Байтерек» холдингі, «Даму» қоры және Қазақстанның даму банкі мемлекеттік субсидиялар, кепілдіктер беру және пайыздық мөлшерлемелерді төмендету арқылы тәуекелдерді бөліседі. Ал Дүниежүзілік банк, ЕҚДБ және Азия даму банкі секілді халықаралық қаржы ұйымдары ұзақ мерзімді «жасыл» және инфрақұрылымдық жобаларға сыртқы арзан капитал мен озық халықаралық тәжірибені тартады. Үш тараптың күші біріксе, ірі жобалардың тәуекелі азаяды, ал несие ұзағырақ әрі қолайлырақ болады.
Бұл үлгі Жолдауда ірі өнеркәсіп, агроөнеркәсіп кешені, логистика және машина жасау салаларын дамытуға арналған. Шымкент сияқты өңірлік және көліктік маңызы бар ірі қала үшін бұл бағыттардың барлығы өзекті болуы мүмкін: өңдеу өнеркәсібі мен агроөнеркәсіп жергілікті шикізатты қосылған құны жоғары өнімге айналдыруға, логистика қала мен өңірді сыртқы нарықтармен жалғауға, ал машина жасау технологиялық дамуға жол ашады. Нақты қандай жобалар қолға алынатыны қосымша шешімдер мен келісімдерге байланысты, алайда қаржыландыру қолжетімді болса, қала экономикасының осы салалардағы мүмкіндіктері кеңейетіні анық.
Бұл өзгерістер қарапайым шымкенттік үшін тек экономикалық терминдер емес. Банктердің нақты секторға бет бұруы жаңа кәсіпорындардың ашылуына, жастарға тұрақты жұмыс табуға, кәсіпкерлерге ісін ұлғайтуға мүмкіндік береді. Сонымен бірге жергілікті бизнес үшін несие шарттарының ұзақ мерзімді әрі болжамды болуы жоспарлауды жеңілдетеді. Алайда бұл үшін кәсіпкерлердің де дайын болғаны маңызды: бизнес-жоспарды сауатты әзірлеу, қаржылық есептілікті ашық жүргізу және қолжетімді қолдау құралдары туралы хабардар болу жаңа мүмкіндіктерді пайдалануда септігін тигізеді.
Қорытындылай келе, Жолдауда қаржы ресурстарын нақты секторға бағыттау елдің өнеркәсіптік әлеуетін арттырудың және жаңа жұмыс орындарын ашудың төте жолы ретінде көрсетілді. Банктердің, даму институттары мен халықаралық ұйымдардың бірлескен ұзақ мерзімді несиелендіру тетіктері сәтті жұмыс істесе, бұл «Халықтық цифрлық экономиканың» тұрақты әрі тәуелсіз дамуына берік негіз болады. Шымкент үшін бұл өз әлеуетін іске асырудың, жас халқының күш-жігерін өндірістік және кәсіпкерлік бастамаларға бағыттаудың тағы бір мүмкіндігі. Ендігі міндет — Жолдаудағы ойлардың нақты шешімдер мен қаладағы тұрақты нәтижелерге ұласуына қол жеткізу.