Әр теңге есепте. Мемлекет басшысы 28 қазанда Қазақстан халқына Жолдау арнап, онда бюджет саясатына, шығындарды бақылауға және қазынашылықты толық цифрландыруға ерекше назар аударды. Бұл тақырып күрделі экономикалық терминдер қатарында көрінгенімен, нақты өмірде әрбір қала тұрғынының тыныс-тіршілігіне тікелей қатысты: жол мен мектептің, емхана мен абаттандырудың сапасы түптеп келгенде қаржының қалай жұмсалатынына байланысты.
Жолдауда айтылуынша, былтыр қабылданған жаңа Бюджет кодексі еліміздегі қаржылық тәртіпті айтарлықтай нығайтуға мүмкіндік берді. Алайда мемлекеттік міндеттемелер мен бюджет шығыстарының тоқтаусыз өсу үрдісі сақталып отыр. Сондықтан Президент бюджет қаражатының әрбір теңгесі мақсатты әрі тиімді жұмсалуы үшін басқарудың жаңа цифрлық тетіктерін енгізу қажет екенін атап өтті. Республикалық маңызы бар қала ретінде Шымкент үшін бұл бағыт ерекше мәнге ие, себебі халқы жылдам өсіп келе жатқан мегаполистің қажеттілігі де жылдан жылға артады.
Жолдаудың басты ойларының бірі — жасанды интеллект технологияларын шығындарды бақылауға пайдалану. Мемлекет басшысының пайымдауынша, мемлекеттік сатып алулар мен бюджеттік жоспарлау кезінде бағаны қолдан өсіру, тиімсіз жобаларды қаржыландыру сияқты тәуекелдерді жоюдың ең озық жолы осы технологиялар болып табылады. Жасанды интеллект алгоритмдері бюджеттік өтінімдер мен мемлекеттік шығыстарды автоматты түрде талдап, нарықтық бағадан ауытқуды және негізсіз жоспарланған шығынды ерте кезеңде анықтай алады.
Мұны қарапайым тілмен айтқанда, бұрын кеш байқалатын кемшілік енді жоба басталмай тұрып көрінуі мүмкін деген сөз. Қала тұрғыны үшін мұның маңызы зор: егер құрылыс, жөндеу немесе жабдық сатып алу бағасы негізсіз қымбат болмаса, үнемделген қаражатты басқа қажетті бағытқа жұмсауға болады. Қала өсіп, көше мен әлеуметтік нысанға сұраныс көбейген кезде мұндай үнемнің құны жоғары болады.
Жолдауда сондай-ақ жасанды интеллектінің тәуекелдерді модельдеудегі рөлі айтылады. Үлкен деректерді өңдеу арқылы қаржылық бұзушылықтар орын алуы мүмкін «тәуекел аймақтарын» нақты уақыт режимінде айқындауға болады. Бұл бақылаудың сипатын өзгертеді: тексеру нәтиже шыққаннан кейін емес, үдеріс жүріп жатқанда жүргізіледі. Жергілікті атқарушы органдар үшін мұндай тәсіл жұмыс сапасына қойылатын талапты күшейтеді, ал тұрғындар үшін мемлекеттік қаржының қозғалысына деген сенімді арттыруы ықтимал.
Екінші маңызды бағыт — қазынашылықты цифрландыруды толық аяқтау. Президент бұл мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік сектор арасындағы барлық төлемнің жылдамдығын, қауіпсіздігін және транзакциялардың ашықтығын жаңа деңгейге көтеретінін көрсетті. Сонымен қатар бюджет ағындарын басқарудың бірыңғай әдіснамасын құру мемлекеттік қаржының, Ұлттық қор активтерінің және жергілікті бюджеттердің өзара байланысын оңтайландырып, қаржылық жоспарлаудың сапасын арттырады. Шымкент секілді ірі қала үшін бұл жергілікті бюджеттің республикалық жүйемен үйлесімді әрі түсінікті жұмыс істеуіне мүмкіндік береді.
Әрине, технология өздігінен ешбір мәселені шешпейді. Цифрлық құралдар тиімді жұмыс істеуі үшін білікті мамандар, нақты есептілік және жауапкершілік қажет. Қоғамдық бақылаудың да орны ерекше: ашық деректер азаматтарға мемлекеттік қаржының қайда және қалай жұмсалып жатқанын түсінуге жол ашады. Көп ұлтты әрі жас халқы бар Шымкентте бұл өзекті, өйткені жастар цифрлық ортаға бейім және ашықтықты күнделікті өмірдің қалыпты талабы деп қабылдайды.
Қорытындылай келе, Жолдаудың бұл тармағы бюджет саясатын тек қаржылық емес, азаматтардың әл-ауқатына тікелей әсер ететін мәселе ретінде көрсетеді. Мемлекет басшысы жасанды интеллект пен толыққанды цифрлық қазынашылықты «Халықтық цифрлық экономиканың» берік қаржылық негізі деп бағалады және ашық әрі тиімді басқару жүйесі макроэкономикалық тұрақтылық пен экономикалық егемендікті нығайтатынын атап өтті. Шымкент үшін бұл — қала бюджетінің әр теңгесі нақты нәтижеге айналуы, ал тұрғындар үшін сапалы қызмет пен сенімді басқарудың кепілі болуы тиіс міндет.