Қазақстан 1992 жылғы Шекарааралық су арналары мен халықаралық көлдерді қорғау және пайдалану жөніндегі конвенцияға Су және денсаулық хаттамасына қосылған 30-шы елге айналды, осылайша 2023 жылғы БҰҰ Су конференциясында (Нью-Йорк, 22–24 наурыз 2023) қабылдаған міндеттемесін орындады.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы мен БҰҰ Балалар қорының (ЮНИСЕФ) бірлескен мониторинг бағдарламасына сәйкес, Қазақстандағы халықтың 95%-нан астамы кем дегенде негізгі ауыз су қызметін пайдаланса, шамамен 98%-ы негізгі санитарияға қол жеткізеді, алайда тек шамамен 90%-ы қауіпсіз басқарылатын ауыз су қызметімен қамтамасыз етілген, ал кәріз суын тазарту қамтуы шектеулі: ел бойынша тұрмыстық кәріз суының шамамен үштен бірі қауіпсіз тазаланады. Осылайша, ел су ресурстарының шектеулілігіне артып келе жатқан қысым, тозып бара жатқан және энергияны көп тұтынатын инфрақұрылым, сондай-ақ қала мен ауыл қауымдастықтары арасындағы теңсіз қолжетімділік салдарынан су, санитария және денсаулық сақтау саласындағы қиындықтарға тап болып отырғандықтан, хаттамаға қосылу маңызды белес болып табылады. Су тапшылығының артуы, климаттың өзгеруінің – мұздықтардың ығысуы мен жиі болатын құрғақшылық сияқты – әсерлері және ортақ су ресурстарына тәуелділік елдің су және санитария жүйелері мен қызметтеріне ұзақ мерзімді қауіп төндіреді. Осы мәселелерді шешу тұрақты дамуды, төзімділікті, қоршаған орта мен халықтың денсаулығы мен әл-ауқатын қорғауды бүкіл Қазақстанда ілгерілету үшін маңызды.

Қазақстанның денсаулық сақтау министрі Ақмарал Алназарова: «Қазақстанның Су және денсаулық хаттамасына қосылуы азаматтарымыздың денсаулығы мен әл-ауқатын қорғауда, сондай-ақ өмірлік маңызы бар су ресурстарын сақтауда маңызды қадам болып табылады. Осы бірегей келісімге қосылу арқылы біз таза ауыз сумен қамтамасыз ету, санитария жүйелерінің қауіпсіздігін арттыру және сумен байланысты аурулардың алдын алу саласында халықаралық үздік тәжірибелерді қолдануды жалғастыруға міндеттенеміз». 

Еуропалық экономикалық комиссияның атқарушы хатшысы Татьяна Молчана былай деді: «Қазақстанның Су және денсаулық хаттамасына қосылуын қуана қарсы аламын, бұл елдің баршаға қауіпсіз ауыз су мен санитарияға қолжетімділікті қамтамасыз ету, климаттың өзгерісіне төзімділікті арттыру және тұрақты су ресурстарын басқару жөніндегі күш-жігерін одан әрі нығайтады. Мен басқа Орталық Азия елдерін Қазақстан мен Өзбекстанға қосылып, Протоколға қосылуға шақырамын және барлық UNECE мүше мемлекеттерін аймағымызда су мен санитария күн тәртібін бірлесіп ілгерілету үшін осы Протоколды практикалық құрылым ретінде пайдалануға үн қоямын». 

Протоколға қатысушы ретінде Қазақстан БҰҰ-ның Еуропа экономикалық комиссиясы мен Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) Еуропа аймақтық бюросының қолдауымен су, санитария, гигиена және денсаулық сақтау салалары бойынша біріктірілген мақсаттарды белгілеу және сол мақсаттарға жету барысы туралы үнемі есеп беру жөніндегі жұмыстарды жалғастырады – бұл Протокол бойынша екі негізгі міндеттеме. 2026 жылы Қазақстан сондай-ақ төрт тақырыптық өлшемді қамтитын әділ қолжетімділікке өзін-өзі бағалау жұмыстарын аяқтайды: басқару құрылымдары, географиялық алшақтықтар, осал және маргиналданған топтар және қолжетімділік мәселелері. Аймақтық деңгейде қолданылатын бұл бағалау «Тең қолжетімділік көрсеткіштері парағы 2.0» негізінде жүргізіліп, су мен санитарияға адам құқықтарын қорғау міндеттемесін іске асыруға бағытталған қадам болып табылады, ал оның нәтижелері 2026 жылғы БҰҰ Су конференциясын (БАӘ, 2026 жылғы 2–4 желтоқсан) дайындау процесіне енгізілуі мүмкін.

1999 жылы қабылданған Су және денсаулық хаттамасы – БҰҰ-ның Еуропа экономикалық комиссиясы (UNECE) мен Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Еуропа аймақтық кеңсесі (WHO/Europe) аясындағы көпжақты экологиялық келісім. Ол су ресурстарын тұрақты басқару және баршаға таза әрі қауіпсіз су, санитария мен гигиенаға қолжетімділікті қамтамасыз ету арқылы қоршаған ортаны қорғауға, климаттық төзімділікті арттыруға және адамның денсаулығы мен әл-ауқатын сақтауға бағытталған. Протокол панаевропалық аймақ елдеріне су және санитария мәселелерін бірлесіп шешуге, 6-шы және 3-ші ТҰК және басқа да тұрақты даму мақсаттарына, сондай-ақ климаттың өзгеруіне қатысты халықаралық міндеттемелерге жедел қол жеткізуге және су мен санитарияға қатысты ЕО-ның тиісті директиваларын іске асыруға құқықтық негіз және мол практикалық құралдар ұсынады.  

Қазақстан 2026 жылғы 5 қаңтарда қосылу құжатын тапсырды. Протокол Қазақстан үшін 2026 жылғы 5 сәуірде күшіне енеді. 

Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-geneva/press/news/details/1146066?lang=kk