Елордада жол қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында өткізілген «Тұрақ» жедел-профилактикалық іс-шарасының қорытындысы 25 сәуір 2026 жыл шығарылды. Астана полициясының бастамасымен ұйымдастырылған бұл кең ауқымды акция қаладағы көлік тәртібін арттыруға және жол-көлік оқиғаларының санын азайтуға бағытталды. Іс-шараның нәтижелері бойынша жол қозғалысы ережелерінің жаппай бұзылып жатқандығы анықталып, мыңнан астам жеке шара қолданылды.

Астана — Қазақстанның жылдам дамып келе жатқан астанасы. Соңғы бір онжылдықта қалаға қоныс аударушылар санының өсуімен бірге жол инфрақұрылымына да елеулі қысым жасалуда. Автомобиль паркі жылдан жылға ұлғайып, бірақ тұрақ орындарының саны сұраныспен тең келе алмай отыр. Осының салдарынан жүргізушілер заңсыз тұрақтауға мәжбүр болып, жаяу жүргіншілерге де, қозғалып жүрген көліктерге де айтарлықтай қауіп туғызып жатыр. Статистикаға жүгінсек, Астанада тіркелген жеңіл автомобильдердің саны 2020 жылмен салыстырғанда 34 пайызға өскен, ал тұрақ инфрақұрылымы осы қарқынға ілесе алмай отыр. Дәл осы мәселені шешуге бағытталған «Тұрақ» іс-шарасы биыл ерекше белсенді форматта өткізілді.

Іс-шара барысында бірнеше бағыт бойынша тексеру жүргізілді. Ең алдымен, көлік құралдарын дұрыс қоймау фактілері — атап айтқанда, тротуарларда, балалар алаңдарында, спорт алаңдарында және жолдың жүру бөлігінде тұраққа қою жағдайлары назар аударылды. Сонымен қатар жол белгілері мен таңбаларын сақтамау, қиылыстарда маневр жасау кезіндегі бұзушылықтар, сондай-ақ жаяу жүргіншілер өткелдерінен дұрыс өтпеу мәселелері де тексеру аясына енгізілді. Жолаушыларды тасымалдауға байланысты ережелер — қауіпсіздік белдіктерін таққан-таппағандығы және балаларға арналған арнайы ұстап тұру құрылғыларының қолданылуы да инспекторлардың бақылауында болды.

Жиынтық деректер бойынша іс-шара барысында жол қозғалысы ережелерін бұзудың 1500-ден астам дерегі тіркелді. Оның ішінде ең көп бұзушылық тоқтау мен тұраққа қою ережелеріне қатысты болды — 700-ден астам жағдай. Жол белгілері мен таңбаларын сақтамау бойынша 685 факт анықталды. Бұл сандар кездейсоқ емес: сарапшылардың пікірінше, елорда тұрғындарының бір бөлігі жол ережелерін бұзуды қалыпты жағдай ретінде қабылдайды, бұл мәдени бір дерт болып отыр. «Адамдар жол ережелерін заңдық міндет ретінде емес, тек ұсынылатын нұсқаулар ретінде қабылдайды. Мұны өзгерту үшін тек айыппұл ғана емес, жүйелі тәрбие жұмысы керек», — деп атап өтеді көлік саласының сарапшысы Ерлан Сейтқали.

Тәртіпке шақыру шараларының нәтижесінде 53 көлік құралы коммуналдық тұраққа жеткізілді. Бұған қоса, 922 автомобильге мемлекеттік тіркеу нөмірлік белгілерін алып қою арқылы пайдалануға тыйым салынды. Бұл шаралар жүргізушілер арасында орасан зор резонанс тудырды. Бірқатар тұрғындар нөмір белгілерін алып қоюды тым қатаң шара деп бағаласа, екінші жағынан, бұл тәсілдің нақты нәтиже беретінін жақтаушылар да жеткілікті. Астана тұрғыны Айнұр Бекова: «Мен өзім жаяу жүргінші ретінде бұндай шаралардың маңыздылығын түсінемін. Тротуарда тұрған көлік тек жаяу жүрушілерге кедергі келтіріп қана қоймайды — ол апат тудыруы да мүмкін», — деп пікірін білдіреді.

Іс-шараның тек жазалау бөлігімен ғана шектелмегені де маңызды. Құқық бұзушылықтардың алдын алумен қатар, халық арасында кең ауқымды түсіндіру жұмыстары жүргізілді. Жол қозғалысына қатысушылар үшін жадынамалар мен ақпараттық буклеттер таратылды, нақты бұзушылық орындарында акциялар ұйымдастырылды. Бейнероликтер мен аудиоматериалдар адамдар жиі жиналатын орындарда — қоғамдық көліктерде, тұрғын үй кешендерінің лифтілерінде, ірі сауда-ойын-сауық орталықтарында үздіксіз трансляцияланды. Мамандардың пікірінше, мұндай ақпараттық серпін шынайы өзгерістер алып келуі үшін кемінде бірнеше ай жүйелі түрде жалғасуы тиіс.

Жол қауіпсіздігі мәселесі Қазақстан үшін ерекше өзектілікке ие. Бүгінгі таңда ел бойынша жыл сайын жол-көлік оқиғаларынан мыңдаған адам жарақат алып, жүздеген өмір үзіліп жатыр. Астана бұл тізімде алдыңғы орындарды алып тұрады. Сондықтан да полиция тек жазалаушы орган ретінде емес, профилактикалық жұмыс жүргізетін бірлескен ортақ тетік ретінде жұмыс істеуге тырысуда. Бұл тәсіл — Еуропаның дамыған елдерінде кеңінен қолданылатын «нөлдік қауіп» концепциясына ұқсас. Онда жол апатын тек заңды бұзу нәтижесі ретінде емес, алдын алуға болатын әлеуметтік мәселе ретінде қарастырады.

Астана полициясы жол қозғалысы ережелерін сақтау әрбір жолда жүретін адамның азаматтық міндеті екенін тағы бір рет еске салды. «Жол қауіпсіздігі — бұл бірлескен жауапкершілік. Полиция ережелерді бақылайды, бірақ ең бастысы — ережені сіздің өзіңіз сақтауыңыз», — деді Астана қалалық полиция департаментінің өкілі. Іс-шара аясындағы жұмыс жүйелі түрде жалғасатын болады. Профилактикалық шараларды тұрақты форматқа ауыстыру, ережелер мен жауапкершілікті кеңінен насихаттау — биылғы жылдың басты бағыты болмақ. Тұрақтаудағы тәртіп — кішкентай мәселе сияқты көрінгенімен, ол бүкіл қаланың қозғалыс ырғағына, жол қауіпсіздігіне және қоғамдық тазалыққа тікелей әсер ететін іргетас мәселе болып табылады.