21 мамыр 2026 жыл. Қазақстан Республикасының Көлік министрлігі елдегі әуежайларда жолаушыларға қызмет көрсету сапасын түбегейлі жаңарту бағдарламасын жариялады. Бұл бастаманың алғашқы кезеңінде Шымкент әуежайына төрт Q-Gate терминалы орнатылатын болады. Бұл жүйелер шекара бақылауын толық автоматтандырып, жолаушылардың кезекте тұру уақытын бірнеше есе қысқартады деп күтілуде.

Жаңалық туралы Көлік министрі Нұрлан Сауранбаев ресми мәлімдеме жасады. Министрдің айтуынша, Q-Gate жүйесі жолаушыларға биометриялық деректерді пайдалана отырып, шекара бақылауынан инспектор қатысуынсыз өтуге мүмкіндік береді. Бүгінгі күні стандартты рәсім орта есеппен үш минутқа созылатын болса, жаңа терминалдар арқылы бұл уақыт небары 50 секундқа дейін қысқарады. Яғни, жылдамдық шамамен үш-төрт есеге артады деген сөз. Жолаушылар ағынының жылдамдауы әуежай инфрақұрылымының жалпы сыйымдылығын да арттыратынына мамандар сенімді.

Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы және елдің оңтүстік өңіріндегі ең маңызды транзиттік торабтардың бірі. Шымкент әуежайы соңғы жылдарда жолаушылар ағынының қарқынды өсуін бастан кешіруде. 2025 жылы аэропорт арқылы екі миллионнан астам жолаушы өткен, бұл бес жыл бұрынғы көрсеткіштен 40 пайызға жоғары. Халықаралық бағыттар географиясының кеңеюі, ТМД елдеріне, Таяу Шығысқа және Оңтүстік-Шығыс Азияға рейстердің ашылуы аэропортқа жүктемені айтарлықтай арттырды. Дәл осы жағдай қазіргі инфрақұрылымды жаңартудың қажеттілігін күн тәртібіне бұрын да шығарып отырған болатын.

Нұрлан Сауранбаев жаңа жүйенің тек Шымкентпен шектелмейтінін атап өтті. «Биылғы жылы Шымкентте, Атырауда, Ақтөбеде және Ақтауда жалпы 16 терминал орнатылады. Келесі кезеңде ішкі рейстерде де биометрия енгізілуі жоспарланып отыр. Пилоттық жоба Астана–Шымкент бағыты бойынша іске асырылады», — деді министр. Демек, жақын болашақта ел азаматтары отандық рейстерде де шекара рәсімдеріне емес, смарт-бақылауға кезігетін болады. Бұл тәсіл Еуропа мен Азияның дамыған аэровокзалдарында бірнеше жылдан бері сәтті қолданылып келеді.

Сарапшылар Q-Gate технологиясын бүгінгі авиациядағы ең прогрессивті шешімдердің бірі деп бағалайды. Жүйе жолаушының паспорт деректерін, биометриялық бет суретін және алдын ала тіркелу мәліметтерін автоматты түрде тексереді. Бүкіл рәсім дерлік бірнеше секундтың ішінде өтіп, нәтиже нақты уақыт режимінде берілетін болады. Халықаралық авиациялық ассоциациясының IATA деректері бойынша, осындай жүйені енгізген әуежайларда жолаушылардың шекара бақылауына кеткен орташа уақыты 65–70 пайызға қысқарған. Нидерландының Схипхол, Сингапурдың Чанги және Дубай халықаралық аэропорттары осы технологияны ең алдымен ендіргендердің қатарында болды.

Жүк тасымалы сегментінде де маңызды реформалар жоспарланған. Министрліктің хабарлауынша, e-Freight жүйесі енгізілген соң жүктерді өңдеу уақыты бір күннен бір сағатқа дейін қысқарады. Бұл — 24 есе жылдамдату дегенді білдіреді. Сауда-логистикалық секторда бұл өзгеріс тізбектік эффект туғызады: жеткізілім мерзімдері қысқарады, шығындар азаяды, кәсіпкерлерге тауар айналымын жоспарлау оңайланады. Шымкент — Өзбекстан, Қырғызстан мен Тәжікстанмен шекаралас болғандықтан, е-Freight жүйесі трансшекаралық логистика үшін де стратегиялық маңызға ие. Өңірлік сарапшылар бұл қадам Шымкентті Орталық Азиядағы физикалық логистикалық хабқа айналдыру бағытында маңызды серпін беретінін атап өтуде.

Қоғам тарапынан реакция оң болды. Шымкент тұрғындары мен жиі ұшатын жолаушылар жаңа жүйеге деген үміттерін білдіруде. «Мейрам мезгілінде аэропортта кездесетін ұзақ кезектер — ең жиі шағымдардың бірі. Егер 50 секундтық рәсім шынымен іске асса, бұл жолаушы тәжірибесін түбегейлі өзгертеді», — деді Шымкенттің тұрғыны, жиі іссапарға шығатын Бекзат Досжанов. Азаматтық авиация саласының сарапшылары да технологияның дұрыс қолданылса, аэропорттың сыйымдылығын кеңейту шараларымен қатар алынғанда нақты нәтиже беретінін мойындайды.

Жалпы алғанда, Q-Gate жобасы Қазақстанның авиация саласын цифрландыру жолындағы маңызды қадам болып табылады. Мемлекет бюджетінен және халықаралық инвесторлардың қолдауымен жүзеге асырылатын бұл бастама елдің «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасымен тікелей үндесуде. Алдағы екі-үш жылда барлық ірі қалалардың аэропорттарында Q-Gate терминалдары жұмыс істеп, биометриялық бақылау ішкі рейстерге де толық енгізілсе, Қазақстан авиациялық цифрландыру деңгейі бойынша Орталық Азиядағы көшбасшы елге айналады. Министрліктің бұл жоспарды кезең-кезеңімен, пилоттық жоба арқылы тексеріп, содан кейін кеңейтетін стратегиясы да сараланған, тәуекелді азайтқан тәсіл ретінде оң бағаланады. Шымкент — осы цифрлық трансформациядағы алғашқы сынақ алаңы, және оның нәтижесіне барлық мүдделі тараптардың назары ауған.