Қазақстанның оңтүстік өңірінде жол қауіпсіздігін арттыруға бағытталған жаңа технологиялық шешім іске қосылды. 21 мамыр 2026 жылы Шымкент қаласындағы қоғамдық көлік кәсіпорындарында жүргізушілердің денсаулық жағдайын бақылауда жасанды интеллект технологиясы толық жұмысқа кірісті. Рейс алдындағы және рейстен кейінгі медициналық тексерулер бұдан былай толығымен цифрлық форматқа көшіріліп, автоматтандырылған жүйе арқылы жүзеге асырылады.

Бұл жаңалықтың маңыздылығын түсіну үшін аздап тарихқа үңілу қажет. Бұрын жүргізушілердің медициналық тексерісі дәстүрлі әдіспен жүргізілетін: медицина қызметкерлері қан қысымын өлшеп, температураны тексеріп, алкоголь тестін өткізетін. Бұл процесс ұзақ уақытты алатын, кейде адам факторына байланысты қателіктер де орын алатын. Жыл сайын Қазақстанда жол-көлік оқиғаларынан мыңдаған адам зардап шегетінін ескерсек, жүргізушілердің денсаулық жағдайын дұрыс бақыламау елеулі қатерге айналатынын байқауға болады. Ресми статистика бойынша, елімізде тіркелген ЖКО-лардың айтарлықтай бөлігі жүргізушінің шаршауы, ауруы немесе нашақорлық пен маскүнемдікке байланысты жіберілген.

Шымкентте енгізілген смарт-жүйе осы мәселені түбегейлі шешуге мүмкіндік береді. Жаңа технология бірнеше минут ішінде жүргізушінің артериялық қысымын, дене температурасын, жүрек соғу жиілігін және басқа да негізгі медициналық көрсеткіштерін анықтайды. Жүйе барлық деректерді автоматты түрде электрондық базаға жазып, нәтижелерді сақтайды. Егер тексеру барысында ауытқулар анықталса, жүйе бірден сигнал береді де, жүргізуші рейске шықпайды. Бұл қоғамдық көлік пен арнайы техниканың жүргізушілеріне бірдей қолданылады.

Отыз жылдан астам жол жүрген тәжірибелі жүргізуші Тілеубек Әміресейітов бұл жаңалықты зор ықыласпен қарсы алды. «Бұл жолаушылардың қауіпсіздігі үшін де, өзіміздің денсаулығымызды білу үшін де маңызды. Бұрын бізді медиктер кішкентай аппаратпен, үрлеу арқылы тексеретін. Қазір бәрі заманауи жүйе арқылы бақыланады, бірақ медицина қызметкерлері де процесті қадағалайды», — дейді ол. Жүргізушінің сөзінен жаңа жүйенің адамдарда сенім мен қолдау тудырғанын байқауға болады. Технологияның тиімділігі мен дәлдігі ескі тексеру әдістерімен салыстырғанда анағұрлым жоғары екенін тәжірибелі мамандар да атап өтеді.

«Радуга-транспорт» ЖШС директорының орынбасары Алишер Торекұлов жүйенің жұмыс тәртібін толығырақ түсіндірді. «Кейбір жүргізушілерде жоғары қысым анықталады, олар тексеруден өте алмайды. Барлық көрсеткіштер норма болса, аппарат чек-стикер шығарады. Оны жол парағына жапсырады, содан кейін жүргізуші жұмысқа рұқсат алады. Тексеруден өтпегендер емханаға барып, емделеді. Күнде жүзден астам адам осы процедурадан өтеді», — деп атап өтті ол. Бұл мәліметтер жаңа жүйенің тиімділігін нақты сандармен дәлелдейді: күн сайын жүзден астам адам тексерілсе, олардың арасынан ауытқулары бар жүргізушілер міндетті түрде анықталып, уақтылы шаралар қабылданады.

Цифрландыру тек денсаулық тексеруімен ғана шектелмейді. Жаңа жүйе медициналық бақылауды мүлдем басқа деңгейге көтеріп, процесті ашық, дәл және жылдам етті. Бұрын медициналық бақылаудың негізгі бөлігі қағаз форматында жүргізілетін болса, енді барлық деректер электрондық жүйеде сақталады. Бұл тексерулерді жалған жолмен өткізу мүмкіндігін жояды, себебі жүйе адам факторынан тәуелсіз жұмыс атқарады. Сондай-ақ жиналған деректер базасы болашақта жүргізушілердің денсаулық жағдайын жан-жақты талдауға, ауру деңгейін болжауға және алдын алу шараларын қабылдауға мүмкіндік береді.

Мамандардың бағалауынша, осындай технологияны кеңінен пайдалану ЖКО санын айтарлықтай азайтуы мүмкін. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректері бойынша, жол қауіпсіздігін арттыру шаралары дұрыс жолға қойылса, жол-көлік оқиғаларынан болатын шығындарды 30–40 пайызға дейін төмендетуге болады. Шымкент тәжірибесі осы бағытта нақты қадам болып табылады. Облыстық және қалалық деңгейде жол қауіпсіздігін басқаратын мамандар жаңа жүйенің нәтижелерін мұқият бақылауда. Алдағы айларда жиналатын деректер жүйенің тиімділігін объективті бағалауға мүмкіндік береді.

Шымкент тәжірибесінің Қазақстанның басқа қалаларына таралу перспективасы да зор. Астана, Алматы, Қарағанды сияқты ірі қалаларда қоғамдық көлік паркі кең, демек осындай жүйенің пайдасы да айтарлықтай болады. Мемлекеттік органдар цифрлық технологияларды медициналық бақылауға кеңінен енгізу мәселесін қарастырып жатыр. Сарапшылардың пікірінше, мұндай инновациялық шешімдер жолаушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз етудің ең тиімді жолдарының бірі болып табылады. Жасанды интеллекттің медицинаға қосылуы — бұл тек Шымкент үшін ғана емес, бүкіл ел үшін болашаққа бағытталған үлкен қадам. Қоғамдық көлік қызметінің сапасы мен қауіпсіздігін арттыру жолындағы осы бастама еліміздің цифрлық дамуының жарқын үлгісі болуы тиіс.