Қазақстанның оңтүстік өңірінде энергетика саласындағы маңызды жаңалық орын алды. 25 мамыр 2026 жылы Шымкент қаласында сұйылтылған мұнай газын бөлу үдерісін автоматтандыруға арналған цифрлық сервис ресми түрде пайдалануға берілді. Бұл жоба аймақтың отын нарығын реформалауға бағытталған кешенді шаралар тізбегінің бір бөлігі болып табылады және оны маманнар сала тарихындағы елеулі қадам ретінде бағалауда.

Жаңа жүйенің мәні мынада: нарық субъектілерінен — газ тарататын компаниялар мен делдалдардан — 2 және 3 тоқсандарға арналған өтінімдерді қабылдау мен өңдеу енді жасанды интеллект элементтерімен жүзеге асырылады. Жүйеге арнайы үйретілген тілдік модель интеграцияланған: ол жеткізу шарттарын, электрондық шот-фактураларды және тауарларға ілеспе жүкқұжаттарды автоматты түрде оқып, талдап, өзара салыстыра алады. Бұрын осы жұмысты қолмен атқаратын мамандар бірнеше күн жұмсайтын болса, енді жасанды интеллект секундтар ішінде мыңдаған беттік құжаттаманы өңдей алады.

Шымкент Қазақстанның ең ірі қалаларының бірі болып саналады. Халқы 1,2 миллионнан асатын бұл мегаполис елдің оңтүстігіндегі стратегиялық маңызды орталық. Ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және тұрмыстық сектор үшін сұйылтылған газ осы өңірде айрықша маңыз атқарады. Мұнда ресми тіркелген газ тарату ұйымдарының жүздеген мың тұтынушыға қызмет көрсететіні белгілі. Бұл ретте газ бөлу жүйесіндегі ашықтықтың жетіспеушілігі мен бюрократиялық кедергілер ұзақ жылдар бойы кәсіпкерлердің шағымдарының негізгі себебі болып келді. Өтінімдерді қарастыру мерзімдерінің созылуы, жеке байланыстарға тәуелділік, квоталарды бөлудегі жасырын схемалар — осының бәрі нарықтың дамуына кедергі келтіріп, тұтынушыларға тікелей зиян тигізді.

Жобаны іске асырушылардың айтуынша, жасанды интеллектке негізделген жүйе осы кемшіліктердің басым бөлігін жоюға мүмкіндік береді. «Бұл шешімнің басты артықшылығы — адам факторын барынша шектеу. Жүйе барлық өтінімдерді бірдей ережелер бойынша өңдейді, субъективті бағалауға орын жоқ. Компания ірі бе, кіші ме — маңызды емес, ол құжаттарын дұрыс ресімдесе, жауабын автоматты түрде алады», — деп атап өтті жобаның техникалық жетекшілерінің бірі. Сонымен қатар жүйе деректердің тұтастығын бақылайды: қайшылықты немесе толық емес мәліметтері бар құжаттар автоматты түрде тексеруге жіберіледі, бұл алаяқтық схемаларды алдын ала болдырмаудың тиімді тетігі болып табылады.

Жаңа сервистің іске қосылу қарсаңында Шымкент кәсіпкерлері мен мүдделі мемлекеттік қызметкерлер арасында жүйенің жұмыс шарттарын, өтінім беру ережелерін және алгоритмнің функционалын пайдалану тәртібін түсіндіруге бағытталған нұсқаулық семинарлар өткізілді. Іс-шараға газды тарату, өткізу және тасымалдау саласындағы ондаған кәсіпкер, сондай-ақ жергілікті атқарушы органдардың өкілдері қатысты. Қатысушылардың реакциясы екіұшты болды: бір жақ жаңалықты ашық қолдаса, екіншілері бейімделу кезеңінің қиындықтары туралы алаңдаушылығын білдірді. «Бізге ескі схема бойынша жұмыс істеуге дағдыландық. Жаңа жүйеге өту уақытша шығынды қажет етеді, бірақ ұзақ мерзімді перспективада бұл барлығымызға тиімді», — деді семинарға қатысқан газ тарату компаниясының өкілі.

Мамандар бұл бастаманы Қазақстанның жалпы цифрлық трансформация бағытымен үйлесімді деп бағалайды. Елдің «Цифрлық Қазақстан» стратегиясы аясында мемлекеттік реттеу мен ресурстарды бөлу үдерістерін автоматтандыру соңғы жылдары тұрақты басымдыққа айналды. Шымкенттегі тәжірибе сәтті болса, ұқсас жүйені елдің басқа өңірлеріне, атап айтқанда Алматы, Астана, Ақтөбе және Қарағанды сияқты ірі қалаларға тарату жоспарланып отыр. Бұл елімізде газ бөлудің бірыңғай цифрлық жүйесін қалыптастыруға жол ашады.

Жалпы алғанда, Қазақстандағы сұйылтылған газ нарығы елеулі сандармен өлшенеді. Елімізде жыл сайын миллиондаған тонна сұйылтылған мұнай газы өндіріліп, ішкі нарықта таратылады. Газды тұтынушылардың басым бөлігі ауылдық аймақтар мен шағын қалаларда шоғырланған. Олар үшін сұйылтылған газ — бірден-бір жылу және пісіру отыны. Бөлу жүйесіндегі кез келген үзіліс немесе ашықтықтың болмауы тікелей тұрмыстық проблемаларға алып келеді. Осы тұрғыдан алғанда, цифрлық сервистің маңыздылығы жай ыңғайлылықтан әлдеқайда асып кетеді — бұл халықтың энергетикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселесі.

Жасанды интеллекттің мемлекеттік реттеу жүйесіне енгізілуі жаһандық тенденцияға сай келеді. Еуропалық Одақ елдерінде, Сингапурда, Оңтүстік Кореяда ресурстарды бөлу процестерін алгоритмдік басқару жолға қойылған. Қазақстан осы үрдіске ілесе отырып, нарықтық мөлдірлікті арттыруда технологиялық шешімдерге сүйенуде. Шымкент тәжірибесі ойдағыдай жүзеге асса, бұл тек газ саласымен шектелмей, электр энергиясы, су ресурстары және басқа да стратегиялық салалардағы бөлу механизмдерін реформалауға серпін беруі мүмкін. Бүгін Шымкентте жасалып жатқан қадам — ертеңгі Қазақстанның цифрлық болашағының бастауы.