26 мамыр 2026 жыл күні жарияланған «Smart City Ranking 2025» рейтингісінің қорытындылары бойынша Шымкент қаласы Қазақстан бойынша цифрландыру саласындағы үздік үш қала қатарына кірді. Бұл жетістік — республиканың оңтүстік өңірі үшін шынайы тарихи оқиға, себебі бұрын мұндай рейтингтерде Шымкент үнемі Астана мен Алматының артында қалып, орта шептегі позицияларды ғана иеленетін. Жүйелі жұмыс, мақсатты инвестиция және саяси ерік бірлесіп, қаланың бетін мүлдем басқа бағытқа бұрды.

Шымкенттің цифрлық трансформация жолы шамамен алты-жеті жыл бұрын басталды. 2019–2020 жылдары қалалық әкімдік бірқатар пилоттық жобаларды іске қосты: бейнебақылау жүйелерін кеңейту, электрондық мемлекеттік қызметтерді жетілдіру, қоғамдық көлікке жол картасы жүйесін енгізу. Сол кезде бұл жұмыстар жергілікті тұрғындарға тым баяу және жеткіліксіз болып көрінді. Алайда нақ осы қадамдар кейінгі жылдары ауқымды реформалардың негізін қалады. 2022 жылы қала бюджетінен цифрландыруға бөлінген қаражат алғаш рет жарты миллиард теңгеден асты, ал 2024 жылы бұл сан бірнеше есе өсті.

Рейтингтің авторлары «Smart City Ranking 2025» бағалауын бірнеше негізгі критерийлер бойынша жүргізді. Олардың қатарына мемлекеттік қызметтердің цифрлық форматта қолжетімділігі, ақылды көлік жүйелерінің деңгейі, қоғамдық орындардағы интернет инфрақұрылымы, экологиялық мониторинг жүйелері мен азаматтық белсенділіктің цифрлық платформалардағы деңгейі кірді. Шымкент осы бес салада да жоғары баллдар жинай отырып, жалпы кестеде Астана мен Алматыдан кейінгі үшінші орынды алды. Бұл — елдің бірде-бір өңірлік орталығы бұрын қолжеткізбеген нәтиже.

Шымкент қалалық мәслихатының депутаты Асқар Нұрланов бұл нәтиже туралы пікірін жасырмады: «Біз бес жыл бойы нені мақсат тұттық, соған жеттік. Тұрғындардың шағымдары мен өтініштерін онлайн форматта қабылдайтын платформа жалғыз жылда 200 мыңнан аса пайдаланушыға жетті. Бұл — цифрлық сенімнің өсіп жатқанының айқын белгісі». Цифрлық технологиялар сарапшысы, Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық университетінің доценті Гүлнар Сейтқалиева да жетістіктің мәнін ашып берді: «Шымкент — халқы үш миллионнан асқан мегаполис. Мұндай масштабта цифрлық трансформацияны жүргізу — техникалық ғана емес, ұйымдастырушылық та мегажоба. Бұл жетістікті жеңіл деуге болмайды».

Рейтингте жоғары баллға ие болған бірнеше нақты жоба ерекше атап өтуді қажет етеді. Біріншіден, «Ақылды жарықтандыру» жобасы: қалада 47 000-нан астам LED-шамдар сенсорлық басқару жүйесіне қосылды, бұл энергия шығынын 38 пайызға қысқартты. Екіншіден, «E-Shymkent» платформасы арқылы тұрғындар 180-нен астам мемлекеттік қызметті смартфон арқылы ала алады. Үшіншіден, экологиялық мониторинг жүйесі: қалада 120-дан астам ауа сапасын бақылайтын датчик орнатылып, деректер онлайн режимде жарияланады. Бұл жобалар бірге алғанда қаланың «ақылды» инфрақұрылымын мүлдем жаңа деңгейге шығарды.

Тұрғындар да өзгерісті сезінді. Шымкенттің Еңбекші ауданында тұратын Мейіржан Досымов айтады: «Бұрын жеке кабинетте тіркелу үшін кезекте бірнеше сағат тұратынбыз. Қазір баланың мектепке тіркелуінен бастап, дәрігерге жазылуға дейін бәрін телефонмен шешемін. Уақыт та үнемделеді, жүйкеге де жайлы». Жас кәсіпкер Айнұр Бекова бизнес тіркеуін толығымен онлайн форматта өткізгенін айта келе, рәсімдеу мерзімі бұрынғы 10–15 күннен 3 күнге дейін қысқарғанын атап өтті.

Алайда мамандар тек жетістіктерді ғана емес, алдағы міндеттерді де ескертуден жалықпайды. Цифрлық сауаттылық деңгейі қалалықтар арасында әлі де біркелкі емес. 60 жастан асқан тұрғындардың едәуір бөлігі цифрлық платформаларды пайдаланудан жалтарады немесе техникалық қиындықтарға тап болады. Кибер-қауіпсіздік саласында да жүйелі жұмыс жалғасуы тиіс: мемлекеттік деректер қорларын қорғау, жеке мәліметтердің сақталуы — бұл мәселелер бүгінгі таңда бүкіл дүниежүзінде өзекті болып тұр. Шымкент тәжірибесі дамып жатыр, бірақ тоқтаған жоқ.

Республикалық деңгейде Шымкенттің жетістігі де маңызды сигнал болып табылады. Үкімет «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасын іске асырған бері өңірлік орталықтар арасындағы цифрлық алшақтықты жою мақсат ретінде белгіленген. Шымкент үшінші орынмен осы жолда нақты ілгерілеудің болатынын дәлелдеді. Ақтөбе, Қарағанды, Павлодар сияқты қалалар да осы тәжірибеден үйренуге мүдделі екенін ашық мәлімдеп отыр. Сарапшылардың пікірінше, егер осы қарқын сақталса, алдағы екі-үш жылда Шымкент екінші орынға да нық таласа алады.

Осылайша, 2025 жылдың қорытындылары Шымкент үшін тек рейтингтегі орын ғана емес — бұл бүкіл қала жүйесінің ойлау тәсілі өзгергенінің айғағы. Цифрлық инфрақұрылым — бұл мақсат емес, құрал. Ал ол құралды тиімді пайдалана білу — мегаполистің нағыз дамуына апаратын жол. Шымкент бұл жолда жүріп жатқанын дәлелдеді.