2026 жылдың 27 мамырында Қазақстанның Бас прокуроры Берік Асылов түрік инвесторымен маңызды кездесу өткізді. Кездесу барысында Шымкент қаласында жан-жақты заманауи жылыжай кешенін салу мен пайдалану жобасы талқыланды. Жалпы инвестициялық көлемі 650 миллион долларды құрайтын бұл жоба Қазақстандағы ауыл шаруашылығы саласының дамуында жаңа бетбұрысты белгілеуі мүмкін. Ауқымды жоба елдің азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуға, жаңа жұмыс орындарын ашуға және аграрлық секторға озық агротехнологияларды енгізуге бағытталған.

Жобаны ұсынған компания — "Alsera KZ" жауапкершілігі шектеулі серіктестігі, оны директор Гюнай Гокалп басқарады. Бұл ұйым Türkiye-нің ірі холдингтерінің бірі — Alarko Holding A.Ş. компаниясының еншілес құрылымы болып табылады. Alarko Holding энергетика, құрылыс, туризм, өнеркәсіп және аграрлық салаларда белсенді жұмыс жүргізіп, шамамен 7 500 қызметкерді біріктіреді. Компанияның Орта Азия нарығына деген қызығушылығы бірнеше жыл бойы байқалып келе жатыр, алайда Шымкенттегі жоба масштабы жағынан өңірдегі ең ірі аграрлық инвестиция болуы ықтимал. Гюнай Гокалп Қазақстанның инвестициялық климатын, атап айтқанда Инвесторлардың құқықтарын қорғау комитеті мен прокуратура органдарымен өзара іс-қимылды оң бағалады.

Жоба жыл бойы үздіксіз көкөніс өсіруді көздейді. Бұл Қазақстан үшін аса маңызды, өйткені ел дәстүрлі түрде қысқы айларда Өзбекстан, Иран, Ресей сияқты іргелес мемлекеттерден импорттық өнімге тәуелді болып келген. Жылыжай кешенінің іске қосылуы — помидор, қияр, бұрыш және жапырақты дақылдар сынды маусымдық өнімдердің тапшылығын жоюға мүмкіндік береді. Сонымен бірге тұтынушыларға жыл бойы тұрақты бағамен отандық өнім ұсыну арқылы инфляциялық қысымды да азайтуға жол ашады. Аграрлық салада тәжірибесі бар мамандар мұндай жобаны бүгінгі ауыл шаруашылығы инфраструктурасын жаңғыртудағы маңызды буын ретінде бағалайды.

Кездесуде тараптар ішкі өндірушілерге қатысты тәуекелдерді де қозғады. Нақтырақ айтқанда, шет елдік экспортерлердің жеңілдетілген қол жеткізуі ішкі нарыққа қалай әсер ете алатыны талқыланды. Бұл мәселе Қазақстан агробизнесінің өкілдері арасында ұзақ уақыттан бері алаңдатып келе жатқан тақырып. Отандық шаруашылықтар арзан импорттық өнімдермен бәсекелесе алмай, шығынға ұшырап жататын жағдайлар баршаға мәлім. Осыған байланысты Бас прокурор Берік Асылов: "Инвесторлардың құқықтарын қорғау — бұл біздің сөзсіз басымдығымыз", — деп атап өтті. Сонымен бірге ол цифрлық мониторинг механизмдері мен проактивті бақылауды дамыту тұрақты инвестициялық ортаны қалыптастыруға ықпал ететінін баса айтты. Кездесудің қорытындысы бойынша көтерілген мәселелерді мемлекеттік органдармен бірлесе отырып зерделеу тапсырылды.

Аталған жоба Қазақстандағы ауыл шаруашылығының жалпы даму үрдісімен үйлесімді. Соңғы жеті жылда елдің ауыл шаруашылығы өнімінің жалпы шығарылымы шамамен екі есе өсті: 2019 жылғы 5,2 триллион теңгеден 2025 жылы 9,8 триллион теңгеге жетті. Бұл нәтижелер агроөнеркәсіптік кешенді жүйелі дамытудың және кешенді мемлекеттік қолдау шараларының жемісі болып табылады. Жеңілдікті несиелердің көлемі 1 триллион теңгеге жеткен соң, ауыл шаруашылығы екінші жыл қатарынан рекордтық көрсеткіштер демонстрациялауда. Мұндай жағымды фонда шетелдік инвестициялардың да белсенділенуі заңды құбылыс.

Шымкент — Қазақстанның ең ірі қалаларының бірі және оңтүстіктің қақпасы ретінде стратегиялық маңызға ие. Халқы 1,2 миллионнан асатын бұл мегаполис ауылшаруашылық өнімдерінің ірі тұтынушысы болумен қатар, Орта Азия елдерімен сауда-логистика торабы ретінде де белгілі. Жылыжай кешенінің орналасу орны кездейсоқ таңдалмаған: Шымкент жанындағы жер учаскелері, су ресурстары және тасымалдау инфрақұрылымы мұндай масштабтағы жобаны іске асыру үшін қолайлы жағдай туғызады. Сарапшылар бойынша жоба аймақтағы жұмыссыздық деңгейін төмендетуге де елеулі үлес қосады деп күтілуде.

Жоба іске асырылған жағдайда ол мыңдаған адамды жұмыспен қамтамасыз ете алады. Жылыжай технологиялары, агрономия, логистика, техникалық қызмет көрсету — осының барлығы арнайы дайындалған мамандарды қажет етеді. Бұл — жергілікті оқу орындарымен бірлескен кадр даярлау бағдарламаларының маңызын арттырады. Инвестор жергілікті жұмыс күшін пайдалануға ниет білдірген, бұл қоғамдық қабылдауды жеңілдетеді. Сонымен бірге агроөнеркәсіп кластерінің дамуы шикізат жеткізушілер, буып-түю компаниялары және тарату желілері сияқты сабақтас салаларға да серпін беруі ықтимал. Жалпы алғанда, 650 миллион долларлық инвестиция — бұл тек жылыжай кешені ғана емес, кең ауқымды экономикалық мультипликативті эффект туғызатын жүйелік шешім.

Мемлекеттік органдар мен сарапшылар жоба туралы жалпы алғанда оң пікір білдіруде. Алайда кейбір отандық ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірушілер бәсекелестіктің күшеюіне алаңдаулы. Осы себептен инвестициялық шарттарды ашық талқылау және барлық тараптардың мүдделерін теңестіру аса маңызды болып саналады. Мемлекет бір жағынан шетелдік инвестицияларды тартуда, екінші жағынан ішкі өндірушілерді қолдауда нәзік тепе-теңдікті сақтауға тиіс. Бас прокурордың бұл мәселеге тікелей назар аударуы — үкіметтің осы тепе-теңдікті саналы ұстануға бел байлағанының айғағы. Жоба іске асырылып, оның барлық буындары үйлесімді жұмыс жасаса, Шымкент жылыжайы бүкіл Орталық Азия аймағы үшін үлгілі агробизнес нысанына айналуы мүмкін.