28 мамыр 2026 жыл. Шымкент мектептерінде тыныш революция жүріп жатыр. Дәптер мен бормен жазылған тақта орнына — ноутбуктер мен нейрожелілер. Оқушылар бұрыннан цифрлық ортада өмір сүреді, ал мұғалімдер енді осы кеңістікке өздері де кіруге мәжбүр болып отыр. Шымкент қаласының білім беру саласында жасанды интеллект технологияларын белсенді түрде енгізу — бұл жай ғана уақытша сән емес, елдің стратегиялық бағытына сай қадам. Мемлекет басшысы 2026 жылды цифрландыру мен жасанды интеллектінің қарқынды дамыту кезеңі ретінде жариялаған болатын. Сол бастаманың нақты жемісін бүгін Оңтүстік Қазақстанның ең үлкен қаласындағы мектептерден көруге болады.

Қала мектептерінде болып жатқан өзгерістерді «цифрлық серпіліс» деп атауға толық негіз бар. Тек бірнеше жыл бұрын мұғалімдер интерактивті тақталарды игеруде қиындықтар сезінсе, бүгін олар нейрожелілерді сабаққа дайындалу құралы ретінде пайдаланып, оқушыларға жасанды интеллект арқылы жасалған тапсырмалар ұсынуда. №30 орта мектебі осы бағытта қаладағы алдыңғы қатарлы мекемелердің бірі болып табылады. Мектепте математика пәнінің мұғалімі Маржан Сапарали өз әріптестеріне жасанды интеллект мүмкіндіктерін таныстыра отырып, алгоритмдердің күрделі тақырыптарды түсіндіруге, тапсырмаларды бейімдеуге және жұмыс уақытын үнемдеуге қалайша көмектесетінін нақты мысалдармен дәлелдейді.

«Бос уақыттың көбеюі өте жақсы көмектеседі, және бұл платформалар бес минуттан артық уақытты қажет етпейді. Сол жерде тек осы жұмыстың сәйкес келетінін немесе келмейтінін тексеру ғана қалады, және бәрі осы. Әрине, біз барлығын тексереміз, өйткені жасанды интеллект те бізді алдауы мүмкін, бірақ жалпы алғанда біздің жұмысымыз жеңілдеді», — деп айтады Маржан Сапарали. Мұғалімнің бұл сөздері бос мадақтау емес: зерттеулер бойынша, жасанды интеллект сабаққа дайындалу уақытын орта есеппен 35–40 пайызға қысқартады, ал мұғалімдер бұл уақытты оқушылармен тікелей қарым-қатынасқа жұмсай алады.

Бүгінгі оқушылар технологияны қорықпай қабылдайды. №30 мектебінің оқушысы Сергей Кузнецов: «Сабақтар жақсы жаққа өзгерді, өйткені нейрожелілер сабаққа өте қызықты идеялар ұсынады. Яғни мұғалімдер қандай да бір шығармашылық нәрсені ойлап тауып, бізді қызықтырады, жай ғана тақырыпты беріп, жаттауға мәжбүрлемейді. Сонымен қатар нейрожелі — тақырыпты түсінбесең, өте жақсы көмекші», — деп бөліседі. Бұл пікір оқушылардың жасанды интеллектті бірден оқу серіктесі ретінде қабылдағанын көрсетеді. Интерактивті тапсырмалар, ойын элементтері, деректерді талдау және күрделі ұғымдарды қарапайым тілмен түсіндіру — мұның барлығы оқуға деген ынтаны арттырады.

Алайда жасанды интеллектің білім беруге кіруі өзімен бірге жаңа мәселелерді де алып келді. Ең өзекті мәселе — оқушылардың тапсырмаларды жасанды интеллект арқылы орындауы, яғни жай ғана көшіруі. Мектеп мұғалімдері мен психологтары бұл жағдайды «цифрлық алаяқтық» деп сипаттайды. Осы себепті Шымкент мектептерінің бір бөлігінде сабақ уақытында смартфондарды пайдалануды шектеу шаралары енгізілді. Мамандардың пікірінше, мәселені тек тыйым салу арқылы шешу мүмкін емес — оқушыларда жасанды интеллектті жауапты пайдалану дағдысын қалыптастыру қажет. Бұл тек техникалық сауаттылық емес, адамгершілік тұрғысынан дұрыс мінез-құлықты тәрбиелеу мәселесі.

Шымкент қаласының білім беру басқармасының цифрландыру бөлімінің басшысы Алмаз Джуватаев бұл бастаманың стратегиялық маңызын атап өтеді: «2026 жыл Мемлекет басшысымен цифрландыру мен жасанды интеллектінің белсенді дамыту кезеңі ретінде белгіленген. Бұл технологиялар білімде де енгізілуде. Біз педагогтарды жасанды интеллектті дұрыс және тиімді пайдалануға үйрету үшін практикалық және ақпараттық семинарлар өткіземіз. Медиасауаттылықты және жаңа құралдарға саналы көзқарасты қалыптастыру маңызды». Басқарма өкілдерінің хабарлауынша, 2025–2026 оқу жылы ішінде қала бойынша 500-ден астам педагог жасанды интеллект технологияларын пайдалану бойынша тренингтерден өтті. Алдағы жылы бұл сан екі есеге артады деп жоспарлануда.

Жасанды интеллект мұғалімді алмастыра алмайды — бұл білім беру саласының барлық мамандары бір ауыздан айтатын қағида. Алгоритм баланың эмоциясын сезінбейді, оның ішкі жан дүниесіне үңіле алмайды, ата-анасымен байланысты орнатпайды. Нағыз тәрбие — тірі қарым-қатынаста ғана туады. Дегенмен жасанды интеллект мұғалімнің қолын босатып, оған ең маңызды нәрсеге — оқушымен тікелей диалогқа — уақыт жасай алады. Осы тұрғыдан алғанда, технология мен адам арасындағы серіктестік — бұл бәсекелестік емес, синергия.

Қазақстан мектептерінде жасанды интеллектті енгізу тәжірибесі жаһандық үрдіспен үндеседі. ЮНЕСКО деректері бойынша, 2025 жылы әлемнің 60-тан астам елі ұлттық білім беру жүйелеріне жасанды интеллект элементтерін енгізу бағдарламаларын бастады. Оңтүстік Корея, Финляндия және Сингапур бұл саладағы алдыңғы қатарлы мемлекеттер болып саналады. Қазақстан да осы жолда нақты қадамдар жасауда. Шымкенттің тәжірибесі — елдің оңтүстік өңірінен шыққан жарқын үлгі. Бүгін мектеп партасындағы балалар технологиямен бірге өсуде. Олар жасанды интеллектті бірте-бірте үйренбейді — олар онымен бірге туып, бірге жетіліп жатыр. Міне, осы шындықты мойындап, оны білім беру жүйесінің пайдасына жұмсай білу — бүгінгі ұстаздар мен басқарушылардың басты міндеті.