4 маусым 2026 жыл. Шымкент қаласы полициясы департаментінің есірткі қылмастарына қарсы күрес басқармасының қызметкерлері «Киберқалқан Қазақстан» жобасы шеңберінде жүргізілген жедел-іздестіру іс-шаралары нәтижесінде Алматы облысының тұрғыны — синтетикалық есірткіні мегаполис аумағында таратқан деп күдік келтірілген азаматты ұстады. Бұл оқиға аймақтағы есірткімен күрес жұмысының маңызды жетістіктерінің бірі ретінде бағаланып отыр.

Ұсталған күдіктінің автокөлігін қарау барысында жүк бөлімінен бір килограмнан астам синтетикалық психотроптық зат табылып, алынды. Тергеу мәліметтері бойынша, аталған азамат өткен жылдан бастап заңсыз қызметпен айналысқан. Есірткі Алматы облысынан Шымкентке жеткізілген және жасырын жолмен орналастыру — «тасалау» жүйесі арқылы таратылған. Тасалардың координаттары мессенджерлер арқылы жіберіліп отырған. Аталған факт бойынша қылмыстық іс қозғалды, күдікті уақытша ұстау изоляторына орналастырылды.

Бұл операцияның аясын толық түсіну үшін «Киберқалқан Қазақстан» жобасының мәніне тоқталу қажет. Бұл жоба Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің бастамасымен іске асырылып жатқан кешенді бағдарлама болып табылады. Оның негізгі мақсаты — желі кеңістігінде, атап айтқанда, мессенджерлер мен Darknet арқылы жүзеге асырылатын есірткі саудасына тиімді тосқауыл қою. Соңғы жылдары есірткі таратушылар заманауи технологияларды пайдалана отырып, анықталмай қалудың жаңа тәсілдерін іздеп, Telegram, WhatsApp сияқты мессенджерлерді белсенді пайдалана бастады. Тасалау жүйесі арқылы сатушы мен сатып алушы тікелей кездеспей-ақ мәмілені аяқтауға мүмкіндік алды. Мұның өзі полиция жұмысын айтарлықтай күрделендірді.

Шымкент — елімізде есірткі транзитінің ең белсенді нүктелерінің бірі болып саналады. Географиялық орналасуы, яғни Өзбекстанмен шекаралас, сондай-ақ Қырғызстанға жақын орналасуы, халқының тығыздығы мен логистикалық инфрақұрылымы қаланы осы заңсыз бизнес үшін тартымды ете түсуде. Қалалық полиция департаментінің деректеріне сүйенсек, 2025 жылы Шымкентте есірткіге байланысты қылмыстардың саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 18 пайызға өскен. Бұл — қоғам мен мемлекет үшін үлкен алаңдаушылық тудыратын статистика. «Синтетика» деп аталатын психоактивті заттар, атап айтқанда, MDMA, альфа-PVP, мефедрон тәрізді есірткілер жастар арасында кеңінен таралған, олардың зиянды әсерлері ерекше қауіпті болып табылады.

Ішкі істер министрлігінің өкілі Арман Сейтқалиевтің сөзіне жүгінсек: «Киберқалқан жобасы тек техникалық бақылау жүйесі ғана емес, бұл — полицейлер мен киберқауіпсіздік мамандарының бірлескен, кешенді жұмысы. Біз желідегі хабарламаларды, транзакцияларды және байланыс тізбектерін талдай отырып, есірткі таратушыларды анықтауға мүмкіндік алып отырмыз.» Аймақтық наркологиялық орталықтың бас дәрігері Гүлнар Нұрланова болса: «Синтетикалық есірткінің бір килограмы — бұл жүздеген адамның бұзылған тағдыры. Мұндай заттар жасөспірімдер мен жастарды жарты жылдың ішінде тәуелділіктің күшті торына тартады. Сондықтан полицияның мұндай жетістіктерін біз зор ризашылықпен қабылдаймыз», — деп атап өтті.

Бұл ұстаудың маңызы тек статистикалық фактімен шектелмейді. Бір килограм синтетикалық есірткінің нарықтық құны бірнеше миллион теңгені құрайды, ал оның потенциалды тұтынушылар саны — жүздеген адам. Егер аталған партия таратылуды жалғастырса, қалада есірткіге байланысты қылмыстар, өлім-жітім жағдайлары мен денсаулық проблемалары арта түскен болар еді. Тергеу органдарының алдындағы маңызды міндеттердің бірі — жеткізу желісінің бас ұйымдастырушыларын анықтау. Бір жасырын тасымалшының ұсталуы тек бастамасы ғана, себебі ондай желілер, әдетте, иерархиялық құрылымды болады.

Заңгер Дәурен Бекенов осы іске байланысты өзінің пікірін білдірді: «Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 297-бабы бойынша, яғни есірткіні өткізу мақсатымен сақтау және тарату үшін ірі мөлшерде — санкция 10 жылдан 15 жылға дейінгі бас бостандығынан айыруды көздейді. Бұл іс жаппай есірткі саудасына байланысты болса, жаза одан да ауыр болуы мүмкін.» Азаматтық қоғам өкілдері де бұл ұстауға оң баға берді. «Шымкент аналары» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі Зауреш Дүйсебаева: «Біз ұл-қыздарымыздың осындай улы заттардан аулақ болуын тілейміз. Полицияның жұмысына алғыс айтамыз, бірақ мұның жалғасуын, жүйелі күрес болуын қалаймыз», — деп мәлімдеді.

Тарихи тұрғыдан алғанда, Қазақстанда цифрлы технологиялар арқылы жүзеге асырылатын есірткі саудасымен күресте жаңа кезең басталғанын айту керек. 2018–2020 жылдары тасалау жүйесі пайда болған кезде, полиция бұл феноменге дайын болмаған еді. Алайда соңғы бес жылда жинақталған тәжірибе, халықаралық серіктестермен ынтымақтастық және заманауи бағдарламалық жасақтама арқасында Қазақстан есірткі саудасымен күресте сапалы жаңа деңгейге шықты. «Киберқалқан Қазақстан» жобасы — осы стратегиялық бетбұрыстың нақты дәлелі. Шымкенттегі ұстау операциясы аймақтың қауіпсіздігін нығайтудағы маңызды қадам болып, сонымен қатар есірткі желілеріне ашық ескерту хабарламасы ретінде де маңызды рөл атқарады.