Қазіргі заманда цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы адамдардың өміріне зор жеңілдіктер алып келумен қатар, жаңа қауіп-қатерлерді де тудырып отыр. Интернет арқылы жасалатын алаяқтық, киберқылмыс және жеке деректерді ұрлау мәселелері бүгінде Қазақстанның барлық өңірлерінде өзекті мәселеге айналды. Осы күрделі жағдайды ескере отырып, Туран ауданының аумағында 6 маусым 2026 жыл күні кешенді профилактикалық іс-шара өткізілді. Шараның басты мақсаты — тұрғындарды интернет-алаяқтықтан, технологиялар арқылы жасалатын қылмыстардан қорғау және сауаттылықты арттыру болды.

Іс-шара аясында арнайы дайындалған мамандар халық көп шоғырланатын орындарда — базарларда, сауда орталықтарында, мекемелердің алдында және қоғамдық аялдамаларда профилактикалық түсіндіру жұмыстарын жүргізді. Тұрғындарға берілген ақпараттың басты бөлігі банк карталарын, шоттарды және электрондық әмиянды заңсыз пайдалану мәселелеріне арналды. Мөлдір Муратбекова мен Үмсынай Базарбаева іс-шараға белсенді қатысып, азаматтарға нақты мысалдар арқылы алаяқтардың жұмыс тәсілдерін, олардан қорғану жолдарын және күмәнді жағдайларда қандай органдарға хабарласу керек екенін жеткізді.

Соңғы жылдары Қазақстанда киберқылмыс деңгейі айтарлықтай өсті. Ішкі істер министрлігінің мәліметтері бойынша, тек 2025 жылдың өзінде елімізде интернет-алаяқтыққа байланысты тіркелген қылмыстар саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 34 пайызға артқан. Азаматтардың зардап шеккен жалпы сомасы миллиардтаған теңгені құрады. Алаяқтардың ең жиі қолданатын тәсілдері: жалған банк қызметкерлері ретінде хабарласу, SMS арқылы жалған ұтыс хабарландырулары жіберу, әлеуметтік желілерде сенімсіз сілтемелер таратуды кеңінен қолдану. Осындай жағдайда профилактикалық жұмыстардың маңыздылығы артып, оны жүйелі түрде жүргізу — уақыт талабы болып отыр.

Туран ауданы аумағында жүргізілген профилактикалық іс-шара тек ақпарат берумен ғана шектелмеді. Мамандар тұрғындармен тікелей диалог форматында сөйлесіп, олардың сұрақтарына жауап берді. Іс-шара барысында кейбір азаматтар өздерінің бұрынырақ алаяқтармен кездескен жағдайларын бөлісіп, оқиғаларды талдауға мүмкіндік туды. «Маған бір рет банктен хабарласып, картамдағы ақшаны қауіпсіз шотқа аударуымды өтінді. Дауысы өте сенімді болғандықтан, аударымды жасай жаздадым. Бақытыма орай, қызым ескертті», — деп бөлісті іс-шараға қатысқан Зейнеп апай. Мұндай нақты оқиғалар тыңдаушыларға алаяқтықтың қаншалықты жақын екенін айқын сездірді.

Іс-шараны ұйымдастырған мамандардың бірі Мөлдір Муратбекованың сөзінше, халықтың хабардар болу деңгейін арттыру — бүгінгі күннің ең тиімді қорғаныс құралы болып табылады. «Біз тұрғындарға тек не істеу керек екенін айтып қоймай, нақты алаяқтық схемаларды, олардың психологиялық тетіктерін де түсіндіруге тырысамыз. Адам алаяқтың тактикасын білсе, ол оған оңай алданбайды», — деді ол. Оның серіктесі Үмсынай Базарбаева да осы пікірді қолдай отырып, жастар мен егде жастағы азаматтардың осал топтар екенін ерекше атап өтті. «Жастар технологияға жетік болғанымен, жылдам ақша табу жолдарына тартылып кетеді. Ал қарт адамдар алаяқтың сенімді дауысына тез ілігіп қалады. Екі топ та арнайы қорғауды қажет етеді», — деп түсіндірді Базарбаева.

Шетелдік тәжірибеге жүгінсек, дамыған елдерде киберқауіпсіздік мәдениетін қалыптастыру онжылдықтар бойы жүргізіліп келеді. Мысалы, Эстонияда мектеп оқушыларына цифрлық сауаттылық пәні міндетті түрде оқытылады, ал Жапонияда банктер өз клиенттеріне жүйелі түрде алаяқтықтан сақтану бойынша хабарландырулар жіберіп отырады. Қазақстанда да осы бағыттағы жұмыстар күшейіп келе жатқанымен, нәтижелі жүйені қалыптастыру үшін мемлекет, банктер, бұқаралық ақпарат құралдары мен азаматтық қоғамның бірлескен іс-қимылы қажет екені даусыз.

Туран ауданы аудан орталығы ғана емес, айналасындағы ауылдардан да халық жиналатын стратегиялық нүкте болып табылады. Сол себепті мұндай іс-шараның дәл осы жерде өткізілуі символдық маңызға ие. Ауданда тұратын тұрғындардың арасында интернет-алаяқтыққа тап болып, мол шығын шеккендердің бар екені жергілікті маманның айтуымен анықталды. Осы деректер аудан деңгейінде профилактикалық жұмысты жедел жүргізудің қажеттілігін бір рет тағы дәлелдеді.

Іс-шара аяқталғаннан кейін тұрғындарға арнайы жасалған ақпараттық парақшалар, буклеттер мен есте сақтау карточкалары таратылды. Онда алаяқтардың негізгі схемалары, хабарласу нөмірлері және ескерту белгілері қысқаша баяндалды. Ауданның жауапты мамандары болашақта мұндай іс-шараларды жүйелі негізде өткізуді жалғастыруды жоспарлап отырғанын хабарлады. Профилактикалық жұмыстың нәтижесінде тұрғындардың киберқауіпсіздік туралы хабардарлық деңгейі артып, жергілікті деңгейде алаяқтыққа тосқауыл қойылуы күтілуде. Туран ауданындағы бұл тәжірибе өңірдің басқа аудандары үшін де үлгі бола алады деп сенімді түрде айтуға болады. Жасалған іс-шара — тек бір күндік емес, ұзақ мерзімді қауіпсіздік стратегиясының алғашқы маңызды қадамы.