Қазіргі цифрлық дәуірде интернет-алаяқтық мемлекеттік мекемелер қызметкерлеріне де, қарапайым азаматтарға да үлкен қауіп төндіруде. 10 маусым 2026 жыл Шымкент қаласы Әл-Фараби ауданы әкімінің аппаратында маңызды профилактикалық іс-шара өтті: мамандар қызметкерлермен киберқылмыс пен интернет-алаяқтықтың алдын алу бойынша жан-жақты кездесу ұйымдастырды. Бұл іс-шара еліміздегі цифрлық қауіпсіздік мәселесінің күн санап өткірлене түсіп жатқанын тағы бір рет айқын көрсетті.

Кездесуде мамандар алдымен интернет-алаяқтардың жиі қолданатын айла-тәсілдеріне тоқталды. Бүгінгі таңда алаяқтар жалған банк қызметкерлері, полиция өкілдері немесе мемлекеттік органдардың атынан хабарласып, азаматтарды үрейлендіру арқылы ақпарат жинайды. «Сіздің шотыңыз бұғатталады», «Сізге қарсы қылмыстық іс ашылды» деген жалған хабарламалармен адамдарды дүрліктіріп, олардан жеке деректерді немесе ақша аудармасын талап ету — бүгінгі ең кең тараған схема болып отыр. Осындай жағдайларда сабырлылықты сақтап, ресми арналар арқылы ақпаратты тексеру өте маңызды екені ерекше атап өтілді.

Іс-шарада айтылған мәліметтерге сүйенсек, Қазақстанда соңғы бірнеше жыл ішінде киберқылмыс деңгейі күрт өсті. Тек 2025 жылдың өзінде елімізде тіркелген интернет-алаяқтық оқиғаларының саны алдыңғы жылмен салыстырғанда айтарлықтай өсімді көрсетті, ал жалпы шығын жүздеген миллион теңгемен өлшенді. Бұл деректер киберқауіпсіздіктің жай ғана техникалық мәселе емес, тікелей экономикалық және әлеуметтік салдарлары бар маңызды қоғамдық проблема екенін дәлелдейді. Алаяқтар психологиялық манипуляция тәсілдерін жетілдіріп, технологиялар мен адами сенімді бір мезетте пайдаланады. Сондықтан тек техникалық шешімдер ғана емес, адамдардың хабардарлығын арттыру да аса маңызды.

Кездесуге қатысқан Шымкент қалалық полиция департаментінің өкілі: «Мемлекеттік органдар қызметкерлері алаяқтардың нысанасына жиі алынады, себебі олар ірі ұйымдармен, маңызды деректермен жұмыс істейді. Бір қызметкердің абайсыздығы бүкіл мекеменің деректер жүйесіне қауіп төндіруі мүмкін. Сондықтан мұндай оқу-профилактикалық шаралар тек міндетті ғана емес, өте қажетті» деп атап өтті. Бұл пікір іс-шараға қатысқандардың барлығы тарапынан қолдау тапты.

Маманддар кездесу барысында нақты практикалық кеңестер де берді. Атап айтқанда, белгісіз нөмірлерден келген қоңырауларға жауап бергенде жеке немесе қаржылық ақпарат бермеу; банктен немесе мемлекеттік органнан хабарласқанын айтқан адамға сенімсіздікпен қарап, ресми нөмірлер арқылы кері байланысқа шығу; электрондық пошта немесе мессенджер арқылы келген күмәнді сілтемелерді ашпау; парольдерді күрделі әрі бірегей етіп қою және екі факторлы аутентификацияны қосу ұсынылды. Сондай-ақ мемлекеттік порталдар мен банк қызметтеріне кіргенде ресми сайттардың мекенжайын мұқият тексеру қажеттігі де ерекше айтылды. Бұл кеңестер күнделікті өмірде жиі кездесетін қаупті жағдайларды болдырмауға тікелей бағытталған.

Ауданның цифрлық инфрақұрылым бойынша жауапты қызметкері іс-шара аяқталғаннан кейін өз ойымен бөлісті: «Мен бұрын мұндай алаяқтық схемалар туралы жалпы естігенмін, бірақ олардың қаншалықты күрделі және сенімді болатынын бүгін ғана толық түсіндім. Өз ұжымымызға да осы білімді жеткізуді жоспарлап отырмын, себебі біздің қызметкерлеріміздің кез келгені осындай шабуылдың нысанасына айналуы мүмкін». Мұндай жеке рефлексия іс-шараның нақты нәтиже беріп жатқанының айқын белгісі.

Әл-Фараби ауданы бойынша өткізілген бұл іс-шара жекелеген оқиға емес, жалпы Шымкент қаласы бойынша жүргізіліп жатқан кеңінен ауқымды профилактикалық жұмыстың бір бөлігі болып табылады. Қала әкімдігі 2026 жылды цифрлық сауаттылықты нығайту жылы ретінде белгілеп, барлық аудандарда осы бағыттағы іс-шараларды жүйелі түрде ұйымдастыруды жоспарлаған. Мамандардың пікіріне қарағанда, мемлекеттік органдарда жүргізілетін мұндай оқулар кейіннен жұмысшылар арқылы олардың отбасыларына, таныстарына, яғни қоғамның кең топтарына жетеді. Бұл тізбектік эффект профилактикалық жұмыстың тиімділігін еселеп арттырады.

Киберқауіпсіздік саласындағы сарапшылар мемлекеттік мекемелердің қызметкерлерімен жүргізілетін осы бағыттағы жұмысты жоғары бағалайды. Олардың пікірінше, цифрлық алаяқтыққа қарсы күрестің ең тиімді қаруы — адамдардың хабардарлығы мен сыни ойлауы. Техникалық қорғаныс жүйелері ешқашан жеткілікті болмайды, себебі алаяқтар да технологияларды үнемі жетілдіріп отырады. Демек, жеке адамның ақпараттық сауаттылығы мен сақтығы бүкіл жүйенің берік тірегіне айналады. Шымкенттің Әл-Фараби ауданындағы бұл кездесу — сол сауаттылықты арттыруға бағытталған нақты, дұрыс және уақытылы қадам. Жалпы қоғам осындай бастамаларды қолдап, оларды кеңейтуге ат салысуы тиіс. Киберқауіпсіздік — жеке адамның ғана емес, бүкіл мемлекеттің мүддесі.