11 маусым 2026 жылы Тұран ауданында интернет-алаяқтыққа қарсы кешенді профилактикалық іс-шара өтті. Аудан тұрғындары арасында киберқылмыстың алдын алуға бағытталған бұл акция заман талабынан туындаған қажеттілікке жауап ретінде ұйымдастырылды. Ақпараттық технологиялардың күн санап дамып, интернет желісінің қоғам өміріне тереңдей еніп жатқан бүгінгі кезеңде онлайн алаяқтықтың да жаңа түрлері пайда болып, азаматтарға едәуір экономикалық залал келтіруде.

Қазіргі уақытта Қазақстан бойынша киберқылмыс деңгейі жыл сайын өсіп келеді. Ішкі істер министрлігінің деректері бойынша, соңғы үш жылда интернет-алаяқтыққа байланысты тіркелген қылмыстар саны екі есеге жуық артқан. Олжалы болған алаяқтардың басым бөлігі банк карталарын, электрондық әмияндар мен онлайн шоттарды заңсыз пайдалану арқылы жәбірленушілерден миллиондаған теңге ұрлап отыр. Бұл мәселе ірі қалалармен бірге шағын аудандарда да өткір сезілуде, себебі цифрлық сауаттылық деңгейі аймақтарда әлі жеткіліксіз.

Тұран ауданында өткен іс-шара дәл осындай жағдайға байланысты жоспарланды. Аудан тұрғындарының арасында соңғы айларда жалған хабарламалар, телефон алаяқтары мен фишингтік сайттар арқылы ақша жоғалту жағдайлары жиілеп кетті. Жергілікті полиция бөлімшесі мен ауданның қоғамдық қауіпсіздік бөлімі бірлесіп, халыққа тікелей жету үшін дәстүрлі емес тәсіл қолдануды жөн санады. Тек ресми нұсқаулармен ғана шектелмей, тұрғындарға ойлы да, ауызекі тілге жақын, қызықты форматта ақпарат беру — осы іс-шараның негізгі мақсаты болды.

Осы мақсатта іс-шараға «Шаншар» әзіл-сықақ театрының белгілі актері Жүсіп Ақшораев шақырылды. Жүсіп Ақшораев — өз сахналық өнерімен бірге қоғамдық мәселелерді де жиі жарыққа шығаратын, аудитория арасында жоғары беделге ие тұлға. Ол іс-шара барысында интернет-алаяқтықтың ең кең тараған схемаларын театрлық-юморлық тәсілмен түсіндіріп берді. Алаяқтардың психологиялық қулықтарын, «тез байи» деген жалған уәделерді, сондай-ақ мемлекеттік органдардың атын жамылып алдайтын схемаларды ол тіпті ойнап та көрсетті. Мұндай ерекше формат тұрғындардың назарын тартты және ақпаратты неғұрлым тиімді қабылдауға жол ашты.

Түсіндіру жұмыстары адамдардың ең көп шоғырланатын орындарында — нарықтарда, сауда орталықтарының алдында, аялдамаларда және ауданның орталық алаңында — жүргізілді. Акцияға ересек тұрғындармен қатар жастар мен зейнеткерлер де белсене қатысты. Зейнеткерлерге ерекше назар аударылды, өйткені статистика бойынша, алаяқтардың нысанасына жиі тап болатын топ — бұл егде жастағы адамдар. Олар банк жүйесінің жаңа технологияларымен танысу мүмкіндігінен шеттеп қалуы мүмкін, сондықтан қарапайым тілде берілген ақпарат олар үшін ерекше маңызды болды.

Іс-шарада берілген кеңестер нақты және практикалық болды. Тұрғындарға мыналар ескертілді: белгісіз нөмірлерден келген қоңырауларға жауап бере отырып, ешқашан карта деректерін, СМС-кодтарды немесе жеке куәлік нөмірлерін хабарламау; «ұтыс», «компенсация», «байлық» деген сөздермен басталатын хабарламаларды залалсыздандыру; ресми ұйымдар атынан сөйлесетін адамдар туралы міндетті түрде тексеру жүргізу; жақындарына да мұндай схемалар туралы ескерту. Сонымен бірге электрондық әмияндарды және банктік мобильді қосымшаларды қорғаудың техникалық тәсілдері де түсіндірілді: күрделі паролдер қою, екі факторлы аутентификацияны қосу, күмәнді сілтемелерге өтпеу.

Іс-шараға қатысқан тұрғындар алған ақпаратқа риза болғандарын білдірді. «Бізге осылай, тікелей жанымызға келіп айтатын адам жоқ болатын. Жүсіп ағай бізге бәрін ойнап, күлдіріп түсіндірді — есте жақсы қалды», — деді іс-шараға қатысушылардың бірі. Акция барысында жинақталған деректер бойынша, іс-шараны тікелей бақылаған тұрғындар саны бірнеше жүзге жетті, ал онлайн форматтағы видеожазбалар мен сурет материалдары аудандық әлеуметтік желі парақшаларында мыңдаған адамға жетті.

Аудан басшылығы мен полиция өкілдері мұндай форматтағы іс-шараларды болашақта жалғастыру ниетін білдірді. Аудан әкімшілігінің өкілі: «Бізге заңи тіл мен ресми нұсқаулықтар жеткіліксіз. Халыққа жету үшін олардың тілінде, олардың форматында сөйлеуіміз керек. «Шаншар» театрымен бұл тәжірибе өте жемісті болды», — деп атап өтті. Полиция өкілдері де осы тәрізді профилактикалық акциялардың алдын алу тиімділігін арттыратынына сенімді. Аймақта жалпы цифрлық сауаттылықты арттыруға арналған оқулықтар мен ресурстар да тұрғындарға таратылды. Іс-шара Тұран ауданы үшін ғана емес, бүкіл Қазақстан аумағы бойынша осындай шараларды ауқымды жүргізудің нақты үлгісіне айналды. Цифрлық қауіпсіздік — бүгінгі заманның бөлінбес бөлігі, ал оны халыққа жеткізудің ең тиімді жолы — тікелей байланыс, адал да ашық диалог.