12 маусым 2026 жыл күні Шымкент қаласының құқық қорғау органдары "Киберқалқан Қазақстан" жобасы аясында жүргізілген жедел іс-шара барысында ірі наркотик ұстаған күдіктіні қолға түсірді. Оқиға жергілікті тұрғындар арасында кең резонанс тудырып, Оңтүстік Қазақстан өңіріндегі есірткі саудасына қарсы күрестің өзектілігін тағы бір рет көрсетіп берді.

Полиция деректеріне сүйенсек, ұсталған адам — хиджаб киген жас әйел. Оның рюкзагынан жалпы салмағы екі килограммды құрайтын төрт пакет мефедрон анықталды. Бұдан бөлек, оның жанында есірткіні өлшеуге арналған электрондық таразы мен зип-пакеттер де бар екені белгілі болды. Бұл заттардың болуы — оның есірткі тарату тізбегінің белсенді буыны болғанын анық көрсетеді. Тінту барысында оның жалға алған пәтерінен де тергеушілер маңызды дәлелдер тапты: бес граммнан отыз екі орам есірткі табылып, барлығы тіркелді.

"Киберқалқан Қазақстан" жобасы — ішкі істер министрлігімен бірлесіп жүзеге асырылатын кешенді бағдарлама. Оның басты мақсаты — желілік алаяқтыққа, кибер қылмысқа және дәрілік заттардың онлайн саудасына тосқауыл қою. Бүгінгі таңда елдегі есірткі сауда-саттығының едәуір бөлігі Telegram, Discord және басқа мессенджерлер арқылы жүргізілетін болды. Тергеушілер бұл арнаны пайдаланушыларды қадағалау барысында осы оқиғаны ашып, жедел шара қолданды.

Мамандардың пікірінше, Шымкент — Орталық Азиядағы ең ірі транзиттік қалалардың бірі болып табылады. Оның географиялық орны — Өзбекстан мен Қырғызстан шекараларына жақындығы — есірткі тасымалы үшін қолайлы жағдай жасайды. Криминолог Ержан Сейтқали бұл мәселеге қатысты: "Шымкент ерте заманнан бері Жібек жолының маңызды торабы болды. Өкінішке орай, бүгінгі заманда бұл географиялық артықшылықты қылмыскерлер де пайдалана бастады. Наркотик тасымалын тоқтату үшін барлық деңгейдегі бақылауды күшейту қажет," — деп атап өтті. Сарапшылардың айтуынша, соңғы жылдары мефедронның Қазақстан аумағы арқылы тасымалдануы айтарлықтай өсті.

Есірткі саудасының жастар арасына жайылуы қоғамды алаңдататын аса маңызды мәселеге айналды. Ішкі істер министрлігінің мәліметтері бойынша, 2025 жылы республика бойынша есірткімен байланысты қылмыс санының алдыңғы жылмен салыстырғанда 18 пайызға артқаны тіркелді. Оңтүстік Қазақстан облысы бұл статистикада ерекше алаңдатарлық орын алады: аймақ бойынша есірткі ұстаушылардың 40 пайыздан астамы — 18-ден 30 жасқа дейінгі жастар. Бұл ретте мефедрон, яғни "кристалл" деп аталатын синтетикалық есірткінің арзандығы мен жеткізілімінің оңайлығы жастардың оған деген қызығушылығын арттырып отыр.

Оқиғаға деген қоғамдық реакция да бірдей болмады. Бір жағынан, қалалық белсенділер мен дін өкілдері күдіктінің сырт пішіміне — хиджабына — назар аудармауды өтінді. Шымкент қаласының мешіттер кеңесінің мүшесі Нұрлан Имамов осыған байланысты мынадай түсінік берді: "Киім адамның ішкі дүниесі мен таңдауының айнасы бола бермейді. Қылмыс жасаушы адамның дінге сілтеме жасаған сыртқы белгілерін діннің өзіне телуге болмайды. Біз жастарымызды рухани тәрбиелеудің маңызын атап айтамыз, бірақ жеке адамның жасаған ісі — оның өз жауапкершілігі." Бұл мәлімдеме әлеуметтік желілерде кең тарап, пікірталас тудырды.

Осы іске байланысты сот тергеуі мен айыптау ісі жедел қолға алынды. Қазақстандағы есірткі туралы заңнамаға сәйкес, ерекше ірі мөлшерде есірткі ұстаушыларға он жылдан жиырма бес жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған. Егер тергеу барысында ұйымдасқан топ белгілері анықталса, жаза мерзімі одан да ұзарады. Шымкент полициясының өкілі Дамир Ахметов ресми мәлімдемесінде: "Бұл — тек жеке адамды ұстаумен аяқталған оқиға емес. Тергеу тобы тасымал тізбегін толықтай ашу үшін жұмысын жалғастыруда," — деп мәлімдеді.

Жалпы алғанда, бұл оқиға Қазақстандағы есірткіге қарсы күрестің жаңа сатыға шыққанын білдіреді. Цифрлық технологиялар арқылы жүргізілетін бақылау, "Киберқалқан Қазақстан" сияқты бағдарламалардың тиімділігі — бұлардың барлығы мемлекеттің осы бағыттағы ерік-жігерін айқындайды. Дегенмен сарапшылар тек жазалаушы шаралармен шектелудің жеткіліксіздігін айтып, профилактика мен қоғамдық жұмысты күшейтуді ұсынады. Жастар арасындағы тәуелділікке қарсы ағарту жұмысы, психологиялық қолдау орталықтарының желісін кеңейту — мемлекет шешуге тиіс басым міндеттер болып қала береді. Себебі есірткімен күрес — бұл тек полицейлік мәселе ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ жауапкершілігі.