Қазақстан инновациялық даму саласында жаңа тарихи беттi ашты. 14 маусым 2026 жыл күні Үкімет үйінде Инновацияларды дамыту жөніндегі кеңестің — Инновациялық штабтың — алғашқы отырысы өтті. Бұл оқиға елдің ғылыми-технологиялық саясатындағы түбегейлі өзгерістердің басы болмақ деп күтілуде. Отырысқа қатысқандардың барлығы бір ауыздан айтқандай, бұл жиын жай ғана рәсімдік шара емес — ол болашақ жылдарға бағыт беретін стратегиялық бастама.

Инновациялық штаб Премьер-Министрдің тапсырмасы бойынша құрылды. Оның басты мақсаты — инновациялық қызмет саласындағы ведомствоаралық үйлестіруді қамтамасыз ету және елдің технологиялық басымдықтарын айқындау. Отырысқа Премьер-Министрдің орынбасары, Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева төрағалық етті. Жиынға Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек, облыстар мен қалалардың әкімдері орынбасарлары, мемлекеттік органдар мен бизнес қауымдастық өкілдері де қатысты. Алпауыт мекемелердің өкілдерімен қатар жас технологиялық компаниялардың директорлары да сөз алды — бұл штабтың ашықтығы мен инклюзивтілігін айқын байқатты.

Неліктен бұл мәселе дәл қазір өзекті болып отыр? Жаһандық инновациялар индексіндегі соңғы деректерге сүйенсек, Қазақстан тиімді позицияларды сақтай отырып, алдыңғы қатарлы мемлекеттерден әлі де белгілі бір алшақтықта тұр. Оңтүстік Корея, Сингапур, Израиль сияқты елдер бірнеше онжылдықта ғылым мен технологияны ұлттық экономиканың негізіне айналдырып, бүгін ол жетістіктердің жемісін көруде. Қазақстанда да осындай трансформацияны жасауға барлық алғышарт бар: ірі табиғи ресурстар базасы, дамып келе жатқан IT-секторы, жоғары білімді жастар буыны. Мәселе — осы мүмкіндіктерді нақты жүйеге салып, мемлекеттік ресурстарды дұрыс бағытқа жұмылдыра алуда.

Жаңа модельдің негізгі идеологиялық өзегі — «Инновацияны ғылым арқылы дамыту» тәсілінен «Ғылымды инновация арқылы дамыту» қағидатына көшу. Бұл айырмашылық қарапайым сөз алмастыру емес — ол мемлекеттің экономикалық философиясын түбегейлі өзгертеді. Бұрын зерттеу жұмыстарына қаржы бөлініп, одан инновация туындауы күтілетін. Жаңа тәсіл бойынша алдымен бизнес пен нарықтың технологиялық сұранысы анықталады, содан кейін ғылым сол сұранысқа жауап беруге жұмылдырылады. Мемлекет бұдан былай процестің өзіне емес, нақты нәтижеге қаржы бағыттайды. Дайын озық технологияларды игеріп, ел жағдайына бейімдеу және осы негізде отандық ғылымды дамыту — міне, жаңа парадигманың мәні осында.

Аида Балаева отырыста сөз сөйлей отырып, штабтың қызметі мемлекеттік органдар мен бизнес арасындағы диалогты жаңа деңгейге шығаруы тиіс екенін атап өтті. «Біз инновацияны тек ғалымдардың ісі деп қарастырып келдік. Ендігі міндет — оны кәсіпкер үшін де, мемлекет үшін де тиімді нәтиже беретін практикалық құралға айналдыру», — деп мәлімдеді ол. Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек өз кезегінде жоғары оқу орындарының рөлі туралы тоқталып, университеттердің ғылыми зертханаларынан шыққан идеялардың нарыққа жетуіне дейінгі жол қазіргіден әлдеқайда қысқаруы керек екенін ерекше баса айтты.

Отырыста бекітілген шаралар пакеті бірнеше стратегиялық бағытты қамтиды. Біріншіден, барлық өңірде мүдделі тараптардың қатысуымен ғылыми-технологиялық сессиялар өткізу кестесі бекітілді. Бұл сессиялар бизнестің нақты технологиялық сұраныстарын айқындауға бағытталмақ. Екіншіден, мемлекеттік қолдау құралдарын жетілдіру мәселесі қаралды. Бюджеттік ресурстарды бөлудің ашықтығын арттыру, гранттық қаржыландырудың тиімділігін бағалау жүйесін жетілдіру міндеттері алға қойылды. Үшіншіден, кадрлық әлеуетті күшейтуге бағытталған шаралар айқындалды. STEM бағытындағы білімге инвестицияны ұлғайту, шетелдік мамандарды тарту, диаспора ғалымдарымен байланысты нығайту — осылар жоспардың маңызды бөліктері болып табылады.

Экономикалық тиімділік тұрғысынан алғанда, Инновациялық штабтың қызметінен күтілетін нәтижелер өте ауқымды. Жоғары технологиялық жұмыс орындарын құру, қосылған құны жоғары өнім экспортын ұлғайту, Жаһандық инновациялар индексіндегі елдің орнын нығайту — бұлардың барлығы макроэкономикалық тұрақтылыққа тікелей ықпал етеді. Сарапшылардың бағалауынша, егер жаңа инновациялық жүйе толыққанды жұмыс істеп кетсе, алдағы бес жылда технологиялық секторда жұмыс орындарының саны екі есеге дейін артуы мүмкін. Бұл ретте экспорттағы өңделген өнімнің үлесін де 2030 жылға қарай айтарлықтай арттыруға болады деп болжануда.

Жиын қорытындысы бойынша Инновацияларды дамыту тұжырымдамасының негізгі тәсілдері мақұлданып, мемлекеттік органдарға, әкімдіктерге және бизнес-сектор өкілдеріне құжат жобасына нақты ұсыныстар енгізу жөнінде тиісті тапсырмалар берілді. Инновациялық штабтың алғашқы отырысы аяқталғанымен, жұмыс жаңа ғана басталды. Отырысқа қатысқан кәсіпкерлер мен ғалымдар жаңа алаңның ашылуын оң бағалап, олардың мекемелерінің шынайы технологиялық қажеттіліктері ендігі жерде мемлекет тарапынан тыңдалатынына сенімді екендерін білдірді. Ал бағдарламаның нақты нәтижелері алдағы жарты жылдың ішінде — аймақтық сессиялар аяқталысымен — анық көрінетін болады. Қазақстан ендігі жерде «ғылымды инновациямен дамыту» жолымен берік қадам басуға бел буған секілді.