14 маусым 2026 жыл. Шымкент қаласы Еңбекші ауданының Тоғыз шағын ауданында биылғы маусым айында кең ауқымды профилактикалық іс-шара өткізілді. 2026 жылғы 12 маусым күні сауда орындары мен адамдар тығыз шоғырланатын аумақтарда интернет-алаяқтық, киберқылмыстар және дроперлік фактілердің алдын алуға бағытталған түсіндіру жұмыстары жүзеге асырылды. Бұл акция «Заң мен Тәртіп» қағидаты аясындағы жүйелі профилактикалық шаралардың бір бөлігі болып табылады.

Соңғы жылдары Қазақстанда интернет-алаяқтық жағдайлары күрт өсіп, елдің барлық өңірлері, соның ішінде Шымкент қаласы да бұл мәселеден тыс қалмай отыр. Ішкі істер министрлігінің деректеріне сүйенсек, 2025 жылы ғана елімізде тіркелген киберқылмыс оқиғаларының саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 30 пайызға артқан. Азаматтардың банк шоттарынан ұрланған қаражаттың жалпы сомасы миллиардтаған теңгені құрайды. Осы алаңдатарлық үрдіс аймақтық деңгейде де айқын байқалуда: тек Шымкент бойынша соңғы алты ай ішінде жүздеген алаяқтық қылмыс тіркелген. Бұл жағдай құқық қорғау органдарын профилактикалық жұмысты күшейтуге мәжбүр етіп отыр.

Іс-шара барысында тұрғындарға алаяқтардың кең таралған тәсілдері толық түрде түсіндірілді. Атап айтқанда, «жалған банк қызметкері» схемасы бойынша алаяқтар өздерін банктің немесе полицияның қызметкері ретінде таныстырып, жәбірленушіні картасындағы ақшаны «қауіпсіз шотқа» аударуға мәжбүрлейді. Тағы бір кең тараған тәсіл — ұтыс немесе жеңілдікті акция туралы хабарламалар арқылы жеке деректерді алу. Азаматтарға карта деректерін, CVV-кодты және SMS арқылы келетін бір реттік кодтарды ешкімге, тіпті өзін банк қызметкері деп таныстыратын адамдарға да беруге болмайтыны нақты мысалдармен дәлелденді. Сондай-ақ дроперлік — яғни алаяқтарға өз банк картасын немесе шотын беріп, ақша аударымдарына делдал болу — да ауыр қылмыстық жауапкершілікке әкелетіні атап өтілді.

Іс-шараға қатысқан Еңбекші аудандық полиция бөлімінің профилактика қызметінің инспекторы: «Бізге жиі кездесетін жағдай — алаяқтар жәбірленушіге психологиялық қысым көрсетеді, асығыс шешім қабылдатуға тырысады. Олар «сіздің шотыңыз бұғатталуы мүмкін», «ақшаңыз жоғалып кетеді» деп қорқытады. Мұндай жағдайда сабырлы болып, байланысты дереу үзіп, банктің ресми нөміріне немесе 102-ге хабарласу керек», — деп ескертті. Бұл сөздер жиналған тұрғындар арасында айрықша назар аударды, өйткені осындай жағдайдың жеке куәгері болғандар да аз емес екен.

Тоғыз шағын ауданының тұрғыны, зейнеткер Зейнеп Сейітова іс-шарадан алған әсерін былайша бөлісті: «Менің таныстарымның бірі өткен жылы осындай алаяқтықтың құрбанына айналды. Телефон шалып, өзін банктің қауіпсіздік бөлімінің қызметкері деп таныстырды, сөйтіп барлық жинақ ақшасын аударып алды. Бұл іс-шарадан кейін мен де, көршілерім де алдын алу жолдарын анағұрлым жақсы түсіндік. Мұндай ақпаратты жиі жеткізу қажет, себебі алаяқтар да тәсілдерін үнемі жаңартып отырады», — деді ол.

Іс-шарада жастар арасындағы киберсауаттылық мәселесіне де ерекше назар аударылды. Бүгінгі таңда интернет алаяқтары жастарды дропер ретінде тартуға бел байлаған. Жұмыссыздыққа байланысты «оңай табыс» уәдесімен тартылған жастар алаяқтардың заңсыз ақша аударымдарына делдал болып, өздерінің қылмыстық жауапкершілікке тартылу қаупін сезінбейді. Полиция өкілдерінің айтуынша, соңғы жылы тек Шымкент бойынша дроперлікке қатысты он бесттен астам іс қозғалған, ал сезіктілердің басым бөлігі — 18-дан 25 жасқа дейінгі жастар. Бұл мәліметтер тыңдаушылар арасында үлкен алаңдаушылық тудырды.

Профилактикалық жұмыстың тиімділігін арттыру мақсатында іс-шара барысында тұрғындарға арнайы дайындалған брошюралар мен парақшалар таратылды. Онда интернет-алаяқтықтың негізгі түрлері, жеке деректерді қорғау ережелері, сондай-ақ алдауға ұшыраған жағдайда дереу хабарласу керек арнайы телефон нөмірлері көрсетілген. Ақпараттық материалдар қазақ және орыс тілдерінде дайындалып, жергілікті тұрғындардың барлық топтарына қолжетімді болды. Аудан полициясының мәліметі бойынша, бір күн ішінде жүзден астам тұрғын іс-шараға тікелей қатысып, ақпарат алды.

Еңбекші аудандық полиция бөлімінің бастығы Асқар Жақыпов: «Мұндай профилактикалық іс-шаралар — бұл тек бір рет өткізіліп, ұмытылатын акция емес. Біз алдағы уақытта мектептерде, жоғары оқу орындарында, зейнеткерлер үйлерінде, базарларда және мешіттерде осындай жұмысты жүйелі түрде жалғастырамыз. Қоғамдастықтың жаппай ақпараттануы — алаяқтыққа қарсы күрестің ең тиімді қаруы», — деді. Болашақта осы бағдарлама аясында онлайн-форматтар да, яғни әлеуметтік желілер мен мессенджерлер арқылы ақпарат тарату да белсенді қолданылатын болады. Жергілікті тұрғындардың оң пікірлері мен белсенді қатысуы профилактикалық жұмыстың дұрыс бағытта жүргізілгенін дәлелдейді. Алаяқтыққа қарсы күрес — бұл мемлекеттің ғана емес, бүкіл азаматтық қоғамның міндеті екені анық.