Қазақстанның энергетика саласы жаңа технологиялық серпіліс табалдырығында тұр. 15 маусым 2026 жыл күні Шымкент қаласында Қазақстан Республикасының Энергетика министрлігі мен Шымкент қалалық әкімдігінің қолдауымен «Жылу желілерін цифрландыру: диагностика және жасанды интеллект» атты маңызды семинар-кеңес өтті. Бұл іс-шара елімізде жылу жүйелерін басқарудың принциптерін түбегейлі өзгерту жолындағы маңызды қадам болды.

Семинарды Қазақстан Республикасының Энергетика вице-министрі Ілияс Бақытжан ашты. Ол өз сөзінде энергетика саласының цифрлық трансформациясының стратегиялық маңыздылығын атап өтті және жасанды интеллект технологияларын енгізудің жаңа мүмкіндіктерін сипаттады. «Бүгінгі күні цифрлық технологияларды қолданбай, тиімді және сенімді жылу жеткізуді қамтамасыз ету мүмкін емес. Ескі инфрақұрылым жыл сайын үлкен шығындар мен апаттарға ұшырайды, ал жасанды интеллект негізіндегі жүйелер осы мәселені түбегейлі шеше алады», — деп мәлімдеді вице-министр. Бұл сөздер залда отырған мамандар мен шенеуніктерге терең әсер қалдырды, өйткені жылу желілеріндегі аварийлер мәселесі халық үшін де, мемлекет үшін де өзекті болып қала беріп отыр.

Семинар аясында заманауи роботтандырылған диагностика технологиялары таныстырылды. Бұл технологиялар жылу желілерін жер жұмыстарын жүргізбей-ақ тексеруге мүмкіндік береді. Дәстүрлі тәсілде желілерді тексеру үшін жолдарды қазып, ауқымды жұмыстар жүргізу қажет болатын. Ол, өз кезегінде, қала тұрғындарының тіршілігіне үлкен кедергі келтіретін еді және кемінде бірнеше есе қымбатқа түсетін. Жаңа роботтандырылған жүйелер арқылы желілердің ішкі жағдайын нақты бейнелер мен датчик деректері арқылы бақылауға болады. Мамандар бұл технологияның енгізілуі апаттардың алдын алу тиімділігін кемінде үш есе арттыратынын болжайды. Осы жаңалық іс-шараға қатысқан өнеркәсіп өкілдерінің ерекше назарын аударды.

Семинарда цифрлық егіздер, онлайн-мониторинг жүйелері және кибербезопасность саласындағы жаңа шешімдер бойынша тәжірибе алмасу кеші де өтті. Цифрлық егіздер — бұл нақты жылу желісінің виртуалды үлгісін жасайтын технология. Ол нақты уақыт режимінде апатты жерлерді анықтап, болашақта туындауы мүмкін мәселелерді алдын ала болжай алады. Шымкент сияқты миллионнан астам тұрғыны бар мегаполис үшін мұндай жүйе аса маңызды: жылу желілерінің жалпы ұзындығы жүздеген шақырымды құрайды және оларды дәстүрлі тәсілмен бақылау барған сайын қиынға соқтыруда. Кибербезопасность мәселесі де жеке блок ретінде қарастырылды, өйткені цифрландыру процесінде инфрақұрылым сыртқы қауіптерге осал болып қалмас үшін арнайы қорғау жүйелерін орнату қажет болады.

Семинарда Шымкент қаласында жүзеге асырылған пилоттық жобаның нәтижелері таныстырылды. Бұл нәтижелер барлық қатысушыларды таң қалдырды: жасанды интеллект технологияларын жылу желілерін диагностикалауда қолдану экономикалық тиімділіктің 76,2 пайызға артуымен расталды. Бұл деректер елімізде мұндай технологияларды кеңінен тарату үшін берік негіз қалайды. Тек Шымкент қаласының өзінде ғана аварийлер мен төтенше жөндеу жұмыстарына жыл сайын миллиардтаған теңге жұмсалатынын ескерсек, бұл пайыздың практикалық мәні орасан зор. Пилоттық жобаның сәтті аяқталуы Шымкентті Қазақстандағы «ақылды энергетика» бағытындағы алғашқы қалалардың бірі ретінде орныктыруға жол ашады.

Іс-шараға мемлекеттік органдардың, табиғи монополиялар субъектілерінің, халықаралық және ғылыми ұйымдардың өкілдері, сондай-ақ Қазақстан, Ресей және Өзбекстан елдерінен сарапшылар қатысты. Ресей мен Өзбекстан өкілдерінің қатысуы іс-шараға халықаралық аренадағы маңызды мәнін берді, өйткені Орталық Азия аймағы үшін энергетика инфрақұрылымын жаңғырту мәселесі бірдей өзекті. Өзбекстан өкілдері өздерінің цифрландыру тәжірибесін бөлісе отырып, екі ел арасында ынтымақтастықты дамыту перспективалары туралы мәлімдеді. Ресей сарапшылары да отандық технологиялар мен шетелдік практиканы ұштастыру тиімділігі туралы баяндады.

Бүгінгі іс-шара тек ғылыми-техникалық дискуссия алаңы ғана болып қойған жоқ — ол Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымдағы жаңа дәуірінің символына айналды. Жылу желілерінің тозуы постсоветтік кеңістіктегі барлық ірі қалалардың ортақ мәселесі болып табылады. Тіпті Алматы мен Астанадағы жылу жүйелерінің орташа тозу деңгейі 60–70 пайызға жетіп отыр, ал осы кезде жүзеге асырылған пилоттық жоба бұл мәселені шешудің нақты жолын көрсетті. Экспертлердің есептеулері бойынша, елдің барлық ірі қалаларында осындай технологияларды кешенді енгізу жылу жеткізу шығындарын 40 пайызға дейін азайтып, аварийлердің санын бірнеше есе кемітуі мүмкін. Ең маңыздысы — тұрғындар үшін жылу жеткізудің сапасы мен сенімділігі артады.

Жалпы алғанда, Шымкентте өткен семинар-кеңес Қазақстанның энергетика секторын жаңа технологиялық деңгейге көтерудегі алғашқы маңызды қадамдардың бірі болды. Енді алда Шымкент тәжірибесін ел бойынша тарату, нормативтік базаны жетілдіру және ірі инвестициялық жобаларды іске асыру сияқты үлкен міндеттер тұр. Энергетика министрлігінің жоспарлары бойынша, алдағы екі жылда елдің барлық ірі қалаларында жылу желілерінің цифрлық мониторинг жүйесі енгізілетін болады. Бұл жоспар жүзеге асса, Қазақстан жылу энергетикасы цифрландыру бойынша аймақтағы алдыңғы қатарлы елдердің санатына кіреді. Шымкент маусым күні жасанған осы қадам — болашаққа сенімді серпіліс.