16 маусым 2026 жылы Шымкент қаласының әуежай аумағында Қоғамдық тәртіп департаменті, Абай аудандық полиция басқармасы және Көліктегі полиция басқармасының бірлескен профилактикалық іс-шарасы өтті. Мақсат — интернет-алаяқтық пен киберқылмыстардың алдын алу, азаматтардың қауіпсіздік мәдениетін арттыру болды. Іс-шара "Заң мен Тәртіп" қағидаты аясында ұйымдастырылып, елге келіп-кетуші жолаушылар мен аэровокзал қызметкерлерін қамтыды.

Соңғы жылдары елімізде интернет-алаяқтықтың қарқыны күрт өсіп отыр. Қазақстан полициясының ресми деректеріне сүйенсек, 2025 жылы тіркелген киберқылмыстар саны алдыңғы жылмен салыстырғанда отыз пайызға артқан. Шымкент қаласы бойынша ғана жыл ішінде мыңнан астам азамат алаяқтардың құрбанына айналып, жиынтық шығын миллиардтаған теңгені құраған. Бұл статистика арнайы бөлімшелерде ғана емес, қарапайым мекемелерде де, жол торабтарында да профилактикалық жұмысты жандандыру қажеттігін дәлелдейді. Әуежай сияқты жоғары ағымды орын профилактика үшін ең тиімді алаңдардың бірі болып табылады.

Іс-шара барысында полиция қызметкерлері жолаушыларға күмәнді сілтемелерге өтпеу, SMS-кодтарды бөгде адамдарға бермеу, банк картасының деректерін жарияламау, сондай-ақ "оңай табыс" уәдесімен азғыратын интернет-хабарландыруларға сенбеу туралы түсіндіре жасады. Дроппер — банк шоттарын заңсыз ақша аудару схемаларында пайдалануға беретін тұлға — феноменін де жан-жақты түсіндірді. Жалған инвестициялық жобалар мен пирамидалық схемалардың ерекшеліктері де жеке тоқталып өтіліп, нақты мысалдар арқылы азаматтардың түсінігіне жеткізілді.

Абай аудандық полиция басқармасының алдын алу қызметінің бастығы Асхат Нұрмағамбетов іс-шара маңызы туралы пікірін ортаға салды: "Бүгін алаяқтар өте ақылды және технологиялық жолдармен жұмыс істейді. Олар әлеуметтік желіде, телефон арқылы, жалған сайттар арқылы адамдарды алдайды. Адамдарымыздың кем дегенде жалпы ережелерді білгені жеткілікті — бұл оларды алаяқтардан қорғайды. Сондықтан мұндай іс-шаралар тек кезеңді ғана емес, тұрақты жүргізілуі керек." Оның сөзіне қосылған Көліктегі полиция басқармасының өкілі де транзиттік аймақтарда — вокзалдар мен әуежайларда — алаяқтардың ерекше белсенді болатынын атап өтті, себебі жолаушылар шаршаңқы немесе асығыс жағдайда болып, сақтықтарын жоғалтуы мүмкін.

Іс-шараға қатысқан Шымкент тұрғыны Гүлнәр Сейткали өз ойын бөлісті: "Мен өзім бұрын бір рет жалған инвестициялық жобаға тап болдым. Бақытыма орай, дер кезінде туыстарым тоқтатты. Бүгін мұндай ескертулер бар дегенге қуанышты едім. Жас ұрпақ та, қарттар да мұны білуі керек. Алаяқтар барлық жасты нысанаға алады." Оның айтқандары жиілеп бара жатқан жалпыхалықтық проблема жайлы ойдың айнасы болды. Шынында да, соңғы деректер бойынша Қазақстанда алаяқтық хабарландыруларға қарсы ең осал топтарға зейнеткерлер мен жастар жататыны анықталған.

Киберқауіпсіздік саласындағы сарапшылар профилактикалық жұмыстың нысанды орындарда жүргізілуі маңызды екенін алға тартады. Жамбыл атындағы университеттің цифрлық технологиялар кафедрасының меңгерушісі Болат Дүйсенов: "Алаяқтар әдістері жыл сайын күрделене түсуде. QR-код арқылы алдау, телефонда банк қызметкерімен сөйлесу атынан реттеу — бұлар бүгін жаппай тараған схемалар. Халыққа бұл туралы кезеңді ескертіп отырмаса, шығын ауқымы одан да артады", — деді. Сарапшы жыл сайынғы профилактикалық жоспарды мемлекеттік деңгейде бекітіп, медиа-кеңістікте де белсенді насихат жүргізу керектігін ұсынды.

Шымкент ҚПД өкілдерінің айтуынша, осы жылдың басынан бері қалада жүзден астам профилактикалық іс-шара өтті. Олар тек полиция қызметімен шектелмей, мектептерде, кәсіпорындарда және ауқымды іс-шараларда да жүргізілуде. Алдағы кезеңде жастар аудиториясына арнайы бейімделген бағдарламалар іске қосылмақ. Сондай-ақ сандық платформалар мен әлеуметтік желілерде алаяқтыққа қарсы видеороликтер, инфографикалар тарату жоспарланған. "Заң мен Тәртіп" қағидаты аясындағы жұмыс — бұл тек полиция ісі ғана емес, тұтас қоғамның жауапкершілігі деп есептейді мамандар.

Полиция азаматтарды кез келген күмәнді жағдай туралы 102 телефоны арқылы немесе жергілікті бөлімшеге тікелей хабарлауға шақырады. Алаяқтыққа тап болсаңыз немесе оның белгілерін байқасаңыз, дереу хабарласу маңызды, өйткені жедел ден қою ақша мен деректерді сақтауға мүмкіндік береді. Интернет кеңістігінде сақ болу — бүгінгі заманда кез келген азаматтың міндеті. Жеке деректерді қорғау, сыни тұрғыдан ақпаратты тексеру және ашкөздікке жол бермеу — алаяқтар торына түспеудің үш алтын ережесі. Шымкент полициясы бұл жұмысты алдағы айларда да жалғастыру ниетінде екендігін мәлімдеді.