19 маусым 2026 жыл. Қазақстанның оңтүстік астанасы Шымкентте мемлекеттік қызметшілер мен бағынысты ұйымдардың қызметкерлері арасында киберқауіпсіздік мәдениетін қалыптастыруға арналған арнайы практикалық семинар өтті. Бұл оқиға жай ғана тағылымдамадан гөрі маңыздырақ: Шымкент осындай форматтағы бағдарламаны іске қосқан Қазақстандағы алғашқы қала болды. Бастама «Орталық Азиядағы цифрлық байланыс» атты халықаралық жоба аясында жүзеге асырылып отыр және оны Expertise France ұйымы қолдап отыр. Алда Семей мен Ақтауда да осыған ұқсас оқу мероприятиялары өткізілетін болады, бұл бүкіл елдегі мемлекеттік органдардың цифрлық қорғаныс деңгейін теңестіруге мүмкіндік береді.

Семинарды ұйымдастырушылар ретінде Шымкент қаласының цифрландыру басқармасы және Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің Ақпараттық қауіпсіздік комитеті бірлесіп шықты. Бұл одақтастық кездейсоқ емес: жергілікті билік органдарының орталық мемлекеттік органдармен ынтымақтастығы Қазақстанның цифрлық трансформация стратегиясының негізгі шарты болып табылады. Ел бойынша мемлекеттік ақпараттық жүйелерге жасалған кибершабуылдардың саны соңғы үш жылда 40 пайызға артты деген деректерді ескерсек, мұндай бірлескен іс-қимыл өте уақтылы болып отыр. Сарапшылардың бағалауынша, кибершабуылдарды адам факторы — яғни қызметкерлердің бейқамдығы немесе цифрлық гигиена ережелерін сақтамауы — жеңілдетеді деген тұжырым бүгінде жалпыға ортақ мойындалған шындыққа айналды.

Семинарға халықаралық деңгейдегі маман тартылды — БҰҰ құрылымдарында және TSARKA кибершабуылдарды талдау мен тергеу орталығында жұмыс тәжірибесі бар ақпараттық қауіпсіздік саласының сарапшысы Виталий Перов. Ол қатысушыларға нақты кибершабуыл сценарийлерін практикалық талдауды, цифрлық қауіптерге қарсы тұрудың заманауи әдістерін және ақпаратты қорғау құралдарын ұсынды. Перов өз баяндамасында фишингтік шабуылдардың, зиянды бағдарламалық жасақтаманың және әлеуметтік инженерия әдістерінің нақты мысалдарын талдай отырып, мемлекеттік қызметшілер оларды алғашқы кезеңде-ақ қалай тануы керектігін егжей-тегжейлі түсіндірді. Бұл тәжірибелік білімдер кез-келген теориялық курстан маңыздырақ екені семинар барысында анық байқалды.

Оқуға мемлекеттік органдар мен бағынысты ұйымдардың 30-дан астам маманы қатысты. Семинар барысында қатысушылар цифрлық ортада қауіпсіз мінез-құлық мәселелері бойынша практикалық білім алды, киберинциденттер туындаған кезде іс-қимыл алгоритмдерін үйренді, сондай-ақ ақпаратты қорғауды қамтамасыз етудің заманауи тәсілдерімен танысты. Ерекше назар цифрлық мәдениеттің базалық стандарты ретіндегі киберигиена мәселелеріне аударылды. Бұдан басқа, әрбір басқарма мен бағынысты ұйымда ақпараттық қауіпсіздік жөніндегі жауапты мамандар желісін қалыптастыру талқыланды. Осындай желі болашақта ел бойынша бірыңғай цифрлық қорғаныс жүйесінің тірегі болуы мүмкін.

Шымкент қаласы цифрландыру басқармасының басшысы орынбасары Ернур Қырғызбаев семинардың стратегиялық маңызын атап өтті. «Бүгінде цифрлық трансформацияның тиімділігі тікелей ақпараттық қауіпсіздік деңгейіне байланысты. Заманауи цифрлық шешімдерді енгізуге болады, бірақ мамандарды дайындаусыз және киберигиенаның негізгі қағидаларын түсінбей-ақ бұл жүйелер осал болып қала береді. Сондықтан біз Шымкент қаласының барлық басқармаларында цифрлық қауіпсіздік мәселелеріне бірыңғай тәсілді қалыптастыру үстінде бірізді жұмыс жасаудамыз. Мұндай оқу алаңдары қызметкерлердің құзыреттіліктерін арттырып қана қоймай, сонымен бірге мемлекеттік органдардың жұмысына үздік халықаралық тәжірибелерді енгізуге мүмкіндік береді», — деп атап өтті Ернур Қырғызбаев. Оның сөздері семинар аяқталған соң да зал бойынша ойлы үнсіздік тудырды: мемлекет тарапынан осыншалықты ашық мойындау — сирек ұшырасатын жайт.

Мемлекеттік қызметшілерге сонымен қатар ақпаратты қорғау саласындағы үздік тәжірибелерді енгізу барысында консультациялық және әдістемелік қолдау алу үшін Ақпараттық қауіпсіздік комитетімен және қала цифрландыру басқармасымен өзара іс-қимыл жасасу тетіктері түсіндірілді. Семинар қатысушылары бұл ақпаратты аса маңызды деп бағалады, себебі бұрын мемлекеттік қызметшілердің кибершабуылға тап болған жағдайда хабарласатын нақты органдары туралы нұсқаулар айқын болмаған. Енді арнайы байланыс арналары, хабарлама беру тәртібі және инцидентке ден қою алгоритмдері нақты айқындалды.

Халықаралық тәжірибе тұрғысынан алғанда, Expertise France ұйымының қатысуы бұл бастамаға ерекше мән береді. Еуропалық тәжірибені Орталық Азия жағдайына бейімдеу — күрделі, бірақ аса қажетті міндет. Франция өзінің мемлекеттік кибернауіпсіздік жүйесін — ANSSI агенттігін — нығайтуда ондаған жылдық тәжірибе жинақтады, және осы тәжірибені Қазақстанға беру ел үшін стратегиялық маңызға ие. Алда Семей мен Ақтауда өткізілетін семинарлар «Орталық Азиядағы цифрлық байланыс» жобасының Қазақстан аумағындағы толыққанды іске асырылуын қамтамасыз етеді. Сарапшылар болашақта осындай оқулар тек үлкен қалаларда ғана емес, облыс орталықтарында да өткізілуі тиіс деп санайды. Тек сонда ғана мемлекеттік цифрлық кеңістіктің тұрақты қорғалуы туралы сөз ете аламыз.

Семинар қорытындысы бойынша қатысушылар осындай білім беру бағдарламалары цифрлық ортада қауіпсіз мінез-құлық мәдениетін қалыптастыруға, мемлекеттік ақпараттық жүйелердің қорғалуын нығайтуға және мемлекеттік органдардың заманауи киберқауіптерге тұрақтылығын арттыруға ықпал ететінін атап өтті. Шымкенттің алғашқы болуы — бұл жай символдық мәртебе ғана емес, жауапкершілік те. Қалған қалалар осы тәжірибеге сүйене отырып, өздерінің цифрлық қорғаныс жүйелерін жылдамырақ және тиімдірек қалыптастыра алады. Қазақстанның цифрлық болашағы осындай нақты, жүйелі және дәйекті қадамдардан тұрады.