Қазақстанның оңтүстік өңіріндегі ірі өнеркәсіптік орталық Шымкент қаласы 2026 жылдың маусым айында тағы бір маңызды жаңалықпен толықты. 21 маусым 2026 жыл күні ресми түрде ашылған алюминий профильдерін өндіретін жаңа зауыт тек жергілікті экономика үшін ғана емес, бүкіл еліміздің өнеркәсіптік картасы үшін де елеулі оқиға болды. Бұл кәсіпорын ерекше назар аударады, өйткені онда өндірісті бақылаудың заманауи цифрлық жүйелері толыққанды жұмыс режимінде қолданысқа енгізілген.

Зауыттың ашылу рәсіміне Оңтүстік Қазақстан облысының әкімшілігі өкілдері, инвесторлар, өнеркәсіп саласының мамандары және бизнес-қоғамдастық мүшелері қатысты. Кәсіпорынның бас директоры Асқар Жақсыбеков ашылу рәсімінде сөйлеген сөзінде жобаның ерекшелігін атап өтті. «Біз жай ғана зауыт ашып отырған жоқпыз — біз болашаққа инвестиция салып отырмыз. Цифрлық басқару жүйелері бізге өнімнің әр кезеңін нақты бақылауға, ысырапты азайтуға және сапаны халықаралық стандарттар деңгейінде ұстап тұруға мүмкіндік береді», — деді ол.

Алюминий профильдері — заманауи құрылыс саласының маңызды компоненттерінің бірі. Тұрғын үй кешендері, коммерциялық ғимараттар, өнеркәсіптік объектілер — бәрінде де алюминий конструкциялары кеңінен қолданылады. Бүгінде Қазақстан алюминий профильдерінің едәуір бөлігін шетелден, негізінен Ресей мен Қытайдан импорттайды. Статистика комитетінің мәліметтері бойынша, 2025 жылы ел ішіндегі алюминий профильдеріне деген жалпы сұраныс 85 мың тоннадан асты, ал отандық өндіріс бұл көлемнің тек 30 пайызын ғана жабады. Жаңа зауыттың іске қосылуы осы алшақтықты біршама қысқартуға септігін тигізеді деп күтілуде.

Зауыттың техникалық жабдықталуы сарапшылардың ерекше назарын аударды. Өндіріс алаңында орнатылған цифрлық басқару жүйесі үш негізгі функцияны бір уақытта атқарады: технологиялық процестерді автоматты бақылау, шикізат шығынын оңтайландыру және дайын өнімнің сапасын тексеру. Зауыттың бас технологі Дина Нұрмаханова өндірістік процестің ерекшеліктерін түсіндіре отырып, цифрлық жүйенің практикалық артықшылықтарын атап өтті. «Бұрын мұндай зауыттарда брак пайызы орта есеппен 8-10 пайыз деңгейінде болатын. Біздің жүйеміз ауытқуларды нақты уақыт режимінде анықтайды, сондықтан брак деңгейін 2 пайыздан төмен ұстауды жоспарлап отырмыз. Бұл ресурс үнемдеу тұрғысынан орасан зор үнем», — деп түсіндірді ол.

Жоба экономикалық тұрғыдан да маңызды нәтижелер беруі тиіс. Зауыт бірінші кезеңде 320-дан астам жұмыс орнын ашады, оның ішінде жоғары білікті инженерлік-техникалық мамандарға арналған 80 лауазым бар. Екінші кезеңде, яғни 2027-2028 жылдары, кәсіпорынды толық қуатқа шығару жоспарланған. Толық жұмыс режимінде зауыттың жылдық өндіру қуаты 12 мың тоннаға жетеді. Сонымен қатар кәсіпорын жергілікті жеткізушілермен ынтымақтастық орнату арқылы өңірлік шикізат тізбегінің дамуына да ықпал ету мақсатын алға қояды.

Экономист Болат Сейітқалиев жобаның стратегиялық маңыздылығын кеңірек контексте бағалады. «Шымкент Қазақстанның үшінші қаласы болса да, өнеркәсіптік дамуы жағынан Алматы мен Астанадан біраз артта қалып келеді. Алайда соңғы үш жылда бұл жағдай өзгере бастады. Жаңа цифрлық зауыттардың ашылуы өңірдің инвестициялық тартымдылығын арттырып, білікті мамандарды жергілікті жерде ұстап қалуға жағдай жасайды. Бұл ұзақ мерзімді перспективада аймақтың бүкіл экономикалық экожүйесін жаңартады», — деп атап өтті ол.

Мемлекеттік деңгейде де бұл бағытқа белсенді назар аударылып отыр. «Қазақстан-2050» стратегиясы мен «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы шеңберінде өнеркәсіптің цифрлық трансформациясы басым бағыттардың бірі ретінде белгіленген. Өнеркәсіп және инфрақұрылымдық даму министрлігінің мәліметтері бойынша, 2025 жылы Қазақстанда цифрлық технологияларды өндіріске енгізген кәсіпорындардың саны 2020 жылмен салыстырғанда 2,4 есеге артты. Шымкенттегі жаңа зауыт осы ұлттық трендтің жергілікті деңгейдегі нақты көрінісі болып табылады.

Зауыттың ашылуы жергілікті тұрғындар тарапынан да оң қабылданды. Аймақтың жастары арасында жүргізілген сауалнама бойынша, респонденттердің 74 пайызы осындай заманауи кәсіпорындардың Шымкентте ашылуын жақтайды. Жергілікті колледждер мен техникалық университеттер де зауытпен ынтымақтастық туралы келіссөздер бастады — болашақта студенттерге тәжірибелік оқу базасы ретінде пайдалану мүмкіндігі қарастырылуда. Шымкент мемлекеттік университетінің өнеркәсіптік инженерия кафедрасының меңгерушісі Айгүл Тәшенова: «Цифрлық өндіріс орталары біздің түлектеріміздің нарыққа шыққанда жоғары сұранысқа ие болуын қамтамасыз ететін практикалық платформаға айналады. Академиялық білімді өндірістік технологиялармен ұштастыру — бүгінгі инженерлік білімнің негізгі міндеті» деп пікір білдірді.

Алға қарай қараганда, Шымкенттегі алюминий профильдері зауытының ашылуы өңірдің өнеркәсіптік келбетін өзгертудің алғашқы қадамы ғана деп айтуға болады. Сарапшылар болашақта осы аумақта өңдеу өнеркәсібінің басқа салаларының да дамитынын болжайды. Цифрлық басқару жүйелерін кеңінен қолдану тиімділіктің артуына, ресурстардың үнемделуіне және жергілікті өнімнің бәсекеге қабілеттілігінің өсуіне тікелей жол ашады. Бұл зауыт Оңтүстік Қазақстан өңірінің индустриялық дамуындағы жаңа бетбұрыс нүктесіне айналуы мүмкін, оның тәжірибесі елдің басқа аймақтарына да үлгі болары сөзсіз.