Қазақстанның оңтүстік өңірінде цифрлық технологиялардың бизнес ортасына енуі жаңа қарқын алып отыр. 22 маусым 2026 жыл күні жарияланған ақпараттық технологиялар нарығының жаңа талдамалық есептері бойынша Шымкент қаласының шағын және орта бизнесі бұлтты шешімдерді белсенді түрде қабылдай бастаған. Алайда аналитиктер маңызды технологиялық олқылықты да анықтады: жергілікті сауда және қызмет көрсету кәсіпорындарының 57 пайыздан астамы әлі күнге дейін CRM жүйелерін пайдаланбайды, бұл болса өз кезегінде клиенттік базаның жоғалуына тікелей алып келеді.

CRM, яғни тұтынушылармен қарым-қатынасты басқару жүйесі — қазіргі заманғы бизнестің іргетасы болып табылады. Бұл технология кәсіпорынға барлық клиенттермен байланысты деректерді бірыңғай дерекқорда жинақтауға, сатып алу тарихын талдауға, тұтынушылардың мінез-құлқын болжауға және мақсатты маркетингтік науқандар жүргізуге мүмкіндік береді. Дамыған елдердің тәжірибесіне сүйенсек, CRM жүйесін енгізген компаниялардың сатылымы орта есеппен 29 пайызға өсіп, клиенттерді ұстап қалу көрсеткіші 27 пайызға жақсарады. Бұл сандар шымкенттік кәсіпкерлер үшін ерекше маңызды.

Шымкент — Қазақстанның республикалық маңызы бар үш қаласының бірі. Халқы 1,2 миллионнан асқан бұл мегаполис елдің оңтүстігіндегі сауда-экономикалық хаб ретінде танылады. Соңғы жылдары қалада шағын және орта бизнес субъектілерінің саны айтарлықтай өсті: 2024 жылмен салыстырғанда тіркелген кәсіпкерлер саны 18 пайызға артқан. Бізнес ортасының жандануы жергілікті нарықта бәсекелестікті де күшейтті, ал мұндай жағдайда клиенттерді тарту мен ұстап қалу бұрынғыдан да маңызды мәселеге айналды. Дәл осы тұста CRM жүйелерінің жоқтығы кәсіпкерлер үшін стратегиялық қауіп болып табылады.

Зерттеу нәтижелерін талдаған сарапшылар жағдайдың себептеріне жан-жақты тоқталды. Шымкенттің IT-кеңесші компаниясының басшысы Асқар Мамытбеков бұл мәселені нақты атап өтті: «Бізде кәсіпкерлердің технологияларға деген қызығушылығы артқан, бірақ CRM дегенде олар кейде шегіністі. Себебі көпшілігі мұны күрделі және қымбат деп санайды. Шын мәнінде, бүгінде шағын бизнеске арналған бюджеттік шешімдер де бар, ай сайынғы абоненттік төлем айтарлықтай төмен». Мамытбековтің пікірінше, психологиялық кедергілер технологиялық кедергілерден де маңызды рөл атқарады. Сондай-ақ кейбір кәсіпкерлер CRM жүйесінің нақты пайдасын түсінбейді, оны жай ғана «тізім жүргізу» деп қателесіп санайды.

Жергілікті сауда палатасының деректері бойынша, Шымкентте тамақтану, сұлулық индустриясы, қонақжайлылық және бөлшек сауда секторларында жұмыс істейтін кәсіпорындар CRM жүйесін ең аз пайдаланатын топқа жатады. Мысалы, сұлулық салондарының 71 пайызы клиенттермен қарым-қатынасты қолмен немесе жай мессенджерлер арқылы жүргізеді. Бұл тәсіл алғашқы кезеңде тиімді болып көрінгенімен, бизнес өсе бастаған сайын ақпарат шашыраңқы болып, клиенттердің бір бөлігі еленбей қалады. Нәтижесінде адал тұтынушылар бәсекелес кәсіпорындарға кетіп жатыр. Статистика бойынша, дұрыс жүргізілмеген клиенттік базаның шығындары жыл сайынғы айналымның орта есеппен 15-20 пайызына тең болады.

Облыстық кәсіпкерлікті дамыту орталығының директоры Ғалия Сейітова бұл мәселені мемлекеттік тұрғыдан да маңызды деп санайды: «Біз цифрлық экономика жолына бел буғанбыз. Шымкент бизнесінің технологиялық артта қалуы тек жеке кәсіпкерлердің ғана емес, бүкіл өңір экономикасының мәселесі. Сондықтан CRM жүйелерін енгізуге арналған мемлекеттік субсидиялар мен оқыту бағдарламаларын ұлғайту туралы ұсыныстарды дайындадық». Сейітованың айтуынша, ұсыныс жоқарғы органдарға жіберілді, ал 2027 жылдың бірінші тоқсанынан бастап арнайы гранттық бағдарлама іске қосылуы мүмкін.

Халықаралық тәжірибеге назар аудара кетсек, Ресейдің Краснодар өлкесінде 2021 жылы ұқсас мәселе туындаған кезде, жергілікті билік пен IT-компаниялар бірлесе отырып, шағын бизнеске арналған жеңілдетілген CRM пакеттерін ұсынды. Соның нәтижесінде екі жыл ішінде CRM пайдаланушылардың үлесі 34 пайыздан 68 пайызға дейін өсті. Грузия мен Беларусьте де ұқсас цифрлық трансформация бағдарламалары жемісін бергенін айта кеткен жөн. Қазақстан үшін, атап айтқанда Шымкент сияқты ірі аймақтық орталықтар үшін бұл тәжірибе үлгі бола алады.

Болашақта CRM жүйелерін кеңінен енгізу Шымкент бизнесіне бірнеше бағытта айтарлықтай пайда әкеле алады. Біріншіден, кәсіпорындар клиенттерін жоғалтпай, ұзақ мерзімді қарым-қатынас орнатады. Екіншіден, деректерге негізделген шешімдер қабылдау нарықтағы бәсекеге қабілеттілікті арттырады. Үшіншіден, жалпы өңірдің цифрлық индексі жоғарылап, инвесторлар үшін Шымкент тартымдырақ болады. Шымкент қаласы әкімдігінің ресми өкілі Болат Дүйсенов биылғы жылдың соңына дейін жергілікті бизнес үшін тегін цифрлық сауаттылық курстарын ұйымдастыратындарын мәлімдеді. Барлық деректер мен сараптамалар бір ауыздан айтады: Шымкент бизнесінің цифрлық болашағы — CRM жүйелерін белсенді игеруде. Уақыт — ең қымбат ресурс, ал технологиядан кейін қалу бизнестің баяу тозуына алып келеді.