Қазақстанның оңтүстік өнеркәсіп орталығы Шымкент қаласы сандық трансформацияның жаңа кезеңіне аяқ басып отыр. 22 маусым 2026 жылы өткен ірі цифрлық іс-шара барысында отандық және шетелдік сарапшылар «Индустрия 5.0» тұжырымдамасын аймақтың өндіріс кәсіпорындарына ендіру мәселесін жан-жақты талқылады. Бұл форум Шымкенттің болашақ экономикалық стратегиясын айқындайтын маңызды алаңға айналды.

«Индустрия 5.0» тұжырымдамасының мәні неде? Егер «Индустрия 4.0» роботтандыру, интернет заттары және автоматтандырудың жаппай енгізілуімен ерекшеленсе, жаңа буын тұжырымдама адам мен машинаның үйлесімді бірлескен жұмысын алдыңғы орынға қояды. Өндірістік жасанды интеллект, тереңдетілген цифрландыру және ең бастысы — технологияның адамдық мүдделерге бағындырылуы осы тұжырымдаманың өзегін құрайды. Шымкент үшін бұл тек техникалық жаңғыру ғана емес, сонымен бірге еңбек нарығын, кәсіби білімді және аймақтың бәсекеге қабілеттілігін түбегейлі қайта пішу дегенді білдіреді.

Шымкент республиканың ірі өнеркәсіп қалаларының бірі ретінде ұзақ жылдар бойы химия, металлургия, тамақ өнеркәсібі және машина жасау салаларында дамып келеді. Алайда соңғы жылдардағы жаһандық бәсекелестік пен шикізатқа тәуелділік мәселелері аймақтың дамуына белгілі бір шектеу қойып отырды. Мемлекеттік «Жаңа Қазақстан» стратегиясы аясында технологиялық жаңғыру басымдыққа айналып, Шымкент бұл бағытта пилоттық аймақ ретінде белгіленді. Форумда осы шешімнің маңыздылығы ерекше атап өтілді.

Іс-шарада сөз алған Шымкент қалалық экономика департаментінің бас сарапшысы Асқар Бекжанов «Біз «Индустрия 5.0» тек жабдықты ауыстыру деп қарауға болмайды. Бұл — ойлаудың, еңбектің және бизнестің жаңа философиясы. Шымкенттің 180-ден астам өндіріс кәсіпорнын болашақта цифрлық-аналогтық жаңа форматта жұмыс жасайтын зауыттарға айналдыру мақсатымыз бар. Адам оператор болудан ойлаушы маманға айналуы тиіс» деді. Оның сөздері залдағы өнеркәсіпшілер арасында жылы қабылданып, белсенді пікірталасқа жол ашты.

Халықаралық сарапшылар да форумның ерекше мақтанышына айналды. Сеулдан арнайы шақырылған сандық өнеркәсіп консультанты Ким Чжэ Вон Оңтүстік Кореяның Ульсан қаласындағы өнеркәсіптік трансформация тәжірибесімен бөлісті. «Ульсан автомобиль өнеркәсібінде «Индустрия 5.0» принциптерін ендіре отырып, еңбек өнімділігін үш жылда 34 пайызға арттырды. Бұл кезде жұмыс орындарының саны кемімеді, керісінше, жоғары білікті мамандарға деген сұраныс артты» деп атап өтті ол. Бұл мысал Шымкент үшін нақты іс жүзіндегі нұсқаулыққа айналуы мүмкін.

Статистика тұрғысынан алғанда, Қазақстанда өнеркәсіптік кәсіпорындардың тек 12 пайызы ғана толыққанды цифрландыру деңгейіне жеткен. Шымкентте бұл көрсеткіш орташа республикалық деңгейден сәл жоғары — 15 пайыз. Алайда «Индустрия 5.0» стандарттарына сай кәсіпорын саны мүлдем аз. Форумда 2030 жылға дейін Шымкент кәсіпорындарының кемінде 40 пайызын осы стандартқа жеткізу мақсаты алға қойылды. Бұл үшін жыл сайын 15 миллиард теңгеден астам инвестиция тарту қажет болады деп есептелуде.

Жасанды интеллекттің өндіріске ендірілуі тек тиімділікті арттырумен шектелмейді. Экологиялық тұрақтылық та маңызды мәселе болып табылады. «Индустрия 5.0» тұжырымдамасы «жасыл» технологиялармен тікелей байланысты: энергияны тиімді пайдалану, өндіріс қалдықтарын азайту және углеродтық ізді кеміту — бәрі осы жаңа буын индустрияның ажырамас бөлігі. Шымкенттің Оңтүстіқ Қазақстан аймағы экологиялық мәселелер тұрғысынан да осы жолды қажет етеді, себебі қалада ауа сапасы жылдан жылға маңызды мәселе болып қалып отыр.

Форум нәтижесінде бірнеше маңызды шешім қабылданды. Біріншіден, 2026 жылдың соңына дейін аймақтық «Сандық өнеркәсіп орталығы» ашылады. Бұл орталық кәсіпорындарға технологиялық консалтинг, кадрларды даярлау және инвестициялық серіктестіктер бойынша қолдау көрсетеді. Екіншіден, жергілікті техникалық жоғары оқу орындарымен бірлесіп, «Өнеркәсіптік жасанды интеллект операторы» мамандығын дайындаудың жаңа оқу бағдарламасы енгізіледі. Үшіншіден, пилоттық зауыт ретінде Шымкенттегі ірі химия кешенінде «Индустрия 5.0» жобасын іске асыру жоспарланды.

Жергілікті қоғамның реакциясы да маңызды. Кәсіподақтар технологиялық ауысудың жұмысшылардың жағдайына кері әсер тигізбеуін талап етті. Бұған жауап ретінде акимат тарапынан барлық ауысу процесі кезінде жұмыс орындарын сақтау және жұмысшыларды қайта даярлау бойынша кепілдік берілді. Шымкент технологиялық университетінің ректоры Жанар Сейтқали «Білім беру жүйесі де осы жаңа талаптарға сай болуы тиіс. Біз инженер мен гуманитарлық маманды бірдей даярлайтын кросс-білім беру бағдарламаларын енгізуге дайын тұрмыз» деп мәлімдеді. Бұл сөздер форумдағы барлық қатысушылар тарапынан қолдау тапты.

Тарихи тұрғыдан қарасақ, Шымкент 1990 жылдары кеңес индустриясының ыдырауынан кейін қиын кезеңді бастан өткерді. Зауыттар жабылып, жұмыссыздық күрт артты. Кейінгі жылдары қала жаңа серпінмен дамып, бүгінгі күні Қазақстанның үшінші мегаполисіне айналды. «Индустрия 5.0» тұжырымдамасы осы дамудың логикалық жалғасы деп санауға болады — ол Шымкентке тек аймақтық емес, халықаралық деңгейде бәсекеге қабілетті өнеркәсіп орталығы ретінде нығаюға мүмкіндік береді. Болашақтың зауыты — бұл адамдар мен технология бірлесіп жасайтын орын, ал Шымкент сол болашаққа батыл қадам жасауға дайын.