3 тамыз 2026 жыл. Қазақстан денсаулық сақтау жүйесі тарихындағы маңызды бетбұрыс кезеңін бастан кешіруде. Елдің телемедициналық желісін 4 мыңнан астам медициналық ұйымға кеңейту жоспарланып отыр. Бұл реформа тек қана аурухана қабырғаларын ғана емес, алыс ауылдарды, шалғай медициналық пункттерді және аудандық дәрігерханаларды да қамтиды. Сонымен қатар цифрлық сервистер 6 900-ге жуық мектепке де енгізілмек. Осы екі бағыттағы кешенді жұмыс Қазақстанның цифрлық трансформация жолындағы ең ірі қадамдарының бірі болып табылады.

Телемедицинаның қарқынды дамуы кенеттен пайда болған жаңалық емес. Оның тамыры 2020 жылғы пандемия кезеңіне барып тіреледі. Сол жылдары дәрігерге бару мүмкіндігі шектеліп, халық онлайн консультацияға мәжбүр болды. Дәл осы қысым цифрлық медицинаны жеделдете дамытты. Қазақстан үкіметі 2022 жылы «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы аясында денсаулық сақтау саласын ерекше бағыт ретінде белгіледі. Содан бергі төрт жыл ішінде инфрақұрылым біртіндеп қалыптасып, жылдан жылға пайдаланушылар саны артып келеді. Биылғы жылдың өзінде ел бойынша медициналық ұйымдар 23,1 миллионнан астам медициналық қызмет көрсетті. Соның ішінде 2,17 миллионнан астамы қашықтықтан берілді. Бұл телемедицинаның барлық қызметтердің 9,4 пайызын құрайтынын білдіреді — өте қысқа мерзімде жетілген нәтиже.

Аймақтар арасындағы статистика да назар аударарлық. Шымкент қаласы мен Түркістан облысы онлайн консультациялардың үлесі 10 пайызға жеткен көшбасшылар ретінде бөлінеді. Бұл аймақтардың жоғары көрсеткішіне жетуі кездейсоқтық емес. Атап айтқанда, Түркістан облысы — халқы тығыз, географиялық тұрғыдан ауқымды, ауылдық жерлері мол аймақ. Дәрігерге барудың физикалық қиындығы мол мұндай жерде телемедицина шын мәніндегі өміршең шешімге айналып отыр. Шымкент болса үшінші мегаполис ретінде цифрлық инфрақұрылымды тезірек игерудің артықшылығын пайдаланып отыр. Алдағы кеңейтімен бұл сандар одан да жоғарылайды деп күтілуде.

Денсаулық сақтау саласының сарапшысы, медицина ғылымдарының докторы Асель Нұрланова бұл өзгерістің маңызын ерекше атап өтеді: «Бізде ауылдық жерде тұратын науқас адам мамандандырылған дәрігерге кездесу үшін орталық аурухана орналасқан қалаға жүздеген шақырым жол жүретін. Телемедицина сол кедергіні жояды. Бүгін науқас үйінен шықпай-ақ пульмонолог немесе кардиологпен сөйлесе алады. Бұл — медицинаны демократияландыру», — дейді ол. Сарапшылардың пікірінше, қашықтықтан консультация беру жүйесі дер кезінде диагноз қойылу мүмкіндігін арттырады, ал бұл кейбір аурулардың асқынуының алдын алады. Ерте анықталған диагноз — үнемделген өмір және үнемделген мемлекеттік шығын дегенді білдіреді.

Мектептерге цифрлық сервистер енгізу де осы кеңейтімнің ажырамас бөлігі болып табылады. 6 900 мектепке жоспарланған бұл жүйе оқушылар мен педагог қауымын медициналық консультацияға жақындатуды мақсат тұтады. Мектеп дәрігерлері немесе медбикелер арқылы мамандармен онлайн байланыс орнату, балалардың денсаулық мониторингін жүргізу, ата-аналарды уақтылы хабардар ету — осының барлығы іске асыруға жоспарланған функциялардың қатарынан орын алады. Білім беру министрлігінің өкілі Дәурен Қасымов: «Мектептегі медицина мен цифрлық технологияның үйлесімі болашақ ұрпақтың денсаулығына жасалған ең тиімді инвестиция», — деп мәлімдеген болатын.

Халық арасындағы реакция да оң бағытта. Облыстардағы сауалнамаларға қарағанда, онлайн консультация алған науқастардың басым бөлігі бұл тәжірибені ыңғайлы деп бағалайды. Алайда кедергілер де жоқ емес. Ауылдық жерде интернетке тұрақты қол жеткізу мүмкіндігінің шектеулілігі, қарт буынның цифрлық сауаттылығының төмендігі, сондай-ақ бетпе-бет кездесуді артық көретін дәстүрлі ой-санаң — осылардың барлығы шешілуі тиіс өзекті мәселелер. Үкімет бұл кедергілерді жеңу үшін телекоммуникация желісін кеңейту, халықты оқыту бағдарламаларын жандандыру және интерфейстерді қарапайымдандыру бағытында жұмыс жүргізуде.

Халықаралық тәжірибемен салыстырғанда Қазақстанның жолы өзіндік ерекшелікке ие. Эстония мен Финляндия сияқты елдер телемедицинаны барлық медициналық жүйенің 20-30 пайызына дейін жеткізген. Қытай болса ауқымды халқымен ұқсас сынақтан өтіп, ерекше байланыс инфрақұрылымын қалыптастырды. Қазақстанның да алдында осындай үлкен мақсат тұр. Алдағы жылдары телемедицинаның үлесі 20 пайыздан асуы мүмкін деген болжам бар.

Осы бастаманың стратегиялық мәні де жоғары. Қазақстан халқы 20 миллионнан асатын, аумағы жағынан дүние жүзінде тоғызыншы орын алатын мемлекет. Мұндай кең жер көлемінде медицина қызметін тең бөлу — аса күрделі міндет. Телемедицина дәл осы теңсіздікті жеңудің ең нақты жолы ретінде танылып отыр. 4 мыңнан астам медициналық ұйымды, 6 900-дей мектепті қамту — бұл ел аумағының ең шалғай бұрышына дейін цифрлық денсаулық сақтауды жеткізу дегенді білдіреді. Ал «23 миллион қызмет, оның 2 миллионнан астамы қашықтықтан» деген сан — бұл жүйе жұмыс істеп тұрғанының, халықтың оны қабылдағанының тікелей дәлелі. Телемедицина Қазақстанда енді тек болашақтың технологиясы ғана емес — бүгінгі күннің шындығына айналып отыр.