1 тамыз 2026 жыл. Шымкент қаласында жыл басынан бері міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі аясында инсульт перенесген 400-ден астам адам медициналық оңалтудан өтті. Бұл сан бірінші қарағанда қарапайым статистикадай көрінуі мүмкін, алайда оның артында жүздеген тағдыр, жүздеген отбасы тұр — қайтадан тұруға, жүруге, өз бетімен өмір сүруге үміттенген адамдардың тағдыры. Медицина саласының мамандары бүгінде инсульттен кейінгі оңалтуды ем-дом процесінің ажырамас, тіпті шешуші буыны деп таниды.

Инсульт — дүние жүзіндегі мүгедектіктің және өлім-жітімнің басты себептерінің бірі. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректері бойынша, жыл сайын 15 миллионға жуық адам инсульт жағдайына тап болады, олардың үштен бірі қайтыс болады, тағы үштен бірі ауыр мүгедектікке ұшырайды. Қазақстанда да бұл мәселе өткір тұр: еліміздің статистикасына сәйкес, жыл сайын онмыңдаған адам ми қан айналымының бұзылуынан зардап шегеді. Шымкент сияқты ірі қала үшін, халқы бірнеше жыл бойы өсіп келе жатқан мегаполис үшін, бұл сауал ерекше өзекті болып табылады. Дәл осы себепті медициналық оңалту қызметтерін дамыту қалалық денсаулық сақтау жүйесінің басым бағыттарының біріне айналды.

Шымкент бойынша Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры филиалының директоры орынбасары Арапкүл Ізбасарованың айтуынша, медициналық оңалтудың маңыздылығын бүгін ешкім де жоққа шығара алмайды. «Медициналық оңалту инсульттен, ауыр жарақаттар мен күрделі хирургиялық операциялардан кейін аса маңызды рөл атқарады. Дәл осы себепті МӘМС жүйесінде бұл бағытқа ерекше назар аударылады. Біздің басты мақсатымыз — пациенттердің мейлінше толық сауығуына және күнделікті өмірге оралуына жағдай жасау», — деді ол. Маманның бұл сөздері — жай ғана ресми мәлімдеме емес, жүйенің идеологиясын айқын бейнелейтін тұжырым. Уақтылы басталған оңалту курсы қимыл-қозғалыс функцияларын қалпына келтіруге, өз бетімен жүру дағдыларын меңгеруге және пациенттің күнделікті өмірге тезірек бейімделуіне мол мүмкіндік береді.

Бүгінгі таңда Шымкентте МӘМС шеңберінде медициналық оңалту қызметтерін шамамен 30 медициналық ұйым ұсынып отыр. Бұл ұйымдарда пациенттер кардиологиялық, неврологиялық, ортопедиялық, травматологиялық, пульмонологиялық бағыттар бойынша оңалтудан өте алады, сондай-ақ кешенді медициналық оңалту қызметін ала алады. Жыл басынан бері оңалту орталықтарында барлығы 10 мыңға жуық медициналық оңалту қызметі көрсетілді. Бұл қызметтерді тек инсульт перенесгендер ғана емес, ауыр жарақаттар алғандар, жүрек-тамыр хирургиясынан өткендер, сондай-ақ созылмалы аурулары бар науқастар да пайдалануда. Шымкент инфекциялық аурулар ауруханасының бас дәрігері Болат Сейітов: «Оңалтуды кешіктіру — пациент үшін мүмкіндікті жіберіп алу деген сөз. Ми зақымданғаннан кейінгі алғашқы апталар мен айлар қалпына келтіру тұрғысынан ең бағалы уақыт болып есептеледі», — деп атап өтті. Мамандардың пікірінше, дер кезінде басталған оңалту сессиялары пациенттің тәуелсіздік деңгейін айтарлықтай жоғарылатады және ұзақ мерзімді мүгедектік қаупін азайтады.

Шымкентте балалар үшін медициналық оңалтуға қолжетімділік те кеңейіп келеді. Балалар церебральды сал ауруымен, туа біткен тірек-қозғалыс аппаратының патологияларымен және қалпына келтіру емін қажет ететін басқа да аурулармен ауыратын балалар қажетті көмекті алуда. Педиатрия-оңалту саласының маманы Гүлнар Қасымова бұл туралы ерекше толғанып сөйлейді: «Бала неғұрлым ерте оңалту курсын бастаса, соғұрлым оның болашақтағы өмір сапасы жоғары болады. Біз бүгін бір баланы оңалтқан кезде, болашақта бір отбасының бақытын сақтап қалуға үлес қосып жатырмыз». Балалар оңалтуы — бұл тек медициналық мәселе ғана емес, терең әлеуметтік және гуманистік сипаттағы жұмыс екені белгілі. Мемлекеттің бұл бағытты МӘМС жүйесіне қосқаны — дұрыс бағытта жасалған маңызды қадам деп бағаланып отыр.

Медициналық оңалту жүйесінің дамуы Шымкент тұрғындарының да қолдауын тапты. Инсульттен кейін сауыққан Мейіргүл Ахметова өзінің тәжірибесімен бөлісті: «Ауруханадан шыққан кезде оң қолымды ешқалай қозғата алмадым. Маған оңалту курсы ұсынылды — алдымен сенбедім, бірақ екі ай ішінде жай ғана ем емес, жаңа өмір алдым. Енді қалам ұстаймын, өз бетімше тамақ пісіремін». Мұндай жеке тарихтар сандық статистиканың артындағы нақты шындықты аша түседі. Бұл жүйе тек медициналық нәтиже бермейді — ол адамның қадір-қасиетін, өз-өзіне деген сенімін, отбасы ішіндегі орнын қалпына келтіреді.

Салыстырмалы тұрғыда алып қарасақ, Германия, Финляндия, Жапония сияқты елдердің тәжірибесі мынаны көрсетеді: дамыған оңалту жүйесі мемлекетке экономикалық тұрғыдан да тиімді. Мүгедектік зардаптарын жоюға кететін шығындар мен жоғалған еңбекқабілеттілік орнына оңалту саласына салынған инвестиция бірнеше есе аз болады. Шымкенттің 30 медициналық ұйымды біріктіруі және 10 мыңнан астам қызмет көрсетуі — бұл сол дамыған үлгіге жақындаудың нышаны. Алайда мамандар инфрақұрылымды одан әрі кеңейту, жаңа оңалту жабдықтарын тарту және мамандарды тұрақты даярлау қажеттілігін де еске салуды ұмытпайды.

МӘМС жүйесі аясында ұсынылатын медициналық оңалту пациенттердің өмір сапасын арттыруға, еңбекқабілеттілігін қалпына келтіруге және белсенді әлеуметтік өмірге оралуына жәрдемдесуде. Шымкенттің бүгінгі тәжірибесі — бұл жалпы Қазақстандағы медициналық оңалту жүйесінің дамуына айқын үлгі болуға қабілетті оң бастама. 400 инсульт науқасы, 10 мың қызмет, 30 медициналық ұйым — бұл тек сандар емес, мемлекеттің азаматтарының денсаулығы мен болашағына деген жауапкершілігінің нақты көрінісі.