11 тамыз 2026 жыл. Цифрлық технологиялардың қарқынды дамып келе жатқан заманында киберқылмыс мәселесі тек жекелеген азаматтарға ғана емес, мемлекеттік мекемелер мен құқық қорғау органдарының өзіне де тікелей қатысты проблемаға айналып отыр. Дәл осы маңызды мәселені назарға ала отырып, 3 тамыз 2026 жылы Шымкент қалалық Полиция департаментінің Абай аудандық полиция бөлімінде «Кибер қауіпсіздік: заманауи қауіптер және олардың алдын алу жолдары» тақырыбында мақсатты ақпараттық сағат өткізілді. Іс-шара бөлім қызметкерлерінің құқықтық сауаттылығын жетілдіруге арналып, аймақтың кибер қауіпсіздік саласындағы ең өзекті мәселелеріне арналды.

Іс-шараға арнайы шақырылған маман — Шымкент қалалық Полиция департаментінің Кибер қылмысқа қарсы іс-қимыл басқармасының жедел уәкілі, полиция капитаны Бекбаев Бахытжан Тұрсынбайұлы кездесуді жоғары кәсіби деңгейде жүргізді. Капитан Бекбаев аудиторияға интернет алаяқтықтың бүгінгі таңдағы ең кең тараған түрлерін егжей-тегжейлі баяндап, нақты өмірдегі мысалдармен дәлелдеді. «Бүгінде алаяқтар технологияны жетік меңгерген. Жалған банк хабарламалары, фишингтік сайттар, телефон арқылы психологиялық манипуляция — осының барлығы күнделікті өмірімізге еніп кетті. Сондықтан полиция қызметкерлерінің өзі де осы қауіптерден хабардар болуы — бірінші кезектегі міндет», — деді ол.

Қазақстанда киберқылмыс мәселесі соңғы жылдары өткір сипат алуда. Ішкі істер министрлігінің деректеріне сүйенсек, 2024 жылы елімізде тіркелген киберқылмыс фактілерінің саны бұрынғы жылмен салыстырғанда 34 пайызға өскен. Тек Шымкент қаласының өзінде 2025 жылы 1 200-ден астам интернет алаяқтық оқиғасы тіркелді, олардың 60 пайызынан астамы жеке деректерді ұрлауға немесе банктік шот ақпараттарын иемденуге байланысты болды. Бұл сандар жай ғана статистика емес — нақты азаматтардың зардап шегіп жатқандығының дәлелі. Сарапшылар болашақ болжамдарын да алаңдатарлықтай бағалайды: 2030 жылға қарай Орталық Азия аймағындағы киберқылмыстан келетін жалпы шығын жылына 2 миллиард долларға жетуі мүмкін деп есептелуде.

Ақпараттық сағат барысында қатысушылар жеке деректердің қорғалуы мәселесіне ерекше назар аударды. Лектор азаматтардың әлеуметтік желілерде жариялайтын мәліметтерінің қалайша алаяқтардың қолына тиетінін нақты схемалар арқылы түсіндірді. Сонымен қатар онлайн платформаларды пайдалану кезіндегі қарапайым, бірақ тиімді сақтық шаралары: екі сатылы аутентификация, күрделі құпия сөздер пайдалану, күмәнді сілтемелерді ашпау — осы тәрізді практикалық кеңестер берілді. «Адамдар көбінесе «менің ұрланатындай не бар?» деп ойлайды. Бірақ сіздің телефон нөміріңіз бен туған күніңіз — бұл да бағалы ақпарат. Алаяқтар осы деректерден бастап бүкіл жеке тарихыңызды қалпына келтіре алады», — деп атап өтті капитан Бекбаев.

Іс-шара барысында жалған ақпарат, яғни фейк жаңалықтар мәселесі де кеңінен талқыланды. Бүгінгі күні әлеуметтік желілер арқылы таралатын дезинформация тек қана жеке адамдарға зиян келтіріп қоймайды — ол қоғамдық тәртіпке, тіпті ұлттық қауіпсіздікке де нақты қатер төндіреді. Семинар қатысушылары жалған ақпаратты қалай тануға болатындығы, оны тексерудің практикалық алгоритмдері және мұндай материалдарды таратпаудың азаматтық жауапкершілігі туралы нақты түсінік алды. Кездесу барысында қатысушы полицейлердің бірі: «Мен өзімнің де кейде күмәнді хабарламалар алатынымды мойындаймын. Бүгінгі сабақ кейбір нәрселерге мүлдем бөлек қарауыма мәжбүр етті», — деп пікір білдірді.

Бұл іс-шараның ерекше маңыздылығы — оның мақсатты аудиториясында. Полиция қызметкерлері қоғамда ерекше рол атқарады: олар заңдылықты қамтамасыз ететін тірек болумен бірге, азаматтарға кибер қауіпсіздік мәселелерінде нақты кеңес бере алатын бірінші байланыс нүктесі болып табылады. Осыған орай, қызметкерлердің өзінің жеткілікті білімге ие болуы барынша маңызды. Шымкент қалалық Полиция департаментінің өкілі бұл жөнінде былай деді: «Біздің мақсатымыз — полицияның жай ғана қылмысқа жауап беруші орган емес, алдын алу бойынша белсенді субъект болуы. Ал алдын алу — ең алдымен білімнен басталады».

Мамандардың бағалауынша, осы сынды іс-шаралардың жүйелі түрде жүргізілуі ұзақ мерзімді оң нәтиже береді. Тек Шымкент қаласы бойынша алғанда, 2025 жылмен салыстырғанда 2026 жылдың бірінші жартысындағы азаматтардың арызданған кибер алаяқтық оқиғалары 12 пайызға азайған — бұл реттелген алдын алу жұмыстарының нәтижесі деп есептеледі. Алайда сарапшылар бұл жетістікпен тоқтамай, жұмысты жалғастыру керек екенін атап өтеді. «Киберқылмыс да технологиямен бірге дамып отырады. Жыл сайын жаңа схемалар, жаңа әдістер пайда болады. Демек, біз де үздіксіз оқып-үйреніп отыруымыз тиіс», — дейді Бекбаев Бахытжан Тұрсынбайұлы.

Шымкентте өткізілген бұл ақпараттық сағат — тек жергілікті маңызы бар оқиға емес. Ол Қазақстанның барлық өңірлерінде жүргізілуі тиіс жүйелі жұмыстың бір үлгісі, бір бастамасы. Цифрлық сауаттылық пен киберқауіпсіздік мәдениетін қалыптастыру — бұл жеке азаматтың ғана емес, мемлекеттік институттардың да міндеті. Ал полиция сол міндетті өз мойнына алып, ел тыныштығын қамтамасыз ету жолында белсенді қадамдар жасауда. Болашақта мұндай іс-шаралардың тек мекеме ішіне ғана емес, кең қоғамшылыққа да бағытталып, халықтың жалпы кибер сауаттылығын арттыруға ықпал ете бастайтынына сенімді болуға толық негіз бар.